Dīkṣā, Mantra-Types, Mantra-Doṣas, and Qualifications of Ācārya–Śiṣya

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथ जीवस्य पाशौघच्छेदनायेष्टसिद्धिदम् । दीक्षाविधिं प्रवक्ष्यामि मन्त्रसामर्थ्यदायकम् ॥ १ ॥

సనత్కుమారుడు అన్నాడు: ఇప్పుడు జీవుని బంధనాల సమూహాన్ని ఛేదించి, ఇష్టసిద్ధిని ప్రసాదించే, మంత్రాలకు సామర్థ్యాన్ని ఇచ్చే దీక్షావిధిని నేను వివరిస్తాను.

Verse 2

दिव्यं भावं यतो दद्यात्क्षिणुयाद्दुरितानि च । अतो दीक्षेति सा प्रोक्ता सर्वागमविशारदैः ॥ २ ॥

దీక్ష దివ్య అంతర్భావాన్ని ప్రసాదించి పాపాలను కూడా క్షయింపజేస్తుంది; అందుకే సమస్త ఆగమాలలో నిపుణులైన ఆచార్యులు దానిని “దీక్ష” అని ప్రకటించారు।

Verse 3

मननं सर्ववेदित्वं त्राणं संखार्यनुग्रहः । मननात्त्राणधर्मत्त्वान्मंत्र इत्यभिधीयते ॥ ३ ॥

మననం చేయదగినదిగా ఉండి, త్రాణ-స్వభావంతో సాధకునిపై అనుగ్రహం కురిపించేది—మననంతో సర్వవేదజ్ఞానాన్ని, రక్షణశక్తితో కృపను ప్రసాదించేది—అందుకే అది “మంత్రం” అని పిలువబడుతుంది।

Verse 4

स्त्रीपुंनपुंसकात्मानस्ते मंत्रास्तु त्रिधा मताः । स्त्रीमंत्रास्तु द्विठांताः स्युः पुंमंत्रा हुंफडंतकाः ॥ ४ ॥

స్వభావానుసారం మంత్రాలు మూడు విధాలుగా—స్త్రీ, పుంసు, నపుంసక—అని చెప్పబడినవి. స్త్రీమంత్రాలు రెండు ‘ఠ’లతో ముగుస్తాయి; పుంమంత్రాలు ‘హుం’ మరియు ‘ఫడ్’తో ముగుస్తాయి।

Verse 5

क्लीबाश्चैव नमोंऽताः स्युर्मंन्त्राणां जातयः स्मृताः । पुंदैवतास्तु मन्त्रा स्युर्विद्याः स्त्रीदैवता मताः ॥ ५ ॥

మంత్రాలకు జాతులు ఉన్నాయని స్మృతులు చెబుతాయి—కొన్ని క్లీబ (నపుంసక) మరియు కొన్ని ‘నమో’తో ముగిసేవి. మంత్రాలకు అధిష్ఠాతృదేవతలు పుందేవతలు; విద్యలకు అధిష్ఠాత్రీశక్తులు స్త్రీదేవతలు అని భావిస్తారు।

Verse 6

षट् क्रमसु प्रशस्तास्ते मनवस्त्रिविधाः पुनः । तारांत्यरेफः स्वाहास्तु तत्राग्नेयाः समीरिताः ॥ ६ ॥

ఆరు క్రమాలలో ఆ మను/మంత్రరూపాలు ప్రశస్తమని చెప్పబడినవి; అవి మళ్లీ మూడు విధాలుగా పేర్కొనబడ్డాయి. అందులో అగ్నేయ (అగ్ని సంబంధిత)విగా—‘తారా’, ‘అంత్య’, ‘రేఫ’, ‘స్వాహా’—అని ప్రకటించారు।

Verse 7

सौम्यास्तु भृगुपीयूषबीजढ्याः कथिता मुने । अग्नीषोमात्मका ह्येवं मंत्रा ज्ञेया मनीषिभिः ॥ ७ ॥

ఓ మునీ, సౌమ్య మంత్రాలు భృగు మరియు అమృత-తత్త్వ బీజాక్షరాలతో సమృద్ధిగా చెప్పబడ్డాయి. అందువల్ల జ్ఞానులు వీటిని అగ్ని-సోమ స్వరూపమైన మంత్రాలుగా గ్రహించాలి.

Verse 8

बोधमायांति चाग्नेयाः श्वसने पिंगलाश्रिते । सौम्याश्चैव प्रबुध्यंते वामे वहति मारुतेः ॥ ८ ॥

శ్వాస పింగళా నాడిలో ప్రవహించినప్పుడు ఆగ్నేయ ప్రవాహాలు జాగృతమవుతాయి; అలాగే ప్రాణవాయువు ఎడమ (ఇడా) మార్గంలో ప్రవహించినప్పుడు సౌమ్య, చంద్రస్వభావ ధారలు మేల్కొంటాయి.

