Adhyaya 19

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे जम्बूद्वीपवर्णनं नामाष्टादशो ऽध्यायः सूत उवाच प्लक्षद्वीपं प्रवक्ष्यामि यथावदिह संग्रहात् / शृणुतेमं यथातत्त्वं ब्रुवतो मे द्विजोत्तमाः

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో వాయుప్రోక్త పూర్వభాగంలోని ద్వితీయ అనుషంగపాదంలో ‘జంబూద్వీపవర్ణనం’ అనే అష్టాదశ అధ్యాయం. సూతుడు పలికెను— ఓ ద్విజోత్తములారా, ఇప్పుడు నేను సంగ్రహంగా యథావిధిగా ప్లక్షద్వీపాన్ని వివరిస్తాను; నా వచనాన్ని తత్త్వంగా వినుడి.

Verse 2

जंबूद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणास्तस्य विस्तरः / विस्तराद्द्विगुणश्चास्य परिणाहः समन्ततः

జంబూద్వీప విస్తారానికి రెండింతలు దీని విస్తారం; ఆ విస్తారానికి కూడా రెండింతలు చుట్టూరా దీని పరిణాహం (పరిధి) ఉంటుంది.

Verse 3

तेनावृतः समुद्रो वै द्वीपेन लवणोदकः / तत्र पुण्या जनपदाश्चिरान्न म्रियते जनः

ఆ ద్వీపం చేత లవణోదక సముద్రం ఆవరించబడి ఉంది. అక్కడ పుణ్యమైన జనపదాలు ఉన్నాయి; అక్కడ జనులు దీర్ఘకాలం మరణించరు.

Verse 4

कृत एव च दुर्भिक्षं जराव्याधिभयं कुतः / तत्रापि पर्वताः पुण्याः सप्तैव मणिभूषणाः

అక్కడ దుర్భిక్షం అనేది జరిగినట్టే కాదు; జరా-వ్యాధుల భయం ఎక్కడ? అక్కడ మణులతో అలంకరింపబడిన ఏడు పుణ్య పర్వతాలు కూడా ఉన్నాయి.

Verse 5

रत्नाकरास्तथा नद्यस्तासां नामानि च बुवे / ब्लक्षद्वीपादिषु त्वेषु सप्त सप्त तु पञ्चसु

సముద్రాలు మరియు నదులు—వాటి పేర్లను నేను చెప్పుచున్నాను. ఈ ప్లక్షద్వీపాది ఐదు ద్వీపాలలో ప్రతి ఒక్కటిలో ఏడు ఏడు ఉన్నాయి.

Verse 6

ऋज्वायताः प्रतिदिशं निविष्टा वर्षपर्वताः / प्लक्षद्वीपे तु वक्ष्यामि सप्तद्वीपान् महा बलान्

ప్రతి దిశలో నేరుగా విస్తరించి ఉన్న వర్షపర్వతాలు స్థితిచెందాయి. ఇప్పుడు ప్లక్షద్వీపంలో ఉన్న మహాబలమైన ఏడు ద్వీపాలను నేను వివరిస్తాను.

Verse 7

गोमेदको ऽत्र प्रथमः पर्वतो मेघसन्निभः / ख्यायते यस्य नाम्ना तु वर्षं गोमेदसंज्ञितम्

ఇక్కడ మొదటి పర్వతం ‘గోమేదక’; అది మేఘసమానంగా కనిపిస్తుంది. దాని పేరునే ఈ వర్షం ‘గోమేద’ అని ప్రసిద్ధి చెందింది.

Verse 8

द्वितीयः पर्वतश्चन्द्रः सर्वौंष धिसमन्वितः / अश्विभ्याममृतस्यार्थमोषध्यो यत्र संभृताः

రెండవ పర్వతం ‘చంద్ర’; అది సమస్త ఔషధులతో నిండినది. అక్కడ అశ్వినీదేవతలు అమృతార్థం ఔషధులను సంగ్రహించారు.

Verse 9

तृतीयो नारदो नाम दुर्गशैलो महोच्चयः / तत्राचले समुत्पन्नौ पूर्वं नारदपर्वतौ

మూడవ పర్వతం ‘నారద’ అనే పేరు గలది; అది దుర్గమ శైలమూ మహోన్నత శిఖరమూ. ఆ అచలంలో పూర్వకాలంలో ‘నారద’ అనే పర్వతసమూహాలు ఉద్భవించాయి.

Verse 10

चतुर्थस्तत्र वै शैलो दुदुंभिर्न्नाम नामतः / छन्दमृत्युः पुरा तस्मिन्दुन्दुभिः सादितः सुरैः

అక్కడ నాలుగవ పర్వతం ‘దుదుంభి’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి. పూర్వకాలంలో ఆ స్థలంలో ‘ఛందమృత్యు’ను దేవతలు దుందుభి ద్వారా నిగ్రహించారు.

Verse 11

रज्जुदोलोरुकामं यः शाल्मलिश्चासुरान्तकृत् / पञ्चमः सोमको नाम देवैर्यत्रामृतं पुरा

రజ్జుదోలంలా ఎత్తుగా మనోహరంగా ఉండి, ‘శాల్మలి’ అనే అసురాంతక వృక్షంతో కూడినది—అది ఐదవది ‘సోమక’ అని పిలువబడుతుంది; అక్కడ దేవతలు పూర్వం అమృతాన్ని నిలిపారు.

Verse 12

संभृतं चाहृतं चैव मातुरर्थे गरुत्मता / षष्टस्तु सुमना नाम सप्तमर्षभ उच्यते

తల్లి హితార్థంగా గరుడుడు (అమృతాన్ని) సమకూర్చి, తెచ్చి కూడా ఇచ్చాడు. ఆరవది ‘సుమనా’ అని, ఏడవది ‘ఋషభ’ అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 13

हिरण्यक्षो वराहेण तस्मिञ्छैले निषूदितः / वैभ्राजः सप्तमस्तत्र भ्राजिष्णुः स्फाटिको महान्

ఆ శైలంపై వరాహుడు హిరణ్యాక్షుని సంహరించాడు. అక్కడ ఏడవది ‘వైభ్రాజ’—దీప్తిమంతమైన, మహత్తరమైన, స్ఫటికసమానంగా ప్రకాశించే పర్వతం.

Verse 14

अर्चिर्भिर्भ्राजते यस्माद्वैभ्राजस्तेन संस्मृतः / तेषां वर्षाणि वक्ष्यामि नामतस्तु यथाक्रमम्

అగ్నిశిఖల వంటి కాంతులతో అది ప్రకాశించుచున్నందున ‘వైభ్రాజ’ అని స్మరించబడుతుంది. ఇప్పుడు వాటి వర్షాల పేర్లను క్రమంగా చెప్పుదును.

Verse 15

गोमेदं प्रथमं वर्षं नाम्नाशान्तभयं स्मृतम् / चन्द्रस्य शिशिरं नाम नारदस्य सुखोदयम्

గోమేదము మొదటి వర్షము ‘శాంతభయ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధం; చంద్రుని వర్షము ‘శిశిర’ మరియు నారదునిది ‘సుఖోదయ’ అని స్మరించబడును।

Verse 16

आनन्दं दुन्दुभेर्वर्षं सोमकस्यशिवं स्मृतम् / क्षेमकं वृषभस्यापि वैभ्राजस्य ध्रुवं तथा

దుందుభి యొక్క వర్షము ‘ఆనంద’మని, సోమకునిది ‘శివ’మని స్మృతం; వృషభునిది ‘క్షేమక’ మరియు వైభ్రాజునిది ‘ధ్రువ’ అని కూడా చెప్పబడును।

Verse 17

एतेषु देवगन्धर्वाः सिद्धाश्च सह चारणैः / विहरन्ति रमन्ते च दृश्यमानाश्च तैः सह

ఇవన్నీ లోకములలో దేవగంధర్వులు, సిద్ధులు చారణులతో కలిసి విహరిస్తూ ఆనందిస్తారు; వారితో కలిసి దర్శనమూ ఇస్తారు।

Verse 18

तेषां नद्यस्तु सप्तैव प्रतिवर्षं समुद्रगाः / नामतस्ताः प्रवक्ष्यामि सप्तगङ्गास्तपोधनाः

వారి నదులు ప్రతి వర్షములో సముద్రగామినులైన ఏడు మాత్రమే; ఓ తపోధనులారా, ఆ ఏడు గంగల నామములను నేను చెప్పుచున్నాను।

Verse 19

अनुतप्तासुखी चैव विपाशा त्रिदिवा क्रमुः / अमृता सुकृता चैव सप्तैताः सरितां वराः

అనుతప్తా, సుఖీ, విపాశా, త్రిదివా, క్రము, అమృతా, సుకృతా—ఇవే ఏడు శ్రేష్ఠ నదులు।

Verse 20

अभिगच्छन्ति ता नद्यस्ताभ्यश्चान्याः सहस्रशः / बहूदका ह्योघवत्यो यतो वर्षति वासवः

ఆ నదులు అక్కడికి చేరుతాయి; వాటితో పాటు వేలాది ఇతర నదులూ చేరుతాయి. వాసవుడు (ఇంద్రుడు) వర్షించునందున అవి అపార జలంతో, ఉద్ధృత ప్రవాహంతో ప్రవహిస్తాయి.

Verse 21

ताः पिबन्ति सदा हृष्टा नदीजनपदास्तु ते / शुभाः शान्तभयाश्चैव प्रमुदं शैशिराः शिवाः

ఆ నదుల నీటిని అక్కడి నది-జనపదాల వారు ఎల్లప్పుడూ హర్షంతో త్రాగుతారు. ఆ ప్రాంతాలు శుభమయమైనవి, భయరహితమైనవి, ఆనందపూరితమైనవి, శీతలమైనవి, శివకరమైనవి.

Verse 22

आनन्दाश्च सुखाश्चैव क्षेमकाश्च ध्रुवैः सह / वर्णाश्रमाचारयुता प्रजास्तेष्ववधिष्ठिताः

అక్కడి ప్రజలు ఆనందమయులు, సుఖమయులు, ధ్రువుడితో కలిసి క్షేమస్థితిలో ఉంటారు. వర్ణాశ్రమాచారాలతో యుక్తమైన ప్రజలు అక్కడ స్థిరంగా నివసిస్తారు.

Verse 23

सर्वे त्वरोगाः सुबलाः प्रजाश्चामयव र्जिताः / अवसर्पिणी न तेष्वस्ति तथैवोत्सर्पिणी न च

అక్కడ అందరూ త్వరోగరహితులు, బలవంతులు, వ్యాధిరహితులు. అక్కడ అవసర్పిణీ (అవనతి) లేదు; అలాగే ఉత్సర్పిణీ (ఉన్నతి) కూడా లేదు.

