Adhyaya 136: A Sūtra-like Manual of Expiations for Ritual Transgressions
Prāyaścittakarmasūtra
Ritual-Manual (Prāyaścitta) with Ethical-Discourse
ഈ അധ്യായത്തിൽ വരാഹൻ പൃഥിവിയോട് ‘മമ കർമാണി’—വരാഹൻ നിർദ്ദേശിച്ച അനുഷ്ഠാനങ്ങളിലെ വിധിഭംഗങ്ങൾക്ക് പ്രായശ്ചിത്തക്രമങ്ങൾ സൂത്രശൈലിയിൽ ഉപദേശിക്കുന്നു. പൂജാദീപം സ്പർശിക്കൽ, ശ്മശാനബന്ധിത അശൗചം തട്ടിയ ശേഷം സമീപിക്കൽ, അനുപയോഗ്യ ദ്രവ്യങ്ങൾ അർപ്പിക്കൽ, ശുദ്ധി–ശിഷ്ടാചാരലംഘനം എന്നിവയ്ക്ക് ഫലമായി നിന്ദ്യജന്മങ്ങൾ (കുറുനരി, കഴുകൻ, പിശാച് മുതലായവ)യും സാമൂഹിക അവമാനവും പറയപ്പെടുന്നു. തുടർന്ന് ദോഷശമനത്തിന് ചതുര്ഥഭക്ത/അഷ്ടഭക്ത ഉപവാസങ്ങൾ, ആകാശശയനം, പഞ്ചഗവ്യസേവനം, തിഥി-വിശേഷവ്രതങ്ങൾ—പ്രത്യേകിച്ച് ശുക്ലപക്ഷ ദ്വാദശീ—വിധിക്കുന്നു. ശ്മശാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പൃഥിവിയുടെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് മറുപടിയായി രുദ്രന്റെ പാപശമനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാരണകഥ പറഞ്ഞു ശ്മശാനത്തിന്റെ ‘മലിനത’യുടെ കാരണം വ്യക്തമാക്കുകയും, സ്ഥലങ്ങളും മുൻകർമ്മങ്ങളാൽ നൈതികമായി നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ നിയന്ത്രിതാചരണം അനിവാര്യമാണെന്ന് സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 136
Verse 1
अथ प्रायश्चित्तकर्मसूत्रम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ दीपं स्पृष्ट्वा तु यो देवि मम कर्माणि कारयेत् ॥ तस्यापराधाद्वै भूमे पापं प्राप्नोति मानवः
ഇപ്പോൾ പ്രായശ്ചിത്തകർമ്മസൂത്രം (നിയമസമാഹാരം) ആരംഭിക്കുന്നു. ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവി! ദീപം സ്പർശിച്ച് എന്റെ കർമ്മങ്ങൾ (അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ) നടത്തിക്കുന്നവൻ, ആ അപരാധം മൂലം, ഹേ ഭൂമേ, മനുഷ്യൻ പാപം പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 2
तच्छृणुष्व महाभागे कथ्यमानं मया अनघे ॥ जायते षष्टिवर्षाणि कुष्ठी गात्रपरिप्लुतः
ഹേ മഹാഭാഗേ, ഹേ അനഘേ! ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രവിക്കൂ—മനുഷ്യൻ അറുപത് വർഷം കുഷ്ഠരോഗിയായി ജനിക്കുന്നു; ശരീരം മുഴുവനും രോഗം വ്യാപിച്ചിരിക്കും।
Verse 3
चाण्डालस्य गृहे तत्र एवमेतन्न संशयः ॥ एवं भुक्त्वा तु तत्कर्म मम क्षेत्रे मृतो यदि
അവിടെ ചാണ്ഡാലന്റെ വീട്ടിൽ തന്നെയാണ് ജനനം—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ആ കർമ്മഫലം അനുഭവിച്ച ശേഷം ആരെങ്കിലും എന്റെ ക്ഷേത്രത്തിൽ (പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ) മരിച്ചാൽ…
Verse 4
मद्भक्तश्चैव जायेत शुद्धे भागवते गृहे ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि दीपस्य स्पर्शनाद्भुवि
അപ്പോൾ അവൻ തീർച്ചയായും എന്റെ ഭക്തനായി ശുദ്ധ ഭാഗവതന്റെ വീട്ടിൽ ജനിക്കുന്നു. ദീപം സ്പർശിച്ചതാൽ ഉണ്ടായ ദോഷത്തിനായി ഭൂമിയിൽ ചെയ്യേണ്ട പ്രായശ്ചിത്തം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു।
Verse 5
तरन्ति मनुजा येन कष्टं चाण्डालयोनिषु ॥ यस्य कस्यापि मासस्य शुक्लपक्षे च द्वादशी
ഇതിനാൽ മനുഷ്യർ ചാണ്ഡാല-യോനികളിലെ ജന്മദുഃഖം കടന്നുപോകുന്നു. ഏതൊരു മാസത്തിലും ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ദ്വാദശിയിൽ…
Verse 6
चतुर्थभक्तमाहारमाकाशशयने स्वपेत् ॥ दीपं दत्त्वापराधाद्वै तरन्ति मनुजा भुवि
ചതുര്ഥഭക്തമായി (അൽപാഹാരം/കുറഞ്ഞ തവണ) ആഹാരം കഴിച്ച് ആകാശശയനത്തിൽ ശയിക്കണം. ദീപദാനം ചെയ്താൽ ഭൂമിയിലെ മനുഷ്യർ അപരാധം കടന്നുപോകുന്നു.
Verse 7
शुचिर्भूत्वा यथान्यायं मम कर्मपथे स्थितः ॥ एतत्ते कथितं भद्रे स्पर्शने दीपकस्य तु
ശുചിയായി, നിയമപ്രകാരം എന്റെ കർമപഥത്തിൽ നിലകൊണ്ട്—ഹേ ഭദ്രേ, ദീപകത്തെ സ്പർശിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ഇത് നിന്നോട് പറഞ്ഞു.
Verse 8
संसारशोधनं चैव यत्कृत्वा लभते शुभम् ॥ श्मशानं यो नरो गत्वा अस्नात्वैव तु मां स्पृशेत्
ഇതും സംസാരശോധനമാണ്; ഇത് ചെയ്താൽ ശുഭഫലം ലഭിക്കുന്നു. ഒരാൾ ശ്മശാനത്തിൽ പോയിട്ട് കുളിക്കാതെയേ എന്നെ സ്പർശിച്ചാൽ…
Verse 9
मम दोषापराधस्य शृणु तत्त्वेन यत्फलम् ॥ जम्बुको जायते भूमौ वर्षाणां नव पञ्च च ॥
എന്റെ ദോഷവും അപരാധവും ഉണ്ടാക്കുന്ന ഫലം സത്യമായി കേൾക്കുക: അവൻ ഭൂമിയിൽ ഒൻപതും അഞ്ചും വർഷം (പതിനാലു വർഷം) കുറുക്കനായി ജനിക്കുന്നു.
Verse 10
पिशाचो जायते तत्र वर्षाणि नव पञ्च च ॥ ततस्तु कुणपोच्छिष्टं त्रिंशद्वर्षाणि खादति ॥
അവിടെ അവൻ ഒമ്പതും അഞ്ചും വർഷം (ആകെ പതിനാലു വർഷം) പിശാചയോനിയിൽ ജനിക്കുന്നു; തുടർന്ന് മുപ്പതു വർഷം ശവത്തിന്റെ ഉച്ഛിഷ്ടം ഭക്ഷിക്കുന്നു।
Verse 11
ततो नारायणाच्छ्रुत्वा धरणी वाक्यमब्रवीत् ॥ एतन्मे परमं गुह्यं लोकनाथ जनार्दन ॥
പിന്നീട് നാരായണനിൽ നിന്ന് കേട്ട് ധരണി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—“ഹേ ലോകനാഥ ജനാർദന, ഇത് എനിക്ക് പരമ ഗുഹ്യമായ കാര്യമാകുന്നു.”