Verse 9

सर्वे मंत्राः प्रबुध्यंते वायौ नाडिद्वयाश्रिते । स्वापकाले तु मन्त्रस्य जपोऽनर्थफलप्रदः ॥ ९ ॥

ప్రాణవాయువు రెండు నాడుల్లో స్థిరపడినప్పుడు అన్ని మంత్రాలు ప్రబుద్ధమవుతాయి. కానీ నిద్ర సమయంలో చేసిన మంత్రజపం అనర్థకరమైన లేదా హానికర ఫలాన్ని ఇస్తుంది.

Verse 10

प्रत्येकं मन्त्रमुञ्चार्य नाव्यानां तान्समुञ्चरेत् । अनुलोमे बिंदुयुक्तान्विलोमे सर्गसंयुतान् ॥ १० ॥

ప్రతి మంత్రాన్ని విడివిడిగా ఉచ్చరించి, తరువాత వాటిని సంయుక్తంగా పఠించాలి. అనులోమ క్రమంలో బిందు (అనుస్వార)తో, విలోమ క్రమంలో సర్గ (విసర్గ)తో ఉచ్చరించాలి.

Verse 11

जप्तो यदि स वै देवं प्रबुद्धः क्षिप्रसिद्धिदः । अनया मालया जप्तो दुष्टमन्त्रोऽपि सिद्ध्यति ॥ ११ ॥

జపం ద్వారా ఆ దేవత ప్రబుద్ధమై త్వరగా సిద్ధిని ప్రసాదిస్తే, ఈ మాలతో జపించినప్పుడు దోషమున్న మంత్రమైనా సిద్ధి పొందుతుంది.

Verse 12

क्रूरे कर्माणि चाग्नेयाः सौम्याः सौम्य फलप्रदाः । शांतज्ञानेतिरौद्रेयशांतिजाति समन्वितः ॥ १२ ॥

క్రూరకర్మలు అగ్ని-ప్రకారమైనవి; సౌమ్యకర్మలు సౌమ్యఫలాన్ని ప్రసాదించేవి. ఈ విభజన ‘శాంత’ మరియు ‘జ్ఞాన’ అని కూడా చెప్పబడుతుంది; అలాగే రౌద్ర, శాంతి-జాతి కర్మవర్గాలతో కూడి ఉంటుంది।

Verse 13

शांतोऽपि रौद्रतामेति हुंफट्पल्लवयोजनात् । छिन्नादिदोषयुक्तास्ते नैव रक्षंति साधकम् ॥ १३ ॥

శాంతికర్మ కూడా ‘హుం’ ‘ఫట్’ వంటి పల్లవాలను జోడిస్తే రౌద్రమవుతుంది. అలాగే ఛిన్నాది దోషాలతో కలుషితమైన మంత్రాలు సాధకుని ఏ మాత్రం రక్షించవు।

Verse 14

छिन्नो रुद्धः शक्तिहीनस्ततश्चैव पराङ्मुखः । कर्महीनो नेत्रहीनः कीलितः स्तंभितस्तथा ॥ १४ ॥

అతడు ఛిన్నుడై, రుద్ధుడై, శక్తిహీనుడై పరాంగ్ముఖుడవుతాడు. కర్మశక్తి లేక, దృష్టి లేక, కీళితుడై (బిగించబడి) అలాగే స్థంభితుడై (నిశ్చలుడై) ఉంటాడు।

Verse 15

दग्धः स्रस्तश्च भीतश्च मलिनश्च तिरस्कृतः । भेदितश्च सुषुप्तश्च मदोन्मत्तश्च मूर्च्छितः ॥ १५ ॥

‘దగ్ధుడు, స్రస్తుడు, భీతుడు, మలినుడు, తిరస్కృతుడు, భేదితుడు, సుషుప్తుడు, మదోన్మత్తుడు, మూర్ఛితుడు’—ఇవే చెప్పబడిన స్థితులు।

Verse 16

हतवीर्यो भ्रांतसंज्ञः प्रध्वस्तो बालकस्तथा । कुमारोऽथ युवा प्रौढो वृद्धो निस्त्रिंशकस्तथा ॥ १६ ॥

వర్ణన ప్రకారం—అతడు హతవీర్యుడై, భ్రాంతసంజ్ఞుడై, ప్రధ్వస్తుడవుతాడు; తరువాత బాలుడు, తరువాత కుమారుడు, తరువాత యువకుడు, తరువాత ప్రౌఢుడు, తరువాత వృద్ధుడు; అలాగే ‘నిస్త్రింశక’ అంటే బహిర్గతుడై/వస్త్రహీనుడై ఉన్నవాడని కూడా చెప్పబడింది।

Verse 17

निर्बीजः सिद्विहीनश्च मंदः कूटो निरंशकः । सत्त्वहीनः केकरश्च बीजहीनश्च धूमितः ॥ १७ ॥

అటువంటి నమూనా బీజరహితము, సిద్ధిలేనిది, మందము, కూటము, అవయవభాగరహితము; సత్త్వరహితము, వికృతాకారము, మరల బీజరహితము, ధూమవర్ణముగా చెప్పబడుతుంది।