Verse 24

न तत्रास्ति युगावस्था चतुर्युगकृता क्वचित् / त्रेतायुगसमः कालः सर्वदा तत्र वर्त्तते

అక్కడ ఎక్కడా చతుర్యుగాలచే ఏర్పడిన యుగావస్థ లేదు. అక్కడ సదా త్రేతాయుగసమానమైన కాలమే ప్రవహిస్తుంది.

Verse 25

प्लक्षद्वीपादिषु ज्ञेयः पञ्चस्वेतेषु सर्वशः / देशस्यानुविधानेन कालस्यानुविधाः स्मृताः

ప్లక్షద్వీపాది ఆ ఐదు ద్వీపములలో సర్వత్ర, దేశానుసారంగా కాలమునకు కూడ విభాగములు ఉన్నవని స్మృతులు చెప్పినట్లు తెలుసుకోవలెను।

Verse 26

पञ्चवर्षसहस्राणि तेषु जीवन्ति मानवाः / सुरूपाश्च सुवेषाश्च ह्यरोगा बलिनस्तथा

ఆ ద్వీపములలో మనుష్యులు ఐదువేల సంవత్సరములు జీవిస్తారు; వారు సురూపులు, సువేషులు, నిరోగులు మరియు బలవంతులు అవుతారు।

Verse 27

सुखमायुर्बलं रुपमारोग्यं धर्म एव च / प्लक्षद्वीपादिषु ज्ञेयः शाकद्वीपान्तिकेषु वै

సుఖము, ఆయుష్షు, బలము, రూపము, ఆరోగ్యము మరియు ధర్మము—ఇవి ప్లక్షద్వీపాది నుండి శాకద్వీపాంత ప్రాంతములలో ప్రసిద్ధమని తెలుసుకోవలెను।

Verse 28

प्रक्षद्वीपः पृथुः श्रीमान्सर्वतो धनधान्यवान् / दिव्यौषधिफलोपेतः सर्वौंषधिवनस्पतिः

ప్రక్షద్వీపము విశాలమై శ్రీమంతమై, సర్వదిక్కులా ధనధాన్యసంపన్నమై ఉంది; దివ్య ఔషధఫలములతో యుక్తమై, సమస్త ఔషధ వనస్పతులతో సమృద్ధిగా ఉంది।

Verse 29

आवृतः पशुभिः सर्वैर्ग्राम्यारण्यैः सहस्रशः / जंबूवृक्षेम संख्यातस्तस्य मध्ये द्विजोत्तमाः

ఆ ద్వీపము గ్రామ్యములైన మరియు అరణ్యములైన సమస్త పశువులతో వేల సంఖ్యలో ఆవరింపబడి ఉంది; అది జంబూవృక్షసమానమని చెప్పబడింది, మరియు దాని మధ్యలో, ఓ ద్విజోత్తములారా! (ఉంది)।

Verse 30

प्लक्षो नाम महावृक्षस्तस्य नाम्ना स उच्यते / स तत्र पूज्यते स्थाने मध्ये जनपदस्य ह

ప్లక్ష అనే మహావృక్షము; దాని పేరునే అది ప్రసిద్ధి పొందింది. అది అక్కడ జనపదమధ్యంలోని స్థలంలో పూజింపబడుతుంది.

Verse 31

स चापीक्षुरसोदेन प्रक्षद्वीपः समावृतः / प्लक्षद्वीपसमेनैव वैपुल्यद्विस्तरेण तु

ఆ ప్రక్షద్వీపము కూడా చుట్టూరా ఇక్షురస జలంతో ఆవరించబడి ఉంది. విస్తారంలో అది ప్లక్షద్వీపంతో సమానంగా మహత్తరము.

Verse 32

इत्येवं संनिवेशो वः प्लक्षद्वीपस्य कीर्तितः / आनुपूर्व्यात्समासेन शाल्मलं तु निबोधत

ఇలా మీకు ప్లక్షద్వీపపు నిర్మాణం చెప్పబడింది. ఇక క్రమంగా సంక్షేపంగా శాల్మల ద్వీపాన్ని తెలుసుకోండి.

Verse 33

ततस्तृतीयं वक्ष्यामि शाल्मलं द्वीपसुत्तमम् / शाल्मलेन समुद्रस्तु द्वीपेनेक्षुरसोदकः

ఇప్పుడు నేను మూడవదైన శ్రేష్ఠ ద్వీపం—శాల్మల—ను వివరిస్తాను. శాల్మల ద్వీపాన్ని చుట్టి ఇక్షురస జల సముద్రము ఉంది.

Verse 34

प्लक्षद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणेन समावृतः / तत्रापि पर्वताः सप्त विज्ञेया रत्नयोनयः

అది ప్లక్షద్వీప విస్తారానికి రెండింతలుగా వ్యాపించి ఉంది. అక్కడ కూడా ఏడు పర్వతాలు ఉన్నాయి; అవి రత్నయోనులని తెలుసుకోవాలి.

Verse 35

रत्नाकरास्तथा नद्यस्तेषां वर्षेषु सप्तसु / प्रथमः सूर्यसंकाशः कुमुदो नाम पर्वतः

ఆ ఏడు వర్షాలలో రత్నాకరములు, నదులు కూడా ఉన్నాయి. మొదటిది సూర్యసమాన కాంతిగల ‘కుముద’ అనే పర్వతము.

Verse 36

सर्वधातुमयैः शृङ्गैः शिलाजालसमाकुलैः / द्वितीयः पर्वतश्चात्र ह्युत्तमो नाम विश्रुतः

సర్వ ధాతువులతో నిర్మిత శిఖరాలు, శిలాజాలాలతో నిండిన రెండవ పర్వతము ఇక్కడ ‘ఉత్తమ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి.

Verse 37

हरितालमयैः शृङ्गैर्दिवमावृत्य तिष्ठति / तृतियः पर्वतस्तत्र बलाहक इति श्रुतः

హరితాలమయ శిఖరాలతో ఆకాశాన్ని కప్పి నిలిచే అక్కడి మూడవ పర్వతము ‘బలాహక’ అని ప్రసిద్ధి.

Verse 38

जात्यञ्जनमयैः शृङ्गैर्दिवमावृत्य तिष्ठति / चतुर्थः पर्वतो द्रोणो यत्र सा वै सहोषधिः

జాత్యంజనమయ శిఖరాలతో ఆకాశాన్ని కప్పి నిలిచే నాల్గవ పర్వతము ‘ద్రోణ’; అక్కడే ఆ దివ్య ‘సహోషధి’ ఉంది.

Verse 39

विशल्यकरणी चैव मृतसञ्जीविनी तथा / कङ्कस्तु पञ्चमस्तत्र पर्वतः सुमहोदयः

అక్కడ ‘విశల్యకరణీ’ మరియు ‘మృతసంజీవినీ’ కూడా ఉన్నాయి; ఐదవ పర్వతము ‘కంక’—అత్యంత మహోన్నతమైన ఉదయముగలది.

Verse 40

नित्यपुष्पफलोपेतो वृक्षवीरुत्समावृतः / षष्ठस्तु पर्वतस्तत्र महिषो मेघसन्निभः

ఆ పర్వతము నిత్య పుష్పఫలసంపన్నమై, వృక్షలతలతో ఆవరించబడి ఉంది. అక్కడ ఆరవ పర్వతము ‘మహిష’ అని, మేఘసమానంగా ప్రకాశిస్తుంది.

Verse 41

यस्मिन्सो ऽग्निर्निवसति महिषो नाम वारिजः / सप्तमः पर्वतस्तत्र ककुद्मान्नाम भाष्यते

యందు అగ్ని నివసించునో, అది ‘మహిష’ అనే వారిజము (జలజము). అక్కడ ఏడవ పర్వతము ‘కకుద్మాన్’ అని పిలువబడుతుంది.

Verse 42

तत्र रत्नान्यनेकानि स्वयं रक्षति वासवः / प्रजापतिमुपादाय प्रजाभ्यो विधिवत्स्वयम्

అక్కడ అనేక రత్నాలను వాసవుడు (ఇంద్రుడు) స్వయంగా రక్షిస్తాడు; ప్రజాపతిని తోడుగా తీసుకొని, ప్రజల కొరకు తానే విధివిధానంగా నిర్వహిస్తాడు.

Verse 43

इत्येते पर्वताः सप्त शाल्मले मणिभूषणाः / तेषां वर्षाणि वक्ष्यामि सर्पैव तु शुभानि वै

ఇట్లు శాల్మలిలో ఈ ఏడు పర్వతాలు మణిభూషితములు. ఇప్పుడు వాటి వర్షములను (ప్రదేశములను) చెప్పుదును; అవి సర్పసమానంగా శుభములే.

Verse 44

कुमुदस्य स्मृतं श्वेतमुत्तमस्य च लोहितम् / बलाहकस्य जीमूतं द्रोणस्य हरितं स्मृतम्

కుముదుని వర్ణము శ్వేతమని, ఉత్తమునిది లోహితమని చెప్పబడింది. బలాహకునిది జీమూత (మేఘ) వర్ణము, ద్రోణునిది హరితమని స్మృతము.

Verse 45

कङ्कस्य वैद्युतं नाम महिषस्य च मानसम् / ककुदः सुप्रदं नाम सप्तैतानि तु सप्तधा

కంకునకు ‘వైద్యుతం’ అనే నామం, మహిషునకు ‘మానసం’ అనే నామం. కకుదునకు ‘సుప్రదం’ అనే నామం; ఇవి ఏడు నామాలు ఏడు విధాలుగా స్మృతం.

Verse 46

वर्षाणि पर्वताश्चैव नदीस्तेषु निबोधत / ज्योतिः शान्तिस्तथा तुष्टा चन्द्रा शुक्रा विमोचनी

అందులోని వర్షాలు, పర్వతాలు, నదులను వినుడి: జ్యోతి, శాంతి, తుష్టా, చంద్రా, శుక్రా, విమోచనీ.

Verse 47

निवृत्तिः सप्तमी तासां प्रतिवर्षं तु ताः स्मृताः / तासां समीपगाश्चान्याः शतशो ऽथ सहस्रशः

వాటిలో ఏడవది ‘నివృత్తి’; ప్రతి వర్షంలో అవి ఇలానే స్మృతం. వాటి సమీపంలో మరెన్నో నదులు వందలుగా, వేలుగా ఉన్నాయి.

Verse 48

न संख्यां परिसंख्यातुं शक्नुयात्को ऽपि मानवः / इत्येष संनिवेशो वः शाल्मलस्य प्रकीर्त्तितः

ఏ మనిషి కూడా వాటి సంఖ్యను పూర్తిగా లెక్కించలేడు. ఈ విధంగా శాల్మల ద్వీపపు ఈ విన్యాసం మీకు కీర్తించబడింది.

Verse 49

प्लक्षवृक्षेण संख्यातस्तस्य मध्ये महा द्रुमः / शाल्मलिर्विपुलस्कन्धस्तस्य नाम्ना स उच्यते

దాని పరిమాణం ప్లక్షవృక్షంతో చెప్పబడింది; దాని మధ్యలో ఒక మహావృక్షం ఉంది. విస్తారమైన కాండమున్న ఆ వృక్షం ‘శాల్మలి’ అని పిలువబడుతుంది; దాని పేరుతోనే అది ప్రసిద్ధి చెందింది.

Verse 50

शाल्मलस्तु समुद्रेण सुरोदेन समावृतः / विस्तराच्छाल्मलस्वैव समे न तु समन्ततः

శాల్మలద్వీపము సురోదనామ సముద్రముచే ఆవరించబడినది. విస్తారములో అది శాల్మలసమానమే గాని, అన్ని దిశలలో సమంగా లేదు.

Verse 51

उत्तरेषु तु धर्मज्ञाद्वीपेषु शृणुत प्रजाः / यथाश्रुतं यथान्यायं ब्रुवतो मे निबोधत

హే ధర్మజ్ఞా! ఉత్తరదిశలోని ద్వీపములను వినుడి, ఓ ప్రజలారా. నేను వినినట్లుగా, న్యాయానుగుణంగా చెప్పుచున్న నా వచనమును గ్రహించుడి.

Verse 52

कुशद्वीपं प्रवक्ष्यामि चतुर्थं तु समासतः / सुरोदकः परिवृतः कुशद्वीपेन सर्वतः

ఇప్పుడు సంక్షేపంగా నాల్గవదైన కుశద్వీపమును వివరిస్తాను. కుశద్వీపము సర్వదిక్కులా సురోదక సముద్రముచే పరివృతమై ఉంది.

Verse 53

शाल्मलस्य तु विस्ताराद्द्विगुणेन समन्ततः / सप्तैव च गिरींस्तत्र वर्ण्यमानान्निबोधत

శాల్మలద్వీప విస్తారమునకు రెట్టింపుగా ఇది సర్వదిక్కులా విస్తరించి ఉంది. అక్కడ వర్ణించబడు ఏడు పర్వతములను కూడా గ్రహించుడి.

Verse 54

कुशद्वीपे तु विज्ञेयः पर्वतो विद्रुमश्च यः / द्वीपस्य प्रथमस्तस्य द्वितीयो हेमपर्वतः

కుశద్వీపములో ‘విద్రుమ’ అనే పర్వతము తెలిసికొనవలసినది. అది ఆ ద్వీపములో మొదటి పర్వతము; రెండవది ‘హేమపర్వతము’.

Verse 55

तृतीयो द्युतिमान्नाम जीमूतसदृशो गिरिः / चतुर्थः पुष्पवान्नाम पञ्चमस्तु कुशेशयः

మూడవ పర్వతం ‘ద్యుతిమాన్’ అని, మేఘసమానంగా చెప్పబడింది; నాలుగవది ‘పుష్పవాన్’, ఐదవది ‘కుశేశయ’ అని ప్రసిద్ధం.

Verse 56

षष्ठो हरिगिरिर्नाम सप्तमो मन्दरः स्मृतः / मन्दा इति ह्यपा नाम मन्दरो दारणादयम्

ఆరవది ‘హరిగిరి’ అని, ఏడవది ‘మందర’ అని స్మరించబడింది; ‘మందా’ అనే నది ఉంది, ‘మందర’ ధారణాది కార్యాలకు ప్రసిద్ధం.

Verse 57

तेषामन्तरविषकंभो द्विगुणः प्रविभागतः / उद्भिदं प्रथमं वर्षं द्वितीयं वेणुमण्डलम्

వాటి మధ్యనున్న అంతర విస్తీర్ణం ద్విగుణంగా విభజించబడింది; మొదటి వర్షం ‘ఉద్భిద’, రెండవది ‘వేణుమండలం’.

Verse 58

तृतीयं वै रथाकारं चतुर्थं लवणं समृतम् / पञ्चमं धृतिमद्वर्षं षष्ठं वर्षं प्रभाकरम्

మూడవది ‘రథాకార’, నాలుగవది ‘లవణ’ అని స్మరించబడింది; ఐదవది ‘ధృతిమద్వర్షం’, ఆరవది ‘ప్రభాకర’ వర్షం.

Verse 59

सप्तमं कपिलं नाम सर्वे ते वर्ष भावकाः / एतेषु देवगन्धर्वाः प्रजास्तु जगदीश्वराः

ఏడవది ‘కపిల’ అనే పేరు; ఇవన్నీ వర్ష-ప్రదేశాలు. వీటిలో దేవులు, గంధర్వులు ఉంటారు; ప్రజలు జగదీశ్వరుని ఆధీనంలో ఉంటారు.

Verse 60

विहरन्ति रमन्ते च हृष्यमाणास्तु सर्वशः / न तेषु दस्यवः संति म्लेच्छ जातय एव च

వారు అన్ని దిక్కులా విహరిస్తూ ఆనందిస్తారు. అక్కడ దస్యులు లేరు, మ్లేచ్ఛ జాతులూ లేవు.

Verse 61

गौरप्रायो जनः सर्वः क्रमाच्च म्रियते तथा / तत्रापि नद्यः सप्तैव धूतपापाशिवा तथा

అక్కడి ప్రజలందరూ ఎక్కువగా గౌరవర్ణులే; వారు క్రమంగా అలాగే మరణిస్తారు. అక్కడ కూడా ఏడు నదులే ఉన్నాయి, పాపాలను కడిగి శుభాన్ని కలిగించేవి.

Verse 62

पवित्रा संततिश्चैव विद्युद्दंभा मही तथा / अन्यास्ताभ्यो ऽपरिज्ञाताः शतशो ऽथ सहस्रशः

పవిత్రా, సంతతి, విద్యుద్దంభా మరియు మహీ—ఇవీ (నదులు). వీటికి అదనంగా వందలుగా, వేలుగా తెలియని ఇతర నదులు ఉన్నాయి.

Verse 63

अभिगच्छन्ति ताः सर्वा यतो वर्षति वासवः / घृतोदेन कुशद्वीपो बाह्यतः परिवारितः

ఆ నదులన్నీ ఇంద్రుడు వర్షించే చోటికి చేరుతాయి. కుశద్వీపం బయట వైపు ఘృతోద (నెయ్యి సముద్రం) చేత పరివృతమై ఉంది.

Verse 64

विज्ञेयः स तु विस्तारात्कुशद्वीपसमेन तु / इत्येष सन्निवेशो वः कुशद्वीपस्य कीर्त्तितः

దాని విస్తారం కుశద్వీపంతో సమానమని తెలుసుకోవాలి. ఈ విధంగా మీకు కుశద్వీపపు ఈ నిర్మాణం కీర్తించబడింది.

Verse 65

क्रैञ्चद्वीपस्य विस्तारं वक्ष्याम्यहमतः परम् / कुशद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणः स तु वै स्मृतः

ఇప్పుడు నేను క్రైంచద్వీప విస్తారాన్ని వివరిస్తాను. అది కుశద్వీప విస్తారానికి రెండింతలని స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 66

घृतोदकसमुद्रो वै क्रैञ्च द्वीपेन संयुतः / तस्मिन्द्वीपे नगश्रेष्ठः क्रैञ्चस्तु प्रथमो गिरिः

క్రైంచద్వీపం ఘృతజల సముద్రంతో సంయుక్తమై ఉంది. ఆ ద్వీపంలో పర్వతశ్రేష్ఠుడు ‘క్రైంచ’నే మొదటి గిరి.

Verse 67

क्रैञ्चात्परो वामनको वामनादन्धकारकः / अन्धकारात्परश्चापि दिवावृन्नाम पर्वतः

క్రైంచ తరువాత వామనక, వామనక తరువాత అంధకారక, అంధకారక తరువాత ‘దివావృత’ అనే పర్వతం ఉంది.

Verse 68

दिवावृतः परश्चापि द्विविदो गिरिसत्तमः / द्विविदात्परतश्चापि पुण्डरीको महागिरिः

దివావృత తరువాత గిరిసత్తముడు ద్వివిదుడు; ద్వివిదుడు తరువాత పుండరీక అనే మహాగిరి ఉంది.

Verse 69

पुण्डरीकात्परश्चापि प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः / एते रत्नमयाः सप्त क्रैञ्चद्वीपस्य पर्वताः

పుండరీక తరువాత ‘దుందుభిస్వన’ అని చెప్పబడుతుంది. ఇవే క్రైంచద్వీపంలోని రత్నమయమైన ఏడు పర్వతాలు.

Verse 70

बहुपुष्पफलोपेतनानावृक्षलतावृताः / परस्परेण द्विगुणा विस्तृता हर्षवर्द्धनाः

అవి అనేక పుష్పఫలాలతో సమృద్ధిగా, నానావృక్షలతలతో ఆవరించబడి ఉన్నాయి; పరస్పరం ద్విగుణంగా విస్తరించి, హర్షాన్ని వర్ధింపజేస్తాయి.

Verse 71

वर्षाणि तत्र वक्ष्यामि नामतस्तान्निबोधत / क्रैञ्चस्य कुशलो देशो वामनस्य मनोनुगः

ఇప్పుడు అక్కడి వర్షాల పేర్లను చెబుతున్నాను, వినండి—క్రైంచునకు ‘కుశల’ దేశం, వామనునకు ‘మనోనుగ’ అని పిలుస్తారు.

Verse 72

मनोनुगात्परश्चोष्णस्तृतीयं वर्षमुच्यते / उष्णात्परः पीवरकः पीवरादन्धकारकः

మనోనుగ తరువాత ‘ఉష్ణ’ అనే మూడవ వర్షం చెప్పబడుతుంది; ఉష్ణ తరువాత ‘పీవరక’, పీవరక తరువాత ‘అంధకారక’।

Verse 73

अन्धकारात्परश्चापि मुनिदेशः स्मृतो बुधैः / मुनिदेशात्परश्चैव प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः

అంధకారక తరువాత కూడా పండితులు ‘మునిదేశ’ అని స్మరిస్తారు; మునిదేశ తరువాత ‘దుందుభిస్వన’ అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 74

सिद्धचारणसंकीर्णो गौरप्रयो जनः स्मतः / तत्रापि नद्यः सप्तैव प्रतिवर्ष स्मृताः शुभाः

ఆ దేశం సిద్ధ-చారణులతో నిండివుంది; అక్కడి ప్రజలు ఎక్కువగా గౌరవర్ణులని స్మరించబడతారు. అక్కడ కూడా ప్రతి వర్షంలో ఏడు శుభ నదులే చెప్పబడుతున్నాయి.

