Hanūmaccarita (The Account of Hanumān)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथापरं वायुसूनोश्चरितं पापनाशनम् । यदुक्तं स्वासु रामेण आनन्दवनवासिना ॥ १ ॥

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఇప్పుడు వాయుపుత్రుని పాపనాశకమైన మరొక చరిత్రను చెప్పుదును; ఆనందవనవాసి శ్రీరాముడు తన స్వజనుల మధ్య పలికినదే అది ॥ १ ॥

Verse 2

सद्योजाते महाकल्पे श्रुतवीर्ये हनूमति । मम श्रीरामचन्द्रस्य भक्तिरस्तु सदैव हि ॥ २ ॥

ఈ కొత్తగా ఆరంభమైన మహాకల్పములో, వీర్యప్రఖ్యాతుడైన హనుమంతుని సాక్షిగా, నా శ్రీరామచంద్రునిపై భక్తి నాలో నిత్యముగా నిలిచియుండుగాక ॥ २ ॥

Verse 3

श्रृणुष्व गदतो मत्तः कुमारस्य कुमारक । चरितं सर्वपापघ्नं श्रृण्वतां पठतां सदा ॥ ३ ॥

ఓ కుమారకా! నేను చెప్పుచున్న మాట వినుము; నేను కుమారుని ఆ చరిత్రను వివరిస్తున్నాను—దానిని నిత్యం వినువారికీ చదువువారికీ సమస్త పాపములు నశించును ॥ ३ ॥

Verse 4

वांछाम्यहं सदा विप्र संगमं कीशरूपिणा । रहस्यं रहसि स्वस्य ममानन्दवनोत्तमे ॥ ४ ॥

ఓ విప్రా! కోతిరూపధారియైన ప్రభువుతో సంగమమును నేను నిత్యము కోరుచున్నాను; నా శ్రేష్ఠమైన ఆనందవనములోని నా గోప్య ఏకాంతస్థలమందు ఈ రహస్యమును రహస్యముగానే దాచుకొందును ॥ ४ ॥

Verse 5

परीतेऽत्र सखायो मे सख्यश्च विगतज्वराः । क्रीडंति सर्वदा चात्र प्राकट्येऽपि रहस्यपि ॥ ५ ॥

ఇక్కడ నా సహచరులు, స్నేహితులు—జ్వరదుఃఖరహితులై—ఎల్లప్పుడూ క్రీడిస్తారు; ఇక్కడ రహస్యమూ బహిరంగమైనా సదా సన్నిహితంగా ఉంటుంది।

Verse 6

कस्मिंश्चिदवतारे तु यद्वृत्तं च रहो मम । तदत्र प्रकटं तुभ्यं करोमि प्रीतमानसः ॥ ६ ॥

ఒక అవతారంలో నాతో రహస్యంగా జరిగినదంతా, నేను ఇప్పుడు ప్రేమభరిత హృదయంతో ఇక్కడ నీకు వెల్లడిస్తున్నాను।

Verse 7

आविर्भूतोऽस्म्यहं पूर्वं राज्ञो दशरथक्षये । चतुर्यूहात्मकस्तकत्र तस्य भार्यात्रये मुने ॥ ७ ॥

పూర్వం రాజు దశరథుని యజ్ఞకాలంలో, ఓ మునీ, నేను చతుర్వ్యూహస్వరూపుడై అవిర్భవించి, ఆయన మూడు రాణులకై ప్రాదుర్భవించాను।

Verse 8

ततः कतिपयैरब्दैरागतो द्विजपुंगवः । विश्वामित्रोऽर्थयामास पितरं मम भूपतिम् ॥ ८ ॥

తర్వాత కొంతకాలానికి, ద్విజశ్రేష్ఠుడు విశ్వామిత్రుడు వచ్చి నా తండ్రి అయిన రాజును ప్రార్థించాడు।

Verse 9

यक्षरक्षोविघातार्थं लक्ष्मणेन सहैव माम् । प्रेषयामास धर्मात्मा सिद्धाश्रममरम्यकम् ॥ ९ ॥

యక్ష-రాక్షసులను సంహరించుటకై ధర్మాత్ముడు నన్ను లక్ష్మణునితో కలిసి రమ్యమైన సిద్ధాశ్రమానికి పంపించాడు।

Verse 10

तत्र गत्वाश्रममृबेर्दूषयन्ती निशाचरौ । ध्वस्तौ सुबाहुमारीचौ प्रसन्नोऽभूत्तदा मुनिः ॥ १० ॥

అక్కడికి వెళ్లి ఇద్దరు నిశాచర రాక్షసులు ముని ఆశ్రమాన్ని అపవిత్రం చేయసాగారు. అయితే సుబాహు, మారీచులు ధ్వంసమైపోయినప్పుడు ముని ఆ సమయంలో పరమ ప్రసన్నుడయ్యాడు.

Verse 11

अस्त्रग्रामं ददौ मह्यं मासं चावासयत्तथा । ततो गाधिसुतोधीमान् ज्ञात्वा भाव्यर्थमादरात् ॥ ११ ॥

ఆయన నాకు అస్త్రాల సమూహాన్ని ప్రసాదించి, ఒక నెల పాటు అక్కడే నివసింపజేశాడు. ఆపై గాధి కుమారుడైన ధీమంతుడు, భవిష్యత్ ప్రయోజనాన్ని గౌరవంతో గ్రహించాడు.

Verse 12

मिथिलामनयत्तत्र रौद्रं चादर्शयद्ध्वनुः । तस्य कन्यां पणीभूतां सीतां सुरसुतोपमाम् ॥ १२ ॥

ఆయన (అతనిని) మిథిలకు తీసుకెళ్లి అక్కడ ఆ భయంకరమైన ధనుస్సును దర్శింపజేశాడు. తరువాత తన కుమార్తె సీతను—వరప్రాప్తి బహుమతిగా లభించిన, దేవకన్య సమానమైనదాన్ని—అర్పించాడు.

Verse 13

धनुर्विभज्य समिति लब्धवान्मानिनोऽस्य च । ततो मार्गे भृगुपतेर्दर्प्पमूढं चिरं स्मयन् ॥ १३ ॥

సభలో ధనుస్సును విభజించి (విరిచీ) ఈ గర్విష్ఠుడినీ అతడు పొందాడు. తరువాత మార్గమధ్యంలో అహంకారమోహితుడైన భృగుపతిని దీర్ఘకాలం పరిహసించాడు.

Verse 14

व्यषनीयागमं पश्चादयोध्यां स्वपितुः पुरीम् । ततो राज्ञाहमाज्ञाय प्रजाशीलनमानसः ॥ १४ ॥

ఆ తరువాత నేను నా తండ్రి నగరమైన అయోధ్యకు వచ్చాను. ఆపై రాజాజ్ఞను తెలిసికొని నా మనస్సు ప్రజల పరిపాలన, సంరక్షణలో నిమగ్నమైంది.

Verse 15

यौवराज्ये स्वयं प्रीत्या सम्मंत्र्यात्पैर्विकल्पितः । तच्छुत्वा सुप्रिया भार्या कैकैयी भूपतिं मुने ॥ १५ ॥

రాజు స్వయంగా ఆనందంతో మంత్రులతో సంప్రదించి శ్రీరాముని యువరాజ్యాభిషేకాన్ని నిర్ణయించాడు. అది విని, ఓ మునీ, అత్యంత ప్రియమైన రాణి కైకేయి రాజుని సమీపించింది.

Verse 16

देवकार्यविधानार्थं विदूषितमतिर्जगौ । पुत्रो मे भरतो नाम यौवराज्येऽभिषिच्यताम् ॥ १६ ॥

దైవకార్య నిర్వహణ అనే ముసుగుతో, బుద్ధి మలినమైన ఆమె ఇలా పలికింది— “నా కుమారుడు భరతుడు యువరాజ్యంగా అభిషిక్తుడవ్వాలి.”

Verse 17

रामश्चतुर्दशसमा दंडकान्प्रविवास्यताम् । तदाकर्ण्या हमुद्युक्तोऽरण्यं भार्यानुजान्वितः ॥ १७ ॥

“రాముడిని పద్నాలుగు సంవత్సరాలు దండకారణ్యానికి వనవాసానికి పంపాలి.” ఇది విని నేను కూడా భార్యతోను అనుజులతోను అరణ్యానికి బయలుదేరాను.

Verse 18

गंतुं नृपतिनानुक्तोऽप्यगमं चित्रकूटकम् । तत्र नित्यं वन्यफलैर्मांसैश्चावर्तितक्रियः ॥ १८ ॥

రాజు వెళ్లమని చెప్పకపోయినా నేను చిత్రకూటానికి వెళ్లాను. అక్కడ ప్రతిరోజూ అడవి ఫలాలు, మాంసం ఆధారంగా జీవిస్తూ నా నిత్యకర్మలను అంతరాయం లేకుండా నిర్వహించాను.

Verse 19

निवसन्नेव राज्ञस्तु निधनं चाप्यवागमम् । ततो भरतशत्रुघ्नौ भ्रातरौ मम मानदौ ॥ १९ ॥

అక్కడే నివసిస్తూ ఉండగానే రాజు మరణించిన వార్త నాకు తెలిసింది. ఆపై నా గౌరవనీయ సోదరులు భరతుడు, శత్రుఘ్నుడు (తదుపరి కార్యాలలో) ప్రవేశించారు.

Verse 20

मांतृवर्गयुतौ दीनौ साचार्यामात्यनागरौ । व्यजिज्ञपतमागत्यपंचवट्यां निजाश्रमम् ॥ २० ॥

మాతృవర్గంతో కూడి దుఃఖితులై, ఆచార్యులు, మంత్రులు, నగరవాసులతో కలిసి వారు పంచవటిలోని ఆయన స్వాశ్రమానికి వచ్చి వినయంగా తమ విన్నపాన్ని సమర్పించారు।

Verse 21

अकल्पयं भ्रातृभार्यासहितश्च त्रिवत्सरम् । ततस्त्रयोदशे वर्षे रावणो नाम राक्षसः ॥ २१ ॥

అన్న భార్యతో కలిసి నేను మూడు సంవత్సరాలు అన్నీ సర్దుబాటు చేసాను; ఆపై పదమూడవ సంవత్సరంలో రావణుడు అనే రాక్షసుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు।

Verse 22

मायया हृतवान्सीतां प्रियां मम परोक्षतः । ततोऽहं दीनवदन ऋष्यमूकं हि पर्वतम् ॥ २२ ॥

అతడు మాయచేత నా తెలియకుండానే నా ప్రియ సీతను అపహరించాడు; అప్పుడు నేను దుఃఖముఖుడై ఋష్యమూక పర్వతానికి వెళ్లాను।

Verse 23

भार्यामन्वेषयन्प्राप्तः सख्यं हर्यधिपेन च । अथ वालिनमाहत्य सुग्रीव स्तत्पदे कृतः ॥ २३ ॥

భార్యను అన్వేషిస్తూ అతడు వానరాధిపతితో సఖ్యత కట్టాడు; తరువాత వాలిని సంహరించి సుగ్రీవుడిని ఆ స్థానంలో ప్రతిష్ఠించారు।

Verse 24

सह वानरयूथैश्च साहाय्यं कृतवान्मम । विरुध्य रावणेनालं मम भक्तो विभीषणः ॥ २४ ॥

వానరసేనలతో కలిసి నా భక్తుడు విభీషణుడు రావణునికి దృఢంగా విరోధించి నాకు మహాసహాయం చేశాడు।

Verse 25

आगतो ह्यभिषिच्याशुलंकेशो हि विकल्पितः । हत्वा तु रावणं संख्ये सपुत्रामात्यबांधवम् ॥ २५ ॥

తిరిగి వచ్చి ఆయన త్వరగా లంకాధిపతిగా అభిషేకింపబడి, యథావిధి సంకల్పంతో స్థాపింపబడెను; ఎందుకంటే యుద్ధంలో రావణుని అతని కుమారులు, మంత్రులు, బంధువులతో సహా సంహరించెను।

Verse 26

सीतामादाय संशुद्ध्वामयोध्यां समुपागतः । ततः कालांतरे विप्रसुग्रीवश्च विभीषणः ॥ २६ ॥