Verse 18

आलिंगितो मोहितश्च क्षुधार्तश्चातिदीप्तकः । अंगहीनोऽतिक्रुद्धश्चातिक्रूरो व्रीडितस्तथा ॥ १८ ॥

కొంతమంది ఆలింగితులై, మోహితులై, క్షుధతో బాధపడుతూ, అతిదీప్తులై ఉంటారు; అలాగే కొందరు అంగహీనులు, అతిక్రుద్ధులు, అతిక్రూరులు, లజ్జతో కుంగినవారుగా కనిపిస్తారు।

Verse 19

प्रशांतमानसः स्थानभ्रष्टश्च विकलस्तथा । अतिवृद्धोऽतिनिःस्नेहः पीडितश्च तथा पुनः ॥ १९ ॥

మనస్సు ప్రశాంతమై జడమైనవాడు, తన స్థానము నుండి భ్రష్టుడైనవాడు, వికలుడైనవాడు; అతివృద్ధుడు, అతినిఃస్నేహుడు (స్నేహ-ఉష్ణతలేనివాడు), మరల పీడితుడైనవాడు—ఇలా కూడా వర్ణించబడింది।

Verse 20

दोषा ह्येते समाख्याता वक्ष्याम्येषां च लक्षणम् । संयुक्तं वा वियुक्तं वा त्रिधा वा स्वरसंयुतम् ॥ २० ॥

ఈ దోషాలు వివరించబడ్డాయి; ఇప్పుడు వీటి లక్షణాలను చెబుతాను—అవి కలిసి ఉన్నా, విడిగా ఉన్నా, లేదా స్వరసంబంధంతో త్రివిధంగా ఉన్నా।

Verse 21

मनोर्यस्यादिमध्यांते वह्निबीजं तथोच्यते । चतुर्द्धा पञ्चधा वापि स मन्त्रश्छिन्नसंज्ञकः ॥ २१ ॥

ఏ మంత్రంలో వహ్నిబీజము (అగ్ని బీజాక్షరం) ఆది, మధ్య, అంత్యాలలో స్థాపించబడుతూ, అది నాలుగు భాగాలుగా లేదా ఐదు భాగాలుగా విభజింపబడుతుందో—ఆ మంత్రం ‘ఛిన్న’ అని పిలవబడుతుంది।

Verse 22

मनोर्यस्यादिमध्यांते भूबीजद्वयमुच्यते । स तु रुद्धो मनुज्ञेयो ह्यतिक्लेशेन सिद्धिदः ॥ २२ ॥

ఆది, మధ్య, అంత్యాలలో ‘భూ’ అనే రెండు బీజాక్షరాలు చెప్పబడిన మంత్రం—అది రుద్ధంగా (సంయమంగా) కాపాడబడితే ‘మను’ అని గ్రహించాలి; అది తీవ్రమైన కష్టతపస్సుతో సిద్ధిని ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 23

तारवर्मत्रया लक्ष्मीरेवं हीनस्तु यो मनुः । शक्तिहीनः स विज्ञेयश्चिरकालफलप्रदः ॥ २३ ॥

త్రివిధ ‘తార-వర్మ’ రక్షణావరణం లేని మను (మంత్రం) శక్తిహీనమని తెలుసుకోవాలి; అది లక్ష్మీప్రాప్తిని ఇవ్వదు, ఫలమూ చాలా కాలానంతరం మాత్రమే ఇస్తుంది।

Verse 24

कामबीजं मुखे मायाह्यंते चैवाङ्कुशं तथा । असौ पराङ्मुखो ज्ञेयो भजतां चिरसिद्धिदः ॥ २४ ॥

ముఖంలో కామబీజాన్ని నియసించి, చివర మాయాబీజం మరియు ‘అంకుశ’ను కూడా జోడించాలి. ఈ రూపం ‘పరాంగ్ముఖ’మని తెలుసుకోవాలి; భజించువారికి దీర్ఘకాలసిద్ధిని ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 25

आदिमध्यावसानेषु सकारो दृश्यते यदि । स मन्त्रो बधिरः प्रोक्तः कष्टेनाल्पफलप्रदः ॥ २५ ॥

మంత్రం ఆది, మధ్య లేదా అంత్యంలో ‘స’కారం కనిపిస్తే, ఆ మంత్రం ‘బధిర’మని చెప్పబడింది; అది కష్టంతో స్వల్ప ఫలమే ఇస్తుంది।

Verse 26

पञ्चार्णो यदि रेफर्कबिंदुवर्जितविग्रहः । नेत्रहीनस्तु विज्ञेयः क्लेशेनापि न सिद्धिदः ॥ २६ ॥

పంచాక్షరీ మంత్రరూపం ‘రేఫ’ (ర), ‘అర్క’ (ర) మరియు బిందువు లేకుండా ఉంటే, అది ‘నేత్రహీన’మని తెలుసుకోవాలి; ఎంత కష్టపడినా సిద్ధిని ఇవ్వదు।

Verse 27

आदिमध्यावसानेषु हंसः प्रासादवाग्भवौ । हंसेंदुर्वा सकारो वा फकारो वर्म वा पुन ॥ २७ ॥

ఆదిలో, మధ్యలో, అంత్యంలో ‘హంస’ బీజాన్ని విన్యసించవచ్చు. లేదా ‘ప్రాసాద’ మరియు ‘వాగ్భవ’ను ప్రయోగించవచ్చు; లేక ‘హంసేందు’, లేదా ‘స’ అక్షరం, లేదా ‘ఫ’ అక్షరం, మరల ‘వర్మ’ అనే రక్షక బీజాన్ని ఉపయోగించవచ్చు.

Verse 28

माप्रा नमामि च पदं नास्ति यस्मिन्स कीलितः । एवं मध्ये द्वयं मूर्ध्नि यस्मिन्नस्त्रलकारकौ ॥ २८ ॥

‘మాప్రా’ మరియు ‘నమామి’ అనే పదాలలో ఏ అక్షరమూ ‘కీలిత’ (గుచ్చి స్థిరపరచబడినది) కాదు. అలాగే మధ్యలో రెండు (చిహ్నాలు) ఉంటాయి; శిరస్సులో ‘అస్త్ర-లకార’ సూచకంగా పనిచేసే అక్షరాలు ఉంటాయి.

Verse 29

न विद्येते स मंत्रस्तु स्तंभितः सिद्धिरोधकृत् । अग्निः पवनसंयुक्तो मनोर्यस्य तु मूर्द्धनि ॥ २९ ॥

ఆ మంత్రం నిజంగా నిలవదు; అది స్థంభితమై సిద్ధులను అడ్డుకుంటుంది. ఎవరి శిరస్సులో అగ్ని (అంతఃతాపం) వాయువుతో (ప్రాణంతో) కలిసివుంటుందో, వారి మనస్సు కలతచెంది నిరోధింపబడుతుంది.

Verse 30

स सार्णो दृश्यते यस्तु स मंत्रो दग्धसंज्ञकः । अस्रं द्वाभ्यां त्रिभिः षड्भिरष्टाभिर्दृश्यतेऽक्षरेः ॥ ३० ॥

ఏ మంత్రంలో ‘సార్ణ’ (అనునాసిక/విసర్గసదృశ చిహ్నం) కనిపిస్తుందో, ఆ మంత్రం ‘దగ్ధ’ (దోషయుక్త) మంత్రంగా చెప్పబడుతుంది. ‘అస్ర’ అనే ఆకృతి రెండు, మూడు, ఆరు లేదా ఎనిమిది అక్షరాలతో ఏర్పడినప్పుడు దర్శనమిస్తుంది.

Verse 31

त्रस्तः स मंत्रो विज्ञेयो मुखे तारविवर्जितः । हकारः शक्तिरथवा भीतो मंत्रः स एव हि ॥ ३१ ॥

ముఖంలో జపించునప్పుడు ‘తార’—ప్రణవం ‘ఓం’—లేకుండా ఉన్న మంత్రం ‘త్రస్త’ (భయపడిన) మంత్రంగా తెలుసుకోవాలి. అప్పుడు ‘హ’కారం దాని శక్తి; అదే మంత్రం ‘భీత’ అని పిలువబడుతుంది.

Verse 32

मनोर्यस्यादिमध्यांते स्यान्मकारचतुष्टयम् । मलिनस्तु स विज्ञेयो ह्यतिक्लेशेन सिद्धिदः ॥ ३२ ॥

ఆది, మధ్య, అంత్యాలలో ‘మ’ అక్షరం నాలుగు సార్లు ఉన్న మంత్రం ‘మలినం’ అని గ్రహించాలి; అది అతిక్లేశంతోనే సిద్ధిని ఇస్తుంది.

Verse 33

दार्णो यस्य मनोर्मध्ये मूर्ध्नि क्रोधयुगं तथा । अस्त्रं चास्ति स मंत्रस्तु तिरस्कृत उदीरितः ॥ ३३ ॥

మంత్ర మధ్యలో ‘దార్ణ’ బీజం, శిరస్సులో ‘క్రోధ’ యుగాక్షరాలు, అలాగే ‘అస్త్ర’ సూత్రం ఉన్న మంత్రం ‘తిరస్కృత’ (తిరస్కరించే/నివారించే) మంత్రం అని చెప్పబడింది.

Verse 34

म्योद्वयं हृदयं शीर्षे वषड्वौषट्कमध्यमः । यस्य स्याद्भेदितो मंत्रस्त्याज्यः क्लिष्टफलप्रदः ॥ ३४ ॥

మంత్రాంత్యంలో ‘మ్యో’ ద్వయం, శిరస్సులో ‘హృదయ’ బీజం, మధ్యలో వషట్/వౌషట్‌కారం ఉన్నట్లయితే ఆ మంత్రం భేదితమైనది; క్లిష్టఫలప్రదమైనందున దాన్ని త్యజించాలి.

Verse 35

त्र्यक्षरो हंसहीनो यः सुषुप्तः कीर्तितस्तु सः । विद्या वाप्यथवा मंत्रो भवेत्सप्तदशाक्षरः ॥ ३५ ॥

మూడు అక్షరాలుగా ఉండి ‘హంస’ రహితమైనది ‘సుషుప్తి’ అని కీర్తించబడింది; కానీ విద్య గానీ (యథార్థ) మంత్రం గానీ పదిహేడు అక్షరాలదని చెప్పబడింది.

Verse 36

षट्कारपंचकादिर्यो मदोन्मत्तस्तु स स्मृतः । यस्य मध्ये स्थितं चास्रं स मंत्रो मूर्च्छितः स्मृतः ॥ ३६ ॥

‘షట్కార’ మరియు ‘పంచక’ ధ్వనిసమూహంతో ప్రారంభమయ్యే మంత్రం ‘మదోన్మత్త’ (మత్తుగా అస్థిరం) అని స్మరించబడింది; మధ్యలో ‘అస్ర’ (కఠిన/ఛేదక) ధ్వని ఉన్న మంత్రం ‘మూర్ఛిత’ అని చెప్పబడింది.

Verse 37

विरामस्थानगं चास्रं हतवीर्यः स उच्यते । मंत्रस्यादौ च मध्ये च मूर्ध्नि चास्रचतुष्टयम् ॥ ३७ ॥

విరామస్థానంలో పడిన అక్షరం హతవీర్యము (శక్తి క్షీణించినది) అని చెప్పబడుతుంది. మంత్రంలో ఇలాంటి నాలుగు ‘అస్ర’ స్థానాలు ఉంటాయి—ఆదిలో, మధ్యలో, అంత్యంలో, మరియు మూధ్నిలో (ప్రధాన శిఖర భాగంలో)।

Verse 38

ज्ञातव्यो भ्रांत इत्येष यः स्यादष्टा दशाक्षरः । पुनर्विशतिवर्णो वा यो मंत्रः स्मरसंयुतः ॥ ३८ ॥

అష్టాదశ అక్షరాల మంత్రం గానీ, లేదా ఇరవై వర్ణాల మంత్రం గానీ, స్మర (కామ) సంబంధ పదాలతో సంయుక్తమైతే—అది ‘భ్రాంత’ మంత్రం అని తెలుసుకోవాలి।

Verse 39

हृल्लेखाकुंशबीजाढ्यः प्रध्वस्तः स कथ्यते । सप्तार्णो बालमंत्रस्तु कुमारो वसुवर्णवान् ॥ ३९ ॥

‘హృల్’, ‘లేఖా’, ‘కుంś’ అనే బీజాక్షరాలతో యుక్తమైన మంత్రం ‘ప్రధ్వస్త’ అని చెప్పబడుతుంది. ఏడు అక్షరాల ‘బాల-మంత్రం’ ‘కుమార’మని పిలువబడుతుంది; అది వసు-వర్ణములు (ఎనిమిది వర్ణాలు) కలది।

Verse 40

षोडशार्णो युवा प्रौढश्चत्वारिंशतिवर्णकः । त्रिंशद्वर्णश्चतुःषष्टिवर्णश्चापि शताक्षरः ॥ ४० ॥

పదహారు అక్షరాల మంత్రం ‘యువ’ అని, నలభై వర్ణాల మంత్రం ‘ప్రౌఢ’ అని చెప్పబడుతుంది. అలాగే ముప్పై వర్ణాల, అరవై నాలుగు వర్ణాల, మరియు వంద అక్షరాల మంత్రాలు కూడా ఉంటాయి।

Verse 41

चतुःशताक्षरो मंत्रो वृद्ध इत्यभिधीयते । नवार्णस्तारसंयुक्तो मंत्रो निस्त्रिंश उच्यते ॥ ४१ ॥

నాలుగు వందల అక్షరాల మంత్రం ‘వృద్ధ’ అని పిలువబడుతుంది. తొమ్మిది అక్షరాల మంత్రం తారా (ఓం) తో సంయుక్తమైతే అది ‘నిస్త్రింశ’ మంత్రం అని చెప్పబడుతుంది।

Verse 42

यस्यांते हृदयं प्रोक्तं शिरोमंत्रोऽथ मध्यगः । शिखा वर्म च यस्यांते नेत्रमस्रं च दृश्यते ॥ ४२ ॥

ఆ న్యాసక్రమంలో చివర హృదయమంత్రం విధించబడుతుంది; మధ్యలో శిరోమంత్రం స్థాపించబడుతుంది. చివర శిఖా, వర్మ (కవచ) మంత్రాలు, అలాగే నేత్రం మరియు అస్త్ర మంత్రాలు కూడా ప్రయోగించబడతాయి.