Verse 75

गौरी कुमुद्वती चैव संध्या रात्रिर्मनोजवा / ख्यातिश्च पुण्डरीका च गङ्गाः सप्तविधाः स्मृताः

గౌరీ, కుముద్వతీ, సంధ్య, రాత్రి, మనోజవా, ఖ్యాతి మరియు పుండరీకా—ఇవి గంగ యొక్క ఏడు విధాల రూపాలుగా స్మరించబడినవి.

Verse 76

तासां सहस्रशश्चान्या नद्यो यास्तु समीपगाः / अभिगच्छन्ति ताः सर्वा विपुलाः सुबहूदकाः

వాటికి సమీపంగా ప్రవహించే మరెన్నో వేల నదులు ఉన్నాయి; అవన్నీ విస్తారమైనవి, అపార జలంతో నిండినవిగా వాటిలో కలుస్తాయి.

Verse 77

क्रैञ्चद्वीपः समुद्रेण दधिमण्डौदकेन तु / आवृतः सर्वतः श्रीमान्क्रैञ्चद्वीपसमेन तु

క్రైంచద్వీపం దధిమండ జలమయ సముద్రంతో అన్ని వైపులా ఆవరించబడి ఉంది; ఆ శ్రీమంతమైన ద్వీపం తన సమాన విస్తారంతోనే చుట్టుముట్టబడి ఉంది.

Verse 78

प्लक्षद्वीपादयो ह्येते समासेन प्रकीर्त्तिताः / तेषां निसर्गोद्वीपानामानुपूर्व्येण सर्वशः

ప్లక్షద్వీపం మొదలైన ఇవన్నీ సంక్షేపంగా కీర్తించబడ్డాయి; ఆ స్వభావసిద్ధ ద్వీపాల విషయము క్రమానుగతంగా సమగ్రంగా (ముందు) చెప్పబడుతుంది.

Verse 79

न शक्यो विस्तराद्वक्तुं दिव्यवर्षशतैरपि / निसर्गो यः प्रजानां तु संहारो यश्च तासु वै

దివ్య సంవత్సరాల వందలతో కూడినా విస్తారంగా చెప్పడం సాధ్యం కాదు—అందులో ప్రజల సృష్టి ఏదో, అలాగే వారి సంహారమూ ఏదో.

Verse 80

शाकद्वीपं प्रवक्ष्यामि यथावदिह निश्चयात् / शृणुध्वं तु यथातथ्यं ब्रुवतो मे यथार्थवत्

నేను ఇక్కడ నిశ్చయంతో శాకద్వీపాన్ని యథావిధిగా వివరిస్తాను. నేను చెప్పే సత్యమైన యథార్థ వాక్యాన్ని వినండి.

Verse 81

क्रैञ्चद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणास्तस्य विस्तरः / परिवार्य समुद्रं स दधिमण्डोदकं स्थितः

క్రైంచద్వీప విస్తారానికి రెండింతలు శాకద్వీప విస్తారం. అది దధిమండ జలసముద్రంతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది.

Verse 82

तत्र पुण्या जनपदाश्चिरात्तु म्रियते जनः / कुत एव च दुर्भिक्षं जराव्याधिभयं कुतः

అక్కడ పుణ్యమైన జనపదాలు ఉన్నాయి; అక్కడ మనుష్యుడు చాలా కాలం తర్వాతనే మరణిస్తాడు. అక్కడ దుర్భిక్షం ఎక్కడ? జరా-వ్యాధి భయం ఎక్కడ?

Verse 83

तत्रापि पर्वताः शभ्राः सप्तैव मणिभूषणाः / रत्नाकरास्तथा नद्यस्तेषां नामानि मे शृणु

అక్కడ కూడా మణులతో అలంకరించబడిన ఏడు ప్రకాశవంతమైన పర్వతాలు ఉన్నాయి; రత్ననిధులు మరియు నదులు కూడా ఉన్నాయి. వాటి పేర్లు నా నుండి వినండి.

Verse 84

देवर्षिगन्धर्वयुतः प्रथमो मेरुरुच्यते / प्रागायतः स सौवर्णो ह्युदयो नाम पर्वतः

దేవర్షులు మరియు గంధర్వులతో కూడిన మొదటి పర్వతం ‘మేరు’ అని చెప్పబడుతుంది. తూర్పు దిశగా విస్తరించిన ఆ స్వర్ణమయ పర్వతం ‘ఉదయ’ అనే పేరుగలది.

Verse 85

वृष्ट्यर्थं जलदास्तत्र प्रभंवति च यान्ति च / तस्यापरेण सुमहाञ्जलधारो महागिरिः

వర్షార్థంగా అక్కడ మేఘాలు పుట్టి వచ్చి వెళ్లుచుంటాయి. దాని పశ్చిమాన జలధారలతో నిండిన మహాగిరి ఉన్నది.

Verse 86

यतो नित्यमुपादत्ते वासवः परमं जलम् / ततो वर्षं प्रभवति वर्षाकाले प्रजास्विह

వాసవుడు (ఇంద్రుడు) నిత్యం పరమ జలాన్ని ఎక్కడి నుండి గ్రహించునో, అక్కడి నుండే ఇక్కడ ప్రజలపై వర్షాకాలంలో వర్షం పుట్టును.

Verse 87

तस्योत्तरे रैवतको यत्र नित्यं प्रतिष्ठितम् / रेवती दिवि नक्षत्रं पितामहकृतो विधिः

దాని ఉత్తరాన రైవతకము ఉంది; అక్కడ నిత్యం ఆకాశంలో ‘రేవతి’ అనే నక్షత్రం స్థిరంగా నిలిచియున్నది—ఇది పితామహుడు (బ్రహ్మ) స్థాపించిన విధి.

Verse 88

तस्यापरेण सुमहान् श्यामो नाम महागिरिः / तस्माच्छ्यामत्वमापन्नाः प्रजाः पूर्वमिमाः किल

దాని పశ్చిమాన ‘శ్యామ’ అనే మహాగిరి ఉన్నది. దాని కారణంగా, అంటారు, ఈ ప్రజలు పూర్వం శ్యామవర్ణాన్ని పొందిరి.

Verse 89

तस्यापरेण सुमहान्नाजतो ऽस्तगिरिः स्मृतः / तस्यापरे चांबिकेयो दुर्गशैलो महागिरिः

దాని పశ్చిమాన ‘నాజత’ అనే మహానస్తగిరి ప్రసిద్ధి. దాని పశ్చిమాననే అంబికేయుడు—‘దుర్గశైలం’ అనే మహాగిరి ఉన్నది.

Verse 90

अंबिकेयात्परो रम्यः सर्वौंषधिसमन्वितः / केसरी केसरयुतो यतो वायुः प्रजापतिः

అంబికేయకు అవతల రమ్యమైన దేశం, సమస్త ఔషధులతో సమన్వితం; కేశరములతో కూడిన కేశరీ పర్వత సమీపంలో యత్ర వాయు ప్రజాపతి నివసించును।

Verse 91

उदयात्प्रथमं वर्षं महात्तज्जलदं स्मृतम् / द्वितीयं जलधारस्य सुकुमारमिति स्मृतम्

ఉదయ పర్వతమునుండి మొదటి వర్షం ‘మహత్తజ్జలద’ అని స్మరింపబడును; జలధారకు రెండవ వర్షం ‘సుకుమార’మని ప్రసిద్ధం।

Verse 92

रैवतस्य तु कौमारं श्यामस्य च मणीवकम् / अस्तस्यापि शुभं वर्षं विज्ञेयं कुसुमोत्तरम्

రైవతునకు ‘కౌమార’ వర్షం, శ్యామునకు ‘మణీవక’; అలాగే అస్తునకు శుభమైన వర్షం ‘కుసుమోత్తర’మని తెలిసికొనవలెను।

Verse 93

अम्बिकेयस्य मोदाकं केसरस्य महाद्रुमम् / द्वीपस्य परिमाणं तु ह्रस्वदीर्घत्वमेव च

అంబికేయునకు (వర్షం) ‘మోదాక’, కేశరునకు ‘మహాద్రుమ’; అలాగే ద్వీప పరిమాణం—దాని హ్రస్వదీర్ఘత్వమును కూడ—(తెలియజేయబడును)।

Verse 94

क्रैञ्चद्वीपेन विख्यातं तस्य केतुर्महाद्रुमः / शाको नाम महोत्सेधस्तस्य पूज्या महानुगाः

అది ‘క్రైంచద్వీప’మని విఖ్యాతము; దాని కేతు (ధ్వజచిహ్నం) ‘మహాద్రుమ’. ‘శాక’ అనే దాని మహోత్సేధ (ఉన్నతభూమి); దాని మహానుగులు (అనుచరులు) పూజ్యులు.

Verse 95

तत्र पुण्या जनपदाश्चातुर्वर्ण्यसमन्विताः / नद्यश्चापि महापुण्या गङ्गाः सप्तविधास्तथा

అక్కడ పుణ్యమైన జనపదాలు చాతుర్వర్ణ్యంతో సమన్వితమై ఉన్నాయి; మహాపుణ్యమైన నదులు కూడా ఉన్నాయి—గంగలు ఏడు విధాలుగా.

Verse 96

सुकुमारी कुमारी च नलिनी वेणुका च या / इक्षुश्च वेणुका चैव गभस्तिः सप्तमी तथा

సుకుమారీ, కుమారీ, నలినీ, వేణుకా; ఇక్షు, వేణుకా మరియు ఏడవది గభస్తి—ఇవే పేర్లు.

Verse 97

नद्यश्चान्याः पुण्यजलाः शीततोयवहाः शुभाः / सहस्रशः समाख्याता यतो वर्षति वासवः

ఇతర నదులు కూడా ఉన్నాయి; వాటి జలం పుణ్యకరం, శీతలమై శుభప్రదం. వాసవుడు (ఇంద్రుడు) అక్కడ వర్షించునందున అవి వేల సంఖ్యలో చెప్పబడ్డాయి.

Verse 98

न तासां नामधेयानि परिमाणं तथैव च / शक्यं वै परिसंख्यातुं पुण्यास्ताः सरिदुत्तमाः

ఆ పుణ్యమైన ఉత్తమ నదుల పేర్లను గానీ, వాటి పరిమాణాన్ని గానీ—నిజంగా లెక్కించటం సాధ్యం కాదు.