Verse 12
परं कौतूहलं देव निखिलं वक्तुमर्हसि ॥ श्मशानं पुण्डरीकाक्ष ईश्वरेण प्रशंसितम् ॥
ഹേ ദേവാ, അത്യന്തം കൗതൂഹലജനകമായ ഈ സമസ്ത വിഷയവും നിങ്ങൾ വിശദീകരിക്കേണ്ടതാണ്. ഹേ പുണ്ഡരീകാക്ഷ, ശ്മശാനത്തെ ഈശ്വരൻ പ്രശംസിച്ചിട്ടുണ്ട്।
Verse 13
किं त्वत्र त्रिगुणं देव पवित्रे शिवभाषिते ॥ स तव रमते नित्यं भगवान्स्तु महामतिः ॥
എന്നാൽ ഹേ ദേവാ, ശിവൻ പ്രസ്താവിച്ച ഈ പവിത്ര വിഷയത്തിൽ ഇവിടെ ത്രിഗുണസംബന്ധമായത് എന്താണ്? കാരണം ആ മഹാമതി ഭഗവാൻ ഇതിൽ നിത്യവും രമിക്കുന്നു।
Verse 14
कपालं गृह्य देवोऽत्र दीप्तिमन्तं महौजसम् ॥ प्रशंसितं च रुद्रेण भवता किं विनिन्दितम् ॥
ഇവിടെ കപാലം ധരിച്ച ആ ദേവൻ ദീപ്തിമാനും മഹൗജസ്വിയും ആകുന്നു; റുദ്രൻ അവനെ പ്രശംസിച്ചുമുണ്ട്. അങ്ങനെ ഇരിക്കെ നിങ്ങൾ എന്തിന് നിന്ദിക്കുന്നു?
Verse 15
श्मशानं पद्मपत्राक्ष रुद्रस्य च निशि प्रियम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि इदमाख्यानमुत्तमम् ॥
ഹേ പദ്മപത്രാക്ഷി! ശ്മശാനവും രാത്രിയിൽ രുദ്രനു പ്രിയമാണ്. ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവി, തത്ത്വത്തോടെ എന്റെ ഈ ഉത്തമാഖ്യാനം ശ്രവിക്കൂ.
Verse 16
अद्यापि ते न जानन्ति ह्यनघे संहितव्रताः ॥ कृत्वा सुदुष्करं कर्म सर्वभूतपतिं हरिम् ॥
ഹേ അനഘേ! ഇന്നും സംയതവ്രതന്മാർ അറിയുന്നില്ല—അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കര്മ്മം ചെയ്തിട്ടും—ഹരി സർവ്വഭൂതപതിയാണെന്നത്.
Verse 17
हत्वा च बालान्वृद्धांश्च त्रिपुरे रूपिणीः स्त्रियः ॥ तेन पापेन सम्बद्धो न शक्नोति विचेष्टितुम् ॥
ത്രിപുരയിൽ ബാലന്മാരെയും വൃദ്ധന്മാരെയും രൂപവതികളായ സ്ത്രീകളെയും വധിച്ച്, ആ പാപബന്ധത്തിൽ കുടുങ്ങിയവൻ സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കുവാൻ കഴിയുന്നില്ല.
Verse 18
प्रणष्टमानसैश्वर्यो नष्टा माया च योगिनः ॥ विवर्णवदनो भूत्वा तिष्ठते स महेश्वरः ॥
അവന്റെ മാനസൈശ്വര്യം നശിച്ചു, യോഗിയുടെ മായയും നശിച്ചു; ആ മഹേശ്വരൻ വിവർണ്ണമുഖനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
Verse 19
ततो ध्यातो मया देवि शङ्करः पुनरेष्यति ॥ यावत्पश्यामि तं देवं देवि दिव्येन चक्षुषा
അപ്പോൾ, ഹേ ദേവി, ഞാൻ ധ്യാനിച്ചു—“ശങ്കരൻ വീണ്ടും വരും”—ഹേ ദേവി, ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ ആ ദേവനെ ഞാൻ കാണുവോളം.
Verse 20
नष्टं मायाबलं रुद्रं सर्वभूतमहेश्वरम् ॥ ततोऽहं तत्र गत्वा तु यष्टुकामं त्र्यम्बकम्
സകലഭൂതങ്ങളുടെ മഹേശ്വരനായ രുദ്രന്റെ മായാബലം നശിച്ചു; തുടർന്ന് ഞാൻ അവിടെ ചെന്നു യജ്ഞം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച ത്ര്യമ്പകനെ സമീപിച്ചു।
Verse 21
नष्टसंज्ञो हतज्ञानो नष्टयोगबलोऽबलः ॥ तत ईशो मया चोक्तो वाक्यमेवं सुखावहम्
അവൻ ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടും ജ്ഞാനം ക്ഷയിച്ചും യോഗബലം നഷ്ടപ്പെട്ടും ദുർബലനായി; തുടർന്ന് ഞാൻ ഈശ്വരനോട് ആശ്വാസം നൽകുന്ന വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।
Verse 22
किमिदं तिष्ठसे रुद्र कश्मलेन समावृतः ॥ त्वं कर्त्ता च विकर्त्ता च विकाराकार एव च
ഹേ രുദ്രാ, മോഹം മൂടിയിരിക്കെ ഇങ്ങനെ എന്തിന് നിൽക്കുന്നു? നീ കർത്താവും പരിവർത്തകനും ആകുന്നു; വികാരത്തിന്റെ ആകൃതിയും നീ തന്നേ।
Verse 23
त्वं वैशाख्यं वियोगं च त्वं योनिस्त्वं परायणम् ॥ त्वमुग्रदेवदेवादिस्त्वं साम त्वं तथा दिशः
നീ വൈശാഖ്യവും വിരഹവും; നീ യോനി, നീ പരമാശ്രയം. നീ ഉഗ്രൻ, ദേവന്മാരുടെയും ദിവ്യഗണങ്ങളുടെയും ആദി; നീ സാമഗാനവും ദിക്കുകളും നീ തന്നേ।
Verse 24
किं न बुध्यति चात्मानं गणैः परिवृतो भवान् ॥ किमिदं देवदेवेश विवर्णः पृथुलोचनः
ഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിട്ടും നീ നിന്റെ സ്വരൂപം തിരിച്ചറിയുന്നില്ലേ? ഹേ ദേവദേവേശാ, ഇതെന്ത്—നീ വർണ്ണം മങ്ങിയവനായി, വിശാലനേത്രനായി എന്തുകൊണ്ട്?
Verse 25
तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन यत्पृष्टोऽसि मया भवान् ॥ स्मर योगं च मायां च पश्य विष्णोर्महात्मनः
അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നോടു ചോദിച്ചതിനെ തത്ത്വമായി സത്യമായി എനിക്കു പറയുക. യോഗവും മായയും സ്മരിക്ക; മഹാത്മാവായ വിഷ്ണുവിന്റെ അവയെ ദർശിക്ക.
Verse 26
तव चैव प्रियार्थाय येनाहमिह चागतः ॥ ततो मम वचः श्रुत्वा लब्धसंज्ञो महेश्वरः
നിന്റെ പ്രിയഹിതത്തിനായിട്ടുതന്നെ ഞാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു. തുടർന്ന് എന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട മഹേശ്വരൻ വീണ്ടും ബോധം പ്രാപിച്ചു.
Verse 27
उवाच मधुरं वाक्यं पापसंतप्तलोचनः ॥ शृणु तत्त्वेन मे देव कोऽन्योऽप्येवं करिष्यति
അപ്പോൾ പാപംകൊണ്ട് ദഹിച്ച കണ്ണുകളോടെ അവൻ മധുരവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവാ, എന്റെ വൃത്താന്തം തത്ത്വമായി കേൾക്കുക; ഇങ്ങനെ മറ്റാരാണ് ചെയ്യുക?”
Verse 28
लब्धो योगश्च साङ्ख्यं च जातोऽस्मि विगतज्वरः ॥ त्वत्प्रसादेन जातोऽस्मि पूर्णाम्बुरिव सागरः
യോഗവും സാംഖ്യവും വീണ്ടും ലഭിച്ചു; ജ്വരസദൃശമായ ക്ലേശത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ വിമുക്തനായി. നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ ജലപൂർണ്ണമായ സമുദ്രംപോലെ ആയി.
