Adhyaya 71

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सृष्टिविस्तारो नाम सप्ततितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः समासाद् विस्तराच्चैव सर्गः प्रोक्तस्त्वया शुभः कथं पशुपतिश्चासीत् पुरं दग्धुं महेश्वरः

ఇట్లు శ్రీలింగమహాపురాణ పూర్వభాగములో ‘సృష్టివిస్తారము’ అను ఏకసప్తతితమో అధ్యాయము. ఋషులు పలికిరి—హే శుభమూర్తీ! మీరు సృష్టిని సంక్షేపముగా, విస్తారముగా చెప్పితిరి; ఇప్పుడు పశుపతియైన మహేశ్వరుడు పురము (త్రిపురము) దహించుటకు ఎలా ప్రవర్తించెను?

Verse 2

कथं च पशवश्चासन् देवाः सब्रह्मकाः प्रभोः मयस्य तपसा पूर्वं सुदुर्गं निर्मितं पुरम्

ప్రభువు సమక్షమున బ్రహ్మతో కూడిన దేవతలు ఎలా ‘పశువులు’—బంధిత జీవులు—అయిరి? మరియు మయుడు తన తపోబలముచేత పూర్వమే ఆ అత్యంత దుర్గమయిన పురమును ఎలా నిర్మించెను?

Verse 3

हैमं च राजतं दिव्यम् अयस्मयम् अनुत्तमम् सुदुर्गं देवदेवेन दग्धमित्येव नः श्रुतम्

మేము ఇలా శ్రుతి-పరంపరగా విన్నాము—సువర్ణం, రజతం, ఉత్తమ ఇనుముతో నిర్మితమైన ఆ దివ్యమైన, అత్యంత దుర్గమమైన కోటను కూడా దేవదేవుడు మహాదేవుడు దహించాడు.

Verse 4

कथं ददाह भगवान् भगनेत्रनिपातनः एकेनेषुनिपातेन दिव्येनापि तदा कथम्

భగవాన్—భగుని నేత్రాన్ని పడగొట్టినవాడు—ఆ సమయంలో (వాటిని) ఎలా దహించాడు? దివ్యాస్త్రమైనప్పటికీ ఒక్క బాణపాతంతోనే అది ఎలా సాధ్యమైంది?

Verse 5

विष्णुनोत्पादितैर्भूतैर् न दग्धं तत्पुरत्रयम् पुरस्य संभवः सर्वो वरलाभः पुरा श्रुतः

విష్ణువుని నుండి ఉత్పన్నమైన భూతగణాలచే ఆ త్రిపురం దహింపబడలేదు. ఎందుకంటే ఆ పురం యొక్క సమస్త ఉద్భవం మరియు వరలాభం పూర్వమే స్థిరపడినదని ప్రాచీనంగా విన్నాము.

Verse 6

इदानीं दहनं सर्वं वक्तुमर्हसि सुव्रत तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सूतः पौराणिकोत्तमः

“ఇప్పుడు, ఓ సువ్రతా! దహనవిధి అంతటినీ వివరించవలసినవాడవు నీవే.” వారి మాటలు విని పురాణవక్తలలో శ్రేష్ఠుడైన సూతుడు సమాధానం చెప్పుటకు సిద్ధమయ్యాడు.

Verse 7

यथा श्रुतं तथा प्राह व्यासाद् विश्वार्थसूचकात् सूत उवाच त्रैलोक्यस्यास्य शापाद्धि मनोवाक्कायसंभवात्

సూతుడు పలికెను—“నేను విన్నట్లే అలాగే చెబుతున్నాను; సమస్త జగదర్థాన్ని సూచించిన వ్యాసుని వచనానుసారం. నిజంగా ఈ శాపం వల్ల—మనస్సు, వాక్కు, కాయము నుండి జనించినదానివల్ల—త్రిలోకమంతటా బాధ కలిగింది.”

Verse 8

निहते तारके दैत्ये तारपुत्रे सबान्धवे स्कन्देन वा प्रयत्नेन तस्य पुत्रा महाबलाः

స్కందుని దృఢప్రయత్నంతో దైత్యుడు తారకుడు, అతని కుమారుడు మరియు సమస్త బంధువులు హతులైనప్పుడు, అతని మహాబలసంపన్న కుమారులు తరువాత లేచిరి।

Verse 9

विद्युन्माली तारकाक्षः कमलाक्षश् च वीर्यवान् तपस्तेपुर्महात्मानो महाबलपराक्रमाः

విద్యున్మాలి, తారకాక్షుడు, వీర్యవంతుడైన కమలాక్షుడు—ఆ మహాత్ములు మహాబలపరాక్రమాలతో తపస్సు చేసిరి।

Verse 10

तप उग्रं समास्थाय नियमे परमे स्थिताः तपसा कर्शयामासुर् देहान् स्वान्दानवोत्तमाः

ఉగ్రతపస్సును ఆశ్రయించి, పరమ నియమంలో స్థితులై, ఆ శ్రేష్ఠ దానవులు తపోబలంతో తమ దేహాలను క్షీణింపజేసిరి।

Verse 11

तेषां पितामहः प्रीतो वरदः प्रददौ वरम् दैत्या ऊचुः अवध्यत्वं च सर्वेषां सर्वभूतेषु सर्वदा

వారిపై ప్రసన్నుడైన వరద పితామహుడు (బ్రహ్మ) వరమిచ్చెను. దైత్యులు పలికిరి—“సర్వకాలములందు, సమస్త భూతములచేత, మేమందరం అవధ్యులమగుదుము గాక.”

Verse 12

सहिता वरयामासुः सर्वलोकपितामहम् तान् अब्रवीत् तदा देवो लोकानां प्रभुर् अव्ययः

వారు సమేతులై సర్వలోకపితామహుని వరించిరి. అప్పుడు అవ్యయుడైన లోకాధిపతి దేవుడు వారితో పలికెను।

Verse 13

नास्ति सर्वामरत्वं वै निवर्तध्वम् अतो ऽसुराः अन्यं वरं वृणीध्वं वै यादृशं सम्प्ररोचते

అందరికీ సంపూర్ణ అమరత్వం సాధ్యం కాదు. కాబట్టి, ఓ అసురులారా, మీరు విరమించండి. దాని బదులు మరొక వరం కోరండి—మీకు నిజంగా నచ్చిన వరమే.

Verse 14

ततस्ते सहिता दैत्याः सम्प्रधार्य परस्परम् ब्रह्माणमब्रुवन्दैत्याः प्रणिपत्य जगद्गुरुम्

అప్పుడు ఆ దైత్యులు అందరూ కలిసి పరస్పరం ఆలోచించి, జగద్గురువైన బ్రహ్మదేవునికి నమస్కరించి ఆయనతో ఇలా అన్నారు.

Verse 15

वयं पुराणि त्रीण्येव समास्थाय महीमिमाम् विचरिष्याम लोकेश त्वत्प्रसादाज्जगद्गुरो

హే లోకేశా, హే జగద్గురో! మీ అనుగ్రహంతో మేము ఈ మూడు పురాణాలనే ప్రమాణంగా స్వీకరించి ఈ భూమిపై సంచరిస్తాము.

Verse 16

तथा वर्षसहस्रेषु समेष्यामः परस्परम् एकीभावं गमिष्यन्ति पुराण्येतानि चानघ

అలాగే వేల సంవత్సరాల తరువాత మేము మళ్లీ పరస్పరం కలుసుకుంటాము; హే అనఘా, ఈ పురాణాలు కూడా ఏకీభావాన్ని పొందుతాయి—అర్థంలో ఏకమవుతాయి.

Verse 17

समागतानि चैतानि यो हन्याद्भगवंस्तदा एकेनैवेषुणा देवः स नो मृत्युर्भविष्यति

హే భగవాన్! ఆ సమయంలో ఇక్కడ సమాగతమైన ఈ బలాలను ఎవరు సంహరిస్తారో, ఆ దేవుడు ఒక్క బాణంతోనే మా కోసం మృత్యురూపుడవుతాడు—అనివార్య సంహారకుడు.

Verse 18

एवमस्त्विति तान्देवः प्रत्युक्त्वा प्राविशद्दिवम् ततो मयः स्वतपसा चक्रे वीरः पुराण्यथ

దేవుడు వారితో “ఏవమస్తు” అని పలికి, ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చి స్వర్గలోకంలో ప్రవేశించాడు. ఆపై వీరుడైన మయుడు తన తపోబలంతో తరువాత ఆ పురాలను నిర్మించాడు.

Verse 19

काञ्चनं दिवि तत्रासीद् अन्तरिक्षे च राजतम् आयसं चाभवद् भूमौ पुरं तेषां महात्मनाम्

అక్కడ స్వర్గంలో అంతా స్వర్ణమయంగా ఉండెను, అంతరిక్షంలో రజతమయంగా; భూమిపై లౌహమయంగా—అది ఆ మహాత్ముల నగరం.

Verse 20

एकैकं योजनशतं विस्तारायामतः समम् काञ्चनं तारकाक्षस्य कमलाक्षस्य राजतम्

ప్రతి ఒక్కటి విస్తారములోను దీర్ఘములోను వంద యోజనాలు, సమప్రమాణంగా ఉండెను. తారకాక్షుని పురి స్వర్ణమయము, కమలాక్షునిది రజతమయము.

Verse 21

विद्युन्मालेश्चायसं वै त्रिविधं दुर्गमुत्तमम् मयश् च बलवांस्तत्र दैत्यदानवपूजितः

విద్యున్మాలికి లౌహమయమైన త్రివిధ, ఉత్తమమైన దుర్గము అప్రాప్యముగా ఉండెను. అక్కడ బలవంతుడైన మయుడూ ఉండెను; దైత్యదానవులు అతనిని పూజించిరి.

Verse 22

हैरण्ये राजते चैव कृष्णायसमये तथा आलयं चात्मनः कृत्वा तत्रास्ते बलवांस्तदा

స్వర్ణమయ, రజతమయ మరియు కృష్ణ-ఆయసమయ (లౌహమయ) కాలములలో కూడ, తనకొరకు పవిత్ర ఆలయమును స్థాపించి ఆ బలవంతుడు అక్కడే నివసించెను.