Verse 99

ताः पिबन्ति सदा हृष्टा नदीर्जनपदास्तु ते / शांशपायनविस्तीर्णो द्वीपो ऽसौ चक्रसंस्थितः

ఆ జనపదాలు సదా హర్షంతో ఆ నదుల నీటిని పానంచేస్తాయి; ఆ ద్వీపం శాంశపాయన విస్తారంలా విస్తరించి, చక్రాకారంగా స్థితమై ఉంది.

Verse 100

नदीजलैः प्रतिच्छन्नः पर्वतैश्चाभ्रसन्निभैः / सर्वधातुविचित्रैश्च मणिविद्रुमभूषितैः

ఆ దేశము నదీజలములతో ఆవరించబడి, మేఘసమానమైన పర్వతములతో చుట్టుముట్టబడి ఉండెను; నానాధాతువుల వైచిత్ర్యముతో, మణి మరియు విద్రుమము (పగడము)తో అలంకృతమై ఉండెను।

Verse 101

नगरैश्चैव विविधैः स्फीतैर्जनपदैरपि / वृक्षैः पुष्पफलोपेतैः समन्ताद्धनधान्यवान्

ఆ దేశము వివిధ నగరములతోను, సమృద్ధమైన జనపదములతోను నిండియుండెను; చుట్టూ పుష్పఫలసంపన్నమైన వృక్షములు ఉండి, ధనధాన్యములతో పరిపూర్ణమై ఉండెను।

Verse 102

क्षीरोदेन समुद्रेण सर्वतः परिवारितः / शाकद्वीपस्य विस्तारात्समेन तु समंन्ततः

అది నాలుగు వైపులా క్షీరోదము (క్షీరసముద్రము) చేత పరివృతమై ఉండెను; శాకద్వీప విస్తారము కూడా సమంతతః సమానముగా వ్యాపించి ఉండెను।

Verse 103

तस्मिञ्जनपदाः पुण्याः पर्वताः सरितः शुभाः / वर्णाश्रमसमाकीर्णा देशास्ते सप्त वै स्मृताः

అందులో పుణ్యమైన జనపదములు, పర్వతములు, శుభమైన నదులు ఉండెను; వర్ణాశ్రమవ్యవస్థతో నిండిన ఆ దేశములు ఏడు అని స్మరించబడినవి।

Verse 104

न संकरश्च तेष्वस्ति वर्णाश्रमकृतः क्वचित् / धर्मस्य चाव्यभीचारादेकान्तसुखिताः प्रजाः

వారిలో ఎక్కడా వర్ణాశ్రమకృతమైన సంకరము లేదు; ధర్మమును అవ్యభిచారముగా (అచంచలంగా) ఆచరించుటవలన ప్రజలు నిరంతర సుఖముతో ఉన్నారు।

Verse 105

न तेषु लोभो माया वा हीर्षासूयाकृतः कुतः / विपर्ययो न तेष्वस्ति कालात्स्वाभाविकं परम्

వారిలో లోభమూ లేదు, మాయా లేదు, ఈర్ష్యా-అసూయలకు కారణమే ఎక్కడ? వారిలో విపర్యయం లేదు; కాలాతీతమైన స్వాభావిక పరమస్థితి ఉంది.

Verse 106

करावाप्तिर्न तेष्वस्ति न दण्डो न च दण्ड्यकाः / स्वधर्मेणैव धर्म ज्ञास्ते रक्षन्ति परस्परम्

వారిలో పన్నుల వసూలు లేదు, దండం లేదు, దండ్యులు కూడా లేరు. ధర్మజ్ఞులు వారు స్వధర్మంతోనే పరస్పరం రక్షించుకుంటారు.

Verse 107

एतावदेव शक्यं वै तस्मिन्द्वीपे प्रभाषितुम् / एतावदेव श्रोतव्यं शाकद्वीपनिवासिनाम्

ఆ ద్వీపం గురించి ఇంతటితోనే చెప్పడం సాధ్యం. శాకద్వీప నివాసుల గురించి ఇంతటితోనే వినదగినది.

Verse 108

पुष्करं सप्तमं द्वीपं प्रवक्ष्यामि निबोधत / पुष्करेण तु द्वीपेन वृतः क्षीरोदको बहिः

ఇప్పుడు నేను ఏడవ ద్వీపమైన పుష్కరాన్ని వివరిస్తాను, వినండి. పుష్కరద్వీపం వెలుపల క్షీరోదసముద్రం దానిని చుట్టుముట్టి ఉంది.

Verse 109

शाकद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणेन संमततः / पुष्करे पर्वतः श्रीमानेक एव महाशिलः

శాకద్వీప విస్తారానికి రెండింతలుగా పుష్కరం భావించబడింది. పుష్కరంలో ‘మహాశిల’ అనే ఒకే ఒక శ్రీమంత పర్వతం ఉంది.

Verse 110

चित्रैर्मणिमयैः शृङ्गैः शिलाजालैः समुच्छ्रितः / द्वीपस्य तस्य पूर्वर्द्धे चित्रसानुः स्थितो महान्

విచిత్ర రత్నమయ శిఖరాలు, శిలాజాలాలతో ఎత్తుగా నిలిచిన ఆ ద్వీపపు పూర్వార్ధంలో ‘చిత్రసాను’ అనే మహాపర్వతం స్థితి చెందింది.

Verse 111

स मण्डलसहस्राणि विस्तीर्णः पञ्चविंशतिः / उर्द्धं चैव चतुस्त्रिंशत्सहस्राणि महीतलात्

అది ఇరవై ఐదు సహస్ర మণ্ডలాల వరకు విస్తరించి, భూమితలమునుండి ముప్పై రెండు సహస్రాల ఎత్తుకు పైకి లేచియున్నది.

Verse 112

द्वीपर्धस्य परिक्षिप्तः पर्वतो मानसोत्तरः / स्थितो वेलासमीपे तु नवचन्द्र इवोदितः

ద్వీపార్ధాన్ని పరివేష్టించి ఉన్న ‘మానసోత్తర’ పర్వతం తీరసమీపంలో, నవచంద్రుడు ఉదయించినట్లుగా ప్రకాశిస్తూ స్థితి చెందింది.

Verse 113

योजनानां सहस्राणि ऊर्ध्वं पञ्चाशदुच्छ्रितः / तावदेव च विस्तीर्णः सर्वतः परिमण्डलः

అది యాభై సహస్ర యోజనాల ఎత్తు కలది; అంతే విస్తీర్ణముతో, అన్ని దిశలలో వృత్తాకారంగా ఉంది.

Verse 114

स एव द्वीपपश्चार्द्धे मानसः पृथिवीधरः / एक एव महासारः सन्निवेशो द्विधा कृतः

ద్వీపపు పశ్చిమార్ధంలో అదే ‘మానస’ అనే భూధరుడు ఉన్నాడు; ఒకే మహాసారమైన పర్వతసంస్థానం రెండుగా విభజింపబడింది.

Verse 115

स्वादूदकेनोदधिना सर्वतः परिवारितः / पुष्करद्वीपविस्ताराद्विस्तीर्णो ऽसौ समन्ततः

ఆ పుష్కరద్వీపము సర్వదిక్కులా మధురజల సముద్రముచే పరివృతమై ఉంది; దాని విస్తారమువలన అది చుట్టూరా విస్తరించి ఉంది।

Verse 116

तस्मिन्द्वीपे स्मृतौ द्वौ तु पुण्यौ जनपदौ शुभौ / अभितो मानसस्याथ पर्वतस्य तु मण्डले

ఆ ద్వీపములో రెండు పుణ్యమైన, శుభమైన జనపదములు చెప్పబడినవి; అవి మానస పర్వతముని మండలము చుట్టూ ఉన్నాయి।

Verse 117

महावीतं तु यद्वर्ष बाह्यतो मानसस्य तत् / त्स्यैवाभ्यन्तरेणापि धातकीखण्डमुच्यते

మానస పర్వతము వెలుపల ఉన్న వర্ষభాగము ‘మహావీత’ అని పిలువబడుతుంది; అదే దాని అంతర్భాగము ‘ధాతకీఖండ’ అని చెప్పబడుతుంది।

Verse 118

दशवर्षसहस्राणि तत्र जीवति मानवाः / अरोगाः सुखबाहुल्या मानसीं सिद्धिमास्थिताः

అక్కడ మనుష్యులు పది వేల సంవత్సరములు జీవిస్తారు; వారు నిరోగులు, సుఖసమృద్ధులు, మానసీ సిద్ధిని పొందినవారు।

Verse 119

मससायुश्च रूपं च तस्मिन्वर्षद्वये स्मृतम् / अधमोत्तमा न तेष्वस्ति तुल्यास्ते रूपशीलतः

ఆ రెండు వర্ষములలో ఆయుష్షు మరియు రూపము సమానమని చెప్పబడింది; వారిలో నీచ-ఉత్తమ భేదము లేదు—రూపశీలములలో అందరూ సమానులు।

Verse 120

न तत्र दस्युर्दमको नेर्ष्यासूया भयं तथा / निग्रहो न च दण्डो ऽस्ति न लोभो न परिग्रहः

అక్కడ దస్యులు లేరు, దమనకర్తలూ లేరు; ఈర్ష్యా‑అసూయా లేదు, భయమూ లేదు. నియంత్రణ లేదు, దండన లేదు; లోభం లేదు, పరిగ్రహమూ లేదు.

Verse 121

सत्यानृतं न तत्रास्ति धर्माधर्मौं तथैव च / वर्णाश्रमौ वा वार्ता वा पाशुपाल्यं वणिक्पथः

అక్కడ సత్యం‑అసత్యం లేదు, ధర్మం‑అధర్మమూ లేదు. వర్ణాశ్రమ వ్యవస్థ లేదు, వ్యవసాయ‑వార్తా లేదు; పశుపాలన లేదు, వ్యాపార మార్గమూ లేదు.

Verse 122

त्रयी विद्या दण्डनीतिः शुश्रूषा शिल्पमेव च / वर्षद्वये सर्वमेतत्पुष्करस्य न विद्यते

అక్కడ త్రయీ‑విద్య లేదు, దండనీతి లేదు; శుశ్రూషా లేదు, శిల్పమూ లేదు. పుష్కరుని ఆ ద్వివర్ష ప్రాంతంలో ఇవన్నీ లేవు.

Verse 123

न तत्र वर्षं नद्यो वा शीतोष्णं वापि विद्यते / उद्भिदान्युदकान्यत्र गिरिप्रस्रवणानि च

అక్కడ వర్షం లేదు, నదులూ లేవు; శీత‑ఉష్ణ భేదమూ లేదు. అక్కడ జలధార కలిగిన వృక్షాలు ఉన్నాయి, పర్వతాల నుంచి జలపాతాలు ప్రవహిస్తాయి.