Verse 29
अहं त्वां तु विजानामि मां त्वं जानासि माधव ॥ आवयोरन्तरं कोऽपि न पश्यति जनार्दन
ഞാൻ നിന്നെ അറിയുന്നു, നീ എന്നെയും അറിയുന്നു, ഹേ മാധവ. നമ്മുടെ ഇടയിൽ ഭേദം ആരും കാണുന്നില്ല, ഹേ ജനാർദന.
Verse 30
ब्रह्माणं तु विजानाति नावयोरन्तरेण हि ॥ साधु विष्णो महाभाग सर्वमायाकरण्डक
ഈ തത്ത്വം ബ്രഹ്മനേ അറിയുന്നു; കാരണം ഞങ്ങളിരുവരിലും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഭേദമില്ല. ഹേ വിഷ്ണോ, മഹാഭാഗ്യവാനേ! നീ സദ്വാക്യം പറഞ്ഞു—നീ സർവ്വമായയുടെ കരണ്ഡകം (പെട്ടി) ആകുന്നു.
Verse 31
एवं मह्यं हरो वाक्यमुक्त्वा भूतमहेश्वरः ॥ मुहूर्त्तं ध्यानमास्थाय पुनः प्रोवाच माधवि
ഇങ്ങനെ എന്നോടു വചനം പറഞ്ഞ ശേഷം, ഭൂതങ്ങളുടെ മഹേശ്വരനായ ഹരൻ ക്ഷണനേരം ധ്യാനത്തിൽ ആസീനനായി; പിന്നെ, ഹേ മാധവീ, വീണ്ടും സംസാരിച്ചു.
Verse 32
तव विष्णो प्रसादेन मया तत्त्रिपुरं हतम् ॥ निहता दानवास्तत्र गर्भिण्यश्च निपातिताः
ഹേ വിഷ്ണോ, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ ആ ത്രിപുരത്തെ സംഹരിച്ചു. അവിടെ ദാനവർ നിഹതരായി; ഗർഭിണികളെയും വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു.
Verse 33
बालवृद्धा हतास्तत्र विस्फुरन्तो दिशो दश ॥ तस्य पापस्य दोषेण न शक्नोमि विचेष्टितुम्
അവിടെ ബാലരും വൃദ്ധരും പോലും നിഹതരായി; പത്ത് ദിക്കുകളും വിറയ്ക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു. ആ പാപത്തിന്റെ ദോഷം മൂലം ഞാൻ ശരിയായി പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.
Verse 34
प्रणष्टयोगमायश्च नष्टैश्वर्यश्च माधव ॥ किं कर्त्तव्यं मया विष्णो पापावस्थेन सम्प्रति
ഹേ മാധവ, എന്റെ യോഗമായ നശിച്ചു; ഐശ്വര്യവും ക്ഷയിച്ചു. ഹേ വിഷ്ണോ, പാപം കലുഷിതമായ ഈ അവസ്ഥയിൽ ഇപ്പോൾ ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?
Verse 35
विष्णो तत्त्वेन मे ब्रूहि शोधनं पापनाशनम् ॥ येन वै कृतमात्रेण शुद्धो मुच्येत किल्बिषात्
ഹേ വിഷ്ണുവേ, സത്യതത്ത്വത്തോടെ പാപനാശകമായ ശോധനം എനിക്കു പറയുക—അത് ഒരിക്കൽ മാത്രം ചെയ്താലും മനുഷ്യൻ ശുദ്ധനായി കിൽബിഷത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.
Verse 36
एवं चिन्तात्मनस्तस्य मया रुद्रस्य भाषितम् ॥ कपालमालां गृहीत्वा समलं गच्छ शङ्कर
രുദ്രൻ ഇങ്ങനെ ആശങ്കാഭരിതമായ ചിന്തയിൽ ലീനനായിരിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ അവനോട് പറഞ്ഞു—‘കപാലമാല കൈക്കൊണ്ട്, ഹേ ശങ്കരാ, അശുദ്ധസ്ഥാനത്തേക്ക് പോകുക.’
Verse 37
कीदृशः समलो विष्णो यत्र गच्छामहे वयम् ॥ ततस्तस्य वचः श्रुत्वा शङ्करस्य महेश्वरि
‘ഹേ വിഷ്ണുവേ, ഞങ്ങൾ പോകേണ്ട അശുദ്ധസ്ഥലം എങ്ങനെയുള്ളതാണ്?’ തുടർന്ന് ശങ്കരന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടിട്ട്, ഹേ മഹേശ്വരീ…
Verse 38
तत्पापशोधनार्थाय मया वाक्यं प्रभाषितम् ॥ श्मशानं समलं रुद्र पूतिको व्रणगन्धिकः
ആ പാപം ശോധനം ചെയ്യുന്നതിനായി ഞാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—‘ഹേ രുദ്രാ, ശ്മശാനം അശുദ്ധമാണ്; അത് പുഴുകിയതും വ്രണങ്ങളുടെ ദുർഗന്ധം നിറഞ്ഞതുമാണ്.’
Verse 39
स्वयं तिष्ठन्ति वै तत्र मनुजा विगतस्पृहाः ॥ तत्र गृह्य कपालानि रम तत्रैव शङ्कर ॥
അവിടെ മനുഷ്യർ സത്യമായും സ്വമേധയാ നിലകൊള്ളുന്നു, ആഗ്രഹരഹിതരായി. അവിടെ കപാലപാത്രങ്ങൾ കൈക്കൊണ്ട്, ഹേ ശങ്കരാ, അവിടെയേ വസിച്ച് വിഹരിക്കൂ.
Verse 40
तत्र वर्षसहस्राणि दिव्यान्येव दृढव्रतः ॥ ततो भक्षय मांसानि पापक्शयचिकीर्षुकः ॥
അവിടെ ദൃഢവ്രതനായി ദിവ്യമായ ആയിരം വർഷങ്ങൾ വസിക്ക; പിന്നെ പാപക്ഷയം ആഗ്രഹിച്ചു മാംസം ഭക്ഷിക്ക.
Verse 41
हतानां चैव मांसानि ये च भोज्यास्तव प्रियाः ॥ एवं सर्वैर्गणैः सार्द्धं वस तत्र सुनिश्चितः ॥
ഹതരായവരുടെ ഭോജ്യവും നിനക്കു പ്രിയവും ആയ മാംസം ഭക്ഷിക്ക; ഇങ്ങനെ എല്ലാ ഗണങ്ങളോടും കൂടി അവിടെ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ വസിക്ക.
Verse 42
पूर्णे वर्षसहस्रे तु स्थित्वा त्वं समले पुनः ॥ गच्छाश्रमपदं पश्चाद्गौतमस्य महामुनेः ॥
ആയിരം വർഷം പൂർത്തിയായാൽ, ആ മലിനസ്ഥാനത്ത് വീണ്ടും നിലകൊണ്ട്; പിന്നെ മഹാമുനി ഗൗതമന്റെ ആശ്രമപദത്തിലേക്ക് പോകുക.
Verse 43
तत्र ज्ञास्यसि चात्मानं गौतमाश्रमसंस्थितः ॥ प्रसादाद्गौतममुनेर्भवता गतकिल्बिषः ॥
അവിടെ ഗൗതമാശ്രമത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി നീ നിന്റെ ആത്മസ്വരൂപം അറിയും; ഗൗതമമുനിയുടെ പ്രസാദത്താൽ നീ കുറ്റമുക്തനാകും.
Verse 44
सततं पापसम्पन्नं कपालं शिरसि स्थितम् ॥ ऋषिः पातयितुं शक्तस्त्वत्प्रसादान्न सशङ्क्यः ॥
എപ്പോഴും പാപഭാരത്തോടെ നിറഞ്ഞ ആ കപാലം നിന്റെ ശിരസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ഋഷിക്ക് അത് വീഴ്ത്താൻ കഴിയും—നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഇതിൽ സംശയമില്ല.
Verse 45
एवं रुद्रं वरं दत्त्वा तत्रैवान्तरहितोऽभवम् ॥ रुद्रोऽपि भ्रमते तत्र श्मशाने पापसंवृते ॥
ഇങ്ങനെ രുദ്രനു വരം നല്കി ഞാൻ അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു. രുദ്രനും അവിടെ പാപം മൂടിയ ശ്മശാനത്തിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.
