Upanishads - Nirvana
SannyasaAtharva Veda61 Verses

Nirvana

SannyasaAtharva Veda

നിർവാണ ഉപനിഷത്ത് (പരമ്പരാഗതമായി അഥർവവേദവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത്) സന്ന്യാസോപനിഷത്തുകളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഗ്രന്ഥമാണ്. ഇവിടെ സന്ന്യാസം വെറും ബാഹ്യത്യാഗമല്ല; അഹങ്കാരം, കർത്തൃത്വബോധം, ആസക്തി എന്നിവയുടെ അന്തർത്യാഗമായി വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. 61 മന്ത്രങ്ങളിൽ വേദാന്തസാരം വ്യക്തമാക്കുന്നു: മോക്ഷം നിർമ്മിതഫലം അല്ല; ആത്മാ-ബ്രഹ്മ അഭേദജ്ഞാനമാണ് വിമുക്തി, ബന്ധനം അവിദ്യയും അധ്യാസവും മൂലമാണ്. വസ്ത്രം, ദണ്ഡം തുടങ്ങിയ ബാഹ്യലക്ഷണങ്ങളെ ഗൗണമാക്കി സമത്വം, നിർഭയത, സത്യം, കരുണ, വൈരാഗ്യം എന്നിവ സന്ന്യാസിയുടെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷണങ്ങളായി ഉപദേശിക്കുന്നു. ശ്രവണ-മനന-നിദിധ്യാസനത്തിലൂടെ സാക്ഷി-ചൈതന്യത്തിൽ സ്ഥിരതയും ‘ഞാൻ കർത്താവല്ല’ എന്ന അകർത്രുത്വദൃഷ്ടിയും ദൃഢമാക്കാൻ ഊന്നൽ നൽകുന്നു. അതിനാൽ ‘നിർവാണം’ ജീവന്മുക്തിയായി, ഈ ജീവിതത്തിൽ തന്നെ ആത്മസ്വരൂപനിഷ്ഠയിലൂടെ വെളിവാകുന്ന സത്യമായി പ്രതിപാദിക്കുന്നു.

Start Reading

Key Teachings

Saṃnyāsa as inner renunciation: abandonment of ego, doership, and possessiveness rather than mere external withdrawal

Nirvāṇa as direct knowledge (jñāna) of Ātman = Brahman; liberation is recognition, not production

Critique of external marks: robes, staff, and ritual are secondary to realization and equanimity

Avidyā (ignorance) as the root of bondage; adhyāsa (superimposition) as the mechanism of suffering

The Self as self-luminous, actionless, untouched by guṇas; mind and body are objects to the witness (sākṣin)

Ethical foundations for the renunciate: non-violence, truthfulness, non-attachment, compassion, fearlessness

Jīvanmukti ideal: living in the world without clinging, like space—accommodating all, tainted by none

Contemplative discipline: śravaṇa–manana–nididhyāsana culminating in steady abidance in non-dual awareness

Verses of the Nirvana

61 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.

Verse 1

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...

ഇപ്പോൾ നാം നിർവാണോപനിഷത്തെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ വിഷയം പരമഹംസൻ—‘സോഽഹം’ (ഞാൻ അവൻ തന്നേ). സന്ന്യാസികൾ പരിവ്രാജകർ; ബാഹ്യചിഹ്നം പശ്ചിമലിംഗം. മന്മഥൻ ക്ഷേത്രപാലകൻ. സിദ്ധാന്തം ഗഗനംപോലെ; നദി അമൃതത്തിന്റെ തരംഗമാല. ഇത് അക്ഷയം, നിരഞ്ജനം. നിഃസംശയ ഋഷി ദ്രഷ്ടാവാണ്. നിർവാണം ദേവത. പ്രവൃത്തി നിഷ്കുല—കുലബന്ധനാതീതം. ജ്ഞാനം നിഷ്കേവലം—അദ്വൈത പരമജ്ഞാനം.

Moksha (Nirvāṇa) through non-dual knowledge (Advaita-jñāna) and renunciation (saṃnyāsa/paramahaṃsa)

Verse 2

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...

ഇപ്പോൾ നാം നിർവാണോപനിഷത്തെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ വിഷയം പരമഹംസൻ—‘സോഽഹം’ (ഞാൻ അവൻ തന്നേ). സന്ന്യാസികൾ പരിവ്രാജകർ; ബാഹ്യചിഹ്നം പശ്ചിമലിംഗം. മന്മഥൻ ക്ഷേത്രപാലകൻ. സിദ്ധാന്തം ഗഗനംപോലെ; നദി അമൃതത്തിന്റെ തരംഗമാല. ഇത് അക്ഷയം, നിരഞ്ജനം. നിഃസംശയ ഋഷി ദ്രഷ്ടാവാണ്. നിർവാണം ദേവത. പ്രവൃത്തി നിഷ്കുല—കുലബന്ധനാതീതം. ജ്ഞാനം നിഷ്കേവലം—അദ്വൈത പരമജ്ഞാനം.

Atman-Brahman identity (so’ham) and renunciatory realization (paramahaṃsa)

Verse 3

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...