Verse 124

उत्तराणां कुरूणां च तुल्यकालो जनस्तथा / सर्वर्त्तुसुसुखस्तत्र जराक्रमविवर्जितः

అక్కడి ప్రజలు ఉత్తరకురువులవలె సమాన కాల‑స్వభావం కలవారు; వారు అన్ని ఋతువులలో సుఖంగా ఉంటారు, వృద్ధాప్య క్రమం నుండి విముక్తులు.

Verse 125

इत्येष धातकीखण्डे महा वीते तथैव च / आनुपूर्व्याद्विधिः कृत्स्नः पुष्करस्य प्रकीर्त्तितः

ఇట్లే ధాతకీఖండంలోను మహావీతంలోను పుష్కరుని సంపూర్ణ విధి క్రమంగా ప్రఖ్యాతమైంది.

Verse 126

स्वादूदकेनोदधिना पुष्करः परिवारितः / विस्तारान्मण्डलाच्चैव पुष्करस्य समेन तु

స్వాదుజల సముద్రం పుష్కరాన్ని చుట్టుముట్టింది; దాని విస్తారమూ మండలమూ పుష్కరంతో సమానమే.

Verse 127

एवं द्वीपाः समुद्रैस्तु सप्त सप्तभिरावृताः / द्वीपस्यानन्तरो यस्तु सामुद्रस्तत्समस्तु सः

ఇలా ద్వీపాలు ఏడు ఏడు సముద్రాలతో ఆవరించబడ్డాయి; ప్రతి ద్వీపం తరువాత ఉన్న సముద్రం ఆ ద్వీపంతో సమానమే.

Verse 128

एवं द्वीपसमुद्राणां वृद्धिर्ज्ञेया परस्परात् / अपां चैव समुद्रेकात्सामुद्र इति संज्ञितः

ఇలా ద్వీపసముద్రాల వృద్ధి పరస్పరంగా క్రమంగా గ్రహించాలి; జలసముద్రం నుండి కావున అది ‘సాముద్ర’ అని పిలువబడుతుంది.

Verse 129

विशन्तिर्निवसंत्यस्मिन्प्रजा यस्माच्चतुर्विधाः / तस्माद्वर्षमिति प्रोक्तं प्रजानां सुखदं यतः

ఇందులో నాలుగు విధాల ప్రజలు ప్రవేశించి నివసిస్తారు గనుక దీనిని ‘వర్ష’ అని అన్నారు; ఇది ప్రజలకు సుఖదాయకం.

Verse 130

ऋष इत्येष रमणे वृषशक्तिप्रबन्धने / रतिप्रबधनात्मिद्धं वर्षं तत्तेषु तेन वै

రమణంలో ‘ఋష’ అనే ఇది, వృషశక్తి-ప్రబంధనానికి కారణము; అందువల్ల వారిలో ఆ వర్షము రతి-ప్రబంధన-స్వరూపముగా ప్రసిద్ధి చెందింది.

Verse 131

शुक्लपक्षे चन्द्रवृद्ध्या समुद्रः पूर्यते सदा / प्रक्षीयमाणे बहुले क्षीयते ऽस्तमिते खगे

శుక్లపక్షంలో చంద్రవృద్ధితో సముద్రం ఎల్లప్పుడూ నిండుతుంది; బహుల (కృష్ణ) పక్షంలో క్షీణిస్తూ, చంద్రుడు అస్తమించినప్పుడు అది తగ్గుతుంది.

Verse 132

आपूर्यमाणो ह्युदधिः स्वत एवाभिपूर्यते / तथोपक्षीयमाणे ऽपि स्वात्मन्येवावकृष्यते

నిండుతూ ఉన్న సముద్రం స్వయంగా పూర్తిగా నిండుతుంది; అలాగే క్షీణిస్తున్నప్పటికీ అది తన స్వరూపంలోనే సంకుచితమవుతుంది.

Verse 133

उखास्थमग्निसंयोगादुद्रिक्तं दृश्यते यथा / महोदधिगतं तोयं स्वत उद्रिच्यते तथा

ఉఖాలో ఉన్న అగ్ని సంయోగంతో ద్రవం ఉప్పొంగినట్లు కనిపించునట్లే, మహాసముద్రంలోని నీరు కూడా స్వయంగా ఉప్పొంగి పెరుగుతుంది.

Verse 134

अन्यूनानतिरिक्तांश्च वर्न्द्वत्यापो ह्रसंति च / उदयास्तमये त्विन्दौ पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः

చంద్రుని ఉదయాస్తమయ సమయాల్లో, శుక్లకృష్ణ పక్షాల్లో రెండింటిలోనూ జలము న తక్కువ న ఎక్కువ; సమంగా హ్రాసమూ వృద్ధియూ పొందుతుంది.

Verse 135

क्षयवृद्धत्वमुदधेः सोमवृद्धिक्षयात्पुनः / दशोत्तराणि पञ्चैव ह्यङ्गुलानि शतानि च

చంద్రుని వృద్ధి‑క్షయాల వల్ల సముద్రానికీ క్షయ‑వృద్ధి కలుగుతుంది; అది ఐదు వందల అంగుళాలు, మరి పది అధికమని చెప్పబడింది.

Verse 136

अपां वृद्धिः क्षयो दृष्टः सामुद्रीणां तु पर्वसु / द्विराप्कत्वात्स्मृता द्वीपाः सर्वतश्चोदकावृताः

సముద్రాల పరవకాలాలలో నీటి వృద్ధి‑క్షయాలు కనిపిస్తాయి; ద్వీపాలు ‘ద్విరాప్క’ అని స్మరించబడతాయి, ఎందుకంటే అవి అన్ని వైపులా జలంతో ఆవరించబడ్డాయి.

Verse 137

उदकस्यायनं यस्मात्तस्मादुदधिरुच्यते / अपर्वाणस्तु गिरयः पर्वभिः पर्वताः स्मृताः

నీటికి ఆశ్రయమూ గమనమూ ఉన్నందున అది ‘ఉదధి’ అని పిలువబడుతుంది; పరవాలు లేనివి ‘గిరులు’, పరవాలతో ఉన్నవి ‘పర్వతాలు’ అని స్మరించబడతాయి.

Verse 138

प्लक्षद्वीपे तु गोमेदः पर्वतस्तेन चौच्यते / शाल्मलिः शाल्मले द्वीपे पूज्यते सुमहाव्रतैः

ప్లక్షద్వీపంలో ‘గోమేద’ అనే పర్వతం ఉంది, అందువల్ల అదే పేరుతో ప్రసిద్ధి; శాల్మలద్వీపంలో ‘శాల్మలి’ మహావ్రతధారులచే పూజింపబడుతుంది.

Verse 139

कुशद्वीपे कुशस्तंबस्तस्यनाम्ना स उच्यते / क्रैञ्चद्वीपे गिरिः कैञ्चो मध्ये जनपदस्य ह

కుశద్వీపంలో ‘కుశస్తంబ’ ఉంది, దాని పేరుతోనే అది ప్రసిద్ధి; క్రైంచద్వీపంలో ‘కైంచ’ అనే గిరి ఆ జనపద మధ్యలో ఉంది.

Verse 140

शाकद्वीपे द्रुमः शाकस्तस्य नाम्ना स उच्यते / न्यग्रोधः पुष्करद्वीपे तत्रत्यैः स नमस्कृतः

శాకద్వీపంలో ‘శాక’ అనే వృక్షం ప్రసిద్ధి; పుష్కరద్వీపంలో ‘న్యగ్రోధ’ (వటవృక్షం) ఉండి, అక్కడివారు దానిని నమస్కరిస్తారు।

Verse 141

महादेवः पूज्यते तु ब्रह्मा त्रिभुवनेश्वरः / तस्मिन्नि वसति ब्रह्मा साध्यैः सार्द्धं प्रजापतिः

అక్కడ మహాదేవుడు పూజింపబడతాడు; త్రిభువనేశ్వరుడైన బ్రహ్మ కూడా పూజ్యుడు. ఆ లోకంలో ప్రజాపతి బ్రహ్మ సాధ్యులతో కలిసి నివసిస్తాడు।

Verse 142

उपासंते तत्र देवास्त्रयस्त्रिंशन्महर्षिभिः / स तत्र पूज्यते चैव देवेर्देवोतमोतमः

అక్కడ ముప్పైమూడు దేవతలు మహర్షులతో కలిసి ఉపాసన చేస్తారు; అక్కడే దేవులకూ దేవుడైన పరమోత్తముడు పూజింపబడతాడు।

Verse 143

जंबूद्वीपात्प्रवर्त्तन्ते रत्नानि विविधानि च / द्वीपेषु तेषु सर्वेषु प्रजानां क्रमतस्तु वै

జంబూద్వీపం నుండి నానావిధ రత్నాలు ప్రవహిస్తాయి; ఆ అన్ని ద్వీపాలలో ప్రజల క్రమబద్ధమైన వ్యవస్థ ఉంటుంది।

Verse 144

सर्वशो ब्रह्मवर्येण सत्येन च दमेन च / आरोग्ययुःप्रमाणाभ्यां प्रमाणं द्विगुणं ततः

సర్వత్ర బ్రహ్మచర్యం, సత్యం, దమనం వలన; అక్కడ ఆరోగ్యం మరియు ఆయుష్షు ప్రమాణాల ప్రకారం (జీవిత) ప్రమాణం రెండింతలు అవుతుంది।

Verse 145

एतस्मिन्पुष्करद्वीपे यदुक्तं वर्षकद्वयम् / गोपायति प्रजास्तत्र स्वयंभूर्जड पण्डिताः

ఈ పుష్కరద్వీపంలో చెప్పబడిన రెండు వర్షప్రదేశాలలో అక్కడ స్వయంభూ (బ్రహ్మ) ప్రజలను కాపాడుతాడు; అక్కడ జడులు, పండితులు ఇద్దరూ నివసిస్తారు।

Verse 146

ईश्वरो दण्डसुद्यम्य ब्रह्मा त्रिभुवनेश्वरः / स विष्णोः सचिवो देवः स पिता स पितामहः

దండాన్ని దృఢంగా ఎత్తిన ఈశ్వరుడు—త్రిభువనేశ్వరుడు బ్రహ్మ—విష్ణువుకు దేవస్వరూపమైన సచివుడు; ఆయనే తండ్రి, ఆయనే పితామహుడు।

Verse 147

भोजनं चाप्रयत्नेन तत्र स्वयमुपस्थितम् / षड्रसं सुमहावीर्यं भुञ्जते तु प्रजाः सदा

అక్కడ శ్రమ లేకుండానే భోజనం స్వయంగా సమీపిస్తుంది; ఆరు రుచులతో నిండిన, మహాబలదాయకమైన ఆహారాన్ని ప్రజలు ఎల్లప్పుడూ భుజిస్తారు।

