Shloka 86
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
यतो नित्यमुपादत्ते वासवः परमं जलम् / ततो वर्षं प्रभवति वर्षाकाले प्रजास्विह
Transliteration
yato nityamupādatte vāsavaḥ paramaṃ jalam / tato varṣaṃ prabhavati varṣākāle prajāsviha
Translation
వాసవుడు (ఇంద్రుడు) నిత్యం పరమ జలాన్ని ఎక్కడి నుండి గ్రహించునో, అక్కడి నుండే ఇక్కడ ప్రజలపై వర్షాకాలంలో వర్షం పుట్టును.
Word by Word
यतःfrom which/whence
यतः:
अपादान (Apādāna/source)
TypeIndeclinable
Rootयत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोग (relative adverb); ‘from which/whence’
नित्यम्always
नित्यम्:
काल (Kāla/time)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb: always)
उपादत्तेtakes up/collects
उपादत्ते:
क्रिया (Kriyā/predicate)
TypeVerb
Rootउप-आ-√दा (धातु)
Formलट् (Present); प्रथमपुरुष (3rd person); एकवचन (Singular); आत्मनेपद
वासवःIndra (Vāsava)
वासवः:
कर्ता (Karta/subject)
TypeNoun
Rootवासव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
परमम्supreme/excellent
परमम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa/modifier)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन
जलम्water
जलम्:
कर्म (Karma/object)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
ततःtherefore/from that
ततः:
हेतु/अपादान (cause/source)
TypeIndeclinable
Rootतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; तस्मात्- अर्थे (therefore/from that)
वर्षम्rain
वर्षम्:
कर्ता (Karta/subject)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc); एकवचन; अत्र प्रथमा (subject)
प्रभवतिarises/occurs
प्रभवति:
क्रिया (Kriyā/predicate)
TypeVerb
Rootप्र√भू (धातु)
Formलट्; प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
वर्षा-कालेin the rainy season
वर्षा-काले:
अधिकरण (Adhikaraṇa/time-location)
TypeNoun
Rootवर्षा (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (‘time of rains’); पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन
प्रजासुamong the creatures/people
प्रजासु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/among)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी; बहुवचन
इहhere
इह:
अधिकरण (Adhikaraṇa/location)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (here)