Verse 46
एतत्ते कथितं भद्रे श्मशानं मे जुगुप्सितम् ॥ विना तु कृतसंस्कारो मम कर्मपरायणः ॥
ഭദ്രേ, ഇതു നിന്നോട് പറഞ്ഞു—ശ്മശാനം എനിക്ക് ജുഗുപ്സിതമാണ്. എങ്കിലും വിധിപ്രകാരം സംസ്കാരങ്ങൾ ചെയ്യാതെ ഞാൻ കർത്തവ്യകർമ്മത്തിൽ പരായണനാണ്.
Verse 47
प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन शुध्यति किल्बिषात् ॥ कृत्वा चतुर्थभक्षं तु दिनानि दश पञ्च च ॥
ദോഷത്തിൽ നിന്ന് ശുദ്ധിയാകുന്ന പ്രായശ്ചിത്തം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ‘ചതുർത്ഥ-ഭക്ഷ’ നിഷ്ഠ സ്വീകരിച്ച് പത്ത് കൂടെ അഞ്ച് ദിവസം (അഥവാ പതിനഞ്ച് ദിവസം) ആചരിക്കണം.
Verse 48
आकाशशयनं कुर्यादेकवस्त्रः कुशासने ॥ प्रभाते पञ्चगव्यं च पातव्यं कर्मशोधनम् ॥
ഒരുവസ്ത്രം ധരിച്ചു കുശാസനത്തിൽ, തുറന്ന ആകാശത്തിൻ കീഴിൽ ശയിക്കണം. പ്രഭാതത്തിൽ കർമ്മശുദ്ധിക്കായി പഞ്ചഗവ്യം പാനം ചെയ്യണം.
Verse 49
विमुक्तः सर्वपापेभ्यो मम लोकं स गच्छति ॥ पिण्याकं भक्षयित्वा तु यो देवमुपसर्पति
അവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. പിന്നെ പിണ്യാകം (എണ്ണക്കട്ടി) ഭക്ഷിച്ച് ദേവനെ ഉപാസനാർത്ഥം സമീപിക്കുന്നവൻ…
Verse 50
तस्य वै शृणु सुश्रोणि प्रायश्चित्तं सुशोधनम् ॥ उलूको दश वर्षाणि कच्छपस्तु समास्त्रयः
ആ കാര്യത്തിൽ, ഹേ സുശ്രോണി, നന്നായി ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന പ്രായശ്ചിത്തം കേൾക്കുക. (ഫലമായി) പത്ത് വർഷം മൂങ്ങ-യോനി, മൂന്ന് വർഷം ആമ-യോനി ലഭിക്കുന്നു.
Verse 51
जायते मानवस्तत्र मम कर्मपरायणः ॥ यांस्तु दोषान्प्रपश्यन्ते संसारेऽस्मिन्वसुन्धरे
അവിടെ മനുഷ്യൻ ജന്മിക്കുന്നു—എന്റെ വിധിപ്രകാരം കർമത്തിൽ പരായണനായവൻ. എന്നാൽ, ഹേ വസുന്ധരാ, ഈ സംസാരചക്രത്തിൽ അവർ കാണുന്ന ദോഷങ്ങൾ…
Verse 52
तस्य वक्ष्यामि सुश्रोणि प्रायश्चित्तं महौजसम् ॥ किल्बिषाद्येन मुच्येत संसारान्तं च गच्छति
അതിന്, ഹേ സുശ്രോണി, ഞാൻ മഹാശക്തിയുള്ള പ്രായശ്ചിത്തം പ്രസ്താവിക്കുന്നു; അതിനാൽ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി സംസാരത്തിന്റെ അന്ത്യം പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 53
यावकेन दिनैकं तु गोमूत्रेण च कारयेत् ॥ रात्रौ वीरासनं कुर्यादाकाशशयने वसेत्
ഒരു ദിവസം യാവക (യവാദി ധാന്യം)യും ഗോമൂത്രവും ഉപയോഗിച്ച് (വ്രതം) ആചരിക്കണം. രാത്രിയിൽ വീരാസനത്തിൽ ഇരിക്കുകയും തുറന്ന ആകാശത്തിന് കീഴിൽ ശയിക്കുകയും വേണം.
Verse 54
न स गच्छति संसारं मम लोकं स गच्छति ॥ वराहमांसनेन तु यो मम कुर्वीत प्रापणम्
അവൻ വീണ്ടും സംസാരത്തിലേക്ക് പോകുന്നില്ല; അവൻ എന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. എന്നാൽ, വരാഹമാംസത്തോടെ എനിക്ക് അർപ്പണം (പ്രാപണം) ചെയ്യുന്നവൻ…
Verse 55
यावद्रोम वराहस्य मम गात्रेषु संस्थितम् ॥ तावद्वर्षसहस्राणि नरके पच्यते भुवि
വരാഹത്തിന്റെ ഒരു രോമം പോലും എന്റെ അവയവങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്നത്രയും കാലം, അത്രയും ആയിരം ആയിരം വർഷങ്ങൾ അവൻ ഭൂമിയിലെ നരകലോകങ്ങളിൽ വേവിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 56
अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ वाराहेण तु मांसनेन यस्तु कुर्वीत प्रापणम्
ഇനിയും ഒരു കാര്യം ഞാൻ നിന്നോട് പറയും—ഹേ വസുന്ധരേ, അത് ശ്രവിക്കൂ. വരാഹമാംസത്തോടെ അർപ്പണം (പ്രാപണം) ചെയ്യുന്നവൻ…
Verse 57
यावत् तत्तनुसंस्थं तु भजते तु प्रतिष्ठितम् ॥ तावत्स पतते देवि सौकरीं योनिमास्थितः
ആ (ദോഷം/കർമ്മം) അവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിലനിന്ന് ഉറച്ചിരിക്കുന്നത്രയും കാലം, ഹേ ദേവീ, അവൻ പന്നിയോടു സാമ്യമുള്ള യോനി സ്വീകരിച്ച് അധഃപതിക്കുന്നു।
Verse 58
अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ यां गतिं सम्प्रपद्येत मम कर्मपरायणः
ഇനിയും ഞാൻ പറയുന്നു—ഹേ വസുന്ധരേ, ശ്രവിക്കൂ: എന്റെ വിധിച്ച ആചാര-കർമ്മങ്ങളിൽ പരായണനായവൻ ഏതു ഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു എന്ന്.
Verse 59
अन्धो भूत्वा ततो देवि जन्म चैवं प्रतिष्ठितम् ॥ एवं गत्वा तु संसारं वराहमांसप्रापणात्
അപ്പോൾ, ഹേ ദേവീ, അവൻ അന്ധനായി ജന്മിക്കുന്നു; അങ്ങനെ തന്നെയാണ് അവന്റെ ജന്മം ഉറപ്പപ്പെടുന്നത്. വരാഹമാംസം ലഭിച്ചതിന്റെ ഫലമായി ഇങ്ങനെ അവൻ സംസാരത്തിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു।
Verse 60
जायते विपुले सिद्धे कुले भागवते शुचिः ॥ विनीतः कृतसंस्कारो मम कर्मपरायणः
അവൻ സമൃദ്ധവും സിദ്ധവുമായ ഭഗവദ്ഭക്ത ശുചികുലത്തിൽ ജനിക്കുന്നു; വിനീതൻ, സംസ്കാരസമ്പന്നൻ, എനിക്കനുസൃതമായ കര്മങ്ങളിൽ പരായണൻ.
Verse 61
द्रव्यवाङ्गुणवांश्चैव रूपवाञ्छीलवाञ्छुचिः ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि तस्य कायविशोधनम्
ധനം, ഗുണം, രൂപം, ശീലം, ശുചിത്വം എന്നിവയുള്ള അവനുവേണ്ടി—ഇപ്പോൾ അവന്റെ ദേഹശുദ്ധിക്കായുള്ള പ്രായശ്ചിത്തം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.
Verse 62
किल्बिषाद्येन मुच्येत मम कर्मपरायणः ॥ फलाहारो दिनान्सप्त सप्त मूलाशनस्तथा
ഇതിനാൽ എനിക്കനുസൃതമായ കര്മങ്ങളിൽ പരായണനായവൻ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും: അവൻ ഏഴ് ദിവസം ഫലാഹാരം, അതുപോലെ ഏഴ് ദിവസം മൂലാഹാരം ആചരിക്കണം.