సీతను తీసుకొని ఆమె పవిత్రతను స్థాపించి ఆయన అయోధ్యకు చేరెను. తరువాత కొంతకాలాన, ఓ విప్రా, సుగ్రీవుడు మరియు విభీషణుడును కూడా వచ్చిరి।

Verse 27

निमंत्रितौ पितुः श्राद्ध्वे षटेकुलाश्च द्विजोत्तमाः । अयोध्यायां समाजग्मुस्ते तु सर्वे निमंत्रिताः ॥ २७ ॥

తండ్రి శ్రాద్ధానికి ఆహ్వానింపబడిన, ప్రతి కులం నుండి ఆరు మంది చొప్పున శ్రేష్ఠ ద్విజులు అయోధ్యలో సమాగమించారు; వారు అందరూ ఆహ్వానితులై వచ్చిరి।

Verse 28

ऋते विभीषिणं तत्र चिंतयाने रघूत्तमे । शंभुर्ब्राह्मणरूपेण षट्कुलैश्च सहागतः ग ॥ २८ ॥

విభీషణుని తప్ప, అక్కడ రఘూత్తముడు (శ్రీరాముడు) ఆలోచనలో ఉండగా, శంభువు (శివుడు) బ్రాహ్మణరూపం ధరించి ఆరు కులాల వారితో కలిసి వచ్చెను।

Verse 29

अथ पृष्टो मया शंभुर्विभीषणसमागमे । नीत्वा मां द्रविडे देशे मोचय द्विजबंधनात् ॥ २९ ॥

అనంతరం విభీషణుని సమాగమ సమయంలో నేను శంభువును అడిగితిని—“నన్ను ద్రవిడ దేశానికి తీసికొని వెళ్లి, బ్రాహ్మణబంధనము నుండి విముక్తి చేయుము” అని।

Verse 30

मया निमंत्रिताः श्रद्धे ह्यगस्त्याद्या मुनीश्वराः । संभोजितास्तु प्रययुः स्वस्वमाश्रममंडलम् ॥ ३० ॥

హే శ్రద్ధా! నా ఆహ్వానంతో అగస్త్యాది మహర్షులు వచ్చారు; విధివిధానంగా భోజనం చేసి సత్కారము పొందిన తరువాత వారు తమ తమ ఆశ్రమ-మండలాలకు వెళ్లిపోయారు।

Verse 31

ततः कालांतरे विप्रा देवा दैत्या नरेश्वराः । गौतमेन समाहूताः सर्वे यज्ञसभाजिताः ॥ ३१ ॥

ఆ తరువాత కొంతకాలానికి విప్రులు, దేవులు, దైత్యులు, నరేశ్వరులు—అందరూ గౌతముని ఆహ్వానంతో యజ్ఞసభలో చేరి తమ తమ స్థానాలలో కూర్చున్నారు।

Verse 32

ते सर्वे स्फाटिकं लिंगं त्र्यंबकाद्रौ निवेशितम् । संपूज्य न्यवंसस्तत्र देवदैत्यनृपाग्रजाः ॥ ३२ ॥

దేవులు, దైత్యులు, రాజకుమారులలో అగ్రగణ్యులైన వారందరూ త్ర్యంబక పర్వతంపై స్ఫటిక లింగాన్ని స్థాపించారు; దానిని సంపూర్ణంగా పూజించి అక్కడే నివసించారు।

Verse 33

तस्मिन्समाजे वितते सर्वौर्लिंगे समर्चिते । गौतमोऽप्यथ मध्याह्ने पूजयामास शंकरम् ॥ ३३ ॥

ఆ మహాసభ విస్తరించి, అన్ని లింగాలు సమ్యకంగా అర్చింపబడినప్పుడు, గౌతముడు కూడా మధ్యాహ్న సమయంలో శంకరుని పూజించాడు।

Verse 34

सर्वे शुक्लांबरधरा भस्मोद्धूलितविग्रहाः । सितेन भस्मना कृत्वा सर्वस्थाने त्रिपुंड्रकम् ॥ ३४ ॥

అందరూ తెల్ల వస్త్రాలు ధరించి, శరీరమంతా పవిత్ర భస్మంతో లేపనం చేసుకోవాలి; మరియు శుద్ధమైన తెల్ల భస్మంతో నియత స్థానాలలో త్రిపుండ్రాన్ని ధరించాలి।

Verse 35

नत्वा तु भार्गवं सर्वे भूतशुद्धिं प्रचक्रमुः । हृत्पद्ममध्ये सुषिरं तत्रैव भूतपञ्चकम् ॥ ३५ ॥

భార్గవ మునికి నమస్కరించి అందరూ భూతశుద్ధి సాధనను ప్రారంభించారు. హృదయపద్మమధ్యంలోని సూక్ష్మ గుహను ధ్యానించి అక్కడే పంచభూతాలను స్థాపించారు।

Verse 36

तेषां मध्ये महाकाशमाकाशे निर्मलामलम् । तन्मध्ये च महेशानं ध्यायेद्दीप्तिमयं शुभम् ॥ ३६ ॥

వాటిలో మహాకాశాన్ని ధ్యానించాలి—ఆకాశంలో నిర్మలమైన, మలరహితమైన తత్త్వాన్ని. ఆ మధ్యలోనే దీప్తిమయమైన, శుభమైన మహేశానుని ధ్యానించాలి।

Verse 37

अज्ञानसंयुतं भूतं समलं कर्मसंगतः । तं देहमाकाशदीपे प्रदहेज्ज्ञानवह्निना ॥ ३७ ॥

అజ్ఞానంతో కూడిన, మలినమైన, కర్మబంధంలో చిక్కిన ఈ దేహధారిని—ఆకాశదీపంలో జ్ఞానాగ్నితో దహించాలి।

Verse 38

आकाशस्यावृत्तिं चाहं दग्ध्वाकाशमथो दहेत् । दग्ध्वाकाशमथो वायुमग्निभूतं तथा दहेत् ॥ ३८ ॥

‘ఆకాశపు ఆవరణాన్ని దహించి, తరువాత ఆకాశాన్నే దహిస్తాను; ఆకాశం దగ్ధమైన తరువాత అగ్నిరూపమైన వాయువును కూడా దహిస్తాను।’

Verse 39

अब्भूतं च ततो दग्ध्वा पृथिवीभूतमेव च । तदाश्रितान्गुणान्दग्ध्वा ततो देहं प्रदाहयेत् ॥ ३९ ॥

తర్వాత జలతత్త్వాన్ని దహించి, అలాగే పృథివీతత్త్వాన్ని కూడా; వాటిపై ఆధారమైన గుణాలను దహించి, చివరికి దేహాన్ని కూడా దహించాలి।

Verse 40

एवं प्रदग्ध्वा भूतार्दि देही तज्ज्ञानवह्निना । शिखामध्यस्थितं विष्णुमानंदरसनिर्भरम् ॥ ४० ॥

ఇట్లు ఆ జ్ఞానాగ్నితో భూతక్లేశములను మరియు దేహమును దహించి, దేహి శిఖామధ్యస్థితుడై ఆనందరసపూర్ణుడైన విష్ణువును దర్శించును।

Verse 41

निष्पन्नचंद्रकिरणसंकाशकिरणं किरणं शिवम् । शिवांगोत्पन्नकिरणैरमृतद्रवसंयुतैः ॥ ४१ ॥

ఆ మంగళకరమైన తేజస్సు (శివ) సంపూర్ణ చంద్రకిరణసమానమైన ఒక కిరణము; శివాంగములనుండి పుట్టిన అమృతధారాసంయుక్త కిరణములతో అది పరివృతమై యుంటుంది।

Verse 42

सुशीतला ततो ज्वाला प्रशांता चंद्ररश्मिवत् । प्रसारितसुधारुग्भिः सांद्रीभूतश्च संप्लवः । अनेन प्लावितं भूतग्रामं संचिंतयेत्परम् ॥ ४२ ॥

అప్పుడు ఆ జ్వాల అత్యంత శీతలమై, చంద్రరశ్మివలె ప్రశాంతమగును. విస్తరించిన సుధాధారలచేత సంప్లవము ఘనమగును; దానిచేత ముంచబడిన సమస్త భూతసమూహంలో పరముని ధ్యానించవలెను।

Verse 43

इत्थं कृत्वा भूतशुद्धिं क्रियार्हो मर्त्यः शुद्धो जायते ह्येव सद्यः । पूजां कर्तुं जप्यकर्मापि पश्चादेवं ध्यायेद्ब्रह्महत्यादिशुद्ध्यै ॥ ४३ ॥

ఇట్లు భూతశుద్ధిని చేసి మానవుడు తక్షణమే శుద్ధుడై క్రియార్హుడగును. అనంతరం పూజ చేయుటకును జపకర్మకును, బ్రహ్మహత్యాదిపాపశుద్ధికై కూడా ఇదేవిధంగా ధ్యానించవలెను।

Verse 44

एवं ध्यात्वा चद्रंदीप्तिप्रकाशं ध्यानेनारोप्याशु लिंगे शिवस्य । सदाशिवं दीपमध्ये विचिंत्य पञ्चाक्षरेणार्चनमव्ययं तु ॥ ४४ ॥

ఇట్లు చంద్రదీప్తివలె ప్రకాశమును ధ్యానించి, ధ్యానముచేత దానిని శీఘ్రంగా శివలింగమునకు ఆరోపించవలెను. తరువాత దీపజ్వాల మధ్యలో సదాశివుని విచింతించి, పంచాక్షరీ మంత్రంతో అవ్యయ అర్చన చేయవలెను।

Verse 45

आवाहनादीनुपचारांरतथापि कृत्वा स्नानं पूर्ववच्छंकरस्य । औदुंबरं राजतं स्वर्णपीठं वस्त्रादिच्छन्नं सर्वमेवेह पीठम् ॥ ४५ ॥

ఆవాహనాది ఉపచారాలను విధివిధానంగా నిర్వహించి, ముందుగా చెప్పిన ప్రకారమే శంకరునికి స్నానం చేయించాలి. ఇక్కడ పీఠం ఉదుంబర కట్టెతో గానీ, వెండితో గానీ, బంగారంతో గానీ ఉండాలి; వస్త్రాదులతో పూర్తిగా కప్పబడినదే పీఠముగా ఉండాలి.

Verse 46

अंते कृत्वा बुद्बुदाभ्यां च सृष्टिं पीठे पीठे नागमेकं पुरस्तात् । कुर्यात्पीठे चोर्द्ध्वके नागयुग्मं देवाभ्याशे दक्षिणे वामतश्च ॥ ४६ ॥

చివరగా బుడగల వంటి రెండు ఆకారాలతో ‘సృష్టి’ని రూపొందించి, ప్రతి పీఠం ముందు ఒక్కో నాగాన్ని స్థాపించాలి. అలాగే పై పీఠంపై కూడా దేవుని సమీపంలో కుడి, ఎడమ వైపుల నాగయుగ్మాన్ని అమర్చాలి.

Verse 47

जपापुष्पं नागमध्ये निधाय मध्ये वस्त्रं द्वादशप्रातिगुण्ये । सुश्वेतेन तस्य मध्ये महेशं लिंगाकारं पीठयुक्तं प्रपूज्यम् ॥ ४७ ॥

నాగకుండల మధ్యలో జపాపుష్పాన్ని ఉంచి, దాని కేంద్రంలో పన్నెండు మడతలుగా మడిచిన వస్త్రాన్ని స్థాపించాలి. ఆ మధ్యలో అతి తెల్లని వస్త్రంపై పీఠంతో కూడిన లింగరూప మహేశ్వరుని విధిగా పూజించాలి.

Verse 48

एवं कृत्वा साधकास्ते तु सर्वे दत्त्वा दत्त्वा पंचगंधाशष्टगंधम् । पुष्पैः पत्रैः श्रीतिलैरक्षतैश्च तिलोन्मिश्रैः केवलैश्चप्रपूज्य ॥ ४८ ॥

ఇలా చేసిన తరువాత ఆ సాధకులందరూ పునఃపునః పంచగంధములు లేదా అష్టగంధములు సమర్పించాలి; తరువాత పుష్పాలు, పత్రాలు, శ్రీతిలాలు, అక్షతలు—తిలమిశ్రమంగా గానీ కేవలం తిలాలతో గానీ—సమ్యకంగా పూజించాలి.