Verse 23

एवं बभूवुर्दैत्यानाम् अतिदुर्गाणि सुव्रताः पुराणि त्रीणि विप्रेन्द्रास् त्रैलोक्यमिव चापरम्

ఇలా, హే సువ్రతా, దైత్యులకు మూడు అత్యంత దుర్గములైన ప్రాచీన దుర్గములు కలిగినవి; హే విప్రేంద్రా, అవి మరొక త్రైలోక్యమువలెనే నిలిచినవి।

Verse 24

पुरत्रये तदा जाते सर्वे दैत्या जगत्त्रये पुरत्रयं प्रविश्यैव बभूवुस्ते बलाधिकाः

ఆ త్రిపురము—మూడు నగరములు—ఉద్భవించినప్పుడు, త్రైలోక్యమంతటా ఉన్న దైత్యులందరు ఆ త్రివిధ దుర్గములలో ప్రవేశించారు; అందులో ఆశ్రయముచేసి వారు అత్యధిక బలముగలవారయ్యారు।

Verse 25

कल्पद्रुमसमाकीर्णं गजवाजिसमाकुलम् नानाप्रसादसंकीर्णं मणिजालैः समावृतम्

అది కల్పవృక్షములతో నిండినది, ఏనుగులు-గుర్రములతో కిటకిటలాడినది; అనేక మహాప్రాసాదములతో సమాకీర్ణమై, మణిజాలములతో చుట్టుముట్టబడినది।

Verse 26

सूर्यमण्डलसंकाशैर् विमानैर्विश्वतोमुखैः पद्मरागमयैः शुभ्रैः शोभितं चन्द्रसंनिभैः

అది సర్వదిశాముఖములైన దివ్య విమానములతో అలంకృతమైయుండెను, అవి సూర్యమండలమువలె ప్రకాశించెను; కొన్ని పద్మరాగమయములు, మరికొన్ని చంద్రునివలె శుభ్రముగా తెల్లగా మెరిసెను।

Verse 27

प्रासादैर्गोपुरैर्दिव्यैः कैलासशिखरोपमैः शोभितं त्रिपुरं तेषां पृथक्पृथगनुत्तमैः

వారి త్రిపురము దివ్య ప్రాసాదములు, గోపురములతో శోభిల్లెను; అవి కైలాస శిఖరములవలె ఉండెను; ప్రతి నిర్మాణము తన తన అనుత్తమ వైభవములో వేరువేరుగా ప్రకాశించెను।

Verse 28

दिव्यस्त्रीभिः सुसम्पूर्णं गन्धर्वैः सिद्धचारणैः रुद्रालयैः प्रतिगृहं साग्निहोत्रैर् द्विजोत्तमाः

హే ద్విజోత్తమా, అక్కడ ప్రతి గృహమూ రుద్రాలయమే—దివ్యస్త్రీలతో నిండినది, గంధర్వ‑సిద్ధ‑చారణుల సేవతో పావనమైనది, అగ్నిహోత్రాన్ని విధిగా నిలుపు గృహస్థులతో సమృద్ధమైనది।

Verse 29

वापीकूपतडागैश् च दीर्घिकाभिस्तु सर्वतः मत्तमातङ्गयूथैश् च तुरङ्गैश् च सुशोभनैः

అది అన్ని వైపులా వాపీలు, బావులు, చెరువులు, దీర్ఘికలతోను, మత్తగజయూథాలతోను, సుందరమైన గుర్రాలతోను అత్యంత శోభించెను।

Verse 30

रथैश् च विविधाकारैर् विचित्रैर्विश्वतोमुखैः सभाप्रपादिभिश् चैव क्रीडास्थानैः पृथक् पृथक्

అక్కడ నానారూపాలైన, విచిత్రమైన, అన్ని దిశలకూ ముఖములైన రథములు, సభామండపములు, ద్వార‑ప్రపాదములు, మరియు వేర్వేరు క్రీడాస్థానములు కూడ ఉండెను।

Verse 31

वेदाध्ययनशालाभिर् विविधाभिः समन्ततः अधृष्यं मनसाप्यन्यैर् मयस्यैव च मायया

చుట్టూ నానావిధ వేదాధ్యయనశాలలు ఉండెను; మయుని మాయాశక్తివలన అది ఇతరుల మనసుకూడా అందనంత అజేయమై నిలిచెను।

Verse 32

पिएत्य् ओफ़् त्रिपुरऽस् इन्हबितन्त्स् पतिव्रताभिः सर्वत्र सेवितं मुनिपुङ्गवाः कृत्वापि सुमहत् पापम् अपापैः शङ्करार्चनात्

హే మునిపుంగవా, త్రిపుర నివాసులలో పతివ్రత స్త్రీలు సర్వత్రా గౌరవించే శంకరార్చన వలన, అత్యంత మహాపాపం చేసినవాడుకూడా పాపరహితుడగును।

Verse 33

दैत्येश्वरैर्महाभागैः सदारैः ससुतैर्द्विजाः श्रौतस्मार्तार्थधर्मज्ञैस् तद्धर्मनिरतैः सदा

హే ద్విజులారా, దైత్యులలో మహాభాగులైన దైత్యేశ్వరులు భార్యలు, కుమారులతో కూడి శ్రుతి‑స్మృతులలో చెప్పబడిన ధర్మకర్తవ్యాలను తెలిసినవారై, సదా ఆ ధర్మాల ఆచరణలో నిమగ్నులై ఉండిరి।

Verse 34

महादेवेतरं त्यक्त्वा देवं तस्यार्चने स्थितैः व्यूढोरस्कैर् वृषस्कन्धैः सर्वायुधधरैः सदा

మహాదేవుని తప్ప ఇతర దేవతల పట్ల భక్తిని విడిచి, వారు ఆయన ఆరాధనలోనే స్థిరులై ఉండిరి; విస్తార వక్షస్థలములు, వృషభసమ భుజస్కంధములు కలిగి, సదా సమస్త ఆయుధాలను ధరించిరి।

Verse 35

सर्वदा क्षुधितैश्चैव दावाग्निसदृशेक्षणैः प्रशान्तैः कुपितैश्चैव कुब्जैर् वामनकैस् तथा

అక్కడ సదా ఆకలితో ఉండేవారూ, దావాగ్నిలాంటి చూపు కలవారూ ఉన్నారు; కొందరు ప్రశాంతులు, కొందరు క్రోధితులు, అలాగే కుబ్జులు మరియు వామనాకారులూ ఉన్నారు।

Verse 36

नीलोत्पलदलप्रख्यैर् नीलकुञ्चितमूर्धजैः नीलाद्रिमेरुसंकाशैर् नीरदोपमनिःस्वनैः मयेन रक्षितैः सर्वैः शिक्षितैर्युद्धलालसैः

వారందరూ మయునిచే రక్షింపబడి, శిక్షణ పొందినవారై, యుద్ధానికి ఉత్సుకులై ఉండిరి; వారి దేహకాంతి నీలోత్పలదళంలా మెరిసేది, కేశాలు నీలంగా వంకరగా ఉండేవి, వారు నీలగిరి‑మేరు వలె మహత్తరులై కనిపించిరి, వారి నాదం మేఘగర్జన వలె ప్రతిధ్వనించేది।

Verse 37

अथ समररतैः सदा समन्ताच् छिवपदपूजनया सुलब्धवीर्यैः रविमरुदमरेन्द्रसंनिकाशैः सुरमथनैः सुदृढैः सुसेवितं तत्

అనంతరం అది (సేన/శక్తి) చుట్టూరా సదా సమరనిరత వీరులచే సుసేవింపబడెను—శివపాదపూజచే సులభంగా లభించిన వీర్యముగలవారు; వారు సూర్యునివలె తేజస్సు, మరుతులవలె వేగము, దేవేంద్రునివలె మహిమ, అచంచల దృఢత్వము కలిగి, దేవశత్రువులను మథించువారై ఉండిరి।

Verse 38

सेन्द्रा देवा द्विजश्रेष्ठा द्रुमा दावाग्निना यथा पुरत्रयाग्निना दग्धा ह्य् अभवन् दैत्यवैभवात्

హే ద్విజశ్రేష్ఠా! దైత్యవైభవమునుండి ఉద్భవించిన త్రిపురాగ్నియొక్క తీవ్రమైన దాహముచేత ఇంద్రసహిత దేవులు, దావాగ్నిలో వృక్షములు దగ్ధమగునట్లు, దగ్ధులయ్యిరి।

Verse 39

अथैवं ते तदा दग्धा देवा देवेश्वरं हरिम् अभिवन्द्य तदा प्राहुस् तमप्रतिमवर्चसम्

అప్పుడు దగ్ధులైన దేవులు దేవేశ్వరుడైన హరిని అభివందించి, అపరిమిత తేజస్సుగల ఆ ప్రభువును ఇలా పలికిరి।

Verse 40

सो ऽपि नारायणः श्रीमान् चिन्तयामास चेतसा किं कार्यं देवकार्येषु भगवानिति स प्रभुः

అప్పుడు శ్రీమాన్ నారాయణ ప్రభువు మనసులో ఆలోచించెను—“దేవకార్యముల నిమిత్తం ఏ కార్యము చేయవలెను?” అని।

Verse 41

तदा सस्मार वै यज्ञं यज्ञमूर्तिर्जनार्दनः यज्वा यज्ञभुगीशानो यज्वनां फलदः प्रभुः

అప్పుడు యజ్ఞమూర్తియైన జనార్దనుడు యజ్ఞమును స్మరించెను. ఆయనే యజమానుడై, హవిభోక్తయై, ఈశ్వరుడై యజ్ఞకర్తలకు ఫలమును ప్రసాదించును; శైవసిద్ధాంతమున యజ్ఞాంతర్యామి, ఫలాధిష్ఠాత పతి—శివుడే।

Verse 42

ततो यज्ञः स्मृतस्तेन देवकार्यार्थसिद्धये देवं ते पुरुषं चैव प्रणेमुस्तुष्टुवुस्तदा

అనంతరం దేవకార్యసిద్ధి నిమిత్తం ఆయన యజ్ఞమును విధించెను. అప్పుడు వారు ఆ దేవుడు—పరమపురుషుడు, పతి—కు ప్రణామముచేసి, ఆ సమయమున స్తోత్రములతో స్తుతించిరి।

Verse 43

भगवानपि तं दृष्ट्वा यज्ञं प्राह सनातनम् सनातनस्तदा सेन्द्रान् देवान् आलोक्य चाच्युतः

భగవానుడు ఆ యజ్ఞాన్ని చూచి దానిని ‘సనాతన యజ్ఞం’ అని ప్రకటించాడు. అప్పుడు సనాతనుడైన అచ్యుతుడు ఇంద్రసహిత దేవులను పరిశీలించి శాశ్వత ఆరాధనా-క్రమాన్ని స్థాపించాడు.