Verse 43

शिव शक्त्यार्णहीनो वा निर्बीजः स मनुः स्मृतः । आद्यंतमध्ये फट्कारः षोढा यस्मिन्प्रदृश्यते ॥ ४३ ॥

శివ-శక్తి అక్షరాలు లేని మంత్రం ‘నిర్బీజ’ (బీజరహిత)మని స్మరించబడుతుంది. ఆ మంత్రంలో ‘ఫట్’ ఉచ్చారణం ఆది, మధ్య, అంతములలో ఆరు విధాలుగా దర్శనమిస్తుంది.

Verse 44

स मनुः सिद्धिहीनः स्यान्मंदः पंक्त्यक्षरो मनुः । कूट एकाक्षरो मंत्रः स एवोक्तो निरंशकः ॥ ४४ ॥

సిద్ధి లేని మంత్రం మందమైనదిగా భావించబడుతుంది; అక్షరాల వరుసగా ఉన్నదే ‘మను’ అని పిలుస్తారు. అయితే ‘కూట’ అనేది ఏకాక్షర మంత్రం; అదే ‘నిరంశక’ (భాగరహిత)మని చెప్పబడింది.

Verse 45

द्विवर्णः सत्त्वहीनः स्यात्केकरश्चतुरक्षरः । षड्वर्णो बीजहीनो वा सार्द्धसप्ताक्षरोऽपि वा ॥ ४५ ॥

రెండు వర్ణాల మంత్రం సత్త్వరహితమని చెబుతారు; ‘కేకర’ దోషంతో కూడిన నాలుగు అక్షరాల మంత్రం కూడా దోషపూరితం. అలాగే బీజం లేని ఆరు వర్ణాల మంత్రం గానీ, సార్ధ-సప్తాక్షర మంత్రం గానీ దోషంగా భావిస్తారు.

Verse 46

सार्द्धद्वादशवर्णो वा धूमितो र्निदितस्तु सः । सार्द्धबीजत्रययुतो मंत्रो विंशतिवर्णवान् ॥ ४६ ॥

సార్ధ-ద్వాదశ వర్ణాల మంత్రం ‘ధూమిత’ అని పిలిచి నిందించబడుతుంది. అయితే సార్ధ-మూడు బీజాలతో యుక్తమైతే ఆ మంత్రం ఇరవై వర్ణాలదిగా మారుతుంది.

Verse 47

त्रिंशद्वर्णश्चैकविंशद्वर्णश्चार्लिंगितस्तु सः । यो मंत्रो दंतवर्णस्तु मोहितः स तु कीर्तितः ॥ ४७ ॥

ముప్పై వర్ణాలు మరియు ఇరవై ఒక వర్ణాలు కలిగి, దంత్యవర్ణాలతో లక్షితమైన మంత్రం ‘మోహిత’ (మోహం కలిగించేది) అని ప్రకటించబడింది.

Verse 48

चतुर्विशतिवर्णो वा सप्तविंशतिवर्णवान् । क्षुधार्तः स तु विज्ञेयो मंत्रसिद्धिविवर्जितः ॥ ४८ ॥

మంత్రం ఇరవై నాలుగు వర్ణాలదైనా లేదా ఇరవై ఏడు వర్ణాలదైనా—సాధకుడు ఆకలితో బాధపడితే, అతడు మంత్రసిద్ధి లేనివాడని గ్రహించాలి.

Verse 49

एकादशाक्षरो वापि पंचविंशतिवर्णकः । त्रयोर्विंशतिवर्णो वा स मनुर्दृप्तसंज्ञकः ॥ ४९ ॥

మంత్రం పదకొండు అక్షరాలదైనా, ఇరవై ఐదు వర్ణాలదైనా, లేదా ఇరవై మూడు వర్ణాలదైనా—అటువంటి మంత్రం ‘దృప్త’ అనే పేరుతో స్మరించబడింది.

Verse 50

षड्विंशत्यक्षरो वापि षट्त्रिंशद्वर्णंकोऽपि वा । एकोन त्रिंशदर्णो वा मंत्रो हीनांगकः स्मृतः ॥ ५० ॥

ఇరవై ఆరు అక్షరాల మంత్రం గానీ, ముప్పై ఆరు వర్ణాల మంత్రం గానీ, లేదా ఇరవై తొమ్మిది వర్ణాల మంత్రం గానీ—ఇది ‘హీనాంగక’ (అపూర్ణాంగ) మంత్రంగా స్మరించబడింది.

Verse 51

अष्टाविंशतिवर्णो वा तथैकत्रिंशदर्णकः । अतिक्रूरः स विज्ञेयोऽखिलकर्मसु गर्हितः ॥ ५१ ॥

ఇరవై ఎనిమిది వర్ణాలదైనా లేదా ముప్పై ఒక వర్ణాలదైనా—అటువంటి మంత్రం అత్యంత క్రూరమని గ్రహించాలి; సమస్త కర్మలలో అది నిందితమైనది.