Verse 49

धूपं दत्त्वा विधिवत्संप्रयुक्तं दीपं दत्त्वा चोक्तमेवोपहारम् । पूजाशेषं ते समाप्याथ सर्वे गीतं नृत्यं तत्र तत्रापि चक्रुः ॥ ४९ ॥

విధివిధానంగా ధూపాన్ని సమర్పించి, చెప్పబడిన ఉపహారాలతో కూడిన దీపాన్ని అర్పించి, పూజలో మిగిలిన కర్మలను పూర్తి చేశారు. అనంతరం వారందరూ అక్కడికక్కడే గానం మరియు నృత్యం కూడా చేశారు.

Verse 50

काले चास्मिन्सुव्रते गौतमस्य शिष्यः प्राप्तः शंकरात्मेति नाम्ना ॥ ५० ॥

హే సువ్రతే! ఆ సమయంలో గౌతముని శిష్యుడు ‘శంకరాత్మ’ అనే నామంతో అక్కడికి వచ్చెను.

Verse 51

उन्मत्तवेषो दिग्वासा अनेकां वृत्तिमास्थितः । क्वचिद्द्विजातिप्रवरः क्वचिञ्चंडालसन्निभः ॥ ५१ ॥

అతడు ఉన్మత్త వేషంతో, కొన్నిసార్లు దిగంబరుడై, అనేక విధాల జీవనవృత్తులు అనుసరించెను; ఎప్పుడో ద్విజులలో శ్రేష్ఠుడిలా, మరెప్పుడో చండాలుని పోలి కనిపించెను.

Verse 52

क्वचिच्छूद्रसमो योगी तापसः क्वचिदप्युत । गर्जत्युत्पतते चैव नृत्यति स्तौति गायति ॥ ५२ ॥

కొన్నిసార్లు ఆ యోగి శూద్రుని సమానంగా ప్రవర్తించెను, మరికొన్నిసార్లు తాపస వేషం ధరించెను; అతడు గర్జించెను, ఎగిరెను, నర్తించెను, స్తుతించెను, పాడెను.

Verse 53

रोदिति श्रृणुतेऽत्युक्तं पतत्युत्तिष्ठति क्वचित् । शिवज्ञानैकसंपन्नः परमानंदनिर्भरः ॥ ५३ ॥

కొన్నిసార్లు అతడు ఏడ్చెను, ఎన్నిసార్లు చెప్పినా వినకుండెను; కొన్నిసార్లు పడిపోయెను, కొన్నిసార్లు లేచెను—అయినను అతడు శివజ్ఞానమాత్రసంపన్నుడై పరమానందంలో లీనుడై యుండెను.

Verse 54

संप्राप्तो भोज्यवेलायां गौतमस्यांतिकं ययौ । बुभुजे गुरुणा साकं क्वचिदुच्छिष्टमेव च ॥ ५४ ॥

భోజనవేళ వచ్చినప్పుడు అతడు గౌతముని సమీపమునకు వెళ్లెను; గురువుతో కలిసి భుజించెను, కొన్నిసార్లు గురువు ఉచ్ఛిష్టమును కూడా స్వీకరించెను.

Verse 55

क्वचिल्लिहति तत्पात्रं तूष्णीमेवाभ्यगात्क्वचित् । हस्तं गृहीत्वैव गुरोः स्वयमेवाभुनक्क्वचित् ॥ ५५ ॥

కొన్నిసార్లు అతడు అదే పాత్రను నాకేవాడు; కొన్నిసార్లు పూర్తిగా మౌనంగా దగ్గరకు వచ్చేవాడు. కొన్నిసార్లు గురువు చేతిని పట్టుకొని తానే భోజనం చేసేవాడు.

Verse 56

क्वचिद् गृहांतरे मूत्रं क्वचित्कर्दमलेपनम् । सर्वदा तं गुरुर्दृष्ट्वा करमालंब्य मंदिरम् ॥ ५६ ॥

ఒక ఇంట్లో మూత్రం, మరొక ఇంట్లో మట్టితో పూసుకోవడం. అయినా గురువు ప్రతిసారి అతడిని చూసి చేతిని పట్టుకొని ఇంట్లోకి తీసుకెళ్లేవాడు.

Verse 57

प्रविश्य स्वीयपीठे तमुपवेश्याप्यभोजयत् । स्वयं तदस्य पात्रेण बुभुजेगौतमो मुनिः ॥ ५७ ॥

ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించి గురువు అతడిని తన స్వాసనంపై కూర్చోబెట్టి భోజనం పెట్టాడు. గౌతమ ముని కూడా అతని పాత్ర నుంచే స్వయంగా భుజించాడు.

Verse 58

तस्य चित्तं परिज्ञातुं कदाचिदथ सुंदरी । अहल्या शिष्यमाहूय भुङ्क्ष्वेति प्राह तं मुदा । निर्दिष्टो गुरुपत्न्या तु बुभुजे सोऽविशेषतः ॥ ५८ ॥

అతని మనస్థితిని తెలుసుకోవాలని సుందరి అహల్య ఒకసారి శిష్యుణ్ని పిలిచి ఆనందంగా “భుజించు” అని చెప్పింది. గురుపత్నీ ఆజ్ఞగా భావించి అతడు ఎలాంటి తేడా లేకుండా తిన్నాడు.

Verse 59

यथा पपौ हि पानीयं तथा वह्निमपि द्विजा । कंटकानन्नवद्भुक्त्वा यथापूर्वमतिष्ठत ॥ ५९ ॥

హే ద్విజులారా! అతడు నీటిని తాగినట్లే అగ్నినీ తాగాడు; ముళ్లను అన్నంలా తిని కూడా అతడు మునుపటిలానే నిలిచిపోయాడు.

Verse 60

पुरो हि मुनिकन्याभिराहूतो भोजनाय च । दिनेदिने तत्प्रदत्तं लोष्टमंबु च गोमयम् ॥ ६० ॥

అతడు మునికన్యలచే ముందుగానే భోజనార్థం ఆహ్వానింపబడెను; వారు ప్రతిదినమూ అతనికి అదే ఇచ్చిరి—మట్టిగడ్డలు, నీరు మరియు గోమయం।

Verse 61

कर्दमं काष्ठदंडं च भुक्त्वा पीत्वाथ हर्षितः । एतादृशो मुनिरसौ चंडालसदृशाकृतिः ॥ ६१ ॥

కర్దమమును, కాష్ఠదండమును కూడ భక్షించి, ఆపై త్రాగి సంతోషించెను. అటువంటి ముని అతడు—చండాలసదృశమైన ఆకృతిగలవాడు.

Verse 62

सुजीर्णोपानहौ हस्ते गृहीत्वा प्रलपन्हसन् । अंत्यजोचितवेषश्च वृषपर्वाणमभ्यगात् ॥ ६२ ॥

అత్యంత జీర్ణమైన పాదుకల జంటను చేతిలో పట్టుకొని, పలుకుతూ నవ్వుతూ, అంత్యజోచిత వేషధారణతో వృషపర్వాణుని సమీపించెను.

Verse 63

वृषपर्वेशयोर्मध्ये दिग्वासाः समतिष्टत । वृषपर्वा तमज्ञात्वा पीडयित्वा शिरोऽच्छिनत् ॥ ६३ ॥

వృషపర్వా మరియు ఈశ మధ్య దిగ్వాసి తపస్వి నిలిచియుండెను. అతనిని గుర్తించక వృషపర్వా అతనిని పీడించి శిరఃఛేదము చేసెను.

Verse 64

हते तस्मिन्द्विजश्रेष्ठे जगदेतञ्चराचरम् । अतीव कलुषं ह्यासीत्तत्रस्था मुनयस्तथा ॥ ६४ ॥

ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుడు హతుడైనప్పుడు ఈ సమస్త జగత్తు—చరాచరములతో కూడినది—అత్యంత కలుషితమైపోయెను; అక్కడ ఉన్న మునులూ అలాగే కలుషితులయ్యిరి.

Verse 65

गौतमस्य महाशोकः संजातः सुमहात्मनः । निर्ययौ चक्षुषो वारि शोकं संदर्शयन्निव ॥ ६५ ॥

సుమహాత్ముడైన గౌతమునకు మహాశోకం కలిగింది; అతని కన్నుల నుండి నీరు జారింది, తన దుఃఖాన్ని ప్రత్యక్షంగా చూపుతున్నట్లుగా।

Verse 66

गौतमः सर्वदैत्तयानां सन्निधौ वाक्यमुक्तवान् । किमनेन कृते पापं येन च्छिन्नमिदं शिरः ॥ ६६ ॥

గౌతముడు సమస్త దైత్యుల సన్నిధిలో ఇలా పలికెను—“ఇతడు ఏ పాపం చేశాడు, దాని వల్ల ఇతని శిరస్సు తెగిపోయింది?”

Verse 67

मम प्राणाधिकस्येह सर्वदा शिवयोगिनः । ममापि मरणं सत्यं शिष्यच्छद्मा यतो गुरुः ॥ ६७ ॥

ఈ శివయోగి నాకు ప్రాణాలకన్నా ప్రియుడు; అయినా నా మరణమూ ధృవమే, ఎందుకంటే గురువు శిష్యుని వేషం ధరించాడు।

Verse 68

शैवानां धर्मयुक्तानां सर्वदा शिववर्तिनाम् । मरणं यत्र दृष्टं स्यात्तत्र नो मरणं ध्रुवम् ॥ ६८ ॥

ధర్మంలో స్థిరులై నిత్యం శివనిష్ఠులైన శైవులకు—మరణం కనిపించిన చోట కూడా, వారికి మరణం నిజంగా ధృవం కాదు।

Verse 69

तच्छ्रुत्वा ह्यसुराचार्यः सुक्रः प्राह विदांवरः । एनं संजीवयिष्यामि भार्गवं शंकरप्रियम् ॥ ६९ ॥

అది విని అసురాచార్యుడు, విద్వత్తులో శ్రేష్ఠుడైన శుక్రుడు పలికెను—“శంకరప్రియుడైన ఈ భార్గవుని నేను పునర్జీవింపజేస్తాను।”

Verse 70

किमर्थं म्रियते ब्रह्मन्पश्य मे तपसो बलम् । इति वादिनि विप्रेंद्रे गौतमोऽपि ममार ह ॥ ७० ॥

“ఓ బ్రాహ్మణా! అతడు ఎందుకు మరణించాలి? నా తపస్సు బలాన్ని చూడు!”—అని ఆ శ్రేష్ఠ విప్రుడు పలుకుచుండగా, గౌతముడును అక్కడే నిజంగా ప్రాణాలు విడిచెను।

Verse 71

तस्मिन्मृतेऽथ शुक्रोऽपि प्राणांस्तत्याज योगतः । तस्यैवं हतिमाज्ञाय प्रह्लादाद्या दितीश्वराः ॥ ७१ ॥

అతడు మరణించిన తరువాత శుక్రుడును యోగబలంతో ప్రాణాలను విడిచెను। ఈ విధంగా అతని హతి జరిగినదని తెలిసి ప్రహ్లాదాది దైత్యాధిపతులు విషయం గ్రహించిరి।

Verse 72

देवा नृपा द्विजाः सर्वे मृता आसंस्तदद्भुतम् । मृतमासीदथ बलं तस्य बाणस्य धीमतः ॥ ७२ ॥

దేవతలు, రాజులు, సమస్త ద్విజులు అందరూ మరణించిరి—అది ఆశ్చర్యము. తరువాత ఆ ధీమంతుని బాణబలముకూడా మృతమైందన్నట్లు జడమైంది।

Verse 73

अहल्या शोकसंतप्ता रुरोदोञ्चैः पुनःपुनः । गौतमेन महेशस्य पूजया पूजितो विभुः ॥ ७३ ॥

శోకసంతప్తమైన అహల్య పునఃపునః గట్టిగా విలపించింది. గౌతముడు చేసిన పూజచేత మహేశ్వరుడు విభువు విధివిధానంగా పూజింపబడెను।

Verse 74

वीरभद्रो महायोगी सर्वं दृष्ट्वा चुकोप ह । अहो कष्टमहोकष्टं महेशा बहवो हताः ॥ ७४ ॥

మహాయోగి వీరభద్రుడు అన్నిటిని చూచి కోపించెను. “అయ్యో, ఎంత కష్టం! మహాకష్టం! మహేశుని అనేక గణులు హతులయ్యారు!”