ഇപ്പോൾ നാം നിർവാണോപനിഷത്തെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ വിഷയം പരമഹംസൻ—‘സോഽഹം’ (ഞാൻ അവൻ തന്നേ). സന്ന്യാസികൾ പരിവ്രാജകർ; ബാഹ്യചിഹ്നം പശ്ചിമലിംഗം. മന്മഥൻ ക്ഷേത്രപാലകൻ. സിദ്ധാന്തം ഗഗനംപോലെ; നദി അമൃതത്തിന്റെ തരംഗമാല. ഇത് അക്ഷയം, നിരഞ്ജനം. നിഃസംശയ ഋഷി ദ്രഷ്ടാവാണ്. നിർവാണം ദേവത. പ്രവൃത്തി നിഷ്കുല—കുലബന്ധനാതീതം. ജ്ഞാനം നിഷ്കേവലം—അദ്വൈത പരമജ്ഞാനം.

Brahman as akṣaya (imperishable) and nirañjana (stainless); nirvāṇa as the goal realized by so’ham-knowledge

Verse 4

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...

ഇപ്പോൾ നാം നിർവാണോപനിഷത്തിനെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. “ഞാൻ പരമഹംസൻ.” പരിവ്രാജക സന്ന്യാസികൾ ‘പശ്ചിമലിംഗങ്ങൾ’ ആകുന്നു. മന്മഥൻ ക്ഷേത്രപാലൻ. സിദ്ധാന്തം ‘ഗഗനത്തിന്റെ നിഷ്കർഷം’; നദി ‘അമൃതത്തിന്റെ തരംഗനദി’. ലക്ഷ്യം അക്ഷയം, നിരഞ്ജനം. ഋഷി ‘നിഃസംശയം’. ദേവത നിർവാണം. പ്രവൃത്തി ‘നിഷ്കുല’ (കുലബന്ധമില്ലാത്തത്). ജ്ഞാനം ‘നിഷ്കേവലം, അദ്വൈത പരമജ്ഞാനം’.

Moksha (Nirvāṇa) through non-dual knowledge (Advaita jñāna) and renunciation (saṃnyāsa/paramahaṃsa ideal)

Verse 5

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...

ഇപ്പോൾ നാം നിർവാണോപനിഷത്തിനെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. “ഞാൻ പരമഹംസൻ.” പരിവ്രാജക സന്ന്യാസികൾ ‘പശ്ചിമലിംഗങ്ങൾ’ ആകുന്നു. മന്മഥൻ ക്ഷേത്രപാലൻ. സിദ്ധാന്തം ‘ഗഗനത്തിന്റെ നിഷ്കർഷം’; നദി ‘അമൃതത്തിന്റെ തരംഗനദി’. ലക്ഷ്യം അക്ഷയം, നിരഞ്ജനം. ഋഷി ‘നിഃസംശയം’. ദേവത നിർവാണം. പ്രവൃത്തി ‘നിഷ്കുല’ (കുലബന്ധമില്ലാത്തത്). ജ്ഞാനം ‘നിഷ്കേവലം, അദ്വൈത പരമജ്ഞാനം’.

Atman-Brahman identity expressed as Paramahaṃsa ‘so’ham’; Nirvāṇa as the realized state

Verse 6

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...

ഇപ്പോൾ നാം നിർവാണോപനിഷത്തിനെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. “ഞാൻ പരമഹംസൻ.” പരിവ്രാജക സന്ന്യാസികൾ ‘പശ്ചിമലിംഗങ്ങൾ’ ആകുന്നു. മന്മഥൻ ക്ഷേത്രപാലൻ. സിദ്ധാന്തം ‘ഗഗനത്തിന്റെ നിഷ്കർഷം’; നദി ‘അമൃതത്തിന്റെ തരംഗനദി’. ലക്ഷ്യം അക്ഷയം, നിരഞ്ജനം. ഋഷി ‘നിഃസംശയം’. ദേവത നിർവാണം. പ്രവൃത്തി ‘നിഷ്കുല’ (കുലബന്ധമില്ലാത്തത്). ജ്ഞാനം ‘നിഷ്കേവലം, അദ്വൈത പരമജ്ഞാനം’.

Kevala-jñāna (non-dual knowledge) as the means and mark of Nirvāṇa; renunciate transcendence of upādhis

Verse 7

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...

ഇപ്പോൾ നാം നിർവാണോപനിഷത്തിനെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. “ഞാൻ പരമഹംസൻ.” പരിവ്രാജകർ ‘പശ്ചിമലിംഗ’മെന്നു പറയപ്പെടുന്ന ചിഹ്നങ്ങളാണ്. മന്മഥൻ ക്ഷേത്രപാലൻ. സിദ്ധാന്തം ‘ഗഗന-സിദ്ധാന്തം’; നദി അമൃതത്തിന്റെ കലോലിത തരംഗങ്ങളുള്ള നദി. അത് അക്ഷയം, നിരഞ്ജനം. നിഃസംശയൻ ഋഷി. നിർവാണം ദേവത. പ്രവൃത്തി ‘നിഷ്കുല’—കുലബന്ധമില്ലാത്ത ആചരണം. ജ്ഞാനം ‘നിഷ്കേവല’—അദ്വൈതമായ, അവിശിഷ്ട ജ്ഞാനം.

Moksha (Nirvāṇa) through Paramahaṃsa/saṃnyāsa identity and niṣkevala (non-dual) jñāna

Verse 8

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...

ഇപ്പോൾ നാം നിർവാണോപനിഷത്തിനെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. “ഞാൻ പരമഹംസൻ.” പരിവ്രാജകർ ‘പശ്ചിമലിംഗ’മെന്നു പറയപ്പെടുന്ന ചിഹ്നങ്ങളാണ്. മന്മഥൻ ക്ഷേത്രപാലൻ. സിദ്ധാന്തം ‘ഗഗനം’പോലെ; നദി അമൃതത്തിന്റെ കലോലിത തരംഗങ്ങളുള്ള നദി. അത് അക്ഷയം, നിരഞ്ജനം. നിഃസംശയൻ ഋഷി. നിർവാണം ദേവത. പ്രവൃത്തി ‘നിഷ്കുല’—കുലബന്ധമില്ലാതെ. ജ്ഞാനം ‘നിഷ്കേവല’—അദ്വൈത/അവിശിഷ്ട ജ്ഞാനം.

