Shloka 174
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
यच्चैह दैविकं वाथ निसर्गं बहुविस्तरः / अतीन्द्रियेर्महाभागैः सिद्धैरपि न लक्षितः
Transliteration
yaccaiha daivikaṃ vātha nisargaṃ bahuvistaraḥ / atīndriyermahābhāgaiḥ siddhairapi na lakṣitaḥ
Translation
ఇక్కడ దైవికమైనదైనా లేదా సహజమైనదైనా, విస్తారంగా వ్యాపించిన సృష్టి-విస్తారం ఇంద్రియాలకు అతీతం; మహాభాగ్య సిద్ధులకూ అది పూర్తిగా గ్రహించబడలేదు।
Word by Word
यत्which/that
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध/relative pronoun)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; relative ‘which/that’ (context decides)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction) — ‘and’
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण/location)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) — ‘here/in this world’
दैविकम्the divine (aspect)
दैविकम्:
Karma (कर्म/object; coordinated with ‘nisargam’)
TypeAdjective
Rootदैविक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; used substantively—‘the divine (thing)’
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/disjunction)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय (disjunctive particle) — ‘or’
अथthen/else
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (particle) — ‘then/also’ (often after vā: ‘or else’)
निसर्गम्natural creation/nature
निसर्गम्:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootनिसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
बहु-विस्तरःof vast extent
बहु-विस्तरः:
Visheshana (विशेषण/predicate qualifier)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक) + विस्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः—बहुः विस्तरः (of great extent); predicate adjective (implied ‘is’)
अतीन्द्रियैःby those beyond the senses / by suprasensory (ones)
अतीन्द्रियैः:
Karana (करण/instrument; with whom/by whom it is perceived)
TypeAdjective
Rootअतीन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; तत्पुरुषः—इन्द्रियाणाम् अतीतः (beyond the senses)
महाभागैःby the greatly fortunate/noble
महाभागैः:
Karana (करण; qualifier of ‘siddhaiḥ’)
TypeAdjective
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; कर्मधारयः—महान् भागः यस्य (greatly fortunate/noble)
सिद्धैःby the Siddhas (perfected beings)
सिद्धैः:
Karana (करण/instrument; agent in passive sense)
TypeNoun
Rootसिद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
अपिeven
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (concessive particle) — ‘even/also’
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (negation particle)
लक्षितःperceived/recognized
लक्षितः:
Karta (कर्ता; predicate in passive sense—‘is not perceived’)
TypeAdjective
Rootलक्ष् (धातु) → लक्षित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मणि—‘observed/recognized’