Verse 75

शिवं विज्ञापयिष्यामि तेनोक्तं करवाण्यथ । इति निश्चित्य गतवान्मंदराचलमव्ययम् ॥ ७५ ॥

“నేను శివునికి వినయంగా తెలియజేస్తాను; ఆపై ఆయన చెప్పినట్లే చేస్తాను.” అని నిశ్చయించి అతడు అవ్యయమైన మందరాచలానికి వెళ్లాడు.

Verse 76

नमस्कृत्वा विरूपाक्षं वृत्तसर्वमथोक्तवान् । ब्रह्माणं च हरिं तत्र स्थितौ प्राह शिवो वचः ॥ ७६ ॥

విరూపాక్షుడైన శివునికి నమస్కరించి అతడు సమస్త వృత్తాంతాన్ని తెలిపాడు. అక్కడ నిలిచిన బ్రహ్మా మరియు హరి (విష్ణు)లకు శివుడు వచనములు పలికాడు.

Verse 77

मद्भक्तैः साहसं कर्म कृतं ज्ञात्वा वरप्रदम् । गत्वा पश्यामि हे विष्णो सर्वं तत्कृतसाहसम् ॥ ७७ ॥

నా భక్తులు వరప్రదమైన ధైర్యకార్యాన్ని చేశారు అని తెలిసి, ఓ విష్ణో, నేను వెళ్లి వారు చేసిన ఆ సమస్త సాహసాన్ని దర్శిస్తాను.

Verse 78

इत्युक्त्वा वृषमारुह्य वायुना धूतचामरः । नन्दिकेन सुवेषेण धृते छत्रेऽतिशोभने ॥ ७८ ॥

ఇట్లు చెప్పి ఆయన వృషభంపై అధిరోహించాడు; గాలివల్ల చామరం ఊగుతూ ఉండగా, సువేషధారియైన నంది అత్యంత శోభనమైన ఛత్రాన్ని పట్టుకున్నాడు.

Verse 79

सुश्वेते हेमदंडे च नान्ययोग्ये धृते विभो । महेशानुमतिं लब्ध्वा हरिर्नागांतके स्थितः ॥ ७९ ॥

హే ప్రభూ, ఇతరులకు తగని ఆ సుశ్వేత స్వర్ణదండాన్ని ధరించి, మహేశుని అనుమతి పొందిన హరి నాగాంతకంలో నిలిచి ఉన్నాడు.

Verse 80

आरक्तनीलच्छत्राभ्यां शुशुभे लक्ष्मकौस्तुभः । शिवानुमत्या ब्रह्मापि हंसारूढोऽभवत्तदा ॥ ८० ॥

ఎరుపు, నీలం ఛత్రాలచే లక్ష్మీ మరియు కౌస్తుభమణి మహా ప్రకాశంతో విరాజిల్లాయి. శివుని అనుమతితో అప్పుడు బ్రహ్మ కూడా హంసవాహనంపై ఆరూఢుడయ్యాడు.

Verse 81

इंद्रगोपप्रभाकारच्छत्राभ्यां शुशुभे विधिः । इन्द्रादिसर्वदेवाश्च स्वस्ववाहनसंयुताः ॥ ८१ ॥

ఇంద్రగోప కాంతివలె ప్రకాశించే రెండు ఛత్రాల కింద విధాత బ్రహ్మ మహా శోభతో విరాజిల్లాడు. ఇంద్రాది సమస్త దేవతలు తమ తమ వాహనాలతో కూడి అక్కడ ఉన్నారు.

Verse 82

अथ ते निर्ययुः सर्वे नानावाद्यानुमोदिताः । कोटिकोटिगणाकीर्णा गौतमस्याश्रमं गताः ॥ ८२ ॥

అనంతరం నానావిధ వాద్యాల నాదాలతో ఉత్సాహింపబడి వారు అందరూ బయలుదేరారు. కోటి కోటి గణాలతో నిండినవారై గౌతముని ఆశ్రమానికి వెళ్లారు.

Verse 83

ब्रह्मविष्णु महेशाना दृष्ट्वा तत्परमाद्भुतम् । स्वभक्तं जीवयामास वामकोणनिरीक्षणात् ॥ ८३ ॥

ఆ పరమ అద్భుతాన్ని చూచి బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు ఎడమ కన్ను మూల నుండి ఒక్క పక్క చూపుతోనే తమ భక్తుని జీవింపజేశారు.

Verse 84

शंकरो गौतमं प्राह तुष्टोऽहं ते वरं वृणु । तदाकर्ण्य वचस्तस्य गौतमः प्राह सादरम् ॥ ८४ ॥

శంకరుడు గౌతమునితో అన్నాడు: “నేను నీపై ప్రసన్నుడను—వరాన్ని కోరుకో.” ఆ మాటలు విని గౌతముడు భక్తి-గౌరవాలతో ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు.

Verse 85

यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरो मम । त्वल्लिंगार्चनसामर्थ्यं नित्यमस्तु ममेश्वर ॥ ८५ ॥

హే దేవేశ్వరా! మీరు ప్రసన్నులైతే, నాకు వరం ఇవ్వదలచితే, హే ప్రభూ, నిత్యం మీ లింగార్చన చేయగల సామర్థ్యం నాకు కలుగుగాక।

Verse 86

वृतमेतन्मया देव त्रिनेत्र श्रृणु चापरम् । शिष्योऽयं मे महाभागो हेयादेयादिवर्जितः ॥ ८६ ॥

హే దేవా, హే త్రినేత్రా! ఈ వృత్తాంతాన్ని నేను చెప్పాను; ఇప్పుడు మరొకటి వినండి। నా ఈ శిష్యుడు మహాభాగ్యుడు—హేయం‑ఆదేయం వంటి ద్వంద్వాల నుండి విముక్తుడు।

Verse 87

प्रेक्षणीयं ममत्वेन न च पश्यति चक्षुषा । न घ्राणग्राह्यं देवेश न पातव्यं न चेतरत् ॥ ८७ ॥

ఇది ‘చూడదగినది’ అని మమకారంతో అనిపిస్తుంది గానీ, కళ్లతో నిజంగా కనిపించదు। హే దేవేశ్వరా, ఇది వాసనతో గ్రహించబడదు; ఇది త్రాగదగినది కాదు, ఇంద్రియాలకు మరే విషయమూ కాదు।

Verse 88

इति बुद्ध्व्या तथा कुर्वन्स हि योगी महायशः । उन्मत्तविकृताकारः शंकरात्मेति कीर्तितः ॥ ८८ ॥

ఇలా గ్రహించి అలాగే ఆచరించే ఆ మహాయశస్సు గల యోగి—బాహ్యంగా ఉన్మత్తుడిలా, విచిత్రాకారంగా కనిపించినా—‘శంకరాత్మ’ అంటే శంకరుడే అతని ఆత్మ అని కీర్తింపబడతాడు।

Verse 89

न कश्चित्तं प्रति द्वेषी न च तं हिंसयेदपि । एतन्मे दीयतां देव मृतानाममृतिस्तथा ॥ ८९ ॥

ఎవరూ అతనిపై ద్వేషం పెట్టకూడదు, ఎవరూ అతనికి ఏ విధంగానూ హాని చేయకూడదు। హే దేవా, నాకు ఈ వరం ప్రసాదించండి; అలాగే మరణించినవారికీ మరణబంధనంనుండి విముక్తి కలుగుగాక।

Verse 90

तच्छ्रुत्वोमापतिः प्रीतो निरीक्ष्य हरिमव्ययः । स्वांशेन वायुना देहमाविशज्जगदीश्वरः ॥ ९० ॥

అది విని ఉమాపతి (శివుడు) ఆనందించాడు; అవ్యయుడైన హరిని దర్శించి, తన అంసశక్తితో వాయుమార్గమున జగదీశ్వరుడు ఆ దేహములో ప్రవేశించాడు।

Verse 91

हरिरूपः शंकरात्मा मारुतिः कपिसत्तमः । पर्यायैरुच्यतेऽधीशः साक्षाद्विष्णुः शिवः परः ॥ ९१ ॥

యావనికి రూపం హరి, అంతఃస్వరూపం శంకరుడు—ఆ మారుతి, కపిశ్రేష్ఠుడు, అనేక పర్యాయనామాలతో స్తుతింపబడును; ఆ అధీశుడు సాక్షాత్ విష్ణువు, పరమ శివుడు।

Verse 92

आकल्पतेषु प्रत्येकं कामरूपमुपाश्रितः । ममाज्ञाकारको रामभक्तः पूजितविग्रहः ॥ ९२ ॥

ప్రతి కల్పములో, కోరిన రూపమును ఆశ్రయించి, నా ఆజ్ఞను అనుసరించువాడై ఉంటాడు; అతడు రామభక్తుడు, అతని సాకార విగ్రహం పూజనీయం।

Verse 93

अनंतकल्पमीशानः स्थास्यति प्रीतमानसः । त्वया कृतमिदं वेश्म विस्तृतं सुप्रतिष्टितम् ॥ ९३ ॥

ప్రీతమనస్సుతో ఈశానుడు అనంత కల్పముల వరకు ఇక్కడ నిలిచి ఉంటాడు. నీవు నిర్మించిన ఈ గృహం విశాలమై, సుస్థిరంగా ప్రతిష్ఠితమైంది।

Verse 94

नित्यं वै सर्वरूपेण तिष्ठामः क्षणमादरात् । समर्चिताः प्रयास्यामः स्वस्ववासं ततः परम् ॥ ९४ ॥

“మేము నిత్యము సర్వరూపములలో నిలిచి ఉంటాము; కనుక ఆదరంతో క్షణమాత్రం మమ్మును సమర్చించండి. సమ్యక్ పూజింపబడిన తరువాత, మేము మా మా ధామములకు ప్రయాణిస్తాము.”

Verse 95

अथाबभाषे विश्वेशं गौतमो मुनिपुंगवः । अयोग्यं प्रार्थयामीश ह्यर्थी दोषं न पश्यति ॥ ९५ ॥

అప్పుడు మునిపుంగవుడైన గౌతముడు విశ్వేశ్వర ప్రభువును ఉద్దేశించి పలికెను— “హే ఈశా! అయోగ్యమైనదానినే నేను ప్రార్థిస్తున్నాను; అవసరంలో ఉన్నవాడు తన దోషాన్ని చూడడు.”

Verse 96

ब्रह्माद्यलभ्यं देवेश दीयतां यदि रोचते । अथेशो विष्णुमालोक्य गृहीत्वा तत्करं करे ॥ ९६ ॥

“హే దేవేశా! మీకు ఇష్టమైతే బ్రహ్మాది దేవతలకు కూడా లభించనిదానిని దయచేయండి.” అప్పుడు ప్రభువు విష్ణువును చూచి, ఆయన చేతిని తన చేతిలో పట్టుకొనెను.

Verse 97

प्रहसन्नंबुजाभाक्षमित्युवाच सदाशिवः । क्षामोदरोऽसि गोविंद देयं ते भोजनं किमु ॥ ९७ ॥

నవ్వుతూ సదాశివుడు పద్మనేత్రుడితో అన్నాడు— “గోవిందా! నీ ఉదరం క్షీణంగా ఉంది; నీకు ఏ భోజనం ఇవ్వాలి?”

Verse 98

स्वयं प्रविश्य यदि वा स्वयं भुंक्ष्व स्वगेहवत् । गच्छ वा पार्वतीगेहं या कुक्षिं पूरयिष्यति ॥ ९८ ॥

నీవే లోపలికి ప్రవేశించి నీ ఇంటిలా నీవే భుజించు; లేక పార్వతీ గృహానికి వెళ్లు—ఆమె నీ కడుపు నింపుతుంది.

Verse 99

इत्युक्त्वा तत्करालंबी ह्येकांतमगमद्विभुः । आदिश्य नंदिनं देवो द्वाराध्यक्षं यथोक्तवत् ॥ ९९ ॥

ఇట్లు చెప్పి సర్వశక్తిమంతుడైన ప్రభువు అతని చేతిని పట్టుకొని ఏకాంతస్థలానికి వెళ్లెను; ద్వారాధ్యక్షుడైన నందిని యథోక్తంగా ఆజ్ఞాపించెను.