Atman-Brahman identity expressed as so’ham; renunciant path to Nirvāṇa

Verse 9

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...

ഇപ്പോൾ നാം നിർവാണോപനിഷത്തിനെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. “ഞാൻ പരമഹംസൻ.” പരിവ്രാജകർ ‘പശ്ചിമലിംഗ’മെന്നു പറയപ്പെടുന്ന ചിഹ്നങ്ങളാണ്. മന്മഥൻ ക്ഷേത്രപാലൻ. സിദ്ധാന്തം ‘ഗഗനം’; നദി അമൃതത്തിന്റെ കലോലിത തരംഗങ്ങളുള്ള നദി. അത് അക്ഷയം, നിരഞ്ജനം. നിഃസംശയൻ ഋഷി. നിർവാണം ദേവത. പ്രവൃത്തി നിഷ്കുല—കുലബന്ധമില്ലാതെ. ജ്ഞാനം നിഷ്കേവല—അദ്വൈത ജ്ഞാനം.

Nirañjana (stainless) ātman and Nirvāṇa as the culmination of saṃnyāsa and jñāna

Verse 10

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...

ഇപ്പോൾ നാം നിർവാണോപനിഷത്തിനെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. “ഞാൻ പരമഹംസൻ.” സഞ്ചരിക്കുന്ന സന്ന്യാസികളുടെ ചിഹ്നങ്ങൾ ‘പശ്ചിമലിംഗം’ ആകുന്നു. മന്മഥൻ ക്ഷേത്രപാലൻ. സിദ്ധാന്തം ഗഗനാധിഷ്ഠിതം; നദി അമൃതത്തിന്റെ തരംഗിതധാര. ലക്ഷ്യം അക്ഷയം, നിരഞ്ജനം. ഋഷി നിഃസംശയൻ (സംശയരഹിതൻ). ദേവത നിർവാണം. പ്രവൃത്തി നിഷ്കുലം (കുലാതീതം). ജ്ഞാനം നിഷ്കേവലം, അദ്വൈതം.

Moksha (Nirvana) through non-dual knowledge (Advaita-jñāna) and renunciation (saṃnyāsa/paramahaṃsa)

Verse 11

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...

ഇപ്പോൾ നാം നിർവാണോപനിഷത്തിനെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. “ഞാൻ പരമഹംസൻ.” സഞ്ചരിക്കുന്ന സന്ന്യാസികളുടെ ചിഹ്നങ്ങൾ ‘പശ്ചിമലിംഗം’ ആകുന്നു. മന്മഥൻ ക്ഷേത്രപാലൻ. സിദ്ധാന്തം ഗഗനാധിഷ്ഠിതം; നദി അമൃതത്തിന്റെ തരംഗിതധാര. ലക്ഷ്യം അക്ഷയം, നിരഞ്ജനം. ഋഷി നിഃസംശയൻ (സംശയരഹിതൻ). ദേവത നിർവാണം. പ്രവൃത്തി നിഷ്കുലം (കുലാതീതം). ജ്ഞാനം നിഷ്കേവലം, അദ്വൈതം.

Atman-Brahman identity (So’ham) and renunciant realization (paramahaṃsa)

Verse 12

ऊर्ध्वाम्नायः । निरालम्बपीठः । संयोगदीक्षा । वियोगोपदेशः । दीक्षासन्तोषपानं च । द्वादशादित्यावलोकनम् । विवेकरक्षा । करुणैव केलिः । आनन्दमाला । एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी । अकल्पितभिक्षाशी । हंसाच...

ഊർധ്വാമ്നായം—മേലോട്ടുള്ള പരമ്പര. ആശ്രയമില്ലാത്ത പീഠം. സംയോഗദീക്ഷ. വിയോഗോപദേശം. ദീക്ഷയായി സന്തോഷപാനം. ദ്വാദശ ആദിത്യന്മാരുടെ അവലോകനം. വിവേകസംരക്ഷണം. കരുണയേ ലീല. ആനന്ദമാല. ഏകാന്തഗുഹയിൽ മുക്താസനസുഖത്തിന്റെ സത്സംഗഗോഷ്ഠി. അകല്പിത ഭിക്ഷാഭോജനം. ഹംസാചാരം. സർവ്വഭൂതാന്തർവർത്തിയായ ഹംസനെന്ന പ്രതിപാദനം.

Sādhana for Moksha: viveka-vairāgya, inner renunciation, and recognition of the indwelling Self (antarātman)

Verse 13

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...

(ഇവയാണ് ലക്ഷണങ്ങൾ/ആചാരങ്ങൾ:) ഊർധ്വാമ്നായം—ഉന്നത പരമ്പര; നിരാലംബപീഠം—ആധാരരഹിതമായ ആസനം; സംയോഗദീക്ഷ—ഏകത്വത്തിലേക്കുള്ള ദീക്ഷ; വിയോഗോപദേശം—വൈരാഗ്യോപദേശം; ദീക്ഷാസന്തോഷം പാനം ചെയ്യുക; ദ്വാദശ ആദിത്യന്മാരുടെ അവലോകനം; വിവേകസംരക്ഷണം; കരുണയേ ലീല; ആനന്ദമാല; ഏകാന്തഗുഹയിൽ മുക്താസനത്തിലെ സുഖഗോഷ്ഠി; അകല്പിത ഭിക്ഷ ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ; ഹംസാചാരം; സർവഭൂതാന്തർവർത്തിയായ ഹംസനെന്ന പ്രതിപാദനം.

