Shloka 192
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
विस्तरान्मण्डलाश्चैव प्रसंख्यानेन चैव हि / वैश्वरूप्रधानस्य परिणामैकदेशिकः
Transliteration
vistarānmaṇḍalāścaiva prasaṃkhyānena caiva hi / vaiśvarūpradhānasya pariṇāmaikadeśikaḥ
Translation
విస్తారంగా మండలాలు, అలాగే సంఖ్యాగణన ద్వారా—ఇది వైశ్వరూప ప్రధానుని పరిణామంలో ఒక భాగమాత్రమే.
Word by Word
विस्तरात्from (detailed) expansion
विस्तरात्:
अपादान (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootविस्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन
मण्डलाःcircles/regions
मण्डलाः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (or पुंलिङ्ग in some usages), प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
सम्बन्ध-बोधक (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
एवindeed/only
एव:
सम्बन्ध-बोधक (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक (emphatic/only)
प्रसंख्यानेनby enumeration, by counting
प्रसंख्यानेन:
करण (Means/manner/करण)
TypeNoun
Rootप्रसंख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
चand
च:
सम्बन्ध-बोधक (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
सम्बन्ध-बोधक (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक (emphatic)
हिfor/indeed
हि:
सम्बन्ध-बोधक (Reason/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (causal/emphatic particle)
वैश्वरूप-प्रधानस्यof the cosmic-form chief (principle)
वैश्वरूप-प्रधानस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootवैश्वरूप (प्रातिपदिक) + प्रधान (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (वैश्वरूपं प्रधानं यस्य/यत् = whose chief is the cosmic-form), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
परिणाम-एक-देशिकःa partial transformation
परिणाम-एक-देशिकः:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootपरिणाम (प्रातिपदिक) + एक (प्रातिपदिक) + देशिक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (परिणामस्य एकदेशिकः = partial transformation), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (implicit subject)