Verse 100

स गत्वा गौतमं वाथ ह्युक्तवान्विष्णुभाषणम् । संपादयान्नं देवेशा भोक्तुकामा वयं मुने ॥ १०० ॥

అతడు గౌతమ మునివద్దకు వెళ్లి విష్ణువు సందేశాన్ని తెలిపెను— “హే మునీశ్వరా, అన్నం సిద్ధం చేయుము; మేము దేవాధిపతులు భోజనం చేయదలచితిమి.”

Verse 101

इत्युक्त्वैकांतमगमद्वासुदेवेन शंकरः । मृदुशय्यां समारुह्य शयितौ देवतोत्तमौ ॥ १०१ ॥

ఇట్లు చెప్పి శంకరుడు వాసుదేవునితో కలిసి ఏకాంతస్థలానికి వెళ్లెను. మృదువైన శయ్యపై ఎక్కి ఆ ఇద్దరు పరమదేవులు విశ్రాంతికి శయనించిరి.

Verse 102

अन्योन्यं भाषणं कृत्वा प्रोत्तस्थतुरुभावपि । गत्वा तडागं गंभीरं स्रास्यंतौ देवसत्तमौ ॥ १०२ ॥

పరస్పరం సంభాషించుకొని ఆ ఇద్దరూ లేచిరి. దేవసత్తములైన వారు ఒక గంభీరమైన చెరువునకు వెళ్లి అందులో దిగసాగిరి.

Verse 103

करांबुपातमन्योन्यं पृथक्कृत्वोभयत्र च । मुनयो राक्षसाश्चैव जलक्रीडां प्रचक्रिरे ॥ १०३ ॥

రెండు పక్షాలుగా విడిపోయి, ఒకరిపై ఒకరు చేతులతో నీటిని చల్లుతూ మునులు మరియు రాక్షసులు జలక్రీడను ప్రారంభించిరి.

Verse 104

अथ विष्णुर्महेशश्च जलपानानि शीघ्रतः । चक्रतुः शंकरऋ पद्मकिंजल्कांजलिना हरेः ॥ १०४ ॥

అనంతరం విష్ణువు మరియు మహేశుడు శీఘ్రంగా జలపానం చేసిరి. శంకరుడు హరి సన్నిధిలో పద్మకింజల్కాలతో నిండిన అంజలితో నీరు త్రాగెను.

Verse 105

अवाकिरन्मुखे तस्य पद्मोत्फुल्लविलोचने । नेत्रे केशरसंपातात्प्रमीलयत केशवः ॥ १०५ ॥

వారు అతని ముఖంపై (పరాగాన్ని) చల్లిరి; పూర్తిగా వికసించిన పద్మనేత్రుడైన కేశవుడు పరాగం పడటంతో కన్నులు మూసెను।

Verse 106

अत्रांतरे हरेः स्कंधमारुरोह महेश्वरः । हर्युत्तमांगं बाहुभ्यां गृहीत्वा संन्यमज्जयत् ॥ १०६ ॥

అంతలో మహేశ్వరుడు హరి భుజస్కంధంపై ఎక్కెను; రెండు భుజాలతో హరి శిరోమణిని పట్టుకొని బలంగా నొక్కెను।

Verse 107

उन्मज्जयित्वा च पुनः पुनश्चापि पुनःपुनः । पीडितः स हरिः सूक्ष्मं पातयामास शंकरम् ॥ १०७ ॥

అతనిని మళ్లీ మళ్లీ పైకి తేల్చి; వేధింపబడిన హరి శంకరుని సూక్ష్మమైన, అదృశ్య స్థితిలో పడవేసెను।

Verse 108

अथ पादौ गृहीत्वा तं भ्रामयन्विचकर्ष ह । अताडयद्ध्वरेर्वक्षः पातयामास चाच्युतम् ॥ १०८ ॥

తర్వాత అతని పాదాలను పట్టుకొని తిప్పుతూ లాగెను; ధ్వరుని వక్షస్థలాన్ని కొట్టెను, అచ్యుతుని కూడా పడవేసెను।

Verse 109

अथोत्थितो हरिस्तोयमादायांजलिना ततः । शीर्षे चैवाकिरच्छंभुमथ शंभुरथो हरिः ॥ १०९ ॥

అప్పుడు హరి లేచి, అంజలిలో నీటిని తీసుకొని శంభువు శిరస్సుపై పోశెను; తరువాత శంభువూ అలాగే హరి శిరస్సుపై పోశెను।

Verse 110

जलक्रीडैवमभवदथ चर्षिगणांतरे । जलक्रीडासंभ्रमेण विस्रस्तजटबंधनाः ॥ ११० ॥

అప్పుడు ఋషిగణమధ్యంలో జలక్రీడ ఏర్పడింది. ఆ జలవిహార ఉత్సాహంలో వారి జటాబంధాలు విప్పబడి విడిపోయాయి.

Verse 111

अथ संभ्रमतां तेषामन्योन्यजटबंधनम् । इतरेतरबद्ध्वासु जटासु च मुनीश्वराः ॥ १११ ॥

తర్వాత వారు ఆతురతతో పరుగెత్తుతుండగా వారి జటాలు పరస్పరం చిక్కుకున్నాయి. ఒకరి జటాలు మరొకరివి కట్టుబడడంతో ఆ మునీశ్వరులు చిక్కుబడ్డారు.

Verse 112

शक्तिमंतोऽशक्तिमत आकर्षंति च सव्यथम् । पातयंतोऽन्यतश्चापि क्त्रोशंतो रुदतस्तथा ॥ ११२ ॥

బలవంతులు బలహీనులను బాధతో లాగుతారు. మరొకచోట పడేసి కూడా వేస్తారు; బాధితులు కేకలు వేస్తూ ఏడుస్తారు.

Verse 113

एवं प्रवृत्ते तुमुले संभूते तोयकर्मणि । आकाशे वानरेशस्तु ननर्त च ननाद च ॥ ११३ ॥

ఇలా జలకర్మంలో ఘోర కలకలం ఏర్పడి సాగుతుండగా, ఆకాశంలో వానరేశుడు నర్తిస్తూ గర్జించాడు.

Verse 114

विपंचीं वादयन्वाद्यं ललितां गीतिमुज्जगौ । सुगीत्या ललिता यास्तु आगायत विधा दश ॥ ११४ ॥

అతడు విపంచీ వాయిద్యాన్ని వాయిస్తూ సొగసైన లలిత గీతాన్ని ఆలపించాడు. ఆ లలిత గీతాలు సుమధుర గానంతో పది విధాలుగా పాడబడతాయి.

Verse 115

शुश्राव गीतिं मधुरां शंकरो लोकभावतः । स्वयं गातुं हि ललितं मंदंमंदं प्रचक्रमे ॥ ११५ ॥

మధుర గీతిని విని శంకరుడు లోకభావంతో ప్రేరితుడై, తానే మెల్లమెల్లగా లలితంగా పాడడం ప్రారంభించాడు।

Verse 116

स्वयं गायति देवेशे विश्रामं गलदेशिकम् । स्वरं ध्रुवं समादाय सर्वलक्षणसंयुतम् ॥ ११६ ॥

అతడు దేవేశుని సమక్షంలో తానే పాడుతూ, కంఠంలో తగిన చోట విరామం పెట్టి, అన్ని లక్షణాలతో కూడిన ధ్రువ స్వరాన్ని గ్రహించాడు।

Verse 117

स्वधारामृतसंयुक्तं गानेनैवमपोनयन् । वासुदेवो मर्दलं च कराभ्यामप्यवादयत् ॥ ११७ ॥

తన అంతఃప్రవాహామృతంతో నిండిన ఆ గానంతో అతడు సమస్త క్లేశాలను తొలగించాడు; వాసుదేవుడూ రెండు చేతులతో మర్దల (మృదంగ) వాయించాడు।

Verse 118

अम्बुजांगश्चतुर्वक्रस्तुंबुरुर्मुखरो बभौ । तानका गौतमाद्यास्तु गयको वायुजोऽभवत् ॥ ११८ ॥

అంబుజాంగుడు చతుర్వక్రుడయ్యాడు, తుంబురుడు ముఖరుడుగా ప్రసిద్ధి చెందాడు; అలాగే తానకా, గౌతమాది ఋషులు ప్రదర్శితులయ్యారు, గాయకుడు వాయుపుత్రుడిగా జన్మించాడు।

Verse 119

गायके मधुरं गीतं हनूमति कपीश्वरे । म्लानमल्मानमभवत्कृशाः पुष्टास्तदाभवन् ॥ ११९ ॥

కపీశ్వరుడైన హనుమంతుని సమక్షంలో గాయకుడు మధురంగా పాడగానే, మ్లానులు ఆనందించారు, కృశులు కూడా పుష్టులయ్యారు।

Verse 120

स्वां स्वां गीतिमतः सर्वे तिरस्कृत्यैव मूर्च्छिता । तूष्णीभूतं समभवद्देवर्षिगणदानवम् ॥ १२० ॥

తమ తమ గీతాలలో నిపుణులైన వారందరూ తృణీకృతులైనట్లు మూర్ఛితులయ్యారు; వారి రాగాలు కప్పబడినట్లై, దేవర్షులూ దానవులూ కూడిన సభ మౌనమైంది।

Verse 121

एकः स हनुमान् गाता श्रोतारः सर्व एव ते । मध्याह्नकाले वितते गायमाने हनूमति । स्वस्ववाह नमारुह्य निर्गताः सर्वदेवताः ॥ १२१ ॥

గాయకుడు హనుమానుడొక్కడే; మిగతావారంతా శ్రోతలే. మధ్యాహ్న సమయంలో హనుమంతుడు విస్తారంగా పాడసాగగానే, సమస్త దేవతలు తమ తమ వాహనాలపై ఎక్కి బయలుదేరారు।

Verse 122

गानप्रियो महेशस्तु जग्राह प्लवगेश्वरम् । प्लवग त्वं मयाज्ञप्तो निःशंको वृषमारुह ॥ १२२ ॥

గానప్రియుడైన మహేశుడు ప్లవగేశ్వరుణ్ని పట్టుకొని ఇలా అన్నాడు—“ఓ వానరా! నేను ఆజ్ఞాపించాను; నిశ్శంకంగా వృషభంపై ఎక్కు.”

Verse 123

मम चाभिमुखो भूत्वा गायस्वानेकगायनम् । अथाह कपिशार्दूलो भगवंतं महेश्वरम् ॥ १२३ ॥

“నా వైపు ముఖం తిప్పి అనేక పద్యాలతో కూడిన గానం పాడు.” అని చెప్పి, కపిశార్దూలుడు భగవాన్ మహేశ్వరుణ్ని సంభోదించాడు।

Verse 124

वृषभारोहसामर्थ्यं तव नान्यस्य विद्यते ष । तव वाहनमारुह्य पातकी स्यामहं विभो ॥ १२४ ॥

వృషభంపై ఎక్కగల సామర్థ్యం మీకే ఉంది, మరెవరికీ లేదు. ఓ విభో! మీ వాహనంపై ఎక్కితే నేను పాపిగా మారుతాను।

Verse 125

मामेवारुह देवेश विहंगः शिवधारणः । तव चाभिमुखँ गानं करिष्यामि विलोकय ॥ १२५ ॥

హే దేవేశా! నాపైనే ఆరూఢుడవు; నేను శివధారక విహంగాన్ని. నీకు అభిముఖంగా నిలిచి నేను స్తుతిగానం చేస్తాను—చూడుము.

Verse 126

अथेश्वरो हनूमंतमारुरोह यथा वृषम् । आरूढे शंकरे देवे हनुमत्कंधरां शिवः ॥ १२६ ॥

అప్పుడు ఈశ్వరుడు (శివుడు) ఎద్దుపై ఎక్కినట్లే హనుమంతునిపై ఆరూఢుడయ్యాడు. దేవ శంకరుడు ఎక్కగానే శివుడు హనుమంతుని భుజంపై విరాజిల్లాడు.