Verse 44

श्रीविष्णुरुवाच अनेनोपसदा देवा यजध्वं परमेश्वरम् पुरत्रयविनाशाय जगत्त्रयविभूतये

శ్రీ విష్ణువు పలికెను—ఓ దేవులారా, ఈ ఉపసద్ ఆహుతితో పరమేశ్వరుని యజించండి; త్రిపుర వినాశార్థం, త్రిలోక విభూతి-వ్యవస్థార్థం.

Verse 45

सूत उवाच अथ तस्य वचः श्रुत्वा देवदेवस्य धीमतः सिंहनादं महत्कृत्वा यज्ञेशं तुष्टुवुः सुराः

సూతుడు పలికెను—దేవదేవుడైన ఆ ధీమంతుని వచనాన్ని విని దేవులు మహాసింహనాదం చేసి యజ్ఞేశ్వరుని స్తుతించారు.

Verse 46

ततः संचिन्त्य भगवान् स्वयमेव जनार्दनः पुनः प्राह स सर्वांस्तांस् त्रिदशांस्त्रिदशेश्वरः

అనంతరం స్వయంగా భగవాన్ జనార్దనుడు ఆలోచించి, త్రిదశేశ్వరుడై, ఆ దేవులందరితో మళ్లీ పలికెను.

Verse 47

हत्वा दग्ध्वा च भूतानि भुक्त्वा चान्यायतो ऽपि वा यजेद्यदि महादेवम् अपापो नात्र संशयः

ఎవరైనా ప్రాణులను హతమార్చినా, దహించైనా, లేదా అన్యాయంగా భోగించినా—మహాదేవుని యజిస్తే అతడు పాపరహితుడవుతాడు; ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 48

अपापा नैव हन्तव्याः पापा एव न संशयः हन्तव्याः सर्वयत्नेन कथं वध्याः सुरोत्तमाः

నిరపరాధులను ఎప్పుడూ హతమార్చకూడదు; సందేహం లేదు—పాపులే దండనీయులు. వారిని సమస్త ప్రయత్నంతో సంహరించాలి; అయితే దేవోత్తములు ఎలా వధ్యులు అవుతారు?

Verse 49

असुरा दुर्मदाः पापा अपि देवैर्महाबलैः तस्मान्न वध्या रुद्रस्य प्रभावात् परमेष्ठिनः

అసురులు దుష్టులు, గర్వమత్తులు; అయినా మహాబల దేవతలకైనా వారు వధ్యులు కారు. ఓ పరమేష్ఠిన్ (బ్రహ్మా), రుద్ర ప్రభావమే వారి సంహారాన్ని ఆపుతోంది.

Verse 50

को ऽहं ब्रह्माथवा देवा दैत्या देवारिसूदनाः मुनयश् च महात्मानः प्रसादेन विना प्रभोः

నేను ఎవరు—బ్రహ్మా ఏమిటి, దేవతలే ఏమిటి? దేవశత్రువులను సంహరించే దైత్యులు ఏమిటి, మహాత్మ మునులు ఏమిటి—ప్రభువు ప్రసాదం లేకుండా?

Verse 51

यः सप्तविंशको नित्यः परात्परतरः प्रभुः विश्वामरेश्वरो वन्द्यो विश्वाधारो महेश्वरः

యెవడు నిత్యమైన ‘సప్తవింశకుడు’, పరాత్పరతర ప్రభువు; యెవడు విశ్వమునకూ అమరులకూ ఈశ్వరుడు, వంద్యుడు, సమస్త లోకాల ఆధారం—ఆ మహేశ్వరుడు.

Verse 52

स एव सर्वदेवेशः सर्वेषामपि शङ्करः लीलया देवदैत्येन्द्रविभागमकरोद्धरः

ఆయనే సమస్త దేవతల ఈశ్వరుడు; ఆయనే అందరికీ శంకరుడు, మంగళకరుడు. తన లీలతో దేవులు–దైత్యేంద్రుల మధ్య విభాగం, క్రమాన్ని స్థాపించి ధర్మవ్యవస్థను ధరిస్తాడు.

Verse 53

तस्यांशम् एकं सम्पूज्य देवा देवत्वम् आगताः ब्रह्मा ब्रह्मत्वम् आपन्नो ह्य् अहं विष्णुत्वमेव च

ఆయన (శివుని) ఒక అంసాన్ని సమ్యక్గా పూజించినందున దేవులు దేవత్వాన్ని పొందారు. బ్రహ్మ బ్రహ్మత్వాన్ని పొందాడు; నేనూ నిజంగా విష్ణుత్వాన్ని పొందాను.

Verse 54

तम् अपूज्य जगत्यस्मिन् कः पुमान् सिद्धिमिच्छति तस्मात्तेनैव हन्तव्या लिङ्गार्चनविधेर् बलात्

ఈ లోకంలో ఆయనను పూజించకుండా ఏ మనిషి సిద్ధిని కోరగలడు? కాబట్టి లింగార్చన విధి బలంతో ఆ పూజ ద్వారానే బంధనరూప అడ్డంకిని సంహరించాలి.

Verse 55

धर्मनिष्ठाश् च ते सर्वे श्रौतस्मार्तविधौ स्थिताः तथापि यजमानेन रौद्रेणोपसदा प्रभुम् रुद्रमिष्ट्वा यथान्यायं जेष्यामो दैत्यसत्तमान्

వారు అందరూ ధర్మనిష్ఠులు, శ్రౌత-స్మార్త విధుల్లో స్థిరులు. అయినా యజమాని రౌద్ర యజ్ఞం మరియు ఉపసద్ కర్మలతో ప్రభు రుద్రుని నియమప్రకారం ఇష్టి చేసి, మేము దైత్యుల్లో శ్రేష్ఠులను జయిస్తాము.

Verse 56

सतारकाक्षेण मयेन गुप्तं स्वस्थं च गुप्तं स्फटिकाभमेकम् को नाम हन्तुं त्रिपुरं समर्थो मुक्त्वा त्रिनेत्रं भगवन्तमेकम्

మాయచే గుప్తంగా దాచబడినది, తారకాక్షుడిచే కాపాడబడినది, స్థిరంగా సురక్షితమైనది, ఒకే స్ఫటికంలా ప్రకాశించే త్రిపురాన్ని—ఏకైక త్రినేత్ర భగవాన్ (శివుడు) తప్ప—ఎవరు సంహరించగలరు?

Verse 57

सूत उवाच एवमुक्त्वा हरिश्चेष्ट्वा यज्ञेनोपसदा प्रभुम् उपविष्टो ददर्शाथ भूतसंघान्सहस्रशः

సూతుడు అన్నాడు—ఇలా చెప్పి హరి యజ్ఞం మరియు ఉపసద్ ఆహుతులతో ప్రభువును విధిపూర్వకంగా ఉపాసించాడు. ఆపై ధ్యానాసీనుడై కూర్చుని, సహస్రాల సంఖ్యలో భూతగణ సమూహాలను దర్శించాడు.

Verse 58

शूलशक्तिगदाहस्तान् टङ्कोपलशिलायुधान् नानाप्रहरणोपेतान् नानावेषधरांस्तदा

అప్పుడు త్రిశూలం, శక్తి, గదలను చేతబట్టి, టంకం, రాళ్లు, శిలా-ఆయుధాలతో సన్నద్ధమై, నానావిధ ఆయుధాలతో యుక్తులై, వివిధ వేషధారులైన ఆ భయంకర భూతగణాలు పతి ఆజ్ఞానుసారం కదిలాయి।

Verse 59

कालाग्निरुद्रसंकाशान् कालरुद्रोपमांस्तदा प्राह देवो हरिः साक्षात् प्रणिपत्य स्थितान् प्रभुः

అప్పుడు కాలాగ్నిరుద్రుని వలె ప్రకాశించే, కాలరుద్రునితో సమానమైన ఆ సత్త్వాలు ప్రణిపాతంతో ఎదుట నిలిచినప్పుడు, స్వయంగా ప్రభువు హరి నమస్కరించి వారిని సంభోదించాడు।

Verse 60

विष्णुरुवाच दग्ध्वा भित्त्वा च भुक्त्वा च गत्वा दैत्यपुरत्रयम् पुनर्यथागतं वीरा गन्तुमर्हथ भूतये

విష్ణువు పలికెను—“దైత్యుల త్రిపురానికి వెళ్లి దానిని దహించండి, ఛేదించి విరగదీయండి, వారి శక్తిని గ్రసించండి. ఆపై, ఓ వీరులారా, వచ్చిన దారినే తిరిగి వెళ్లండి—సర్వభూతాల క్షేమాభివృద్ధి కొరకు।”

Verse 61

ततः प्रणम्य देवेशं भूतसंघाः पुरत्रयम् प्रविश्य नष्टास्ते सर्वे शलभा इव पावकम्

ఆపై దేవేశ్వరునికి నమస్కరించి భూతసంఘాలు త్రిపురంలో ప్రవేశించగా, వారు అందరూ నశించారు—అగ్నిలోకి దూసుకెళ్లిన చిమ్మటల వలె।

Verse 62

ततस्तु नष्टास्ते सर्वे भूता देवेश्वराज्ञया ननृतुर् मुमुदुश् चैव जगुर् दैत्याः सहस्रशः

తర్వాత దేవేశ్వరుని ఆజ్ఞతో ఆ భూతాలన్నీ అంతర్ధానమయ్యాయి. అప్పుడు వేలాది దైత్యులు నర్తిస్తూ, ముదితులై, గట్టిగా గానం చేయసాగారు।

Verse 63

तुष्टुवुर्देवदेवेशं परमात्मानमीश्वरम् ततः पराजिता देवा ध्वस्तवीर्याः क्षणेन तु

అప్పుడు దేవులు దేవదేవేశ్వరుడైన పరమాత్మ ఈశ్వరుని స్తుతించారు. కాని క్షణమాత్రంలోనే వారు పరాజితులై, వారి వీర్యపరాక్రమం చిద్రమైంది.