Verse 52

चत्वारिंशत्समारभ्य त्रिषष्ट्यंतस्तु यो मनुः । व्रीडितः स तु विज्ञेयः सर्वकर्मसु न क्षमः ॥ ५२ ॥

నలభై నుండి అరవైమూడు సంవత్సరాల వరకు ఎవరి మనస్సు లజ్జా‑సంకోచంతో కుంగిపోతుందో, అతడు సమస్త కార్యాలలో అశక్తుడని గ్రహించాలి।

Verse 53

पञ्चषष्ट्यक्षरा मन्त्रा ज्ञेया वै शांतमानसाः । पञ्चषष्ट्यर्णमारभ्य नवनन्दाक्षरावधि ॥ ५३ ॥

శాంతమనస్సు గలవారు పంచషష్టి అక్షరాల మంత్రాలను గ్రహించాలి—పంచషష్టి అక్షర‑పరిమాణం నుండి ప్రారంభించి ‘నవ‑నంద’ అక్షర‑మానం వరకు।

Verse 54

ये मंत्रास्ते तु विज्ञेयाः स्थानभ्रष्टा मुनीश्वर । त्रयोदशार्णा ये मन्त्रास्तिथ्यर्णाश्च तथा पुनः ॥ ५४ ॥

ఓ మునీశ్వరా! ఆ మంత్రాలు ‘స్థానభ్రష్ట’మని గ్రహించాలి. అలాగే పదమూడు అక్షరాల మంత్రాలు, మరల తిథి‑క్రమానుసారంగా అమర్చిన అక్షరాల మంత్రాలు కూడా అదే విధంగా గుర్తించాలి।

Verse 55

विकसास्तें समाख्याताः सर्वतंत्रविशारदैः । शतं सार्द्धशतं वापि शतद्वयमथापि वा ॥ ५५ ॥

ఈ ‘వికాస’లను సమస్త తంత్రశాస్త్రాలలో నిపుణులు వివరించారు—అవి వంద, లేదా నూటయాభై, లేక రెండువందలు అని చెప్పబడతాయి।

Verse 56

द्विनवत्येकहीनो वा शतत्रयमथापि वा । ये मंत्रा वर्णसंख्याका निःस्नेहास्ते प्रकीर्तिताः ॥ ५६ ॥

కేవలం అక్షర‑సంఖ్యతోనే కొలవబడే మంత్రాలు—తొంభై రెండుకు ఒకటి తక్కువైన తొంభై ఒకటి అయినా, లేదా మూడు వందల వరకు అయినా—అవి ‘నిఃస్నేహ’మని ప్రకటించబడ్డాయి; అంటే అంతఃశక్తి, భక్తి‑ఫలితము లేనివి।

Verse 57

चतुःशतं समारभ्य सहस्रार्णावधि द्विज । अतिवृद्धाः प्रयोगेषु शिथिलास्ते समीरिताः ॥ ५७ ॥

ఓ ద్విజా! నాలుగు వందల నుండి వెయ్యి వర్ణాల వరకు ఉన్న మంత్రాలు అతివిస్తారమైనవని చెప్పబడినవి; ప్రయోగకర్మలో అవి శిథిలమై ఫలహీనమవుతాయి.

Verse 58

सहस्रवर्णदधिका मंत्रास्ते पीडिताह्वयाः । तद्वर्द्ध्वं चैव ये मंत्राः स्तोत्ररूपास्तु ते स्मृताः ॥ ५८ ॥

వెయ్యి వర్ణాలకన్నా ఎక్కువ ఉన్న మంత్రాలు ‘పీడితాహ్వయ’ అని పిలువబడతాయి; దానికన్నా మరింత విస్తరించిన మంత్రాలు స్తోత్రరూపమని స్మరించబడతాయి.

Verse 59

एवं विधाः समाख्याता मनवो दोष संयुताः । दोषानेतानविज्ञाय मंत्रानेताञ्जपन्ति ये ॥ ५९ ॥

ఇలా మంత్రదోషాల రకాలు వివరించబడ్డాయి. మనుష్యులు దోషసంబంధులవుతారు; ఈ దోషాలు తెలియక ఇలాంటి మంత్రాలను జపించేవారు కూడా దోషభాగులే.

Verse 60

सिद्धिर्न जायते तेषां कल्पकोटिशतैरपि । छिन्नादिदोषदुष्टानां मंत्राणां साधनं ब्रुवे ॥ ६० ॥

ఛిన్నాది దోషాలతో దుష్టమైన అటువంటి మంత్రాలకు కోట్ల కొట్లాది కల్పాలైనా సిద్ధి కలగదు. ఇప్పుడు ఆ మంత్రాల సాధన (శోధన-ప్రయోగ) విధానాన్ని చెబుతున్నాను.

Verse 61

योनिमुद्रासने स्थित्वा प्रजपेद्यः समाहितः । यं कंचिदपि वा मंत्रं तस्य स्युः सर्वसिद्धयः ॥ ६१ ॥

యోని-ముద్రా ఆసనంలో స్థితుడై, సమాహితచిత్తంతో ఎవడు ఏ మంత్రాన్నైనా జపిస్తాడో, అతనికి సమస్త సిద్ధులు కలుగుతాయి.