Verse 63
दिनानि सप्त तिष्ठेत सप्त वै पायसेन च ॥ तक्रेण सप्त दिवसान्सप्त पावकभोजनः
അവൻ ഏഴ് ദിവസം നിയമം പാലിക്കണം; പിന്നെ ഏഴ് ദിവസം പായസം (ക്ഷീരാന്നം) കഴിക്കണം; ഏഴ് ദിവസം തക്രം (മോര്) കഴിക്കണം; കൂടാതെ ഏഴ് ദിവസം പവിത്ര അഗ്നിയിൽ പാകം ചെയ്ത ആഹാരം സ്വീകരിക്കണം.
Verse 64
तत्र दोषं प्रवक्ष्यामि शृणु सुन्दरि तत्त्वतः ॥ दशकवर्षसहस्राणि दरिद्रो जायते पुनः
അവിടെ ഉള്ള ദോഷം ഞാൻ പറയുന്നു—ഹേ സുന്ദരി, തത്ത്വപ്രകാരം കേൾക്കുക: അവൻ പത്തായിരം വർഷങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ദരിദ്രനായി ജനിക്കുന്നു.
Verse 65
ततो भवेत्सुपूतात्मा मद्भक्तः स न संशयः ॥ यस्तु भागवतो भूत्वा कामरागेण मोहितः
അപ്പോൾ അവൻ അത്യന്തം ശുദ്ധാത്മാവാകുന്നു; അവൻ എന്റെ ഭക്തനാണ്—ഇതിൽ സംശയമില്ല. എന്നാൽ ഭഗവദ്ഭക്തനായിട്ടും കാമവും രാഗവും മൂലം മോഹിതനായവൻ…
Verse 66
दीक्षितः पिबते मद्यं प्रायश्चित्तं न विद्यते ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे
ദീക്ഷിതൻ മദ്യം കുടിച്ചാൽ, അവനു പ്രായശ്ചിത്തം ഇല്ല. മറ്റൊരു കാര്യവും ഞാൻ പറയും—ഹേ വസുന്ധരേ, അത് കേൾക്കുക.
Verse 67
अग्निवर्णां सुरां पीत्वा तेन मुच्येत किल्बिषात् ॥ य एतेन विधानेन प्रायश्चित्तं समाचरेत्
അഗ്നിവർണ്ണമായ സുര കുടിച്ചാൽ, അതിനാൽ അവൻ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകാം. ഈ വിധാനപ്രകാരം പ്രായശ്ചിത്തം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ…
Verse 68
न स लिप्यति पापेन संसारं च न गच्छति ॥ कौसुम्भं चैव यः शाकं भक्षयेन्मम पूजकः
അവൻ പാപത്തിൽ ലിപ്തനാകുന്നില്ല; സംസാരചക്രത്തിലേക്കും പോകുന്നില്ല. കൂടാതെ എന്റെ പൂജകനായി ‘കൗസുംഭ’ എന്ന ശാകം ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ…
Verse 69
नरके पच्यते घोरे दश पञ्च च सूकरः ॥ ततो गच्छेच्छ्वयोनौ च त्रीणि वर्षाणि जम्बुकः ॥
അവൻ ഭയങ്കര നരകത്തിൽ വേവിക്കപ്പെടുന്നു; പതിനഞ്ചു വർഷം സൂകരനായി ജനിക്കുന്നു. തുടർന്ന് നായയുടെ യോനിയിൽ ചെന്നു മൂന്നു വർഷം ജംബുകൻ (നരി) ആയി ഇരിക്കുന്നു.
Verse 70
वर्षमेकं ततः शुध्येन्मत्कर्मणि रतः शुचिः ॥ मम लोकमवाप्नोति शुद्धो भूत्वा वसुन्धरे ॥
അതിനുശേഷം ഒരു വർഷം ശുചിയായി, എന്റെ കർമങ്ങളിൽ രതനായി നിയന്ത്രിതനായി ശുദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു; ഹേ വസുന്ധരേ, ശുദ്ധനായി എന്റെ ലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 71
ततो भूमिर्वचः श्रुत्वा प्रत्युवाच पुनर्हरिम् ॥ कुसुम्भशाकनैवेद्यप्रापणेन च किल्बिषात् ॥
അപ്പോൾ ഭൂമി ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് വീണ്ടും ഹരിയോട് പറഞ്ഞു— ‘കുസുംഭ-ശാകം കൊണ്ടുള്ള നൈവേദ്യം അർപ്പിക്കുക/നൽകുക മൂലം ഉണ്ടാകുന്ന ദോഷം കാരണം…’
Verse 72
कथं मुच्येत देवेश प्रायश्चित्तं वद प्रभो ॥ श्रीवराह उवाच ॥ यो मे कुसुम्भशाकेन प्रापणं कुरुते नरः ॥
‘ഹേ ദേവേശാ! അവൻ എങ്ങനെ മോചിതനാകും? ഹേ പ്രഭോ, പ്രായശ്ചിത്തം പറയുക.’ ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു— ‘എനിക്ക് കുസുംഭ-ശാകംകൊണ്ട് (നൈവേദ്യം) നൽകുന്ന മനുഷ്യൻ…’
Verse 73
भक्षणे तु कृते कुर्याच्चान्द्रायणमतन्द्रितः ॥ प्रापणे तु कृते कुर्याद्द्वादशाहं पयोव्रतम् ॥
ഭക്ഷണം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അലസതയില്ലാതെ ചാന്ദ്രായണ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം; എന്നാൽ വെറും പ്രാപണം (അർപ്പണം) മാത്രമെങ്കിൽ പന്ത്രണ്ടുദിവസത്തെ പയോവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം.
Verse 74
य एतेन विधानॆन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ न स लिप्येत पापेन मम लोकं च गच्छति ॥
ഈ വിധിപ്രകാരം പ്രായശ്ചിത്തം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ പാപത്തിൽ ലിപ്തനാകുകയില്ല; അവൻ എന്റെ ലോകത്തേക്കും പോകുന്നു.
Verse 75
यः पारक्येण वस्त्रेण न धूतेन च माधवि ॥ प्रायश्चित्ती भवेनमूर्खो मम कर्मपरायणः ॥
ഹേ മാധവി, മറ്റൊരാളുടെ വസ്ത്രം ധരിച്ചും കഴുകാത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ചും എന്റെ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവൻ, എന്റെ കർമ്മങ്ങളിൽ പരായണനായിരുന്നാലും മൂഢനായി പ്രായശ്ചിത്തത്തിന് അർഹനാകുന്നു।
Verse 76
करोति मम कर्माणि स्पृशते मां तदा स्थितः ॥ मृगो वै जायते देवि वर्षाणि त्रीणि सप्त च ॥
അവൻ അവിടെ നിന്നുകൊണ്ട് എന്റെ കർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിക്കുകയും എന്നെ സ്പർശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; അപ്പോൾ, ഹേ ദേവി, അവൻ നിശ്ചയമായും മൃഗമായി (മാൻ) ജനിച്ച് മൂന്ന് എന്നും ഏഴ് എന്നും വർഷങ്ങൾ (അർത്ഥം ഏഴ് വർഷകാലം) അനുഭവിക്കുന്നു।
Verse 77
हीनपादेन जायेत चैकं जन्म वसुन्धरे ॥ मूर्खश्च क्रोधनश्चैव मद्भक्तश्चैव जायते ॥
ഹേ വസുന്ധരാ, അവൻ ഒരു ജന്മം ദോഷമുള്ള പാദത്തോടെ ജനിക്കുന്നു; കൂടാതെ മൂഢനും ക്രോധിയുമായും ജനിക്കുന്നു—എങ്കിലും എന്റെ ഭക്തനായി തന്നെയും ജനിക്കുന്നു।
Verse 78
तस्य वक्ष्यामि सुश्रोणि प्रायश्चित्तं महौजसम् ॥ येन गच्छति संसारं मम भक्तो व्यवस्थितः ॥
ഹേ സുഷ്രോണി, അതിനായി ഞാൻ മഹാശക്തിയുള്ള പ്രായശ്ചിത്തം പ്രസ്താവിക്കുന്നു; അതിലൂടെ എന്റെ ഭക്തൻ ശാസനയിൽ സ്ഥിരനായി സംസാരഭ്രമണം അതിക്രമിക്കുന്നു।
Verse 79
अष्टभक्तं ततः कृत्वा मम भक्तिपरायणः ॥ माघस्यैव तु मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशीम् ॥
അതിനുശേഷം ‘അഷ്ടഭക്ത’ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച്, എന്റെ ഭക്തിയിൽ പരായണനായി, മാഘമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ദ്വാദശി (വ്രതം) ആചരിക്കണം।
Verse 80
तिष्ठेज्जलाशये गत्वा शान्तो दान्तो यतव्रतः ॥ अनन्यमानसो भूत्वा मम चिन्तापरायणः ॥
ജലാശയത്തീരത്ത് ചെന്നു അവിടെ തന്നെ പാർക്കണം—ശാന്തനായി, ഇന്ദ്രിയസംയമനത്തോടെ, വ്രതത്തിൽ ദൃഢനായി. ഏകാഗ്രചിത്തനായി എന്റെ ധ്യാനത്തിൽ പരായണനാകണം.