Verse 148

परेण पुष्करस्यार्द्धे आवृत्यावस्थितो महान् / स्वादूदकः समुद्रस्तु समन्तात्परिवेष्ट्य तम्

పుష్కర ద్వీపం రెండో అర్ధభాగం అవతల మహత్తరమైన మధురజల సముద్రం ఆవరించి నిలిచి ఉంది; అది దానిని అన్ని వైపులా చుట్టుముడుతుంది।

Verse 149

परेण तस्य महती दृश्यते लोकसंस्थितिः / काञ्चनी द्विगुणा भूमिः सर्वाह्येकशिलोपमा

దాని అవతల మహత్తరమైన లోకవ్యవస్థ దర్శనమిస్తుంది; స్వర్ణమయమైన, రెండింతల విస్తారమైన ఆ భూమి అంతటా ఒకే శిలలా ఉంటుంది।

Verse 150

तस्यापरेण शैलश्च पर्यासात्पस्मिण्डलः / प्रकाशश्चाप्रकाशश्च लोकालोकः स उच्यते

దాని అవతల చుట్టూరా విస్తరించిన ఒక పర్వతం ఉంది; అది ప్రకాశమూ అప్రకాశమూ రెండింటి సీమ, అందుకే దానిని ‘లోకాలొక’ అని అంటారు।

Verse 151

आलोकस्तस्य चार्वक्तु निरालोकस्ततः परम् / योजनानां सहस्राणि दश तस्योच्छ्रयः समृतः

దాని ఈ వైపు ‘ఆలోక’ భాగం, దాని అవతల ‘నిరాలోక’; దాని ఎత్తు పది వేల యోజనలుగా చెప్పబడింది।

Verse 152

तावांश्च विस्तरस्तस्य पृथिव्यां कामगश्च सः / आलोको लोकवृत्तिस्थो निरालोको ह्यलौकिकः

దాని విస్తారమూ అంతే; అది భూమిపై ఇష్టానుసారం సంచరిస్తుంది; ‘ఆలోక’ లోకవ్యవహారంలో స్థితి, ‘నిరాలోక’ మాత్రం అలౌకికం.

Verse 153

लोकार्द्धे संमिता लोका निरालोकास्तु बाह्यतः / लोकविस्तारमात्रं तु ह्यलोकः सर्वतो बहिः

లోకాలు లోకవిస్తారంలో సగం మేరకు పరిమితమై ఉంటాయి; బయటి వైపు ‘నిరాలోక’ ఉంటుంది; ‘అలోక’ మాత్రం లోకవిస్తారమంతగా ఉండి అన్ని వైపులా బయట నిలుస్తుంది।

Verse 154

परिच्छिन्नः समन्ताच्च उदकेनावृतस्तु सः / आलोकात्परतश्चापि ह्यण्डमा वृत्य तिष्ठति

అది అన్ని వైపులా పరిమితమై జలంతో ఆవరించబడి ఉంది; ‘ఆలోక’కు అవతల కూడా అది అండం (బ్రహ్మాండం)ను చుట్టుకుని నిలుస్తుంది।

Verse 155

अण्डस्यान्तस्त्विमे लोकाः सप्तद्वीपा च मेदिनी / भूर्लोको ऽथ भुवर्ल्लोकः स्वर्लोको ऽथ महस्तथा

ఈ బ్రహ్మాండములో అంతర్భాగమున ఈ లోకములు, సప్తద్వీపములతో కూడిన భూమి ఉన్నాయి—భూలోకం, తదుపరి భువర్లోకం, స్వర్లోకం, అలాగే మహర్లోకం।

Verse 156

जनस्तपस्तथा सत्यमेतावांल्लोकसंग्रहः / एतावानेव विज्ञेयो लोकान्तश्चैव यः परः

జనలోకం, తపోలోకం, సత్యలోకం—ఇంతటితో లోకాల సమాహారం. ఇంతటినే తెలుసుకోవాలి; అలాగే దీనికి అవతల ఉన్న పరలోకాంతమును కూడా।

Verse 157

कुंभस्थायी भवेद्यादृवप्रतीच्यां दिशि चन्द्रमाः / आदितः शुक्लपक्षस्य वपुश्चाण्डस्य तद्विधम्

ప్రతీచ్య (పడమర) దిశలో కుంభరాశిలో ఉన్న చంద్రుడు శుక్లపక్ష ఆరంభంలో ఎలా కనిపిస్తాడో, అలాగే ఈ అండం (బ్రహ్మాండం) యొక్క వపువు అటువంటిదని చెప్పబడింది।

Verse 158

अण्डानामीदृशानां तु कोट्यो ज्ञेयाः सहस्रशः / तिर्यगूर्ध्वमधो वापि कारणस्याव्ययात्मनः

ఇలాంటి అండముల (బ్రహ్మాండముల) కోట్లు, వేల సంఖ్యలు తెలుసుకోవలెను—అవ్యయ కారణస్వరూపుని ఆధీనంగా అవి అడ్డంగా, పైకి, కిందకీ వ్యాపించి ఉన్నాయి।

Verse 159

धरणैः प्राकृतैस्तत्तदावृतं प्रति सप्तभिः / दशाधिक्येन चान्योन्यं धारयन्ति परस्परम्

ప్రతి అండం ఏడు ప్రాకృత ఆవరణములతో ఆవరించబడి ఉంటుంది; ఆ ఆవరణములు పరస్పరం ధరిస్తూ, ఒక్కొక్కటి ముందటిదానికంటే పది రెట్లు అధికంగా ఉంటాయి।

Verse 160

परस्परावृताः सर्वे उत्पन्नाश्च परस्परम् / अण्डस्यास्य समन्तात्तु सन्निविष्टो घनोदधिः

అందరూ పరస్పరం ఆవరించబడి పరస్పరం నుంచే ఉద్భవించారు; ఈ బ్రహ్మాండ అండాన్ని చుట్టూ ఘన సముద్రం స్థితమై ఉంది.

Verse 161

समन्तात्तु वनोदेन धार्यमाणः स तिष्टति / बाह्यतो घनतो यस्य तिर्यगूर्द्ध्वं तु मण्डलम्

అది చుట్టూ జలప్రవాహం చేత ధారింపబడి నిలిచి ఉంటుంది; దాని వెలుపల ఘనత్వంతో అడ్డంగా మరియు పైకి ఒక మండలం విస్తరిస్తుంది.

Verse 162

धार्यमाणं समन्तात्तु तिष्ठते यत्तु तेजसा / अयोगुडनिभो वाह्नः समन्ता न्मण्डलाकृतिः

తేజస్సు చేత చుట్టూ ధారింపబడి నిలిచేది—ఆ అగ్ని ఇనుప గుండ్రని గోళంలా, అన్ని వైపులా మండలాకారంగా ఉంటుంది.

Verse 163

समन्ताद्धनवातेन धार्यमाणः स तिष्ठति / घनवातं तथाकाशो दधानः खलु तिष्ठति

అది చుట్టూ ఘన వాయువుచేత ధారింపబడి నిలుస్తుంది; ఆ ఘన వాయువును ధరించిన ఆకాశమూ నిజంగా నిలిచి ఉంటుంది.

Verse 164

भूतादिश्च तथा काशं भूतादिश्चाप्यसौ महान् / महाश्च सो ऽप्यनन्तेन ह्यव्यक्तेन तु धार्यते

భూతాది తత్త్వం ఆకాశాన్ని ధరిస్తుంది, అలాగే ఈ మహత్ తత్త్వమూ భూతాదిచే ధారింపబడుతుంది; ఆ మహత్తు కూడా అనంత అవ్యక్తం చేత ధారింపబడుతుంది.

Verse 165

अनन्तमपरिव्यक्तं दशधा सूक्ष्ममेव च / अनन्तम कृतात्मानमनादिनिधनं च यत्

ఆది అంతములేని వాడు అవ్యక్తుడై, దశ విధములుగా సూక్ష్మముగా ఉన్నాడు; ఆ అనంతుడే కృతాత్ముడు, ఆదినిధనరహితుడు.

Verse 166

अनित्यं परतो ऽघोरमनालंबमनामयम् / नैकयोजनसाहस्रं विप्रकृष्टमनावृतम्

అనిత్యమైనదానికంటే పరమైనవాడు, అఘోరుడు, ఆధారరహితుడు, నిరామయుడు; సహస్ర యోజనముల దూరంలో, అత్యంత విప్రకృష్టుడై, ఆవరణలేనివాడు.

Verse 167

तम एव निरालोकममर्य्यादमदैशिकम् / देवानामप्यविदितं व्यवहारविवर्जितम्

అదే తమస్సు—ప్రకాశరహితం, మర్యాదలేనిది, దిశలేనిది; దేవతలకూ తెలియనిది, వ్యవహారములన్నిటినీ వదిలినది.

Verse 168

तमसोंते च विश्यातमाकाशान्ते ह्यभास्वरम् / मर्यादायामनन्तस्य देवस्यायतनं महत्

తమస్సు అంత్యంలో, ఆకాశాంతంలో, ప్రకాశరహితమైనది అక్కడ ఉంది; అనంత దేవుని మర్యాదలో అదే మహత్తర ఆయతనం.

Verse 169

त्रिदशानामगम्यं ततस्थानं दिव्यमिति श्रुतिः / महतो देवदेवस्य मर्यादा या व्यवस्थिताः

శ్రుతి ప్రకారం, ఆ స్థానం త్రిదశులకు కూడా అగమ్యమై దివ్యమైనది; అవే మహత్తర దేవదేవుని స్థిరమైన మర్యాదలు.