Verse 127

छित्वा त्वचं परावृत्य सुखं गायति पूर्ववत् । श्रृण्वन्गीतिसुधां शंभुर्गौत मस्य गृहं ततः ॥ १२७ ॥

చర్మాన్ని కోసి దానిని కప్పుకొని, మునుపటిలానే సంతోషంగా పాడసాగాడు. ఆ గీతామృత మాధుర్యాన్ని విని శంభువు ఆపై గౌతముని గృహానికి వెళ్లాడు.

Verse 128

सर्वे चाप्यागतास्तत्र देवर्षिगणदानवाः । पूजिता गौतमेनाथ भोजनावसरे सति ॥ १२८ ॥

అక్కడ దేవర్షుల గణములు మరియు దానవులు అందరూ వచ్చారు. హే నాథా! భోజన సమయమున గౌతముడు వారిని విధివిధానంగా పూజించి సత్కరించాడు.

Verse 129

यच्छुष्कं दारुसंभूतं गृहो पकरणादिकम् । प्ररूढमभवत्सर्वं गायमाने हनूमति ॥ १२९ ॥

ఇంటిలో ఎండిన చెక్కతో తయారైనది ఏదైనా—పరికరాలు, సామాన్లు సహా—హనుమంతుని గానం జరుగుతుండగా అవన్నీ మొలకెత్తి మళ్లీ పచ్చగా మారాయి.

Verse 130

तस्मिन्गाने समस्तानां चित्रं दृष्टिरतिष्टत ॥ १३० ॥

ఆ గానం ప్రారంభమైన వెంటనే అందరి చూపు ఆశ్చర్యంతో స్థిరమై నిలిచింది।

Verse 131

द्विबाहुरीशस्य पदाभिवं दनः समस्तगात्राभरणोपपन्नः । प्रसन्नमूर्तिस्तरुणः सुमध्ये विन्यस्तमूर्द्ध्वांजलिभिः शिरोभिः ॥ १३१ ॥

అతడు ద్విభుజ ప్రభువు పాదాల వద్ద నమస్కరించి నిలిచాడు; సర్వాంగాభరణాలతో అలంకృతుడై, యౌవనవంతుడై, సుమధ్యుడై, ప్రసన్నముఖుడై—చేతులు జోడించి, శిరస్సు వంచి భక్తితో నిలిచాడు।

Verse 132

शिरः कराभ्यां परिगृह्य शंकरो हनूमतः पूर्वमुखं चकार । पद्मासनासीनहनूमतोंऽजलौ निधाय पादं त्वपरं मुखे च ॥ १३२ ॥

శంకరుడు హనుమంతుని తలను రెండు చేతులతో పట్టుకొని అతని ముఖాన్ని తూర్పు దిశకు తిప్పాడు। తరువాత పద్మాసనంలో కూర్చున్న హనుమంతుని జోడించిన అరచేతులపై ఒక పాదాన్ని ఉంచి, మరొక పాదాన్ని అతని ముఖంపై ఉంచాడు।

Verse 133

पादांगुलीभ्यामथ नासिकां विभुः स्नेहेन जग्राह च मन्दमन्दम् । स्कन्धे मुखे त्वंसतले च कण्ठे वक्षस्थले च स्तनमध्यमे हृदि ॥ १३३ ॥

తర్వాత ప్రభువు స్నేహంతో మెల్లమెల్లగా పాదవేళ్లతో ముక్కును తాకాడు; అలాగే సున్నితంగా భుజం, ముఖం, హంసలీ గుంట, గొంతు, వక్షస్థలం, స్థనమధ్య భాగం మరియు హృదయప్రాంతాన్ని కూడా తాకాడు।

Verse 134

ततश्च कुक्षावथ नाभिमंडलं पादं द्वितीयं विदधाति चांजलौ । शिरो गृहीत्वाऽवनमय्य शंकरः पस्पर्श पृष्ठं चिबुकेन सोऽध्वनि ॥ १३४ ॥

తర్వాత అతడు రెండో పాదాన్ని కడుపు మరియు నాభిమండలంపై ఉంచాడు। శంకరుడు తలను పట్టుకొని క్రిందికి వంచి, అదే క్రమంలో తన గడ్డంతో వెన్నును తాకాడు।

Verse 135

हारं च मुक्तापरिकल्पितं शिवो हनूमतः कंठगतं चकार ॥ १३५ ॥

అప్పుడు శివుడు ముత్యాలతో అలంకరించిన హారాన్ని హనుమంతుని కంఠంలో ధరింపజేశాడు।

Verse 136

अथ विष्णुर्महेशानमिह वचनमुक्तवान् । हनूमता समो नास्ति कृत्स्नब्रह्माण्डमण्डले ॥ १३६ ॥

అప్పుడు విష్ణువు మహేశునితో ఇలా అన్నాడు—సర్వ బ్రహ్మాండమండలంలో హనుమంతునికి సమానుడు లేడు।

Verse 137

श्रुतिदेवाद्यगम्यं हि पदं तव कपिस्थितम् । सर्वोपनिषदव्यक्तं त्वत्पदं कपिसर्वयुक् ॥ १३७ ॥

హే ప్రభో! వేదాలకు, దేవతలకు కూడా అగమ్యమైన నీ పరమపదం కపిధ్వజధారిలో స్థితమై ఉంది. సమస్త ఉపనిషత్తులకు అవ్యక్తమైన నీ పదం—హే కపిచిహ్నితా—సర్వశక్తులతో యుక్తమై ఉంది।

Verse 138

यमादिसाधनैंर्योगैर्न क्षणं ते पदं स्थिरम् । महायोगिहृदंभोजे परं स्वस्थं हनूमति ॥ १३८ ॥

యమాది సాధనాలతో కూడిన యోగాలచేత కూడా నీ స్థితి క్షణమాత్రం స్థిరంగా ఉండదు; కానీ మహాయోగి హనుమంతుని హృదయ కమలంలో నీవు పరమ విశ్రాంతితో నిత్యం స్థితుడవై ఉన్నావు।

Verse 139

वर्षकोटिसहस्रं तु सहस्राब्दैरथान्वहम् । भक्त्या संपूजितोऽपीश पादो नो दर्शितस्त्वया ॥ १३९ ॥

హే ఈశ్వరా! కోట్ల సంవత్సరాలు, సహస్రాబ్దాల తరబడి నిరంతరం భక్తితో మేము నిన్ను పూజించాము; అయినా నీవు నీ పాదమాత్రమైనా మాకు దర్శింపజేయలేదు।

Verse 140

लोके वादो हि सुमहाञ्छंभुर्नारायणप्रियः । हरिप्रियस्तथा शंभुर्न तादृग्भाग्यमस्ति मे ॥ १४० ॥

లోకంలో మహావాక్యం ప్రసిద్ధం—శంభువు నారాయణునికి ప్రియుడు, అలాగే శంభువే హరికి ప్రియుడు; కాని అలాంటి భాగ్యం నాలో లేదు।

Verse 141

तच्छ्रुत्वा वचनं शंभुर्विष्णोः प्राह मुदान्वितः । न त्वया सदृशो मह्यं प्रियोऽन्योऽस्ति हरे क्वचित् ॥ १४१ ॥

విష్ణువు మాటలు విని శంభువు ఆనందంతో పలికెను—హే హరి, నీతో సమానంగా నాకు ప్రియుడు మరెవ్వరూ ఎక్కడా లేరు।

Verse 142

पार्वती वा त्वया तुल्या वर्तते नैव भिद्यते । अथ देवाय महते गौतमः प्रणिपत्य च ॥ १४२ ॥

పార్వతీ కూడా నీతో సమానం; ఏ భేదమూ లేదు. అప్పుడు గౌతముడు మహాదేవునికి నమస్కరించి (మాటలాడెను)।

Verse 143

व्यजिज्ञपदमेयात्मज्देवैर्हि करुणानिधे । मध्याह्नोऽयं व्यतिक्रांतो भुक्तिवेलाखिलस्य च ॥ १४३ ॥

దేవతలు కరుణానిధి, అదితి-పుత్రుడైన ఆ అమేయాత్మునికి నివేదించారు—ప్రభూ, మధ్యాహ్నం దాటిపోయింది; అందరి భోజన సమయమూ గడిచింది।

Verse 144

अथाचम्य महादेवो विष्णुना सहितो विभुः । प्रविश्य गौतमगृहं भोजनायोपचक्रमे ॥ १४४ ॥

అప్పుడు విభువైన మహాదేవుడు విష్ణువుతో కలిసి ఆచమనం చేసి గౌతముని గృహంలో ప్రవేశించి భోజనాన్ని ప్రారంభించాడు।

Verse 145

रत्नांगुलीयैरथनूपुराभ्यां दुकूलबंधेन तडित्सुकांच्या । हारैरनेकैरथ कण्ठनिष्कयज्ञोपवीतोत्तरवाससी च ॥ १४५ ॥

ఆయన రత్నమయ ఉంగరాలు, నూపురాలు ధరించి, సన్నని పట్టు బంధంతోను మెరుపువలె ప్రకాశించే కాంచితోను, అనేక హారాలు, కంఠనిష్కం, యజ్ఞోపవీతం మరియు ఉత్తరీయ వస్త్రంతో అలంకృతుడై ఉన్నాడు।

Verse 146

विलंबिचंचन्मणिकुंडलेन सुपुष्पधम्मिल्लवरेण चैव । पंचांगगंधस्य विलेपनेन बाह्वंगदैः कंकणकांगुलीयैः ॥ १४६ ॥

వేలాడుతూ ఊగే మణికుండలాలతో, సుందర పుష్పాలతో అలంకరించిన ఉత్తమ కేశసజ్జతో, పంచాంగగంధ లేపనంతో, అలాగే బాహ్వంగదాలు, కంకణాలు, ఉంగరాలతో ఆయన దివ్యంగా ప్రకాశించాడు।

Verse 147

अथो विभूषितः शिवो निविष्ट उत्तमासने । स्वसंमुखं हरिं तथा न्यवेशयद्वरासने ॥ १४७ ॥

అప్పుడు అలంకృతుడైన భగవాన్ శివుడు ఉత్తమాసనంపై కూర్చుండి, తన ఎదురుగా శ్రీహరిని కూడా వరాసనంపై కూర్చోబెట్టాడు।

Verse 148

देवश्रेष्ठौ हरीशौ तावन्योन्याभिमुखस्थितौ । सुवर्णभाजनस्थान्नं ददौ भक्त्या स गौतमः ॥ १४८ ॥

దేవశ్రేష్ఠులైన హరి మరియు ఈశుడు పరస్పరం ఎదురెదురుగా ఉన్నప్పుడు, గౌతముడు భక్తితో స్వర్ణ పాత్రలో వడ్డించిన అన్నాన్ని సమర్పించాడు।

Verse 149

त्रिंशत्प्रभेदान्भक्ष्यांस्तु पायसं च चतुर्विधम् । सुपक्वं पाकजातं च कल्पितं यच्छतद्वयम् ॥ १४९ ॥

భక్ష్య పదార్థాలను ముప్పై విధాలుగా, అలాగే పాయసాన్ని నాలుగు విధాలుగా—సుపక్వం, పాకజాతం, మరియు రెండు రకాల కల్పితం—ఇలా సమర్పించవలెను।

Verse 150

अपक्कं मिश्रकं तद्वत्त्रिंशतं परिकल्पितम् । शतं शतं सुकन्दानां शाकानां च प्रकल्पितम् ॥ १५० ॥

అదేవిధంగా పచ్చి మిశ్రమ పదార్థాల పరిమాణం ముప్పైగా నియమించబడింది. సుగంధ కందమూలాలు మరియు ఆకుకూరలకు ఒక్కొక్కటికి వంద చొప్పున విధించబడింది.

Verse 151

पंचविंशतिधा सर्पिःसंस्कृतं व्यंजनं तथा । शर्कराद्यं तथा चूतमोचाखर्जूरदाडिमम् ॥ १५१ ॥

ఇరవై ఐదు విధాలుగా సంస్కరించిన నెయ్యి, అలాగే రుచికరమైన వంటకాలు; చక్కెర మొదలైనవి; ఇంకా మామిడి, అరటి, ఖర్జూరం, దానిమ్మ.