Verse 81
प्रभातायां तु शर्वर्यामुदिते तु दिवाकरे ॥ पञ्चगव्यं ततः पीत्वा मम कर्माणि कारयेत् ॥
പ്രഭാതത്തിൽ, രാത്രി അവസാനിച്ച് സൂര്യൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ, പഞ്ചഗവ്യം പാനം ചെയ്ത് എന്നോടു ബന്ധപ്പെട്ട വിധികർമങ്ങൾ (അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ) നിർവഹിക്കണം.
Verse 82
अकृत्वा यो नवन्नानि मम कर्मपरायणः ॥ ततो भागवतो भूत्वा नवन्नं यो न कारयेत् ॥
എന്റെ കര്മങ്ങളില് പരായണനായിട്ടും ‘നവന്ന’ ഒരുക്കാത്തവന്—പിന്നീട് ഭാഗവതന് (ഭക്തന്) ആയിട്ടും നവന്നവിധി നടത്താത്തവന് ദോഷത്തിന് പാത്രനാകുന്നു.
Verse 83
पितरस्तस्य नाश्नन्ति वर्षाणि दश पञ्च च ॥ अदत्त्वा यस्तु भुञ्जीत नवन्नानि कदाचन ॥
അർപ്പണം ചെയ്യാതെ ഏതെങ്കിലും സമയത്ത് ‘നവന്ന’ ഭുജിക്കുന്നവന്റെ പിതൃകൾ പതിനഞ്ചു വർഷം വരെ (അർപ്പണം) സ്വീകരിക്കുകയില്ല.
Verse 84
न तस्य धर्मो विद्येत एवमेतन्न संशयः ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि येन तस्मात्प्रमुच्यते ॥
അവനിൽ ധർമ്മം നിലനിൽക്കുകയില്ല—ഇതിൽ സംശയമില്ല. പിന്നെയും ഞാൻ നിന്നോട് മറ്റൊന്ന് പറയും; അതിനാൽ അവൻ ആ ദോഷത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.
Verse 85
प्रायश्चित्तं महाभागे मम भक्तसुखावहम् ॥ उपवासं त्रिरात्रं तु तत एकेन वा पुनः ॥
ഹേ മഹാഭാഗേ! ഇത് എന്റെ ഭക്തരുടെ ക്ഷേമം വരുത്തുന്ന പ്രായശ്ചിത്തമാണ്—മൂന്നു രാത്രികൾ ഉപവാസം, അല്ലെങ്കിൽ പിന്നീട് കുറഞ്ഞത് ഒരു രാത്രി എങ്കിലും।
Verse 86
आकाशशयनं कृत्वा चतुर्थेऽहनि शुध्यति ॥ एवं तत्र विधिं कृत्वा उदिते च दिवाकरे ॥
തുറന്ന ആകാശത്തിൻ കീഴിൽ ശയനം ചെയ്ത് നാലാം ദിവസം ശുദ്ധനാകുന്നു. അവിടെ ഇങ്ങനെ വിധി നിർവഹിച്ചു, സൂര്യൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ—
Verse 87
पञ्चगव्यं ततः पीत्वा शीघ्रं मुच्येत किल्बिषात् ॥ य एतेन विधानेन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥
പിന്നീട് പഞ്ചഗവ്യം പാനം ചെയ്താൽ അവൻ വേഗത്തിൽ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും. ഈ വിധാനപ്രകാരം പ്രായശ്ചിത്തം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ—
Verse 88
सर्वसङ्गं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति ॥ अदत्त्वा गन्धमाल्यानि यो मे धूपं प्रयच्छति ॥
എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ എന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. (എന്നാൽ) ഗന്ധവും മാല്യവും നൽകാതെ എനിക്ക് ധൂപം അർപ്പിക്കുന്നവൻ—
Verse 89
कुणपो जायते भूमे यातुधानो न संशयः ॥ वर्षाणि चैकविंशानि अयस्कारनिवासकः
ഹേ ഭൂമേ! അവൻ കുണപൻ (ശവഭോജി) ആയി, സംശയമില്ലാതെ യാതുധാനൻ (ദുഷ്ട സത്ത) ആയി ജനിച്ച്, ഇരുപത്തൊന്ന് വർഷം ആയസ്കാരന്മാർ (ഇരുമ്പുപണിക്കാർ) ഇടയിൽ വസിക്കുന്നു।
Verse 90
तिष्ठत्यत्र महाभागे एवमेतन्न संशयः ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे
ഹേ മഹാഭാഗേ, അവൻ അവിടെയേ നിലകൊള്ളുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഇനി മറ്റൊന്നും ഞാൻ നിന്നോട് പറയും; ഹേ വസുന്ധരേ, അത് കേൾക്കുക.
Verse 91
उपोष्य चाष्टभक्तं तु दशैकादशमेव च ॥ प्रभातायां तु शर्वर्यामुदिते रविमण्डले
ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച് ‘അഷ്ടഭക്ത’ നിയമവും, ദശമിയും ഏകാദശിയും (ആചാരങ്ങളും) പാലിച്ച്; പിന്നെ പ്രഭാതത്തിൽ—രാത്രി അവസാനിച്ച് സൂര്യമണ്ഡലം ഉദിച്ചപ്പോൾ—
Verse 92
पञ्चगव्यं ततः पीत्वा शीघ्रं मुच्यति किल्बिषात् ॥ य एतेन विधानॆन प्रायश्चित्तं समाचरेत्
അതിനുശേഷം പഞ്ചഗവ്യം പാനം ചെയ്താൽ, മനുഷ്യൻ വേഗത്തിൽ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു. ഈ വിധാനപ്രകാരം പ്രായശ്ചിത്തം ആചരിക്കുന്നവൻ—
Verse 93
तानि तानि तरन्त्येव सर्व एव पितामहाः ॥ वहन्नुपानहौ पद्भ्यां यस्तु मामुपचक्रमेत्
അവ അവ (സ്ഥിതികൾ/കഷ്ടങ്ങൾ) എല്ലാ പിതാമഹന്മാരും നിശ്ചയമായി കടന്നുപോകുന്നു. എന്നാൽ കാലിൽ പാദരക്ഷ ധരിച്ച് എന്റെ അടുക്കൽ വരുന്നവൻ—
Verse 94
चर्मकारस्तु जायेत वर्षाणां तु त्रयोदश ॥ तज्जन्मनः परिभ्रष्टः सूकरो जायते पुनः
അവൻ പതിമൂന്ന് വർഷം ചർമ്മകാരനായി ജന്മം എടുക്കുന്നു; ആ ജന്മത്തിൽ നിന്ന് പതിതനായി വീണ്ടും സൂകരനായി (പന്നിയായി) ജന്മം എടുക്കുന്നു.
