Shloka 131
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
शुक्लपक्षे चन्द्रवृद्ध्या समुद्रः पूर्यते सदा / प्रक्षीयमाणे बहुले क्षीयते ऽस्तमिते खगे
Transliteration
śuklapakṣe candravṛddhyā samudraḥ pūryate sadā / prakṣīyamāṇe bahule kṣīyate 'stamite khage
Translation
శుక్లపక్షంలో చంద్రవృద్ధితో సముద్రం ఎల్లప్పుడూ నిండుతుంది; బహుల (కృష్ణ) పక్షంలో క్షీణిస్తూ, చంద్రుడు అస్తమించినప్పుడు అది తగ్గుతుంది.
Word by Word
शुक्ल-पक्षेin the bright fortnight
शुक्ल-पक्षे:
Adhikarana (अधिकरण/Time)
TypeNoun
Rootशुक्ल (प्रातिपदिक) + पक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारयः (‘white’ + ‘fortnight’)
चन्द्र-वृद्ध्याby the moon’s increase
चन्द्र-वृद्ध्या:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक) + वृद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (growth of the moon)
समुद्रःthe ocean
समुद्रः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
पूर्यतेis filled
पूर्यते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootपूर् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)
सदाalways
सदा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time)
प्र-क्षीयमाणेwhen (it is) waning
प्र-क्षीयमाणे:
Adhikarana (अधिकरण/Time)
TypeAdjective
Rootक्षि (धातु) + प्र (उपसर्ग)
Formवर्तमानकाले कर्मणि कृदन्त (शानच्/मान), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; पुं/नपुंसक (context: pakṣe)
बहुलेin the dark fortnight
बहुले:
Adhikarana (अधिकरण/Time)
TypeAdjective
Rootबहुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषणम् (for pakṣe)
क्षीयतेis diminished
क्षीयते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootक्षि (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)
अस्तमितेwhen (it is) set
अस्तमिते:
Adhikarana (अधिकरण/Time)
TypeAdjective
Rootअस्तमित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √अस्/अस्तम् + इत)
Formसप्तमी (7th/Locative), एकवचन; पुंलिङ्ग; भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle)
खगेin the moon (the sky-goer)
खगे:
Adhikarana (अधिकरण/Time/Reference)
TypeNoun
Rootखग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; चन्द्रस्य पर्यायः (moon as ‘sky-goer’)