Moksha (jīvanmukti) through viveka-vairāgya; Haṃsa (Paramahaṃsa) as inner Self (Ātman/Brahman) present in all beings

Verse 14

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...

(ഇവയാണ് ലക്ഷണങ്ങൾ/ആചാരങ്ങൾ:) ഊർധ്വാമ്നായം—ഉന്നത പരമ്പര; നിരാലംബപീഠം—ആധാരരഹിത ആസനം; സംയോഗദീക്ഷ—ഏകത്വദീക്ഷ; വിയോഗോപദേശം—വൈരാഗ്യോപദേശം; ദീക്ഷാസന്തോഷം പാനം ചെയ്യുക; ദ്വാദശ ആദിത്യന്മാരുടെ അവലോകനം; വിവേകരക്ഷ; കരുണയേ ലീല; ആനന്ദമാല; ഏകാന്തഗുഹയിൽ മുക്താസനത്തിലെ സുഖഗോഷ്ഠി; അകല്പിത ഭിക്ഷ ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ; ഹംസാചാരം; സർവഭൂതാന്തർവർത്തിയായ ഹംസനെന്ന പ്രതിപാദനം.

Jīvanmukti; Ātman as immanent Brahman (sarvabhūtāntarvartin)

Verse 15

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...

(ഇവയാണ് ലക്ഷണങ്ങൾ/ആചാരങ്ങൾ:) ഊർധ്വാമ്നായം—ഉന്നത പരമ്പര; നിരാലംബപീഠം—ആധാരരഹിത ആസനം; സംയോഗദീക്ഷ—ഏകത്വദീക്ഷ; വിയോഗോപദേശം—വൈരാഗ്യോപദേശം; ദീക്ഷാസന്തോഷം പാനം ചെയ്യുക; ദ്വാദശ ആദിത്യന്മാരുടെ അവലോകനം; വിവേകത്തിലൂടെ സംരക്ഷണം; കരുണയേ ലീല; ആനന്ദമാല; ഏകാന്തഗുഹയിൽ മുക്താസനത്തിലെ സുഖസംഗമം; അകൃതക/അകല്പിത ഭിക്ഷ ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ; ഹംസാചാരം; സർവഭൂതാന്തർവർത്തിയായ ഹംസനെന്ന വ്യാഖ്യാനം.

Ātman/Brahman non-duality expressed as the ‘Haṃsa within all beings’; renunciate freedom (nirvāṇa/jīvanmukti)

Verse 16

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...

[അവന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ:] ഊർധ്വാമ്നായം (ഉപരിമുഖ പരമ്പര); നിരാലംബ പീഠം (ആശ്രയരഹിത ആസനം); സംയോഗ-ദീക്ഷ; വിയോഗ/വൈരാഗ്യോപദേശം; ദീക്ഷാരൂപമായ സന്തോഷപാനം; ദ്വാദശ ആദിത്യങ്ങളുടെ അവലോകനം; വിവേകരക്ഷ; കരുണയേ കളി; ആനന്ദമാല; ഏകാന്തഗുഹയിൽ മുക്താസനസുഖഗോഷ്ഠി; അകൽപിത ഭിക്ഷയാൽ ജീവിക്കുന്നവൻ; ഹംസാചാരം; സർവ്വഭൂതാന്തർവർത്തിയായ ഹംസനെന്ന പ്രതിപാദനം.

Moksha (jīvanmukti) through viveka-vairāgya; Haṃsa as inner Ātman/Brahman

Verse 17

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...

ഊർധ്വാമ്നായം; നിരാലംബ പീഠം; സംയോഗ-ദീക്ഷ; വിയോഗ/വൈരാഗ്യോപദേശം; ദീക്ഷാരൂപ സന്തോഷപാനം; ദ്വാദശ ആദിത്യധ്യാനം; വിവേകരക്ഷണം; കരുണയേ ക്രീഡ; ആനന്ദമാല; ഏകാന്തഗുഹയിൽ മുക്താസനാനന്ദഗോഷ്ഠി; അകൽപിത ഭിക്ഷയിൽ നിർവഹണം; ഹംസാചാരം; സർവ്വഭൂതാന്തർവർത്തിയായ ഹംസനെന്ന സ്ഥാപനം.

Ātman as sarvabhūtāntarvartin (indweller) and the marks of the liberated ascetic

Verse 18

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...

ഊർധ്വപരമ്പര; നിരാലംബ ആസനം; സംയോഗ-ദീക്ഷ; വൈരാഗ്യോപദേശം; ദീക്ഷാരൂപ സന്തോഷപാനം; ദ്വാദശ ആദിത്യാവലോകനം; വിവേകരക്ഷ; കരുണയേ ക്രീഡ; ആനന്ദമാല; ഏകാന്തഗുഹയിൽ മുക്താസനാനന്ദഗോഷ്ഠി; അകൃതക ഭിക്ഷയിൽ നിർവഹണം; ഹംസാചാരം; സർവ്വഭൂതാന്തർവർത്തിയായ ഹംസനെന്ന നിശ്ചയം.

Nondual indwelling Self (Ātman/Brahman) and the discipline of renunciation

Verse 19

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशावदित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभ...