Verse 95
सूकरत्वात्परिभ्रष्टः श्वा भवेच्च जुगुप्सितः ॥ ततः श्वत्त्वात्परिभ्रष्टो मानुषेषूपजायते
പന്നിത്ത്വത്തിൽ നിന്ന് പതിച്ചവൻ നിന്ദ്യനായ നായയായി മാറുന്നു; പിന്നെ നായത്ത്വത്തിൽ നിന്ന് പതിച്ച് മനുഷ്യരിൽ ജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 96
मद्भक्तश्च विनीतश्च अपराधविवर्जितः ॥ मुक्तस्तु सर्वसंसारान्मम लोकं स गच्छति
എന്നാൽ എന്റെ ഭക്തനും വിനീതനും അപരാധരഹിതനുമായവൻ സർവ്വസംസാരപരിഭ്രമണത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി എന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
Verse 97
य एतेन विधानॆन वसुधे कर्म कारयेत् ॥ न स लिप्येत पापेन एवमेतन्न संशयः
ഹേ വസുധേ! ഈ വിധാനപ്രകാരം കർമ്മം/കർമ്മവിധി നടത്തിക്കുന്നവൻ പാപത്തിൽ ലിപ്തനാകുകയില്ല; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
Verse 98
भेरीशब्दमकृत्वा तु यस्तु मां प्रतिबोधयेत् ॥ बधिरो जायते भूमे एकं जन्म न संशयः
എന്നാൽ ഭേരിയുടെ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കാതെ എന്നെ ഉണർത്തുന്ന/ജാഗ്രതപ്പെടുത്തുന്നവൻ, ഹേ ഭൂമേ, ഒരു ജന്മം മുഴുവൻ ബധിരനായി ജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു; സംശയമില്ല.
Verse 99
तस्य वक्ष्यामि सुश्रॊणि प्रायश्चित्तं मम प्रियम् ॥ किल्बिषाद्येन मुच्येत भेरीताडनमोहितः ॥
ഹേ സുശ്രോണി! അതിനായി എനിക്ക് പ്രിയമായ പ്രായശ്ചിത്തം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു; ഭേരി-താഡനത്തിൽ മോഹിതനായവൻ ആ ദോഷം/പാപം മുതലായതിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുവാൻ.
Verse 100
य एतेन विधानॆन वसुधे कर्म कारयेत् ॥ अपराधं न गच्छेत् तु मम लोकं स गच्छति ॥
ഹേ വസുധേ, ഈ വിധാനപ്രകാരം കർമ്മം നടത്തിപ്പിക്കുന്നവൻ അപരാധത്തിൽ പതിക്കുകയില്ല; അവൻ എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കും.
Verse 101
अन्नं भुक्त्वा बहुतरमजीर्णेन परिप्लुतः ॥ उद्गारेण समायुक्तः अस्नात उपसर्पति ॥
വളരെ അധികം ആഹാരം കഴിച്ച്, അജീർണ്ണത്തിൽ മുങ്ങി, ഏമ്പക്കങ്ങളോടുകൂടി, സ്നാനം ചെയ്യാതെ അവൻ (കർമ്മം/സഭ) സമീപിക്കുന്നു.
Verse 102
एकजन्मनि श्वा चैव वानरश्चैव जायते ॥ एकस्मिञ्जन्मनि छागः सृगालश्चैकजन्मनि ॥
ഒരു ജന്മത്തിൽ അവൻ നായയും കുരങ്ങും ആയി ജനിക്കുന്നു; ഒരു ജന്മത്തിൽ ആടായി, മറ്റൊരു ഒരേ ജന്മത്തിൽ കുറുക്കനായി ജനിക്കുന്നു.
Verse 103
एकजन्म भवेदन्धो मूषको जायते पुनः ॥ तारितो ह्येष संसाराज्जायते विपुले कुले ॥
ഒരു ജന്മത്തിൽ അവൻ അന്ധനാകും; പിന്നെ വീണ്ടും എലിയായി ജനിക്കും. എങ്കിലും സംസാരത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കപ്പെട്ടവൻ മഹത്തായ കുലത്തിൽ ജനിക്കുന്നു.
Verse 104
शुद्धो भागवतः श्रेष्ठस्त्वपराधविवर्जितः ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि मम भक्तसुखावहम् ॥
ശുദ്ധനായ ഭാഗവത ഭക്തൻ ശ്രേഷ്ഠൻ, അപരാധരഹിതൻ; എന്റെ ഭക്തർക്കു ക്ഷേമം നൽകുന്ന പ്രായശ്ചിത്തം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും.
Verse 105
किल्बिषाद्येन मुच्येत मम भक्तिपरायणः ॥ त्रिदिनं पावकाहारो मूलाहारो दिनत्रयम् ॥
എന്റെ ഭക്തിയിൽ പരായണനായവൻ പാപാദി കലുഷങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകാം. മൂന്ന് ദിവസം ‘പാവക-ആഹാരം’ സ്വീകരിക്കട്ടെ; പിന്നെ മൂന്ന് ദിവസം മൂലകന്ദങ്ങളുടെ ആഹാരം സ്വീകരിക്കട്ടെ.
Verse 106
पायसेन दिनत्रय्यां त्रिदिनं सक्तुना तथा ॥ त्रिदिनं वायुभक्षोऽपि आकाशशयनस्त्रिकम् ॥
മൂന്ന് ദിവസം പായസം (പാൽ-അന്നം/ഖീർ) മാത്രം ആശ്രയിക്കട്ടെ; അതുപോലെ മൂന്ന് ദിവസം സക്തു (യവപ്പൊടി) മാത്രം. മൂന്ന് ദിവസം വായുഭക്ഷനായി (വായുവേ ആശ്രയിച്ച്) ഇരിക്കട്ടെ; മൂന്ന് ദിവസം തുറന്ന ആകാശത്തിന് കീഴിൽ ശയിക്കട്ടെ.
Verse 107
उत्थायापररात्रे तु कृत्वा वै दन्तधावनम् ॥ पञ्चगव्यं पिबेच्चैव शरीरपरिशोधनम् ॥
രാത്രിയുടെ അവസാന ഭാഗത്ത് എഴുന്നേറ്റ് ദന്തധാവനം ചെയ്ത്, ശരീരപരിശോധനയ്ക്കായി അവൻ നിർബന്ധമായി പഞ്ചഗവ്യം പാനം ചെയ്യണം.
Verse 108
य एतेन विधानॆन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ न स लिप्येत पापेन मम लोकं स गच्छति ॥
ഈ വിധാനപ്രകാരം പ്രായശ്ചിത്തം ആചരിക്കുന്നവൻ പാപത്തിൽ ലിപ്തനാകുകയില്ല; അവൻ എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കും.
Verse 109
एष धर्मश्च कीर्त्तिश्च आचाराणां महौजसाम् ॥ गुणानां च परं श्रेष्ठं ऋतीनां च महा ऋतिः ॥
ഇത് ധർമ്മവും കീർത്തിയും തന്നേ—മഹൗജസന്മാരുടെ മാതൃകയായ ആചാരം. ഗുണങ്ങളിൽ ഇത് പരമ ശ്രേഷ്ഠം; പവിത്ര ആചാരങ്ങളിൽ ഇത് മഹാ ആചാരമാണ്.
Verse 110
य एतत्पठते नित्यं कल्यमुत्थाय मानवः ॥ स पितॄींस्तारयेज्जन्तुर्दश पूर्वान्दशापरान् ॥
പ്രതിദിനം പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ഇതു പാരായണം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ പിതൃകളെ തരിക്കും—പത്ത് മുൻതലമുറയും പത്ത് പിന്നീടുള്ള തലമുറയും।
Verse 111
आरोग्यानां महारोग्यं मङ्गलानां तु मङ्गलम् ॥ रत्नानां परमं रत्नं सर्वपापप्रणाशनम् ॥
ആരോഗ്യങ്ങളിൽ ഇതു മഹാരോഗ്യം, മംഗളങ്ങളിൽ പരമ മംഗളം; രത്നങ്ങളിൽ പരമ രത്നം—സകല പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതു।
Verse 112
यस्तु भागवतो नित्यं पठते च दृढव्रतः ॥ कृत्वा सर्वापराधानि न स पापेन लिप्यते ॥
ദൃഢവ്രതനായി നിത്യമായി ഭാഗവതം പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ, പല അപരാധങ്ങൾ ചെയ്തിട്ടും പാപത്തിൽ ലിപ്തനാകുകയില്ല।
Verse 113
एष जप्यः प्रमाणं च सन्ध्योपासनमेव च ॥ कल्यमुत्थाय पठते मम लोकं स गच्छति ॥
ഇത് ജപിക്കേണ്ടതും പ്രമാണമായ അനുഷ്ഠാനവും ആകുന്നു; ഇതുതന്നെ സന്ധ്യോപാസന. പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ഇതു പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കും।
Verse 114
न पठेन्मूर्खमध्ये तु कुशिष्याणां तथैव च ॥ दद्याद्भागवते श्रेष्ठे मम कर्मपरायणे ॥
മൂഢന്മാരുടെ ഇടയിൽ ഇതു പാരായണം ചെയ്യരുത്; കുശിഷ്യരുടെ ഇടയിലും അതുപോലെ. എന്റെ വിധേയകർമ്മത്തിൽ പരായണനായ ശ്രേഷ്ഠ ഭാഗവതനു ഇതു നൽകണം।
Verse 115
एतत्ते कथितो देवि आचारस्य विनिश्चयः ॥ पूर्वं त्वया यत्पृष्टं तु किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥
ഹേ ദേവി, ആചാരധർമ്മത്തിന്റെ നിർണ്ണയം നിനക്കു വിശദമായി പറഞ്ഞു. നീ മുമ്പ് ചോദിച്ചതിന് ഉത്തരം ലഭിച്ചു—ഇനി എന്താണ് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?