Verse 62

सव्यपाष्णि गुदे स्थाप्य दक्षिणं च ध्वजोपरि । योनिमुद्राबंध एवं भवेदासनमुत्तमम् ॥ ६२ ॥

ఎడమ మడమను గుదమున నిలిపి, కుడి మడమను ధ్వజము (లింగము) పై ఉంచి, యోనిముద్రా-బంధమును చేయవలెను; ఇట్లు ఉత్తమ ఆసనం సిద్ధించును.

Verse 63

अन्योऽप्यत्र प्रकारोऽस्ति योनिमुद्रानिबंधने । तदग्रे सरहस्यं ते कथयिष्यामि नारद ॥ ६३ ॥

ఇక్కడ యోనిముద్రా-నిబంధనకు మరొక విధానమును కూడా కలదు. తదనంతరం, ఓ నారదా, దాని రహస్యార్థముతో కూడి నీకు వివరించెదను.

Verse 64

पारंपर्यक्रमप्राप्तो नित्यानुष्टानतत्परः । गुर्वनुज्ञारतः श्रीमानभिषेकसमन्वितः ॥ ६४ ॥

పరంపరా-క్రమమున పొందిన (దీక్షా/జ్ఞాన) వాడై, నిత్యానుష్ఠానములలో నిమగ్నుడై, గురువుని అనుమతితోనే ప్రవర్తించువాడై, శ్రీమంతుడై—అభిషేకముతో సమన్వితుడై విధివతుగా ప్రతిష్ఠితుడగును.

Verse 65

सुंदरः सुमुखः शांतः कुलीनः सुलभो वशी । मंत्रतंत्रार्थतत्त्वज्ञो निग्रहानुग्रहक्षमः ॥ ६५ ॥

అతడు సుందరుడు, సుముఖుడు, శాంతుడు; కులీనుడు, సులభప్రాప్తుడు, వశీ (ఇంద్రియనిగ్రహి) కావలెను. మంత్ర-తంత్రార్థ-తత్త్వజ్ఞుడై, నిగ్రహమూ అనుగ్రహమూ చేయగల సమర్థుడై ఉండవలెను.

Verse 66

निरपेक्षो मुनिर्दांतो हितवादी विचक्षणः । तत्त्वनिष्कासने दक्षो विनयी च सुवेषवान् ॥ ६६ ॥

ముని నిరపేక్షుడై, దాంతుడై (సంయమి), హితవచనములు పలికేవాడై, విచక్షణుడై ఉండవలెను. తత్త్వాన్ని వెలికి తీయుటలో దక్షుడై, వినయశీలుడై, శుచిగా యథోచిత వేషముతో ఉండవలెను.

Verse 67

आश्रमी ध्याननिरतः संशयच्छित्सुवुद्धिमान् । नित्यानुष्टानसंयुक्तस्त्वाचार्यः परिकीर्तितः ॥ ६७ ॥

ఆశ్రమధర్మ నియమాలను అనుసరించి జీవిస్తూ, ధ్యాననిరతుడై, బుద్ధిమంతుడై సందేహాలను ఛేదించగలవాడై, నిత్యానుష్ఠానాలలో స్థిరుడైనవాడే ఆచార్యుడని కీర్తించబడును।

Verse 68

शांतो विनीतः शुद्धात्मा सर्वलक्षणसंयुतः । शमादिसाधनोपेतः श्रद्धावान् सुस्थिराशयः ॥ ६८ ॥

అతడు శాంతుడు, వినయవంతుడు, శుద్ధాత్ముడు, సమస్త శుభలక్షణాలతో యుక్తుడు; శమాది సాధనాలతో సమృద్ధుడు, శ్రద్ధావంతుడు, సంకల్పంలో స్థిరుడు।

Verse 69

शुद्धदेहोऽन्नपानद्यैर्द्धार्मिकः शुद्धमानसः । दृढव्रतसमाचारः कृतज्ञः पापभीरुकः ॥ ६९ ॥

సరైన అన్నపానాదుల ద్వారా శరీరాన్ని శుద్ధంగా ఉంచి, ధార్మికుడై శుద్ధమనస్సుతో ఉంటాడు. వ్రతాచరణలో దృఢుడు, కృతజ్ఞుడు, పాపభీతితో జాగ్రత్తగలవాడు।

Verse 70

गुरुध्यानस्तुतिकथासेवनासक्तमानसः । एवंविधो भवेच्छिष्यस्त्वन्यथा गुरुदुःखदः ॥ ७० ॥

గురువును ధ్యానించడం, స్తుతించడం, గురుగుణకథలను వినడం, సేవ చేయడం—ఇవన్నీ మనస్సుతో ఆసక్తిగా చేసేవాడే శిష్యుడు. అటువాడే యోగ్యుడు; లేకపోతే గురువుకు దుఃఖకారణమవుతాడు।

Verse 71

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे चतुष्षष्टितमोऽध्यायः ॥ ६४ ॥

ఇట్లు శ్రీ బృహన్నారదీయ పురాణము పూర్వభాగంలోని బృహదుపాఖ్యానము తృతీయ పాదములో అరవై నాలుగవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।