ഊർധ്വാമ്നായമെന്നത് ഇതാണ്: ആശ്രയരഹിതമായ പീഠം; സംയോഗദീക്ഷ; വിയോഗം (വൈരാഗ്യം) ഉപദേശിക്കൽ; ദീക്ഷാജന്യമായ സന്തോഷം പാനം ചെയ്യൽ; ദ്വാദശരൂപ ആദിത്യദർശനം; വിവേകരക്ഷ; കരുണ തന്നെയാണ് ലീല; ആനന്ദമാല; ഏകാന്തഗുഹയിൽ മുക്താസനസുഖത്തിന്റെ സത്സംഗഗോഷ്ഠി; അകല്പിത ഭിക്ഷ ആഹരിക്കുന്നവൻ; ഹംസാചാരം; സർവ്വഭൂതാന്തർവർത്തിയായ ഹംസൻ വസിക്കുന്നു എന്ന പ്രതിപാദനം.

Moksha (jīvanmukti) through viveka-vairāgya and recognition of the inner Haṃsa (Ātman) in all beings

Verse 20

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशावदित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभ...

ഊർധ്വാമ്നായമെന്നത് ഇതാണ്: ആശ്രയരഹിതമായ പീഠം; സംയോഗദീക്ഷ; വിയോഗം (വൈരാഗ്യം) ഉപദേശിക്കൽ; ദീക്ഷാജന്യമായ സന്തോഷം പാനം ചെയ്യൽ; ദ്വാദശരൂപ ആദിത്യദർശനം; വിവേകരക്ഷ; കരുണ തന്നെയാണ് ലീല; ആനന്ദമാല; ഏകാന്തഗുഹയിൽ മുക്താസനസുഖത്തിന്റെ സത്സംഗഗോഷ്ഠി; അകല്പിത ഭിക്ഷ ആഹരിക്കുന്നവൻ; ഹംസാചാരം; സർവ്വഭൂതാന്തർവർത്തിയായ ഹംസൻ വസിക്കുന്നു എന്ന പ്രതിപാദനം.

Moksha (jīvanmukti) through viveka-vairāgya and recognition of the inner Haṃsa (Ātman) in all beings

Verse 21

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशावदित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभ...

ഊർധ്വാമ്നായമെന്നത് ഇതാണ്: ആശ്രയരഹിതമായ പീഠം; സംയോഗദീക്ഷ; വിയോഗം (വൈരാഗ്യം) ഉപദേശിക്കൽ; ദീക്ഷാജന്യമായ സന്തോഷം പാനം ചെയ്യൽ; ദ്വാദശരൂപ ആദിത്യദർശനം; വിവേകരക്ഷ; കരുണ തന്നെയാണ് ലീല; ആനന്ദമാല; ഏകാന്തഗുഹയിൽ മുക്താസനസുഖത്തിന്റെ സത്സംഗഗോഷ്ഠി; അകല്പിത ഭിക്ഷ ആഹരിക്കുന്നവൻ; ഹംസാചാരം; സർവ്വഭൂതാന്തർവർത്തിയായ ഹംസൻ വസിക്കുന്നു എന്ന പ്രതിപാദനം.

Sarvātmabhāva (the Self as all) culminating in moksha/jīvanmukti; paramahaṃsa ideal

Verse 22

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...

ഊർധ്വാമ്നായം (ഉന്നതമുഖ പരമ്പര); നിരാലംബപീഠം (ആശ്രയരഹിത ആസനം); സംയോഗദീക്ഷ; വിയോഗം/വൈരാഗ്യം ഉപദേശിക്കൽ; ദീക്ഷാരൂപമായ സന്തോഷത്തിന്റെ പാനം; ദ്വാദശ ആദിത്യങ്ങളുടെ അവലോകനം; വിവേകത്തിന്റെ രക്ഷ; കരുണയേ ഏക കളി; ആനന്ദമാല; ഏകാന്തഗുഹയിൽ മുക്താസനസുഖഗോഷ്ഠി; അകല്പിത ഭിക്ഷ ആഹരിക്കുന്നവൻ; ഹംസാചാരം; സർവ്വഭൂതാന്തർവർത്തിയായ ഹംസനെന്ന പ്രതിപാദനം.

Moksha (liberation) through viveka-vairāgya and recognition of the inner Haṃsa/Ātman as all-pervading indweller

Verse 23

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...

ഊർധ്വാമ്നായം; നിരാലംബപീഠം; സംയോഗദീക്ഷ; വിയോഗം/വൈരാഗ്യോപദേശം; ദീക്ഷാരൂപമായ സന്തോഷത്തിന്റെ പാനം; ദ്വാദശ ആദിത്യാവലോകനം; വിവേകരക്ഷ; കരുണയേ കളി; ആനന്ദമാല; ഏകാന്തഗുഹയിൽ മുക്താസനസുഖഗോഷ്ഠി; അകല്പിത ഭിക്ഷ ആഹരിക്കുന്നവൻ; ഹംസാചാരം; സർവ്വഭൂതാന്തർവർത്തിയായ ഹംസനെന്ന പ്രതിപാദനം.

Ātman as antaryāmin (inner dweller) and the saṃnyāsa discipline that supports realization

Verse 24

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...

