Shloka 13
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
हिरण्यक्षो वराहेण तस्मिञ्छैले निषूदितः / वैभ्राजः सप्तमस्तत्र भ्राजिष्णुः स्फाटिको महान्
Transliteration
hiraṇyakṣo varāheṇa tasmiñchaile niṣūditaḥ / vaibhrājaḥ saptamastatra bhrājiṣṇuḥ sphāṭiko mahān
Translation
ఆ శైలంపై వరాహుడు హిరణ్యాక్షుని సంహరించాడు. అక్కడ ఏడవది ‘వైభ్రాజ’—దీప్తిమంతమైన, మహత్తరమైన, స్ఫటికసమానంగా ప్రకాశించే పర్వతం.
Word by Word
hiraṇyākṣaḥHiraṇyākṣa
hiraṇyākṣaḥ:
Karma (Patient/कर्म)
TypeNoun
Roothiraṇya (प्रातिपदिक) + akṣa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; karmadhāraya/tatpuruṣa proper name ‘golden-eyed’ (समास: प्रायः कर्मधारय/तत्पुरुष)
varāheṇaby the Boar (Varāha)
varāheṇa:
Karaṇa (Agent in passive/करण)
TypeNoun
Rootvarāha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā (Instrumental), Ekavacana
tasminin that
tasmin:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Saptamī (Locative), Ekavacana
śaileon the mountain
śaile:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootśaila (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Saptamī (Locative), Ekavacana
niṣūditaḥwas slain
niṣūditaḥ:
Karma (Patient/कर्म)
TypeVerb
Rootni-ṣūd (धातु) + ta (कृत् प्रत्यय)
FormKṛdanta PPP (क्त), Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
vaibhrājaḥVaibhrāja (name)
vaibhrājaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootvi-bhrāj (धातु) + a (प्रातिपदिक/नाम)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; proper name (mountain)
saptamaḥthe seventh
saptamaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsaptama (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
tatrathere
tatra:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
FormAvyaya, place adverb
bhrājiṣṇuḥshining
bhrājiṣṇuḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhrāj (धातु) + iṣṇu (कृत् प्रत्यय)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; kṛdanta adjective in -iṣṇu (शीलवाचक), ‘shining’
sphāṭikaḥcrystalline
sphāṭikaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsphāṭika (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
mahāngreat
mahān:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahat (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; irregular stem mahat → mahān