Verse 64

सेन्द्राः संगम्य देवेशम् उपेन्द्रं धिष्ठिता भयात् तान्दृष्ट्वा चिन्तयामास भगवान्पुरुषोत्तमः

ఇంద్రునితో కూడిన దేవులు సమాగమమై, భయంతో దేవేశుడైన ఉపేంద్రుని శరణు ఆశ్రయించారు. వారిని చూసి భగవాన్ పురుషోత్తముడు (విష్ణువు) ఆలోచించసాగాడు.

Verse 65

किं कृत्यमिति संतप्तः संतप्तान्सेन्द्रकान्क्षणम् कथं तु तेषां दैत्यानां बलं हत्वा प्रयत्नतः

“ఇప్పుడు ఏమి చేయాలి?” అనే తాపంతో కలతచెంది, ఆయన ఇంద్రప్రధానంగా దుఃఖితులైన దేవులను చూచి ఆలోచించాడు—“ప్రయత్నంతో ఆ దైత్యుల బలాన్ని ఎలా సంహరించాలి?”

Verse 66

देवकार्यं करिष्यामि प्रसादात्परमेष्ठिनः पापं विचारतो नास्ति धर्मिष्ठानां न संशयः

“పరమేష్ఠిన్ (పరమేశ్వరుడు) అనుగ్రహంతో నేను దేవకార్యాన్ని నెరవేర్చుతాను. ధర్మనిష్ఠుల విషయంలో సత్యవిచారంలో పాపం ఉండదు—ఇందులో సందేహం లేదు.”

Verse 67

तस्माद्दैत्या न वध्यास्ते भूतैश्चोपसदोद्भवैः पापं नुदति धर्मेण धर्मे सर्वं प्रतिष्ठितम्

అందువల్ల ఉపసదుల నుండి పుట్టిన భూతాల చేత ఆ దైత్యులు వధింపబడకూడదు. ధర్మం పాపాన్ని తొలగిస్తుంది; సమస్తం ధర్మంలోనే స్థితమై ఉంది.

Verse 68

धर्मादैश्वर्यमित्येषा श्रुतिरेषा सनातनी दैत्याश्चैते हि धर्मिष्ठाः सर्वे त्रिपुरवासिनः

“ధర్మమునుండి ఐశ్వర్యాధిపత్యము కలుగును”—ఇది సనాతన వేదశ్రుతి. త్రిపురవాసులైన ఈ దైత్యులందరూ ధర్మనిష్ఠులు; ఆ ధర్మబలమువల్లనే వారు ప్రభుత్వమును శక్తిని పొందిరి।

Verse 69

तस्मादवध्यतां प्राप्ता नान्यथा द्विजपुङ्गवाः कृत्वापि सुमहत्पापं रुद्रमभ्यर्चयन्ति ये

కాబట్టి, ఓ ద్విజపుంగవులారా, రుద్రుని ఆరాధించువారు అవధ్యత (అజేయత) పొందుదురు—ఇదే మార్గము, మరొకటి లేదు. మహాపాపము చేసినవారైనను రుద్రార్చనకు మొగ్గితే రక్షింపబడుదురు; ఎందుకంటే పతి (ప్రభువు) తన కృపచేత పశు (జీవుడు) యొక్క పాశము (బంధము)ను శిథిలపరచును।

Verse 70

मुच्यन्ते पातकैः सर्वैः पद्मपत्रमिवांभसा पूजया भोगसंपत्तिर् अवश्यं जायते द्विजाः

ఈ పూజచేత సమస్త పాతకాల నుండి విముక్తి కలుగును—నీటిలోనూ తడవని పద్మపత్రంలాగ. అలాగే పూజవల్ల, ఓ ద్విజులారా, భోగసంపత్తి నిశ్చయంగా జన్మించును।

Verse 71

तस्मात्ते भोगिनो दैत्या लिङ्गार्चनपरायणाः तस्मात्कृत्वा धर्मविघ्नम् अहं देवाः स्वमायया

కాబట్టి భోగాసక్తులైన ఆ దైత్యులు లింగార్చనలో పూర్తిగా పరాయణులయ్యారు. అందుచేత నేను దేవులతో కలిసి నా స్వమాయచేత వారి ధర్మానికి విఘ్నం కలిగించితిని।

Verse 72

दैत्यानां देवकार्यार्थं जेष्ये ऽहं त्रिपुरं क्षणात् सूत उवाच विचार्यैवं ततस्तेषां भगवान्पुरुषोत्तमः कर्तुं व्यवसितश्चाभूद् धर्मविघ्नं सुरारिणाम्

“దేవకార్యార్థం దైత్యుల త్రిపురాన్ని నేను క్షణమాత్రంలో జయించెదను.” సూతుడు చెప్పెను—ఇలా విచారించి భగవాన్ పురుషోత్తముడు దేవశత్రువుల ధర్మానికి విఘ్నం కలిగించుటకు సంకల్పించెను।

Verse 73

असृजच्च महातेजाः पुरुषं चात्मसंभवम् मायी मायामयं तेषां धर्मविघ्नार्थमच्युतः

అప్పుడు మహాతేజస్సుగల అచ్యుత ప్రభువు తన స్వస్వరూపసారమునుండి జనించిన ఒక పురుషుణ్ణి సృష్టించాడు. మాయాధిపతిగా ఉండి వారి ధర్మానికి విఘ్నం కలుగజేయుటకై అతనిని మాయామయుడిగా చేశాడు॥

Verse 74

शास्त्रं च शास्ता सर्वेषाम् अकरोत्कामरूपधृक् सर्वसंमोहनं मायी दृष्टप्रत्ययसंयुतम्

ఇష్టానుసారంగా రూపం ధరించే, సమస్తులకు శాస్తా అయిన ప్రభువు ఒక శాస్త్రాన్ని రచించాడు. అది మాయావశంగా నిర్మితమై సమస్తులను మోహింపజేసేదైనా, ప్రత్యక్షప్రత్యయములు మరియు ప్రమాణములతో కూడి ఉండెను॥

Verse 75

एतत्स्वाङ्गभवायैव पुरुषायोपदिश्य तु मायी मायामयं शास्त्रं ग्रन्थषोडशलक्षकम्

ఈ శాస్త్రాన్ని తన అవయవమునుండి జనించిన ఆ పురుషునికి ఉపదేశించి, మాయాధిపతి ప్రభువు తరువాత మాయామయమైన శాస్త్రాన్ని ప్రదర్శించాడు; అది పదహారు లక్ష గ్రంథముల పరిమాణమైంది॥

Verse 76

श्रौतस्मार्तविरुद्धं च वर्णाश्रमविवर्जितम् इहैव स्वर्गनरकं प्रत्ययं नान्यथा पुनः

శ్రుతి-స్మృతి విరుద్ధమైనది, వర్ణాశ్రమధర్మం లేనిది అయిన కర్మకు ఫలప్రత్యయం ఇక్కడే. ఈ జీవనంలోనే స్వర్గమో నరకమో అనుభవమవుతుంది; మరెక్కడా కాదు॥

Verse 77

तच्छास्त्रमुपदिश्यैव पुरुषायाच्युतः स्वयम् पुरत्रयविनाशाय प्राहैनं पुरुषं हरिः

ఆ పురుషునికి ఆ శాస్త్రాన్ని ఉపదేశించిన తరువాత, స్వయంగా అచ్యుత హరి అతనితో ఇలా అన్నాడు—‘త్రిపుర వినాశార్థం నీవు ప్రవృత్తి చెందు.’॥

Verse 78

गन्तुमर्हसि नाशाय भो तूर्णं पुरवासिनाम् धर्मास् तथा प्रणश्यन्तु श्रौतस्मार्ता न संशयः

హే ప్రభూ! పురవాసుల వినాశార్థం మీరు త్వరగా వెళ్లవలెను. అప్పుడు వారి శ్రౌతమూ స్మార్తమూ అయిన ధర్మాలు నిస్సందేహంగా నశించును.

Verse 79

ततः प्रणम्य तं मायी मायाशास्त्रविशारदः प्रविश्य तत्पुरं तूर्णं मुनिर्मायां तदाकरोत्

అప్పుడు మాయాశాస్త్రంలో నిపుణుడైన ఆ ముని ఆయనకు నమస్కరించి, త్వరగా ఆ పురంలో ప్రవేశించి, వెంటనే తన మాయను ప్రదర్శించాడు.

Verse 80

मायया तस्य ते दैत्याः पुरत्रयनिवासिनः श्रौतं स्मार्तं च संत्यज्य तस्य शिष्यास्तदाभवन्

అతని మాయవల్ల త్రిపురనివాసులైన ఆ దైత్యులు శ్రౌతమును స్మార్తమును విడిచి, ఆ సమయంలో అతని శిష్యులయ్యారు.

Verse 81

तत्यजुश् च महादेवं शङ्करं परमेश्वरम् नारदो ऽपि तदा मायी नियोगान्मायिनः प्रभोः

అప్పుడు వారు మహాదేవుడైన శంకర పరమేశ్వరుని విడిచివేశారు. ఆ సమయంలో నారదుడుకూడా మాయకు సాధనమై, మాయాధారి ప్రభువు ఆజ్ఞచే కార్యం చేశాడు.

Verse 82

प्रविश्य तत्पुरं तेन मायिना सह दीक्षितः मुनिः शिष्यैः प्रशिष्यैश् च संवृतः सर्वतः स्वयम्

దీక్ష పొందిన ఆ ముని ఆ మాయాధిపతితో కలిసి ఆ పురంలో ప్రవేశించాడు; అతడు తన శిష్యులు, ప్రశిష్యులతో అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టబడ్డాడు.

Verse 83

स्त्रीधर्मं चाकरोत्स्त्रीणां दुश्चारफलसिद्धिदम् चक्रुस्ताः सर्वदा लब्ध्वा सद्य एव फलं स्त्रियः

ఆయన స్త్రీల కొరకు ‘స్త్రీధర్మం’ అనే ఆచారనియమాన్ని స్థాపించాడు; అది దుష్చర్యకు తగిన ఫలసిద్ధిని కలిగించేది. ఆ ధర్మాన్ని ఆశ్రయించిన ఆ స్త్రీలు ఎల్లప్పుడూ దాని ఫలాన్ని పొందారు; ఫలం వారికి వెంటనే ప్రత్యక్షమైంది.

Verse 84

जनासक्ता बभूवुस्ता विनिन्द्य पतिदेवताः अद्यापि गौरवात्तस्य नारदस्य कलौ मुनेः

భర్తను ‘పతిదేవత’గా గౌరవించక నిందించినందున వారు నిందితులై లోకాసక్తులయ్యారు. అయినా కలియుగంలో కూడా ఆ ముని నారదుని పట్ల గౌరవభావంతో ఈ సత్యం స్మరించబడుతూ బోధించబడుతోంది.

Verse 85

नार्यश्चरन्ति संत्यज्य भर्तॄन् स्वैरं वृथाधमाः स्त्रीणां माता पिता बन्धुः सखा मित्रं च बान्धवः

కొంతమంది స్త్రీలు భర్తలను విడిచిపెట్టి స్వేచ్ఛానుసారంగా తిరుగుతారు—వ్యర్థమైన, నింద్యమైన ఆచారంలో పడిపోతారు. స్త్రీలకు ఆధారం తల్లి తండ్రి, అలాగే బంధువులు—స్నేహితులు, మిత్రులు, ఆప్తులు.

Verse 86

भर्ता एव न संदेहस् तथाप्य् आसहमायया कृत्वापि सुमहत्पापं या भर्तुः प्रेमसंयुता

నిస్సందేహంగా భర్తనే రక్షకుడు. అయినా అసహ్యమైన మోహవశాత్తు ఆమె మహాపాపం చేసినా, భర్తపట్ల ప్రేమతో ఏకమై (ఆయన శరణానికే తిరిగి చేరే) స్త్రీ ఇక్కడ యథార్థ ఆశ్రయంతో యుక్తురాలిగా చెప్పబడింది.

Verse 87

प्राप्नुयात् परमं स्वर्गं नरकं च विपर्ययात् पुरैका मुनिशार्दूलाः सर्वधर्मान् सदा पतिम्

ఇలాంటి సదాచారంతో పరమ స్వర్గం లభిస్తుంది; దీనికి విరుద్ధంగా నడిస్తే నరకం కలుగుతుంది. ఓ మునిశార్దూలులారా, ప్రాచీనకాలం నుంచే ‘పతి’నే సమస్త ధర్మాల సారం, ఆధారం అని ఎల్లప్పుడూ ప్రకటించబడింది.

Verse 88

संत्यज्यापूजयन्साध्व्यो देवानन्याञ्जगद्गुरून् ताः स्वर्गलोकमासाद्य मोदन्ते विगतज्वराः

సర్వాశ్రయాలను త్యజించిన ఆ సాధ్వీ స్త్రీలు ఇతర దేవతలను పూజించరు. జగద్గురు శివునందు అనన్యభక్తితో నిలిచి స్వర్గలోకాన్ని పొందీ, సంసారజ్వరము తొలగి ఆనందిస్తారు।

Verse 89

नरकं च जगामान्या तस्माद्भर्ता परा गतिः तथापि भर्तॄन् स्वांस् त्यक्त्वा बभूवुः स्वैरवृत्तयः

మరొక స్త్రీ నరకానికి వెళ్లింది; అందువల్ల భర్తనే పరమగతి (ఉత్తమ ఆశ్రయం) అని చెప్పబడింది. అయినా కొందరు తమ భర్తలను వదలి స్వైరాచారులై, ధర్మం కాక పాశబంధన వశమయ్యారు।

Verse 90

मायया देवदेवस्य विष्णोस्तस्याज्ञया प्रभोः अलक्ष्मीश् च स्वयं तस्य नियोगात्त्रिपुरं गता

దేవదేవుడైన విష్ణువు మాయచేత, ఆ ప్రభువు ఆజ్ఞచేత, అలక్ష్మీ స్వయంగా ఆయన నియోగంతో త్రిపురానికి వెళ్లింది।

Verse 91

या लक्ष्मीस्तपसा तेषां लब्धा देवेश्वरादजात् बहिर्गता परित्यज्य नियोगाद्ब्रह्मणः प्रभोः

వారి తపస్సుతో అజన్మ దేవేశ్వరుని నుండి లభించిన ఆ శ్రీ (లక్ష్మీ), ప్రభువు బ్రహ్మ నియోగంతో వారిని విడిచి బయటకు వెళ్లిపోయింది।

Verse 92

बुद्धिमोहं तथाभूतं विष्णुमायाविनिर्मितम् तेषां दत्त्वा क्षणं देवस् तासां मायी च नारदः

అప్పుడు దేవుడు విష్ణుమాయచే నిర్మితమైన ఆ బుద్ధిమోహాన్ని వారికి క్షణమాత్రం కలిగించాడు; నారదుడూ వారి మధ్య మాయాధారిగా అయ్యాడు।

Verse 93

सुखासीनौ ह्यसंभ्रान्तौ धर्मविघ्नार्थमव्ययौ एवं नष्टे तदा धर्मे श्रौतस्मार्ते सुशोभने

సుఖాసీనులై, అసంభ్రాంతులై, అవ్యయులైన ఆ ఇద్దరు ధర్మానికి విఘ్నాలు కలిగించుటకు ప్రవృత్తులయ్యారు. అలా శ్రుతి‑స్మృతి ఆధారమైన శోభన ధర్మం అప్పుడు నశించింది.

Verse 94

पाषण्डे ख्यापिते तेन विष्णुना विश्वयोनिना त्यक्ते महेश्वरे दैत्यैस् त्यक्ते लिङ्गार्चने तथा

విశ్వయోని అయిన విష్ణువు పాషండమతాన్ని ప్రకటించినప్పుడు, దైత్యులు మహేశ్వరుణ్ని విడిచిపెట్టారు; అలాగే లింగార్చనను కూడా త్యజించారు.

Verse 95

स्त्रीधर्मे निखिले नष्टे दुराचारे व्यवस्थिते कृतार्थ इव देवेशो देवैः सार्धमुमापतिम्

స్త్రీధర్మమంతటా నశించి, దురాచారం స్థిరపడినప్పుడు, దేవేశ్వరుడు కృతార్థుడైనట్లుగా దేవులతో కలిసి ఉమాపతి శివుని సమీపానికి చేరాడు.

Verse 96

तपसा प्राप्य सर्वज्ञं तुष्टाव पुरुषोत्तमः श्रीभगवानुवाच महेश्वराय देवाय नमस्ते परमात्मने

తపస్సుతో సర్వజ్ఞ ప్రభువును పొందిన పురుషోత్తముడు స్తుతించాడు. శ్రీభగవానుడు పలికెను—“మహేశ్వర దేవునికి నమస్కారం; పరమాత్మకు నమస్కారం.”

Verse 97

नारायणाय शर्वाय ब्रह्मणे ब्रह्मरूपिणे शाश्वताय ह्यनन्ताय अव्यक्ताय च ते नमः

నారాయణుడవైన, శర్వుడవైన (శివుడవైన), బ్రహ్మమవైన, బ్రహ్మస్వరూపుడవైన నీకు నమస్కారం. శాశ్వతుడవు, అనంతుడవు, అవ్యక్తుడవు—నీకు ప్రణామం.

Verse 98

सूत उवाच एवं स्तुत्वा महादेवं दण्डवत्प्रणिपत्य च जजाप रुद्रं भगवान् कोटिवारं जले स्थितः

సూతుడు పలికెను—ఇట్లు మహాదేవుని స్తుతించి దండవత్ ప్రణామము చేసి, భగవానుడు జలమున నిలిచి రుద్రమంత్రాన్ని కోటిసార్లు జపించెను।

Verse 99

देवाश् च सर्वे ते देवं तुष्टुवुः परमेश्वरम् सेन्द्राः ससाध्याः सयमाः सरुद्राः समरुद्गणाः

అప్పుడు ఆ దేవతలందరూ—ఇంద్రునితో, సాధ్యులతో, యములతో, రుద్రులతో, మరుద్గణాలతో కూడి—ఆ పరమేశ్వరుని స్తుతించిరి।

Verse 100

देवा ऊचुः नमः सर्वात्मने तुभ्यं शङ्करायार्तिहारिणे रुद्राय नीलरुद्राय कद्रुद्राय प्रचेतसे

దేవతలు పలికిరి—హే సర్వాత్మా! నీకు నమస్కారం; హే శంకరా, ఆర్తిహరా! నీకు నమస్కారం। హే రుద్రా, నీలరుద్రా, కద్రుద్రా, ప్రచేతస్కా! నీకు నమస్కారం।

Verse 101

गतिर्नः सर्वदास्माभिर् वन्द्यो देवारिमर्दनः त्वमादिस्त्वमनन्तश् च अनन्तश्चाक्षयः प्रभुः

నీవే సర్వదా మా శరణు; హే దేవశత్రుమర్దనా, నీవు సదా వందనీయుడవు। నీవే ఆది, నీవే అనంతుడు; నీవే అనంతుడు, అక్షయ ప్రభువు।

Verse 102

प्रकृतिः पुरुषः साक्षात् स्रष्टा हर्ता जगद्गुरो त्राता नेता जगत्यस्मिन् द्विजानां द्विजवत्सल

హే జగద్గురో! నీవే సాక్షాత్ ప్రకృతి మరియు పురుషుడు; నీవే సృష్టికర్త, నీవే సంహర్త. ఈ జగత్తులో నీవే త్రాత, నీవే నేత; హే ద్విజవత్సలా, ద్విజులపై కరుణగలవాడవు।

Verse 103

वरदो वाङ्मयो वाच्यो वाच्यवाचकवर्जितः याज्यो मुक्त्यर्थमीशानो योगिभिर् योगविभ्रमैः

ఆ ప్రభువు వరదాత; వాణీమయుడూ, వాచ్యుడూ అయినప్పటికీ వాచ్య-వాచక రెండింటికీ అతీతుడు. ముక్తి కోసం ఆరాధ్యుడైన ఈశానుని యోగులు యోగంలోని వివిధ సాధనలు, పరివర్తనాత్మక చలనాల ద్వారా అనుభవిస్తారు.