ഊർധ്വാമ്നായം—ഉന്നതമുഖ ജ്ഞാനപരമ്പര; നിരാലംബപീഠം—ആശ്രയരഹിത സ്ഥിരത; സംയോഗദീക്ഷ; വിയോഗം/വൈരാഗ്യോപദേശം; ദീക്ഷാരൂപ സന്തോഷത്തിന്റെ പാനം; ദ്വാദശ ആദിത്യധ്യാനം; വിവേകരക്ഷ; കരുണയേ പരമ കളി; ആനന്ദമാല; ഏകാന്തഗുഹയിൽ മുക്താസനസുഖഗോഷ്ഠി; അകല്പിത ഭിക്ഷ സ്വീകരിച്ച് ആഹരിക്കുന്നവൻ; ഹംസാചാരം; സർവ്വഭൂതാന്തർവർത്തിയായ ഹംസനെന്ന പ്രതിപാദനം.

Brahman/Ātman immanence (sarvabhūtāntarvartitva) and the paramahaṃsa ideal

Verse 25

धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...

ധൈര്യമാണ് കന്ത; ഉദാസീന വൈരാഗ്യമാണ് കൗപീനം; വിവേകമാണ് ദണ്ഡം. ബ്രഹ്മാവലോകനമാണ് യോഗപട്ട; ശ്രീ (സമ്പത്ത്)യാണ് പാദുക. പരമന്റെ ഇച്ഛാനുസാരമാണ് ചരണം (നടപ്പ്). കുണ്ഡലിനിയുടെ നിയന്ത്രണമാണ് ബന്ധം. പരമ അപവാദം/നിന്ദയിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായവൻ ജീവന്മുക്തൻ. ശിവയോഗനിദ്രയും ഖേചരീമുദ്രയും ഉണ്ട്. അവൻ പരമാനന്ദി, ത്രിഗുണാതീതൻ; വിവേകത്തിലൂടെ ലഭ്യം, മനസ്സിനും വാക്കിനും അഗോചരൻ. ഉത്പന്നമായ ജഗത് അനിത്യം—സ്വപ്നജഗത്, മേഘഗജാദി പോലേ. അതുപോലെ ദേഹാദി സംഘാതം മോഹഗുണജാലത്തിൽ നെയ്തത്; രജ്ജു-സർപ്പത്തെപ്പോലെ കല്പിതം. ‘വിഷ്ണു’, ‘വിദ്യ’ മുതലായ നൂറുകണക്കിന് നാമങ്ങളാൽ സൂചിതമായതുതന്നെ ലക്ഷ്യം. അങ്കുശമാണ് മാർഗം. ‘ശൂന്യം’ സൂചകം അല്ല. പരമേശ്വരസത്തയാണ് പരമ യാഥാർത്ഥ്യം. സത്യസിദ്ധയോഗമാണ് മഠം. അമരപദം അതിന്റെ സ്വരൂപം. ആദിബ്രഹ്മത്തിന്റെ സ്വസംവിത്. അജപയാണ് ഗായത്രി. വികാര-ദണ്ഡത്തെ ധ്യാനിക്കണം.

Moksha (jīvanmukti) through viveka; Brahman beyond guṇas; jagat as māyā/adhyāsa (rope-snake)

Verse 26

धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...

ധൈര്യമാണ് കന്ത; ഉദാസീന വൈരാഗ്യമാണ് കൗപീനം; വിവേകമാണ് ദണ്ഡം. ബ്രഹ്മാവലോകനമാണ് യോഗപട്ട; ശ്രീ (സമ്പത്ത്)യാണ് പാദുക. പരമന്റെ ഇച്ഛാനുസാരമാണ് ചരണം (നടപ്പ്). കുണ്ഡലിനിയുടെ നിയന്ത്രണമാണ് ബന്ധം. പരമ അപവാദം/നിന്ദയിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായവൻ ജീവന്മുക്തൻ. ശിവയോഗനിദ്രയും ഖേചരീമുദ്രയും ഉണ്ട്. അവൻ പരമാനന്ദി, ത്രിഗുണാതീതൻ; വിവേകത്തിലൂടെ ലഭ്യം, മനസ്സിനും വാക്കിനും അഗോചരൻ. ഉത്പന്നമായ ജഗത് അനിത്യം—സ്വപ്നജഗത്, മേഘഗജാദി പോലേ. അതുപോലെ ദേഹാദി സംഘാതം മോഹഗുണജാലത്തിൽ നെയ്തത്; രജ്ജു-സർപ്പത്തെപ്പോലെ കല്പിതം. ‘വിഷ്ണു’, ‘വിദ്യ’ മുതലായ നൂറുകണക്കിന് നാമങ്ങളാൽ സൂചിതമായതുതന്നെ ലക്ഷ്യം. അങ്കുശമാണ് മാർഗം. ‘ശൂന്യം’ സൂചകം അല്ല. പരമേശ്വരസത്തയാണ് പരമ യാഥാർത്ഥ്യം. സത്യസിദ്ധയോഗമാണ് മഠം. അമരപദം അതിന്റെ സ്വരൂപം. ആദിബ്രഹ്മത്തിന്റെ സ്വസംവിത്. അജപയാണ് ഗായത്രി. വികാര-ദണ്ഡത്തെ ധ്യാനിക്കണം.

Brahman/Ātman as self-awareness (saṃvit); māyā/adhyāsa; jīvanmukti

Verse 27

धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...

