Shloka 154
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
परिच्छिन्नः समन्ताच्च उदकेनावृतस्तु सः / आलोकात्परतश्चापि ह्यण्डमा वृत्य तिष्ठति
Transliteration
paricchinnaḥ samantācca udakenāvṛtastu saḥ / ālokātparataścāpi hyaṇḍamā vṛtya tiṣṭhati
Translation
అది అన్ని వైపులా పరిమితమై జలంతో ఆవరించబడి ఉంది; ‘ఆలోక’కు అవతల కూడా అది అండం (బ్రహ్మాండం)ను చుట్టుకుని నిలుస్తుంది।
Word by Word
परिच्छिन्नःbounded; delimited
परिच्छिन्नः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपरि + छिद् (धातु)
Formकृदन्त—क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle/क्त), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग; ‘bounded/cut off’
समन्तात्on all sides
समन्तात्:
अपादान (Source/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootसमन्तात् (अव्यय)
Formअव्यय (ablatival adverb: ‘from all sides/entirely’)
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
उदकेनby water
उदकेन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootउदक (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग
आवृतःcovered; enclosed
आवृतः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootआ + वृ (धातु)
Formकृदन्त—क्त-प्रत्ययान्त, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग; ‘covered/enclosed’
तुindeed/but
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
सःthat (it)
सः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग
आलोकात्from Āloka
आलोकात्:
अपादान (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootआलोक (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-विभक्ति (Ablative/पञ्चमी), एकवचन, पुंलिङ्ग
परतःbeyond
परतः:
देशाधिकरण (Locative sense/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपरतः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: ‘beyond/further’)
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle; ‘also/even’)
हिindeed
हि:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis)
अण्डम्the cosmic egg
अण्डम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअण्ड (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; here as कर्तृ/कर्म per construction
आup to; completely
आ:
सम्बन्ध (Preverb/particle)
TypeIndeclinable
Rootआ (अव्यय)
Formउपसर्ग/निपात (particle; ‘up to/fully’)
वृत्यhaving encircled
वृत्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Gerund; prior action)
TypeIndeclinable
Rootवृत् (धातु)
Formकृदन्त—ल्यप् (absolutive/gerund), अव्यय; ‘having surrounded/encircled’
तिष्ठतिstands; remains
तिष्ठति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट्-लकार (Present/लट्), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद