Shloka 43
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
इत्येते पर्वताः सप्त शाल्मले मणिभूषणाः / तेषां वर्षाणि वक्ष्यामि सर्पैव तु शुभानि वै
Transliteration
ityete parvatāḥ sapta śālmale maṇibhūṣaṇāḥ / teṣāṃ varṣāṇi vakṣyāmi sarpaiva tu śubhāni vai
Translation
ఇట్లు శాల్మలిలో ఈ ఏడు పర్వతాలు మణిభూషితములు. ఇప్పుడు వాటి వర్షములను (ప్రదేశములను) చెప్పుదును; అవి సర్పసమానంగా శుభములే.
Word by Word
इतिthus
इति:
सम्बन्धसूचक (discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative/closure particle)
एतेthese
एते:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; संकेतवाचक सर्वनाम
पर्वताःmountains
पर्वताः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सप्तseven
सप्त:
विशेषण (of ‘पर्वताः’)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्यावाचक-अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; अत्र विशेषणरूपेण (indeclinable numeral used adjectivally)
शाल्मलेin Śālmala (region/dvīpa)
शाल्मले:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशाल्मल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; द्वीप/देशवाचक
मणि-भूषणाःadorned with jewels
मणि-भूषणाः:
विशेषण (of ‘पर्वताः’)
TypeAdjective
Rootमणि (प्रातिपदिक) + भूषण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष (instrumental/means sense: ‘adorned with jewels’)
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
वर्षाणिregions/varṣas
वर्षाणि:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
वक्ष्यामिI shall describe
वक्ष्यामि:
क्रिया (verbal predicate)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
सर्पाsnakes
सर्पा:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; पाठान्तर/सन्दिग्धपाठः—अर्थतः ‘सर्पाः’ अपेक्षितम् (snakes)
एवindeed
एव:
सम्बन्धसूचक (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपात (emphatic particle: ‘indeed/only’)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्धसूचक (contrast/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
शुभानिauspicious
शुभानि:
विशेषण (qualifier; context unclear due to ‘सर्पा’ reading)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; विशेषण
वैindeed
वै:
सम्बन्धसूचक (assertion)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (assertive particle)