Verse 152

द्राक्षेक्षुनागरंगं च मिष्टं पक्वं फलोत्करम् । प्रियालक्रंजम्बुफलं विकंकतफलं तथा ॥ १५२ ॥

ద్రాక్ష, చెరకు, నాగరంగం, అలాగే తీపి పండిన ఫలాల సమూహం; ఇంకా ప్రియాల, క్రంజంబు, జంబూ, వికంకత ఫలాలు కూడా (అర్పించవలెను).

Verse 153

एवमादीनि चान्यानि द्रव्याणीशे समर्प्य च । दत्त्वापोशानकं विप्रो भुंजध्वमिति चाब्रवीत् ॥ १५३ ॥

ఇలా ఇవి మరియు ఇతర ద్రవ్యాలను ఈశ్వరునికి సమర్పించి, బ్రాహ్మణుడు ఆచమనం చేయించి ఇలా అన్నాడు—“ఇప్పుడు ప్రసాదాన్ని స్వీకరించండి.”

Verse 154

भुंजानैषु च सर्वेषु व्यजनं सूक्ष्मविस्तृतम् । गौतमः स्वयमादाय शिवविष्णू अवीजयत् ॥ १५४ ॥

అందరూ భోజనం చేస్తున్నప్పుడు, గౌతముడు స్వయంగా సన్నగా విస్తరించిన పంకాను తీసుకొని శివునికీ విష్ణువుకీ విసిరాడు.

Verse 155

परिहासमथो कर्तुमियेष परमेश्वरः । पश्य विष्णो हनूमन्तं कथं भुंक्ते स वानरः ॥ १५५ ॥

అప్పుడు పరమేశ్వరుడు పరిహాసం చేయదలచి అన్నాడు— “హే విష్ణో, హనుమంతుని చూడు; ఆ వానరుడు ఎలా భుజిస్తున్నాడో!”

Verse 156

वानरं पश्यति हरौ मण्डकं विष्णुभाजने । चक्षेप मुनिसंषेषु पश्यत्स्वपि महेश्वरः ॥ १५६ ॥

హరి చూస్తుండగా ఒక వానరుడు విష్ణు-పూజా పాత్రలో ఒక కప్పను విసిరాడు; మునుల సమూహం చూస్తున్నప్పటికీ ఇది మహేశ్వరుడే చేశాడు.

Verse 157

हनूमते दत्तवांश्च स्वोच्छिष्टं पायसादिकम् । त्वदुच्छिष्टभोज्यं तु तवैव वचनाद्विभो ॥ १५७ ॥

అతడు హనుమంతునికి తన ఉచ్ఛిష్టమైన పాయసం మొదలైనవాటిని ఇచ్చాడు; కానీ హే విభో, మీ ఉచ్ఛిష్టాన్ని భుజించడం మాత్రం మీ ఆజ్ఞవల్లనే జరిగింది.

Verse 158

अनर्हं मम नैवेद्यं पत्रं पुष्पं फलादिकम् । मह्यं निवेद्य सकलं कूप एव विनिःक्षिपेत् ॥ १५८ ॥

నా నైవేద్యంలో ఆకు, పువ్వు, పండు మొదలైనవి ఏదైనా అనర్హమైతే, వాటిని నాకు నివేదించి, ఆపై అన్నింటినీ బావిలోనే వేయాలి.

Verse 159

अभुक्ते त्वर्द्वंचो नूनं भुक्ते चापि कृपा तव । बाणलिंगे स्वयंभूते चन्द्रकांते हृदि स्थिते ॥ १५९ ॥

నిశ్చయంగా, తినకపోతే అది మీ వంచన; తిన్నా అది మీ కృపే—హే ప్రభూ, హృదయంలో నివసించువాడా, స్వయంభూ బాణలింగరూపుడా, చంద్రకాంతి వంటి కాంతిమంతుడా!

Verse 160

चांद्रायण समं ज्ञेयं शम्भोर्नैवेद्यभक्षणम् । भुक्तिवेलेयमधुना तद्वैरस्यं कथांतरात् ॥ १६० ॥

శంభు (శివ)కు అర్పించిన నైవేద్యాన్ని భుజించడం చాంద్రాయణ వ్రతంతో సమానమని తెలుసుకో. అయితే ఇప్పుడు భోజన సమయం; ఆ విషయపు అసహ్యతను తరువాత మరో కథలో చెప్పబడును.

Verse 161

भुक्त्वा तु कथयिष्यामि निर्विशंकं विभुंक्ष्व तत् । अथासौ जलसंस्कारं कृतवान् गौतमो मुनिः ॥ १६१ ॥

“భుజించిన తరువాత నేను వివరిస్తాను; సందేహం లేకుండా దానిని భుజించు.” అప్పుడు ముని గౌతముడు జలసంస్కార విధిని నిర్వహించాడు.

Verse 162

आरक्तसुस्निगन्धसुसूक्ष्मगात्राननेकधाधौतसुशोभितांगान् । तडागतोयैः कतबीजघर्षितैर्विशौधितैस्तैः करकानपूरयत् ॥ १६२ ॥

ఆయన తడాగ జలాన్ని కటక విత్తనాలతో రుద్ది, అనేకసార్లు కడిగి, సుగంధమయంగా, సూక్ష్మంగా, స్వల్ప ఎర్రటి వర్ణంతో పరమశుద్ధం చేసి; ఆ నీటితో జలకలశాలను నింపి, అవి ప్రకాశించేలా చేశాడు.

Verse 163

नद्याः सैकतवेदिकां नवतरां संछाद्य सूक्ष्मांबरैःशुद्ध्वैः श्वेततरैरथोपरि घटांस्तोयेन पूर्णान्क्षिपेत् । लिप्त्वा नालकजातिमास्तपुटकं तत्कौलकं कारिकाचूर्णं चन्दनचन्द्ररश्मिविशदां मालां पुटांतं क्षिपेत् । यामस्यापि पुनश्च वारिवसनेनाशोध्य कुम्भेन तञ्चंद्प्रन्थिमथो निधाय बकुलं क्षिप्त्वा तथा पाटलम् ॥ १६३ ॥

నది తీరంలో కొత్త ఇసుకతో వేదికను నిర్మించి, అత్యంత శుద్ధమైన తెల్లని సూక్ష్మ వస్త్రాలతో కప్పి; దాని మీద నీటితో నిండిన ఘటాలను ఉంచాలి. తరువాత నాలక జాతి సుగంధ ద్రవ్యాన్ని, దాని కౌలక లేపనాన్ని, కారికా చూర్ణాన్ని పూసి అమర్చి; చందనం మరియు చంద్రకిరణాలవలె నిర్మలంగా ప్రకాశించే మాలిని ఆ ఆవరణలో ఉంచాలి. ఒక యామం తరువాత మళ్లీ నీరు, వస్త్రంతో శుద్ధి చేసి, జలకలశంతో చంద్రగ్రంథిని స్థాపించి; బకుల, పాటల పుష్పాలను సమర్పించాలి.

Verse 164

शेफालीस्तबकमथो जलं च तत्रविन्यस्य प्रथमत एव तोयशुद्धिम् । कृत्वाथो मृदुतरं सूक्ष्मवस्त्रखण्डेनावेष्टेत्सृणिकमुखं च सूक्ष्मचन्द्रम् ॥ १६४ ॥

అక్కడ శేఫాలీ పుష్పగుచ్ఛం మరియు నీటిని ఉంచి, మొదటగా జలశుద్ధిని చేయాలి. తరువాత అత్యంత మృదువైన సూక్ష్మ వస్త్రఖండంతో (ఉపకరణాన్ని) చుట్టి, సృణికా ముఖాన్ని మరియు సూక్ష్మ ‘చంద్ర’ాన్ని కూడా కప్పాలి.

Verse 165

अनातपप्रदेशे तु निधाय करकानथ । मन्दवातसमोपेते सूक्ष्मव्यजनवीजेते ॥ १६५ ॥

తర్వాత వాటిని ఎండలేని ప్రదేశంలో ఉంచి, మృదువైన గాలి వీచే చోట సూక్ష్మమైన, సున్నితమైన విసనకర్రతో మెల్లగా విసనాలి।

Verse 166

सिंचेच्छीतैर्जलैश्चापि वासितैः सृणिकामपि । संस्कृताः स्वायतास्तत्र नरा नार्योऽथवा नृपाः ॥ १६६ ॥

చల్లని నీటితో, సువాసన కలిగిన నీటితో కూడా చల్లాలి; సుగంధ లేపనమును కూడా పూయాలి. ఇలా సంస్కృతులై అక్కడ పురుషులు, స్త్రీలు లేదా రాజులైనా స్వయంనియంత్రణతో శిష్టులవుతారు।

Verse 167

तत्कन्या वा क्षालितांगा धौतपादास्सुवाससः । मधुर्पिगमनिर्यासमसांद्रमगुरूद्भवम् ॥ १६७ ॥

అప్పుడు ఆ కన్య/స్త్రీ స్నానం చేసి, అవయవాలను కడిగి, పాదాలను శుద్ధి చేసి, శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించాలి; అగరు నుండి పుట్టిన పలుచని, మధుర సువాసన గల రాలసార పరిమళాన్ని పూయాలి।

Verse 168

बाहुमूले च कंठे च विलिप्यासांद्रमेव च । मस्तके जापकं न्यस्य पंचगंधविलेपनम् ॥ १६८ ॥

బాహుమూలంలోను కంఠంలోను గాఢమైన లేపనాన్ని పూయాలి; మస్తకంపై జాపకము (జపమాల/జపదోర) ఉంచి పంచగంధాలతో శరీరాన్ని లేపించాలి।

Verse 169

पुष्पनद्ध्वसुकेशास्तु ताः शुभाः स्युः सुनिर्मलाः । एवमेवार्चिता नार्य आप्तकुंकुमविग्रहाः ॥ १६९ ॥

పూలతో అలంకరించి సుందరంగా కేశాలను కట్టుకున్న స్త్రీలు శుభమయులై అత్యంత నిర్మలులవుతారు; ఇదే విధంగా ఆరాధింపబడిన స్త్రీల దేహం సువ్యవస్థిత కుంకుమంతో శోభిస్తుంది।

Verse 170

युवत्यश्चारुसर्वांग्यो नितरां भूषणैरपि । एतादृग्वनिताभिर्वा नरैर्वा दापयेज्जलम् ॥ १७० ॥

అలంకారాలతో సుసజ్జితమైన సుందర సర్వాంగి యువతులచేత గానీ, లేదా తగిన యోగ్యులైన పురుషులచేత గానీ జలదానం చేయింపవలెను.

Verse 171

तेऽपि प्रादानसमये सूक्ष्मवस्त्राल्पवेष्टनम् । अथवामकरे न्यस्य करकं प्रेक्ष्य तत्र हि ॥ १७१ ॥

వారూ దాన సమయమున సన్నని వస్త్రము, స్వల్ప వేష్టనము ధరించాలి; లేదా ఎడమచేతిలో జలపాత్రం ఉంచి, ఆ పాత్రనే చూచి విధిని ఆచరించాలి.

Verse 172

दोरिकान्यस्तमुन्मुच्य ततस्तोयं प्रदापयेत् । एवं स कारयामास गौतमो भगवान्मुनिः ॥ १७२ ॥

దోరితో కట్టిన/ఉంచిన బంధనాన్ని విప్పి, అనంతరం జలాన్ని అర్పింపవలెను; ఈ విధంగా భగవాన్ గౌతమ ముని చేయింపజేశెను.

Verse 173

महेशादिषु सर्वेषु भुक्तवत्सु महात्मसु । प्रक्षालितांघ्रिहस्तेषु गंधोद्वर्तितपाणिषु ॥ १७३ ॥

మహేశుని మొదలుకొని సమస్త మహాత్ములు భోజనం ముగించి, పాదహస్తాలు కడిగి, సుగంధ ఉబ్టనంతో చేతులు మర్దించుకున్న తరువాత—

Verse 174

उञ्चासनसमासीने देवदेवे महेश्वरे । अथ नीचसमासीनादेवाः सर्षिगणास्तथा ॥ १७४ ॥

దేవదేవ మహేశ్వరుడు ఉన్నతాసనమున ఆసీనుడై ఉండగా, దేవులు మరియు ఋషిగణములు తక్కువ ఆసనములపై కూర్చున్నారు.

Verse 175

मणिपात्रेषु संवेष्ट्थ पूगखंडान्सुधूपितान् । अकोणान्वर्तुलान्स्थूलानसूक्ष्मानकृशानपि ॥ १७५ ॥

మణిమయ పాత్రలలో సువాసనగల పూగఖండాలను చక్కగా చుట్టి ఉంచాలి. అవి మూలలు లేని, వృత్తాకారమైన, దట్టమైన, అతిసూక్ష్మం కాని, అతికృశం కానివిగా ఉండాలి॥ १७५ ॥

Verse 176

श्वेतपत्राणि संशोध्य क्षिप्त्वा कर्पूरखंडकम् । चूर्णं च शंकरायाथ निवेदयति गौतमे ॥ १७६ ॥

తెల్లని ఆకులను శుద్ధి చేసి వాటిపై కర్పూరఖండాన్ని ఉంచి, ఆపై—ఓ గౌతమా—ఆ చూర్ణాన్ని శంకరునికి నివేదిస్తాడు॥ १७६ ॥

Verse 177

गृहाण देव तांबूलमित्युक्तवचने मुनौ । कपे गृहाण तांबूलं प्रयच्छ मम खंडकान् ॥ १७७ ॥

ముని “ఓ దేవా, ఈ తాంబూలాన్ని స్వీకరించండి” అని పలికినప్పుడు, కోతి ఇలా అన్నది—“ఓ మునీ, మీరు తాంబూలం స్వీకరించి నా ఖండకాలను నాకు ఇవ్వండి”॥ १७७ ॥

Verse 178

उवाच वानरो नास्ति मम शुद्धिर्महेश्वर । अनेकफलभोक्तॄत्वाद्वानरस्तु कथं शुचिः ॥ १७८ ॥

వానరం అన్నది—“ఓ మహేశ్వరా, నాకు శుద్ధి లేదు. ఎన్నో రకాల ఫలాలు తినే వానరం ఎలా శుచిగా ఉండగలదు?”॥ १७૮ ॥

Verse 179

तच्छ्रुत्वा तु विरूपाक्षाः प्राह वानरसत्तमम् । मद्वाक्यादखिलं शुद्ध्येन्मद्वाक्यादमृतं विषम् ॥ १७९ ॥

అది విని విరూపాక్షుడు శ్రేష్ఠ వానరునితో అన్నాడు—“నా వాక్యంతో సమస్తం శుద్ధమవుతుంది; నా వాక్యంతో విషమూ అమృతమవుతుంది”॥ १७९ ॥

Verse 180

मद्वाक्यादखिला वेदा मद्वाक्याद्देवतादयः । मद्वांक्याद्ध्वर्मविज्ञानं मद्वाक्यान्मोक्ष उच्यते ॥ १८० ॥

నా వాక్యమునుండే సమస్త వేదములు ఉద్భవించును; నా వాక్యమునుండే దేవతలు మొదలైనవారు పుట్టుదురు. నా వాక్యమునుండే ధర్మజ్ఞానం కలుగును, నా వాక్యమునుండే మోక్షము ప్రకటింపబడును.

Verse 181

पुराणान्यागमाश्चैव स्मृतयो मम वाक्यतः । अतो गृहाण तांबूलं मम देहि सुखंडकान् ॥ १८१ ॥

పురాణములు, ఆగమములు, స్మృతులు—ఇవన్నీ నా వాక్యాధీనములు. కనుక ఈ తాంబూలమును స్వీకరించుము; నాకు మధుర ఖండకములను (సుఖండక) ఇవ్వుము.

Verse 182

हरिर्वामकरेणाधात्तांबूलं पूगखंडकम् । ततः पत्राणि संगृह्य तस्मै खंडान्समर्पयत् ॥ १८२ ॥

హరి ఎడమ చేతితో తాంబూలమును మరియు పూగఖండమును (సుపారి ముక్క) గ్రహించెను. ఆపై ఆకులను సమీకరించి ఆ ఖండములను అతనికి సమర్పించెను.

Verse 183

कर्पूरमग्रतो दत्तं गृहीत्वाभक्षयच्छिवः । देवे तु कृततांबूले पार्वती मंदराचलात् ॥ १८३ ॥

ముందుగా కర్పూరము ఉంచబడెను; శివుడు దానిని గ్రహించి భక్షించెను. దేవుడు తాంబూలము సిద్ధం చేసినప్పుడు, పార్వతి మందరాచలమునుండి (దానిని) తెచ్చెను.

Verse 184

जयाविजययोर्हस्तं गृहीत्वायान्मुनेर्गृहम् । देवपादौ ततो नत्वा विनम्रवदनाभवत् ॥ १८४ ॥

జయవిజయుల చేతిని పట్టుకొని అతడు మునిగృహమునకు వెళ్లెను. అనంతరం దేవుని పాదములకు నమస్కరించి వినయమయ ముఖముతో భక్తిభావమున నిలిచెను.

Verse 185

उन्नमय्य मुखि तस्या इदमाह त्रिलोचनः । त्वदर्थं देवदेवेशि अपराधः कृतो मया ॥ १८५ ॥

ఆమె ముఖాన్ని పైకెత్తి త్రినేత్రుడు ఇలా పలికెను— “హే దేవదేవేశ్వరి, నీ నిమిత్తమై నావలన అపరాధము జరిగెను।”

Verse 186

यत्त्वां विहाय भुक्तं हि तथान्यच्छृणु सुंदरि । यत्त्वां स्वमंदिरे त्यक्त्वा महदेनो मया कृतम् ॥ १८६ ॥

నిన్ను విస్మరించి నేను భుజించితిని— ఇంకా వినుము, ఓ సుందరి. నిన్ను నీ స్వమందిరమందే విడిచిపెట్టి నేను మహాపాపము చేసితిని।

Verse 187

क्षंतुमर्हसि देवेशि त्यक्तकोपा विलोकय । न बभाषेऽप्येवमुक्ता सारुंधत्या विनिर्ययौ ॥ १८७ ॥

హే దేవేశ్వరి, క్షమించుటకు నీవు అర్హురాలవు; కోపమును విడిచి కరుణాదృష్టితో చూడు. ఇలా చెప్పినను ఆమె పలుకక అరుంధతితో కలిసి వెళ్లిపోయెను।

Verse 188

निर्गच्छंतीं मुनिर्ज्ञात्वा दंडवत्प्रणनाम ह । अथोवाच शिवा तं चगौतम त्वं किमिच्छसि ॥ १८८ ॥

ఆమె వెళ్లబోతున్నదని తెలిసి ముని దండవత్ ప్రణామము చేసెను. అప్పుడు శివా అతనితో— “గౌతమా, నీవేమి కోరుచున్నావు?” అని పలికెను।

Verse 189

अथाह गौतमो देवीं पार्वतीं प्रेक्ष्य सस्मिताम् । कृतकृत्यो भवेयं वै भुक्तायां मद्गृहे त्वयि ॥ १८९ ॥

అప్పుడు గౌతముడు స్మితముఖి దేవి పార్వతిని చూచి ఇలా అన్నాడు— “నీవు నా గృహమందు భుజించినపుడే నేను కృతకృత్యుడనగుదును।”

Verse 190

ततः प्राह शिवा विप्रं गौतमं रचितांजलिम् । भोक्ष्यामि त्वद्गृहे विप्र शंकरानुमतेन वै ॥ १९० ॥

అప్పుడు శివా (పార్వతి) అంజలి బద్ధంగా నిలిచిన గౌతమ బ్రాహ్మణునితో పలికింది— “ఓ విప్రా! శంకరుని అనుమతితోనే నీ ఇంట భోజనం చేస్తాను।”

Verse 191

अथ गत्वा शिवं विंशे लब्धानुज्ञस्त्वरागतः । भोजयामास गिरिजां देवीं चारुंधतीं तथा ॥ १९१ ॥

ఆపై అతడు ఇరవయ్యవ (కాలం/సంవత్సరం)లో శివుని వద్దకు వెళ్లి అనుమతి పొందాడు; త్వరగా తిరిగి వచ్చి దేవి గిరిజకూ, పతివ్రత అరుంధతికీ విధిగా భోజనం ఏర్పాటు చేశాడు।

Verse 192

भुक्त्वाथ पार्वती सर्वगंधपुष्पाद्यलंकृता । सहानु चरकन्याभिः सहस्राभिर्हरं ययौ ॥ १९२ ॥

భోజనం చేసిన తరువాత పార్వతి సర్వ సుగంధ పుష్పాది అలంకారాలతో అలంకృతమై, వెయ్యి సేవికా కన్యలతో కలిసి హరుడు (శివుడు) వద్దకు వెళ్లింది।

Verse 193

अथाह र्शकरो देवी गच्छ गौतममंदिरम् । संध्योपास्तिमहं कृत्वा ह्यागमिष्ये तवांतिकम् ॥ १९३ ॥

అప్పుడు ఋషకరుడు దేవితో అన్నాడు— “నీవు గౌతమ ఆశ్రమానికి వెళ్లు. నేను సంధ్యోపాసన చేసి నీ సమీపానికి వస్తాను।”

Verse 194

इत्युक्त्वा प्रययौ देवी गौतमस्यैव मदिरम् । संध्यावदनकामास्तु सर्व एव विनिर्गताः ॥ १९४ ॥

ఇలా చెప్పి దేవి గౌతమ ఆశ్రమానికే బయలుదేరింది; సంధ్యావందనం చేయదలచిన వారందరూ కూడా అప్పుడు బయటకు వెళ్లారు।

Verse 195

कृतसंध्यास्तडागे तु महेशाद्याश्च कृत्स्नशः । अथोत्तरमुखः शंभुर्न्यास कृत्वा जजाप ह ॥ १९५ ॥

చెరువునందు సంధ్యావిధిని నిర్వహించి మహేశుడు మొదలైనవారు సమస్తాన్ని యథావిధిగా పూర్తిచేశారు. అనంతరం ఉత్తరముఖుడై శంభువు న్యాసం చేసి జపాన్ని ప్రారంభించాడు॥

Verse 196

अथ विष्णुर्महातेजा महेशमिदमब्रवीत् । सर्वैर्नमस्यते यस्तु सर्वैरेव समर्च्यते ॥ १९६ ॥

అప్పుడు మహాతేజస్సుగల విష్ణువు మహేశునితో ఇలా అన్నాడు—ఎవనికి అందరూ నమస్కరిస్తారో, అతడే అందరిచేత పూజింపబడతాడు॥

Verse 197

हूयतं सर्वयज्ञेषु स भवान्किम् जपिष्यति । रचितांजलयः सर्वे त्वामेवैकमुपासिते ॥ १९७ ॥

సర్వ యజ్ఞాలలో ఆహుతులు సమర్పించబడుతున్నప్పుడు, మీరు ఏ మంత్రాన్ని జపించగలరు? మేమందరం అంజలి ఘటించి మిమ్మే ఏకముగా ఉపాసిస్తున్నాము॥

Verse 198

स भवान्देवदेवेशः कस्मै विरचितांजलिः । नमस्कारादिपुण्यानां फलदस्त्वं महेश्वरर ॥ १९८ ॥

హే దేవదేవేశా! మీరు ఎవరికోసం అంజలి ఘటించారు? హే మహేశ్వరా! నమస్కారాది పుణ్యకర్మల ఫలదాత మీరు కదా॥

Verse 199

तव कः फलदो वंद्यः को वा त्वत्तोऽधिको वद । तच्छ्रुत्वा शंकरः प्राह देवदेवं जनार्दनम् ॥ १९९ ॥

చెప్పండి—మీకు ఫలదాతగా వందనీయుడు ఎవరు? మీకంటే అధికుడు ఎవరు? ఇది విని శంకరుడు దేవదేవుడైన జనార్దనుని గురించి పలికాడు॥

Verse 200

ध्याये न किंचिद्गोविंदनमस्ये ह न किंचन । किंतु नास्तिकजंतूनां प्रवृत्त्यर्थमिदं मया ॥ २०० ॥

నేను ఇక్కడ ఏదీ ధ్యానించను; స్వలాభం కోసం గోవిందునకు నమస్కరించను. నాస్తిక జీవులను సత్ప్రవర్తనలో నిమగ్నం చేయుటకే ఇది నేను చేసితిని॥२००॥