ധൈര്യമാണ് കന്ത; ഉദാസീന വൈരാഗ്യമാണ് കൗപീനം; വിവേകമാണ് ദണ്ഡം. ബ്രഹ്മാവലോകനമാണ് യോഗപട്ട; ശ്രീ (സമ്പത്ത്)യാണ് പാദുക. പരമന്റെ ഇച്ഛാനുസാരമാണ് ചരണം (നടപ്പ്). കുണ്ഡലിനിയുടെ നിയന്ത്രണമാണ് ബന്ധം. പരമ അപവാദം/നിന്ദയിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായവൻ ജീവന്മുക്തൻ. ശിവയോഗനിദ്രയും ഖേചരീമുദ്രയും ഉണ്ട്. അവൻ പരമാനന്ദി, ത്രിഗുണാതീതൻ; വിവേകത്തിലൂടെ ലഭ്യം, മനസ്സിനും വാക്കിനും അഗോചരൻ. ഉത്പന്നമായ ജഗത് അനിത്യം—സ്വപ്നജഗത്, മേഘഗജാദി പോലേ. അതുപോലെ ദേഹാദി സംഘാതം മോഹഗുണജാലത്തിൽ നെയ്തത്; രജ്ജു-സർപ്പത്തെപ്പോലെ കല്പിതം. ‘വിഷ്ണു’, ‘വിദ്യ’ മുതലായ നൂറുകണക്കിന് നാമങ്ങളാൽ സൂചിതമായതുതന്നെ ലക്ഷ്യം. അങ്കുശമാണ് മാർഗം. ‘ശൂന്യം’ സൂചകം അല്ല. പരമേശ്വരസത്തയാണ് പരമ യാഥാർത്ഥ്യം. സത്യസിദ്ധയോഗമാണ് മഠം. അമരപദം അതിന്റെ സ്വരൂപം. ആദിബ്രഹ്മത്തിന്റെ സ്വസംവിത്. അജപയാണ് ഗായത്രി. വികാര-ദണ്ഡത്തെ ധ്യാനിക്കണം.

Brahman as sat-cit (sattā/saṃvit) and the sublation of vikāra (change) through knowledge

Verse 28

धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...

ധൈര്യമാണ് കന്ത; ഉദാസീനതയാണ് കൗപീനം; വിവേകമാണ് ദണ്ഡം; ബ്രഹ്മാവലോകനയോഗമാണ് പട്ട; ശ്രീ (സമ്പത്ത്) പാദുകയാണ്; പരമന്റെ ഇച്ഛാനുസൃതമായ ആചരണമാണ് ചരണം; കുണ്ഡലിനീബന്ധം (നിയമനം) തന്നെയാണ് സംയമം. നിന്ദയും പ്രതിനിന്ദയും വിട്ടവൻ ജീവന്മുക്തൻ. ശിവയോഗനിദ്രയും ഉണ്ട്, ഖേചരീമുദ്രയും ഉണ്ട്. പരമാനന്ദത്തിൽ സ്ഥാപിതൻ, ത്രിഗുണാതീതൻ—വിവേകത്തിലൂടെ ലഭ്യം, മനസ്സിനും വാക്കിനും അഗോചര്യം. ജനിതമായ ജഗത് അനിത്യം—സ്വപ്നജഗത്തുപോലെ, മേഘഗജാദിപോലെ. അതുപോലെ ദേഹാദി സംഘാതം മോഹഗുണജാലത്തിൽ നെയ്തത്, രജ്ജു-സർപ്പത്തെപ്പോലെ കല്പിതം. ‘വിഷ്ണു’, ‘വിദ്യ’ മുതലായ ശതനാമങ്ങളാൽ സൂചിതമായതുതന്നെ ലക്ഷ്യം. അങ്കുശം മാർഗമാണ്; ‘ശൂന്യം’ സൂചകം അല്ല. പരമേശ്വരസത്ത തന്നെയാണ് പരമവാസ്തവം. സത്യ-സിദ്ധിയോഗം തന്നെയാണ് മഠം. അമരപദം അതിന്റെ സ്വരൂപം—ആദിബ്രഹ്മത്തിന്റെ സ്വപ്രകാശ സ്വസംവിത്. അജപാ തന്നെയാണ് ഗായത്രി. വികാരനിവർത്തക ദണ്ഡത്തെ ധ്യാനിക്കണം.

Mokṣa through viveka-vairāgya; Brahman/Ātman as self-luminous consciousness; māyā as rope-snake projection; jīvanmukti; nirguṇatva (beyond the three guṇas)

Verse 29

धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...

ധൈര്യമാണ് കന്ത; ഉദാസീനതയാണ് കൗപീനം; വിവേകമാണ് ദണ്ഡം; ബ്രഹ്മാവലോകനയോഗമാണ് പട്ട; ശ്രീ (സമ്പത്ത്) പാദുകയാണ്; പരമന്റെ ഇച്ഛാനുസൃതമായ ആചരണമാണ് ചരണം; കുണ്ഡലിനീബന്ധം (നിയമനം) തന്നെയാണ് സംയമം. നിന്ദയും പ്രതിനിന്ദയും വിട്ടവൻ ജീവന്മുക്തൻ. ശിവയോഗനിദ്രയും ഉണ്ട്, ഖേചരീമുദ്രയും ഉണ്ട്. പരമാനന്ദത്തിൽ സ്ഥാപിതൻ, ത്രിഗുണാതീതൻ—വിവേകത്തിലൂടെ ലഭ്യം, മനസ്സിനും വാക്കിനും അഗോചര്യം. ജനിതമായ ജഗത് അനിത്യം—സ്വപ്നജഗത്തുപോലെ, മേഘഗജാദിപോലെ. അതുപോലെ ദേഹാദി സംഘാതം മോഹഗുണജാലത്തിൽ നെയ്തത്, രജ്ജു-സർപ്പത്തെപ്പോലെ കല്പിതം. ‘വിഷ്ണു’, ‘വിദ്യ’ മുതലായ ശതനാമങ്ങളാൽ സൂചിതമായതുതന്നെ ലക്ഷ്യം. അങ്കുശം മാർഗമാണ്; ‘ശൂന്യം’ സൂചകം അല്ല. പരമേശ്വരസത്ത തന്നെയാണ് പരമവാസ്തവം. സത്യ-സിദ്ധിയോഗം തന്നെയാണ് മഠം. അമരപദം അതിന്റെ സ്വരൂപം—ആദിബ്രഹ്മത്തിന്റെ സ്വപ്രകാശ സ്വസംവിത്. അജപാ തന്നെയാണ് ഗായത്രി. വികാരനിവർത്തക ദണ്ഡത്തെ ധ്യാനിക്കണം.