Verse 170

चन्द्रादित्यावधस्तात्तु ये लोकाः प्रथिता बुधैः / ते लोका इत्यभिहिता जगतस्च न संशयः

చంద్రసూర్యుల కింద బుధులు ప్రసిద్ధి చేసిన లోకాలు ఏవైతే ఉన్నాయో, అవే ‘లోకాలు’ అని చెప్పబడతాయి; ఇదే జగత్తు—సందేహం లేదు।

Verse 171

रसातलतलाः सप्तसप्तैवोर्द्ध्वतलाश्च ये / सप्तस्कन्धस्तथा वायोः सब्रह्मसदना द्विजाः

హే ద్విజులారా! రసాతలాది ఏడు అధస్తలాలు ఉన్నాయి; అలాగే ఏడు ఊర్ధ్వతలాలు కూడా; వాయువుకు ఏడు స్కంధాలు ఉన్నాయి, బ్రహ్మసదనంతో కూడినవి।

Verse 172

आपातालाद्दिवं यावदत्र पञ्चविधा गतिः / प्रमाणमेतज्जगत एष संसारसागरः

ఆపాతాలం నుండి దివ్యలోకం వరకు ఇక్కడ ఐదు విధాల గతి ఉంది; ఇదే జగత్తు యొక్క ప్రమాణం—ఇదే సంసారసాగరం।

Verse 173

अनाद्यन्तां व्रजन्त्येव नैकजातिसमुद्भवाः / विचित्रा जगतः सा वै प्रकृतिर्ब्रह्मणः स्थिता

అనేక జాతుల నుండి పుట్టిన జీవులు అనాది-అంతరహిత గమనంలోనే సాగుతుంటారు; జగత్తు యొక్క ఆ విచిత్ర ప్రకృతి బ్రహ్మలో స్థితమై ఉంది।

Verse 174

यच्चैह दैविकं वाथ निसर्गं बहुविस्तरः / अतीन्द्रियेर्महाभागैः सिद्धैरपि न लक्षितः

ఇక్కడ దైవికమైనదైనా లేదా సహజమైనదైనా, విస్తారంగా వ్యాపించిన సృష్టి-విస్తారం ఇంద్రియాలకు అతీతం; మహాభాగ్య సిద్ధులకూ అది పూర్తిగా గ్రహించబడలేదు।

Verse 175

पृथिव्यंब्वग्निवायूनां नभसस्तमसस्तथा / मानसस्य तु देहस्य अनन्तस्य द्विजोत्तमाः

హే ద్విజోత్తములారా! భూమి, జలం, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశం, తమస్సు—అలాగే మనోమయ దేహం—ఇవి అన్నీ అనంతుని స్వరూపాలే.

Verse 176

क्षयो वा परिणामो वा अन्तो वापि न विद्यते / अनन्त एष सर्वत्र एवं ज्ञानेषु पठ्यते

ఆయనకు క్షయం లేదు, పరిణామం లేదు, అంతమూ లేదు; ఆయన సర్వత్ర అనంతుడు—ఇలా శాస్త్రజ్ఞానంలో చదువబడుతుంది.

Verse 177

तस्य चोक्तं मया पूर्व तस्मिन्नामानुकीर्तने / यः पद्मनाभनाम्ना तु तत्कार्त्स्न्येन च कीर्त्तितः

ఆయన నామానుకీర్తనలో నేను ముందే చెప్పాను—‘పద్మనాభ’ అనే నామంతో ఆయన సంపూర్ణ మహిమతో కీర్తింపబడినవాడు.

Verse 178

स एव सर्वत्र गतः सर्वस्थानेषु पूज्यते / भूमौ रसातले चैव आकाशे पवने ऽनले

ఆయనే సర్వత్ర వ్యాపించి, అన్ని స్థలాలలో పూజింపబడతాడు—భూమిలో, రసాతలంలో, ఆకాశంలో, వాయువులో, అగ్నిలో కూడా.

Verse 179

अर्णवेषु च सर्वेषु दिवि चैव न संशयः / तथा तमसि विज्ञेय एष एव महाद्युतिः

అన్ని సముద్రాలలోను, స్వర్గంలోను—సందేహం లేదు; అలాగే తమస్సులోనూ ఆయనే తెలుసుకోవలసినవాడు—ఆయనే మహాతేజస్సు.

Verse 180

अनेकधा विभक्ताङ्गो महायोगी जनार्दनः / सर्वलोकेषु लोकेश इज्यते बहुधा प्रभुः

అనేక విధాలుగా విభక్తమైన అవయవములు గల మహాయోగి జనార్దనుడు, సమస్త లోకాలలో లోకేశ్వరుడైన ప్రభువు గా అనేక రీతుల పూజింపబడును.

Verse 181

एवं परस्परोत्पन्न धार्यन्ते च परस्परम् / आधाराधेयभावेन विकारास्ते ऽविकारिणः

ఇలా పరస్పరంగా ఉద్భవించిన ఆ వికారములు పరస్పరం ఒకదానిని ఒకటి ధరిస్తాయి; ఆధార-ఆధేయ భావముచే అవి వికారములైనను అవికార తత్త్వాధీనములు.

Verse 182

पृथ्व्यादयो विकारास्ते परिच्छिन्नाः परस्परम् / परस्परधिकाश्चैव प्रविष्टास्ते परस्परम्

పృథివి మొదలైన ఆ వికారములు పరస్పరం పరిమితములైయుండి, పరస్పరం అధికములుగాను; అవి ఒకదానిలో ఒకటి ప్రవేశించి నిలిచియున్నవి.

Verse 183

यस्मात्सृषटास्तु ते ऽन्योन्यं तस्मात्स्थैर्यमुपागताः / प्रागासन्नविशेषास्तु विशेषो ऽन्यविशेषणात्

ఎందుకంటే అవి పరస్పరం సృష్టింపబడినవి; అందువల్ల స్థైర్యమును పొందినవి. ముందుగా అవి అవిశేషములే; కాని ఇతర విశేషణముచే విశేషత కలిగింది.

Verse 184

पृथिव्याद्यास्तु वाद्यन्तापरिच्छिन्नास्त्रयस्तु ते / गुणोपचयसारेण परिच्छेदो विशेषतः

పృథివి మొదలైన తత్త్వములు ఆది-అంతములచే అపరిచ్ఛిన్నములు; అవి మూడు గుణములే. గుణోపచయ సారముచేనే విశేషంగా వాటి పరిచ్ఛేదము నిర్ణయమగును.

Verse 185

शेषाणां तु परिच्छेदः सौक्ष्म्यान्नेह विभाव्यते / भूतेभ्यः परतस्तेभ्यो व्यालोका सा धरा स्मृता

మిగిలిన తత్త్వాల పరిమితి వాటి సూక్ష్మత్వం వల్ల ఇక్కడ గ్రహించబడదు. భూతాలకన్నా పరంగా ఉన్న ఆ ‘వ్యాలోకా’నే ధరగా స్మరించబడింది.

Verse 186

भूतान्यालोक आकाशे परिच्छिन्नानि सर्वशः / पात्रे महति पात्राणि यथैवान्तर्गतानि तु

భూతాలు ‘వ్యాలోక-ఆకాశం’లో అన్ని వైపులా పరిమితమై ఉంటాయి; మహాపాత్రంలో చిన్న పాత్రలు అంతర్గతంగా ఉన్నట్లే.

Verse 187

भवन्त्यन्योन्यहीनानि परस्परसमाश्रयात् / तथा ह्यालोक आकाशे भेदास्त्वन्तर्गता मताः

పరస్పర ఆశ్రయం వల్ల అవి ఒకదానికొకటి లోపించవు. అలాగే ‘వ్యాలోక-ఆకాశం’లో భేదాలు కూడా అంతర్గతంగానే ఉన్నట్లు భావించబడతాయి.

Verse 188

कृत्त्नान्येतानि चत्वारि ह्यन्योन्यस्याधिकानि तु / यावदेतानि भूतानि तावदुत्पत्तिरुच्यते

ఈ నాలుగు సమగ్ర తత్త్వాలు పరస్పరం ఒకదానికొకటి అధికంగా వ్యాపించి ఉంటాయి. ఈ భూతాలు ఎంతవరకు ఉన్నాయో అంతవరకే సృష్టి అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 189

तन्तुनामिव संतारो भूतेष्वन्तर्गतो मतः / प्रत्या ख्याय तु भूतानि कार्योत्पर्त्तिन विद्यते

నూలుల నెయ్యిలా ఈ సంతతి భూతాలలో అంతర్గతంగా ఉన్నట్లు భావించబడుతుంది. భూతాలను నిరాకరిస్తే కార్యోత్పత్తి ఉండదు.

Verse 190

तस्मात्परिमिता भेदाः स्मृताः कार्य्यात्मकास्तु ते / कारणात्मकास्तथैक स्युर्भेदा ये महदादयः

అందువల్ల కార్యస్వరూపమైన భేదాలు పరిమితమని స్మృతిలో చెప్పబడినవి; మహత్ మొదలైన భేదాలు కారణస్వరూపమై ఒకే తత్త్వంగా నిలుస్తాయి.

Verse 191

इत्येष संनिवेशो वै मया प्रोक्तो विभागशः / सप्तद्वीपसमुद्राड्यो याथातथ्यन वै द्विजाः

ఇలా నేను ఈ సన్నివేశాన్ని విభాగాలుగా వివరించాను—సప్తద్వీప సముద్రాలతో సమృద్ధిగా—ఓ ద్విజులారా, యథార్థంగా.

Verse 192

विस्तरान्मण्डलाश्चैव प्रसंख्यानेन चैव हि / वैश्वरूप्रधानस्य परिणामैकदेशिकः

విస్తారంగా మండలాలు, అలాగే సంఖ్యాగణన ద్వారా—ఇది వైశ్వరూప ప్రధానుని పరిణామంలో ఒక భాగమాత్రమే.

Verse 193

अधिष्ठितं भगवता यस्य सर्वमिदं जगत् / एवंभूतगणाः सप्त सन्निविष्टाः परस्परम्

యస్య భగవంతుని అధిష్ఠానంతో ఈ సమస్త జగత్తు నిలిచియున్నదో, అటువంటి ఏడు గణాలు పరస్పరం ఒకదానిలో ఒకటి సన్నివేశించబడ్డాయి.

Verse 194

एतावान्संनिवेशस्तु मया शक्यः प्रभाषितुम् / एतावदेव श्रोतव्यं संनिवेशे तु पार्थेवे

ఇంతవరకే సన్నివేశాన్ని నేను చెప్పగలను; పార్థివ సన్నివేశ విషయములో ఇంతటితోనే వినవలెను.

Verse 195

सप्त प्रकृतयस्त्वेता धारयन्ति परस्परम् / तास्त्वहं परिमाणेन नं संख्यातुमिहोत्सहे

ఈ ఏడు ప్రకృతులు పరస్పరం ఒకదానిని ఒకటి ధరిస్తాయి. వాటిని పరిమాణంతో ఇక్కడ లెక్కించుటకు నేను సమర్థుడను కాను.

Verse 196

असंख्याताः प्रकृतयस्तिर्य्यगूर्द्ध्वमधस्तथा / तारकासंनिवेशश्च यावद्दिव्यानुमण्डलम्

ప్రకృతులు అసంఖ్యాకం—అడ్డంగా, పైకి, కిందకీ అలాగే. నక్షత్రాల విన్యాసమూ దివ్య అనుమండలము వరకు వ్యాపించింది.

Verse 197

पर्य्या यसन्निवेशस्तु भूमेस्तदनु मण्डलः / अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि कृथिव्या वै विचक्षणाः

భూమి యొక్క స్థరాల విన్యాసం తరువాత దాని మండలం ఉంది. ఇకపై, హే విచక్షణులారా, నేను పృథివి యొక్క ఊర్ధ్వ భాగాన్ని వివరిస్తాను.