Verse 104

हृत्पुण्डरीकसुषिरे योगिनां संस्थितः सदा वदन्ति सूरयः सन्तं परं ब्रह्मस्वरूपिणम्

యోగుల హృదయపద్మ గుహలో నిత్యం స్థితుడైన ఆ పరమ సత్త్వాన్ని ఋషులు పరబ్రహ్మస్వరూపుడని చెబుతారు. ఆయనే శివుడు—అంతరంలో పశువును ప్రకాశింపజేసే పతి—పాశాన్ని సడలించి బంధనాన్ని విడిపించేవాడు.

Verse 105

भवन्तं तत्त्वम् इत्यार्यास् तेजोराशिं परात्परम् परमात्मानमित्याहुर् अस्मिञ्जगति तद्विभो

హే విభో! ఈ జగత్తులో ఆర్య ఋషులు నిన్నే తత్త్వమని—పరాత్పరమైన తేజోరాశిగా, మరియు పరమాత్మగా, సర్వాతీతాతీతుడిగా ప్రకటిస్తారు.

Verse 106

दृष्टं श्रुतं स्थितं सर्वं जायमानं जगद्गुरो अणोरल्पतरं प्राहुर् महतो ऽपि महत्तरम्

హే జగద్గురో! కనిపించేదీ, వినిపించేదీ, స్థితమై ఉన్నదీ, జన్మించేదీ—అన్నిటిలో నీవే. ఋషులు నిన్ను అణువుకంటే సూక్ష్ముడవు, మహత్తుకంటే మహానివని చెబుతారు; నీవు పతి, అన్ని ప్రమాణాలకు అతీతుడు.

Verse 107

सर्वतः पाणिपादं त्वां सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखम् सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठसि

నీకు అన్ని దిక్కులా చేతులు, పాదాలు; అన్ని వైపులా నీ కళ్ళు, శిరస్సులు, ముఖాలు. లోకమంతటా నీవే సమస్త జీవుల శ్రవణశక్తి; అన్నిటిని ఆవరించి నీవు సర్వవ్యాపి పతి-రూపంగా నిలిచివున్నావు.

Verse 108

महादेवमनिर्देश्यं सर्वज्ञं त्वामनामयम् विश्वरूपं विरूपाक्षं सदाशिवम् अनामयम्

నీవు మహాదేవుడు—వర్ణనాతీతుడు, సర్వజ్ఞుడు, నిరామయుడు. నీవే విశ్వరూపుడు, విరూపాక్షుడు, స్వయంగా సదాశివుడు—నిత్యనిర్మలుడు, రోగశోకరహితుడు.

Verse 109

कोटिभास्करसंकाशं कोटिशीतांशुसन्निभम् कोटिकालाग्निसंकाशं षड्विंशकमनीश्वरम्

ఆయన కోటి సూర్యుల వలె ప్రకాశిస్తాడు; కోటి చంద్రుల వలె శీతలంగా శాంతినిస్తాడు; కోటి ప్రళయాగ్నుల వలె ఉగ్రుడై దహిస్తాడు; అయినా షడ్వింశ తత్త్వాలకు అతీతుడు, ఎవరికీ లోబడని అద్వితీయ ఈశ్వరుడు.

Verse 110

प्रवर्तकं जगत्यस्मिन् प्रकृतेः प्रपितामहम् वदन्ति वरदं देवं सर्वावासं स्वयंभुवम्

ఆయనను ఈ జగత్తుకు ప్రవర్తకుడు, ప్రకృతికీ ప్రపితామహుడు, వరద దేవుడు, స్వయంభువు, సర్వావాసుడు అని ప్రకటిస్తారు. పతి-తత్త్వరూపంగా ఆయన ప్రకృతిని చలింపజేస్తూనే, సమస్త పశు (బద్ధజీవ)లకు అంతర్వ్యాపి ఆశ్రయమై ఉంటాడు.

Verse 111

श्रुतयः श्रुतिसारं त्वां श्रुतिसारविदो जनाः

శ్రుతులు నిన్ను శ్రుతిసారమని ప్రకటిస్తాయి; శ్రుతిసారాన్ని తెలిసిన జనులు నిన్నే పరమ తత్త్వరూపంగా గ్రహిస్తారు.

Verse 112

अदृष्टमस्माभिर् अनेकमूर्ते विना कृतं यद्भवताथ लोके त्वमेव दैत्यासुरभूतसंघान् देवान् नरान् स्थावरजङ्गमांश् च

హే అనేకమూర్తీశ్వరా! ఈ లోకంలో నీ లేకుండా ఏ కార్యమూ సిద్ధించదని మేము గ్రహిస్తున్నాము. దైత్య-అసుర-భూతసంఘాలు, దేవులు, మనుష్యులు, స్థావర-జంగమ సమస్త జీవరాశులలో నీవే పతి రూపంగా వ్యాపించి నియంతవై ఉన్నావు.

Verse 113

पाहि नान्या गतिः शंभो विनिहत्यासुरोत्तमान् मायया मोहिताः सर्वे भवतः परमेश्वर

హే శంభూ, మమ్మల్ని రక్షించుము; నీ తప్ప మరే శరణు లేదు. శ్రేష్ఠ అసురులను సంహరించిన తరువాత కూడా మేమందరం నీ మాయచే మోహితులమై ఉన్నాము, హే పరమేశ్వరా।

Verse 114

यथा तरङ्गा लहरीसमूहा युध्यन्ति चान्योन्यमपांनिधौ च जलाश्रयादेव जडीकृताश् च सुरासुरास्तद्वदजस्य सर्वम्

సముద్రంలో తరంగాలు—లహరీ సమూహాలు—పరస్పరం ఢీకొని పోరాడినట్లే, జలాధారమైన (ప్రకృతి) ఆశ్రయంతో జడత్వం పొందిన దేవాసురులు ఒకరితో ఒకరు కలహిస్తారు. ఇదంతా అజుడు, పతి-స్వరూపుడైన ప్రభువు మాయా విస్తారమే।

Verse 115

सूत उवाच य इदं प्रातरुत्थाय शुचिर्भूत्वा जपेन्नरः शृणुयाद्वा स्तवं पुण्यं सर्वकामम् अवाप्नुयात्

సూతుడు పలికెను—ఎవడు ఉదయాన్నే లేచి శుచిగా ఉండి ఈ పుణ్య స్తవాన్ని జపిస్తాడో, లేదా వినడమే చేసినా, అతడు సమస్త కోరికల ఫలాన్ని పొందుతాడు. శ్రవణం, జపం ద్వారా పశు-జీవుడు పతి కృప వైపు ఆకర్షితుడై, పాశాలు సడలడం ప్రారంభమవుతుంది।

Verse 116

स्तुतस्त्वेवं सुरैर्विष्णोर् जपेन च महेश्वरः सोमः सोमाम् अथालिङ्ग्य नन्दिदत्तकरः स्मयन्

ఇలా దేవుల స్తుతితోను, విష్ణువు జపంతోను స్తుతింపబడిన మహేశ్వరుడు—సోముడు—సోమాను ఆలింగనం చేసి, నంది ఆశీర్వాద హస్తంతో చిరునవ్వు చిందించాడు।

Verse 117

प्राह गंभीरया वाचा देवानालोक्य शङ्करः ज्ञातं मयेदमधुना देवकार्यं सुरेश्वराः

అప్పుడు శంకరుడు దేవులను చూచి గంభీర స్వరంతో పలికెను—“హే సురేశ్వరులారా, ఇప్పుడు చేయవలసిన దైవకార్యాన్ని నేను గ్రహించితిని।”

Verse 118

विष्णोर् मायाबलं चैव नारदस्य च धीमतः तेषामधर्मनिष्ठानां दैत्यानां देवसत्तमाः

విష్ణువు మాయాబలమును, ధీమంతుడైన నారదుని వివేకసూచనను ఆశ్రయించి దేవశ్రేష్ఠులు అధర్మనిష్ఠ దైత్యులను జయించారు।

Verse 119

पुरत्रयविनाशं च करिष्ये ऽहं सुरोत्तमाः सूत उवाच अथ सब्रह्मका देवाः सेन्द्रोपेन्द्राः समागताः

“ఓ సురోత్తములారా, నేను తప్పక త్రిపుర (పురత్రయ) వినాశాన్ని చేస్తాను.” అని. సూతుడు చెప్పెను—అప్పుడు బ్రహ్మతో కూడి, ఇంద్రుడు మరియు ఉపేంద్రుడు (విష్ణువు) సహా దేవతలు సమాగమమయ్యారు।

Verse 120

श्रुत्वा प्रभोस्तदा वाक्यं प्रणेमुस्तुष्टुवुश् च ते अप्येतदन्तरे देवी देवमालोक्य विस्मिता

ప్రభువు వాక్యాన్ని విని వారు నమస్కరించి స్తుతించారు। ఇదే సమయంలో దేవి దేవుని దర్శించి విస్మయంతో నిలిచింది।

Verse 121

लीलांबुजेन चाहत्य कलमाह वृषध्वजम् देव्युवाच क्रीडमानं विभो पश्य षण्मुखं रविसन्निभम्

కోమలమైన దేవి లీలగా కమలంతో వృషధ్వజుడు (శివుడు) ను తాకి చెప్పింది—“ఓ విభో, చూడండి; షణ్ముఖ స్కందుడు ఆడుకుంటున్నాడు, సూర్యసమాన కాంతిమంతుడు।”