Verse 116
गृध्रस्तु सप्त वर्षाणि जायते खचरॆश्वरः ॥ चरन्तौ मानुषं मांसमुभौ तौ गृध्रजम्बुकौ ॥
കഴുകൻ ഏഴ് വർഷം ആകാശചാരികളുടെ അധിപനായി ജനിക്കുന്നു; ആ രണ്ടുപേരും—കഴുകനും കുറുക്കനും—മനുഷ്യ മാംസം തിന്നുകൊണ്ട് അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.
Verse 117
प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन मुच्येत किल्बिषात् ॥ यस्य कस्यचिन्मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशीम् ॥
പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നൽകുന്ന പ്രായശ്ചിത്തം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു; ഏതൊരു മാസത്തിലും ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ദ്വാദശി ദിനത്തിൽ അത് അനുഷ്ഠിക്കണം.
Verse 118
यस्य कस्यचिन्मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी ॥ आकाशशयनं कृत्वा शीघ्रं मुच्येत किल्बिषात् ॥
ഏതൊരു മാസത്തിലും ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ദ്വാദശി ദിനത്തിൽ ‘ആകാശശയനം’ അനുഷ്ഠിച്ചാൽ, ഒരാൾ വേഗത്തിൽ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.
Verse 119
आख्यानानां महाख्यानं तपसां च परं तपः ॥ अत्राहं कीर्तयिष्यामि ब्राह्मणेभ्यो महेश्वरि ॥
ഇത് ആഖ്യാനങ്ങളിൽ മഹാഖ്യാനം, തപസ്സുകളിൽ പരമതപസ്സും ആകുന്നു. ഹേ മഹേശ്വരി, ഇവിടെ ഞാൻ ഇത് ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് പ്രസ്താവിക്കും.
Verse 120
तत्र स्थाने शिवो भूमे गणैः सर्वैः समावृतः ॥ नष्टमायं ततो देवि चिन्तयामि वसुन्धरे ॥
ആ സ്ഥലത്ത്, ഹേ ഭൂമേ, ശിവൻ തന്റെ എല്ലാ ഗണങ്ങളാലും ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവി വസുന്ധരേ, ഇതിനെ ‘നഷ്ടം/വിനാശം’ എന്നു കരുതി ഞാൻ ചിന്തിക്കുന്നു.
Verse 121
देवं नारायणं चैैकं सर्वलोकमहेश्वरम् ॥ हे विष्णो त्वत्प्रसादेन देवत्वं चैव माधव ॥
സകല ലോകങ്ങളുടെയും മഹേശ്വരനായ ഏകദേവൻ നാരായണനെ ഞാൻ അംഗീകരിക്കുന്നു. ഹേ വിഷ്ണോ, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ തന്നെയാണ് ദേവത്വവും ലഭിക്കുന്നത്, ഹേ മാധവാ.
Verse 122
ममैवं वचनं श्रुत्वा भगवान्परमेश्वरः ॥ उवाच मां पुनर्व्यक्तं मां बोधय जगत्पते ॥
എന്റെ വാക്കുകൾ ഇങ്ങനെ കേട്ട ശേഷം ഭഗവാൻ പരമേശ്വരൻ എന്നോട് വീണ്ടും വ്യക്തമായി പറഞ്ഞു—“ഹേ ജഗത്പതേ, എന്നെ ബോധിപ്പിക്കൂ; എന്നെ ജ്ഞാനിപ്പിക്കൂ.”
Verse 123
अतो न रोचते भूमे श्मशानं मे कदाचन ॥ यत्र रुद्रकृतं पापं स्थितं किल भयावहम् ॥
അതുകൊണ്ട്, ഹേ ഭൂമേ, ശ്മശാനം എനിക്ക് ഒരിക്കലും രുചിക്കുന്നില്ല—അവിടെ രുദ്രൻ ചെയ്ത പാപം ഭയാവഹമായി നിലകൊള്ളുന്നു എന്നു പറയുന്നു.
Verse 124
मूर्खः स पापकर्मा च मम कर्मपरायणः ॥ यांस्तु दोषान्प्रपद्येत संसारं च वसुन्धरे ॥
അവൻ മൂഢനും പാപകർമ്മം ചെയ്യുന്നവനും—അത്തരം പ്രവൃത്തികളിൽ തന്നെ ആസക്തൻ. അവൻ ഏതു ദോഷങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നുവോ, അവയോടുകൂടി തന്നെ സംസാരത്തിൽ പതിക്കുന്നു, ഹേ വസുന്ധരേ.
Verse 125
प्रायश्चित्तान्महाभागे मम लोकं स गच्छति ॥ मद्यं पीत्वा वरारोहे यस्तु मामुपसर्पति ॥
ഹേ മഹാഭാഗേ! പ്രായശ്ചിത്തം കൊണ്ടു അവൻ എന്റെ ലോകത്തിലേക്കു പോകുന്നു. എന്നാൽ ഹേ വരാരോഹേ! മദ്യം കുടിച്ചു എന്നെ സമീപിക്കുന്നവൻ…
Verse 126
दशवर्षसहस्राणि नरके परिपच्यते ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि तच्च मे वदतः शृणु ॥
പതിനായിരം വർഷങ്ങൾ അവൻ നരകത്തിൽ ദഹിച്ച് പീഡിതനാകും. പ്രായശ്ചിത്തം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും; ഞാൻ പറയുന്നതു കേൾക്കുക.
Verse 127
य एतेन विधानॆन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो मम लोकं स गच्छति ॥
ഈ വിധിപ്രകാരം പ്രായശ്ചിത്തം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി എന്റെ ലോകത്തിലേക്കു പോകുന്നു.
Frequently Asked Questions
The text presents ritual discipline (ācāra) as a form of moral-ecological accountability: transgressions tied to worship protocols are said to generate harmful consequences, while prāyaścitta regimens (regulated diet, fasting, pañcagavya, and restraint) function as structured repair. The instruction is procedural rather than speculative, emphasizing that correct conduct stabilizes both personal purity and the ethical status of places (especially the śmaśāna) through consistent remedial practice.
The chapter repeatedly specifies śuklapakṣa-dvādaśī (the 12th lunar day of the bright fortnight) as a preferred timing for expiations. It also mentions month-based flexibility (“yasya kasyāpi māsasya”) while retaining dvādaśī as the key calendrical anchor, alongside multi-day durations (e.g., ten or fifteen days; three-night fasts; seven-day dietary sequences).
By treating landscapes as ethically conditioned, the narrative links the śmaśāna’s perceived pollution to a prior episode of Rudra’s sin-remediation, implying that human actions imprint moral qualities onto terrestrial zones. Pṛthivī’s inquiry and Varāha’s response frame Earth as a stakeholder in ritual order: disciplined conduct and purification rites are presented as mechanisms that reduce “impurity load” and restore functional harmony between humans, sacred practice, and place.
The chapter references Rudra/Śiva (as the agent undergoing remediation), Nārāyaṇa/Viṣṇu (as the instructing divine authority within the embedded narrative), and Gautama-muni via Gautamāśrama as a locus for final purification. These figures function as exemplars within a didactic framework rather than as dynastic or royal lineages.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.