Verse 122

पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठं भूषितं भूषणैः शुभैः मुकुटैः कटकैश्चैव कुण्डलैर्वलयैः शुभैः

ఆయన ఆ కుమారుని చూచెను—పుత్రవంతులలో శ్రేష్ఠుడు—శుభ ఆభరణాలతో అలంకృతుడు: మకుటాలు, కటకాలు, కుండలాలు, ప్రకాశించే వలయాలు।

Verse 123

नूपुरैश्छन्नवारैश् च तथा ह्य् उदरबन्धनैः किङ्किणीभिर् अनेकाभिर् हैमैरश्वत्थपत्रकैः

వారు నూపురాలతో, సునిశితంగా కప్పబడిన హారాలతో, అలాగే ఉదరబంధాలతో అలంకృతులై ఉన్నారు; స్వర్ణనిర్మిత అశ్వత్థపత్రాకార అనేక కింకిణీల మధురఝంకారంతో మరింత శోభించారు।

Verse 124

कल्पकद्रुमजैः पुष्पैः शोभितैरलकैः शुभैः हारैर् वारिजरागादिमणिचित्रैस् तथाङ्गदैः

కల్పవృక్షజ పుష్పాలతో వారు భూషితులయ్యారు; శుభ్రమైన వంకర జుట్టు తాళాలతో శోభించారు; కమలవర్ణ మాణిక్యాది అనేక రత్నాలతో చిత్రితమైన హారాలు, అంగదాలతో అలంకృతులై దివ్య కాంతితో ప్రకాశించారు।

Verse 125

मुक्ताफलमयैर्हारैः पूर्णचन्द्रसमप्रभैः तिलकैश् च महादेव पश्य पुत्रं सुशोभनम्

హే మహాదేవా! పూర్ణచంద్రసమ కాంతిగల ముత్యాల హారాలతో, శుభ తిలకాలతో అలంకృతమైన ఈ అతి శోభన కుమారుని దర్శించండి।

Verse 126

अङ्कितं कुङ्कुमाद्यैश् च वृत्तं भसितनिर्मितम् वक्त्रवृन्दं च पश्येश वृन्दं कामलकं यथा

కుంకుమాది ద్రవ్యాలతో అంకితమై, భస్మంతో నిర్మితమైన వృత్తచిహ్నం కలిగి—హే ఈశ్వరా! ఆమ్లఫల గుచ్ఛంలా ఉన్న ముఖమండల సమూహాన్ని నేను దర్శిస్తున్నాను।

Verse 127

नेत्राणि च विभो पश्य शुभानि त्वं शुभानि च अञ्जनानि विचित्राणि मङ्गलार्थं च मातृभिः

హే విభో! ఈ శుభ నేత్రాలను దర్శించండి; అలాగే మాతృదేవతలు మంగళార్థం సిద్ధం చేసిన ఈ శుభ, విచిత్ర అంజనాలను కూడా చూడండి।

Verse 128

गङ्गादिभिः कृत्तिकाद्यैः स्वाहया च विशेषतः इत्येवं लोकमातुश् च वाग्भिः संबोधितः शिवः

ఇలా గంగా మొదలైనవారు, కృత్తిక మొదలైనవారు, ముఖ్యంగా స్వాహా—లోకమాతతో కూడి—స్తుతివాక్యాలతో భగవాన్ శివుని సంబోధించారు।

Verse 129

न ययौ तृप्तिमीशानः पिबन्स्कन्दाननामृतम् न सस्मार च तान्देवान् दैत्यशस्त्रनिपीडितान्

స్కందుని ముఖామృతాన్ని పానము చేస్తున్నప్పటికీ ఈశానుడు తృప్తిని పొందలేదు; ఆ సమయంలో దైత్యశస్త్రాలతో నలిగిపోతున్న దేవులను కూడా ఆయన స్మరించలేదు।

Verse 130

स्कन्दमालिङ्ग्य चाघ्राय नृत्य पुत्रेत्युवाच ह सो ऽपि लीलालसो बालो ननर्तार्तिहरः प्रभुः

స్కందుని ఆలింగనం చేసి స్నేహంతో అతని శిరస్సును మ్రోగి, “నర్తించు, నా కుమారా” అని అన్నారు. అప్పుడు లీలామయ బాలుడు, ఆర్తిహర ప్రభువు స్కందుడు కూడా నర్తించసాగాడు।

Verse 131

सहैव ननृतुश्चान्ये सह तेन गणेश्वराः त्रैलोक्यमखिलं तत्र ननर्तेशाज्ञया क्षणम्

అతనితో పాటు ఇతర గణేశ్వరులు కూడా నర్తించసాగారు; అక్కడ క్షణమాత్రంలోనే ఈశుని ఆజ్ఞచేత సమస్త త్రిలోకమూ నర్తించింది।

Verse 132

नागाश् च ननृतुः सर्वे देवाः सेन्द्रपुरोगमाः तुष्टुवुर्गणपाः स्कन्दं मुमोदांबा च मातरः

సర్వ నాగులు నర్తించారు; ఇంద్రుని ముందుండగా దేవతలు ఆనందించారు. గణపులు స్కందుని స్తుతించారు; అంబా కూడా మాతృగణాలతో కలిసి పరమానందించింది।

Verse 133

ससृजुः पुष्पवर्षाणि जगुर्गन्धर्वकिन्नराः नृत्यामृतं तदा पीत्वा पार्वतीपरमेश्वरौ अवापतुस् तदा तृप्तिं नन्दिना च गणेश्वराः

అప్పుడు పుష్పవర్షాలు కురిశాయి; గంధర్వులు, కిన్నరులు మధురంగా గానంచేశారు. ఆ దివ్య నృత్యామృతాన్ని పానంచేసి పార్వతి–పరమేశ్వరులు పరమ తృప్తిని పొందారు; నంది మరియు గణేశ్వరగణములూ అలాగే తృప్తిచెందారు।

Verse 134

ततः स नन्दी सह षण्मुखेन तथा च सार्धं गिरिराजपुत्र्या विवेश दिव्यं भवनं भवो ऽपि यथाम्बुदो ऽन्याम्बुदम् अम्बुदाभः

ఆపై నంది, షణ్ముఖునితో కలిసి, అలాగే గిరిరాజకన్య (పార్వతి) సమేతంగా ఆ దివ్య భవనంలో ప్రవేశించాడు. మేఘవర్ణుడైన భవుడు (శివుడు) కూడా—ఒక వర్షమేఘం మరొక మేఘంలో లీనమయ్యేలా—అందులో ప్రవేశించాడు।

Verse 135

द्वारस्य पार्श्वे ते तस्थुर् देवा देवस्य धीमतः तुष्टुवुश् च महादेवं किंचिद् उद्विग्नचेतसः

ద్వారపు పక్కన ఆ దేవతలు, బుద్ధిమంతుడైన దేవాధిదేవుని సమీపంలో నిలిచారు. మనస్సులో కొంత కలతతో వారు మహాదేవుని స్తుతించారు।

Verse 136

किंतु किंत्विति चान्योन्यं प्रेक्ष्य चैतत्समाकुलाः पापा वयम् इति ह्यन्ये अभाग्याश्चेति चापरे

వారు కలతచెంది పరస్పరం చూసుకుంటూ పదేపదే, “కానీ—ఇది ఎలా?” అని అన్నారు. కొందరు, “మేము పాపులు,” అని చెప్పారు; మరికొందరు, “మేము నిజంగా దురదృష్టవంతులం,” అని విలపించారు।

Verse 137

भाग्यवन्तश् च दैत्येन्द्रा इति चान्ये सुरेश्वराः पूजाफलमिमं तेषाम् इत्यन्ये नेति चापरे

కొంతమంది సురేశ్వరులు, “దైత్యేంద్రులూ భాగ్యవంతులే,” అన్నారు. మరికొందరు, “ఇది వారికి లభించిన పూజాఫలం,” అన్నారు; ఇంకొందరు మాత్రం, “కాదు—అలా కాదు,” అని ప్రతివాదించారు।

Verse 138

एतस्मिन्नन्तरे तेषां श्रुत्वा शब्दाननेकशः कुम्भोदरो महातेजा दण्डेनाताडयत्सुरान्

అప్పుడే వారి అనేక కేకలు వినిన మహాతేజస్వి కుంభోదరుడు దండంతో దేవులను కొట్టి అణచివేశాడు।

Verse 139

दुद्रुवुस्ते भयाविष्टा देवा हाहेतिवादिनः अपतन्मुनयश्चान्ये देवाश् च धरणीतले

భయంతో వణికిన ఆ దేవులు ‘హాయ్ హాయ్’ అంటూ పారిపోయారు. ఇతర మునులు కూడా పడిపోయారు; దేవులు భూమిపై కూలిపోయారు।

Verse 140

अहो विधेर्बलं चेति मुनयः कश्यपादयः दृष्ट्वापि देवदेवेशं देवानां चासुरद्विषाम्

కాశ్యపాది మునులు—“అహో! విధి బలం ఎంత ప్రబలము!” అని అన్నారు; దేవదేవేశ్వరుని చూచినప్పటికీ।

Verse 141

अभाग्यान्न समाप्तं तु कार्यमित्यपरे द्विजाः प्रोचुर्नमः शिवायेति पूज्य चाल्पतरं हृदि

ఇతర ద్విజులు—“అభాగ్యముచేత కార్యం పూర్తికాలేదు” అన్నారు. అయినా హృదయంలో స్వల్ప భక్తి ఉంచి ‘నమః శివాయ’ అని పలికి పూజించారు।

Verse 142

ततः कपर्दी नन्दीशो महादेवप्रियो मुनिः शूली माली तथा हाली कुण्डली वलयी गदी

అనంతరం ఆయన కపర్దీ, నందీశుడు, మహాదేవప్రియ ముని; శూలధారి, మాలాధారి, హాలధారి, కుండల-వలయ-గదాధారి అని స్తుతింపబడెను।

Verse 143

वृषमारुह्य सुश्वेतं ययौ तस्याज्ञया तदा ततो वै नन्दिनं दृष्ट्वा गणः कुम्भोदरो ऽपि सः

అత్యంత శ్వేత వృషభాన్ని అధిరోహించి, ప్రభువు ఆజ్ఞతో ఆ క్షణమే అతడు బయలుదేరెను. తరువాత నందిని దర్శించి, గణుడు కుంభోదరుడును శివాజ్ఞను గౌరవించి అనుసరించెను.

Verse 144

प्रणम्य नन्दिनं मूर्ध्ना सह तेन त्वरन् ययौ नन्दी भाति महातेजा वृषपृष्ठे वृषध्वजः

నందికి శిరస్సుతో నమస్కరించి, అతనితో కలిసి వేగంగా ముందుకు సాగెను. అక్కడ నంది మహాతేజస్సుతో ప్రకాశించెను; వృషధ్వజుడైన భగవాన్ శివుడు వృషభపృష్టంపై విరాజిల్లెను.

Verse 145

सगणो गणसेनानीर् मेघपृष्ठे यथा भवः दशयोजनविस्तीर्णं मुक्ताजालैर् अलंकृतम्

గణములతోను గణసేనానులతోను కూడిన భవుడు (శివుడు) మేఘపృష్టంపై ఉన్నట్లుగా కనిపించెను. అది దశ యోజనాల విస్తీర్ణమై, ముత్యాల జాలాలతో అలంకృతమై యుండెను.

Verse 146

सितातपत्रं शैलादेर् आकाशमिव भाति तत् तत्रान्तर्बद्धमाला सा मुक्ताफलमयी शुभा

శైలసమ ఆధారంపై నిలిచిన శ్వేతాతపత్రం ఆకాశంలా ప్రకాశించెను. దాని అంతర్భాగంలో ముత్యపు గింజలతో చేసిన శుభమాల బద్ధమై యుండెను.

Verse 147

गङ्गाकाशान्निपतिता भाति मूर्ध्नि विभोर्यथा अथ दृष्ट्वा गणाध्यक्षं देवदुन्दुभयः शुभाः

ఆకాశం నుండి పడే గంగా సర్వవ్యాపి ప్రభువు శిరస్సుపై ఎలా శోభించునో, అలాగే గణాధ్యక్షుని దర్శించగానే శుభ దేవదుందుభులు మ్రోగెను.

Verse 148

नियोगाद्वज्रिणः सर्वे विनेदुर्मुनिपुङ्गवाः तुष्टुवुश् च गणेशानं वाग्भिर् इष्टप्रदं शुभम्

వజ్రధారి ఇంద్రుని ఆజ్ఞచేత ఆ మహర్షులందరూ జయధ్వని చేశారు. పవిత్ర వాక్యాలతో వారు గణేశానుని—శుభుడై ఇష్టఫలప్రదుడైన ప్రభువును—స్తుతించారు.

Verse 149

यथा देवा भवं दृष्ट्वा प्रीतिकण्टकितत्वचः नियोगाद्वज्रिणो मूर्ध्नि पुष्पवर्षं च खेचराः

దేవతలు భవుడు (శివుడు)ను చూచగానే ఆనందంతో వారి చర్మం రోమాంచితమైంది. వజ్రధారి ఇంద్రుని ఆజ్ఞచేత ఆకాశచారులు ఆయన శిరస్సుపై పుష్పవర్షం కురిపించారు.

Verse 150

ववृषुश् च सुगन्धाढ्यं नन्दिनो गगनोदितम् वृष्ट्या तुष्टस्तदा रेजे तुष्ट्या पुष्ट्या यथार्थया

అప్పుడు నంది ఆకాశమునుండి సుగంధభరితమైన పుష్పవర్షాన్ని కురిపించాడు. ఆ వర్షంతో ప్రసన్నుడై ఆయన ప్రకాశించాడు; ఆయన తృప్తియే నిజమైన పుష్టిగా మారి మంగళం, బలాన్ని వృద్ధి చేసింది.

Verse 151

नन्दी भवश् चान्द्रयातु स्नातया गन्धवारिणा पुष्पैर्नानाविधैस्तत्र भाति पृष्ठं वृषस्य तत्

అక్కడ నంది మరియు భవుడు (శివుడు)—చాంద్రయాతుతో కలిసి—సుగంధజలంతో వృషభాన్ని స్నానింపజేశారు. అనేక విధాల పుష్పాలతో ఆ పవిత్ర వృషభపు వెన్ను ప్రకాశించింది.

Verse 152

संकीर्णं तु दिवः पृष्ठं नक्षत्रैरिव सुव्रताः कुसुमैः संवृतो नन्दी वृषपृष्ठे रराज सः

హే సువ్రతులారా! నక్షత్రాలతో నిండిన ఆకాశమండలంలా, పుష్పాలతో కప్పబడిన నంది వృషభపు వెన్నుపై విరాజిల్లి మహాశోభతో ప్రకాశించాడు.

Verse 153

दिवः पृष्ठे यथा चन्द्रो नक्षत्रैरिव सुव्रताः तं दृष्ट्वा नन्दिनं देवाः सेन्द्रोपेन्द्रास् तथाविधम्

ఆకాశమండలంలో నక్షత్రాలతో చుట్టుముట్టబడి చంద్రుడు ఎలా ప్రకాశిస్తాడో, అలాగే నంది ప్రత్యక్షమయ్యాడు. అతని ఆ దివ్యరూపాన్ని చూసి ఇంద్ర-ఉపేంద్రులతో కూడిన దేవతలు, పతి (శివ) పట్ల దృఢవ్రతభక్తిజనిత తేజస్సును దర్శించారు।

Verse 154

तुष्टुवुर् गणपेशानं देवदेवमिवापरम् देवा ऊचुः नमस्ते रुद्रभक्ताय रुद्रजाप्यरताय च

దేవతలు గణాల అధిపతి గణపేశుని మరొక దేవదేవునివలె స్తుతించారు। దేవతలు అన్నారు—రుద్రభక్తుడా, నీకు నమస్కారం; రుద్రనామ జపంలో నిత్యరతుడా, నీకు నమస్కారం।

Verse 155

रुद्रभक्तार्तिनाशाय रौद्रकर्मरताय ते कूष्माण्डगणनाथाय योगिनां पतये नमः

రుద్రభక్తుల ఆర్తిని నశింపజేసేవాడా, రౌద్రకర్మాలలో రతుడా—బంధనాన్ని దమనించేవాడా—నీకు నమస్కారం। కూష్మాండ గణాల నాథుడా, యోగుల పతి, నీకు ప్రణామం।

Verse 156

सर्वदाय शरण्याय सर्वज्ञायार्तिहारिणे वेदानां पतये चैव वेदवेद्याय ते नमः

సర్వదా దయచేసే శరణ్యుడా, సర్వజ్ఞుడా, ఆర్తిని హరించేవాడా—నీకు నమస్కారం। వేదాల పతియైనవాడా, వేదములచే వేద్యమైన పరతత్త్వమా—నీకు ప్రణామం।

Verse 157

वज्रिणे वज्रदंष्ट्राय वज्रिवज्रनिवारिणे वज्रालंकृतदेहाय वज्रिणाराधिताय ते

వజ్రధారివి, వజ్రసమాన దంష్ట్రలున్నవాడా, వజ్రధారి వజ్రాన్నికూడా నివారించేవాడా—నీకు నమస్కారం। వజ్రసదృశ తేజస్సుతో అలంకృత దేహుడా, వజ్రధారి (ఇంద్రుడు) చేత కూడా ఆరాధింపబడేవాడా—నీకు ప్రణామం।

Verse 158

रक्ताय रक्तनेत्राय रक्तांबरधराय ते रक्तानां भवपादाब्जे रुद्रलोकप्रदायिने

హే రుద్రా! రక్తవర్ణుడవు, రక్తనేత్రుడవు, రక్తాంబరధారివు—నీకు నమస్కారం. ఎర్రని ఉపహారాలతో నీ పాదపద్మాన్ని ఆరాధించే భక్తులకు రుద్రలోకాన్ని ప్రసాదించువాడవు.

Verse 159

नमः सेनाधिपतये रुद्राणां पतये नमः भूतानां भुवनेशानां पतये पापहारिणे

సేనాధిపతికి నమః, రుద్రుల పతికి నమః. భూతగణాలకూ భువనేశులకూ పతియైన, పాపహారకుడైన ప్రభువుకు నమస్కారం.

Verse 160

रुद्राय रुद्रपतये रौद्रपापहराय ते नमः शिवाय सौम्याय रुद्रभक्ताय ते नमः

రుద్రుడవై, రుద్రుల పతివై, భయంకర పాపాలను హరించువాడవైన నీకు నమః. శివుడవై, మంగళకరుడవై, సౌమ్యుడవై, రుద్రభక్తుడవైన ప్రభూ—నీకు నమస్కారం.

Verse 161

सूत उवाच ततः प्रीतो गणाध्यक्षः प्राह देवांश्छिवात्मजः रथं च सारथिं शंभोः कार्मुकं शरमुत्तमम्

సూతుడు అన్నాడు—అప్పుడు ఆనందించిన గణాధ్యక్షుడు, శివాత్మజుడు దేవతలను ఉద్దేశించి పలికాడు; శంభువు యొక్క రథం, సారథి, ధనుస్సు మరియు ఉత్తమ బాణాన్ని (వారికి) అందించాడు.

Verse 162

कर्तुमर्हथ यत्नेन नष्टं मत्वा पुरत्रयम् अथ ते ब्रह्मणा सार्धं तथा वै विश्वकर्मणा

“త్రిపురం నశించిందని భావించి, యత్నంతో దీనిని పునర్నిర్మించుట మీకు తగినది. అప్పుడు వారు బ్రహ్మతో కూడి, విశ్వకర్మతో కూడి (ఆ కార్యాన్ని ప్రారంభించారు).”

Verse 163

रथं चक्रुः सुसंरब्धा देवदेवस्य धीमतः

వారు దృఢసంకల్పంతో దేవదేవుడైన ధీమంతుడైన ప్రభువుకోసం రథాన్ని సిద్ధం చేశారు, ఆయనకు సంబంధించిన దివ్యకార్యం సఫలమగునట్లు।