Jīvanmukti; adhyāsa (rope-snake); nirguṇa Brahman as self-awareness; inner saṃnyāsa

Verse 30

धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...

ധൈര്യമാണ് കന്ത; ഉദാസീനതയാണ് കൗപീനം; വിവേകമാണ് ദണ്ഡം; ബ്രഹ്മാവലോകനയോഗമാണ് പട്ട; ശ്രീ (സമ്പത്ത്) പാദുകയാണ്; പരമന്റെ ഇച്ഛാനുസൃതമായ ആചരണമാണ് ചരണം; കുണ്ഡലിനീബന്ധം (നിയമനം) തന്നെയാണ് സംയമം. നിന്ദയും പ്രതിനിന്ദയും വിട്ടവൻ ജീവന്മുക്തൻ. ശിവയോഗനിദ്രയും ഉണ്ട്, ഖേചരീമുദ്രയും ഉണ്ട്. പരമാനന്ദത്തിൽ സ്ഥാപിതൻ, ത്രിഗുണാതീതൻ—വിവേകത്തിലൂടെ ലഭ്യം, മനസ്സിനും വാക്കിനും അഗോചര്യം. ജനിതമായ ജഗത് അനിത്യം—സ്വപ്നജഗത്തുപോലെ, മേഘഗജാദിപോലെ. അതുപോലെ ദേഹാദി സംഘാതം മോഹഗുണജാലത്തിൽ നെയ്തത്, രജ്ജു-സർപ്പത്തെപ്പോലെ കല്പിതം. ‘വിഷ്ണു’, ‘വിദ്യ’ മുതലായ ശതനാമങ്ങളാൽ സൂചിതമായതുതന്നെ ലക്ഷ്യം. അങ്കുശം മാർഗമാണ്; ‘ശൂന്യം’ സൂചകം അല്ല. പരമേശ്വരസത്ത തന്നെയാണ് പരമവാസ്തവം. സത്യ-സിദ്ധിയോഗം തന്നെയാണ് മഠം. അമരപദം അതിന്റെ സ്വരൂപം—ആദിബ്രഹ്മത്തിന്റെ സ്വപ്രകാശ സ്വസംവിത്. അജപാ തന്നെയാണ് ഗായത്രി. വികാരനിവർത്തക ദണ്ഡത്തെ ധ്യാനിക്കണം.

Nondual Brahman as self-awareness; māyā/adhyāsa; jīvanmukti; inner renunciation; transcendence of guṇas

Verse 31

धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...

ധൈര്യമാണ് കന്ത; ഉദാസീനതയാണ് കൗപീനം; വിചാരമാണ് ദണ്ഡം. ബ്രഹ്മദർശനമാണ് യോഗപട്ട; ശ്രീ (ലക്ഷ്മി)യാണ് പാദുക. പരമന്റെ ഇച്ഛാനുസാരമാണ് ആചരണം. കുണ്ഡലിനിയുടെ ബന്ധനം (ഉത്ഥാന-നിയമനം) തന്നെയാണ് ബന്ധം. പരാപവാദത്തിൽ നിന്നു വിമുക്തനായവൻ ജീവന്മുക്തൻ. ശിവയോഗനിദ്രയും ഉണ്ട്; ഖേചരീമുദ്രയും ഉണ്ട്. അവൻ പരമാനന്ദി, ത്രിഗുണാതീതൻ; വിവേകത്തിലൂടെ ലഭ്യം, മനസ്സിനും വാക്കിനും അഗോചരൻ. ജനിതമായ ജഗത് അനിത്യം—സ്വപ്നജഗത്തുപോലെ, മേഘഗജാദികളുപോലെ. അതുപോലെ ദേഹാദി സംഘാതം മോഹഗുണജാലത്തിൽ നെയ്തത്; രജ്ജുവിലെ സർപ്പത്തെപ്പോലെ കല്പിതം. ‘വിഷ്ണു’, ‘വിദ്യ’ മുതലായ നൂറുകണക്കിന് നാമങ്ങളാൽ സൂചിതമായതുതന്നെ ലക്ഷ്യം. മാർഗമാണ് അങ്കുശം; ശൂന്യത സൂചനയല്ല. പരമേശ്വരസത്തയാണ് പരമതത്ത്വം. സത്യസിദ്ധയോഗമാണ് മഠം. അതിന്റെ സ്വരൂപം അമരപദം. ആദിബ്രഹ്മത്തിന്റെ സ്വസംവിത് (ആത്മബോധം) തന്നെയാണ്. അജപയാണ് ഗായത്രി. വികാരദണ്ഡത്തെ ധ്യാനവിഷയമാക്കി—അതിനെ അതിക്രമിക്കാനായി—ചിന്തിക്കണം.

Jīvanmukti; Brahman beyond guṇas; Māyā/adhyāsa (rope-snake); viveka as means

Verse 32

धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...

ധൈര്യമാണ് കന്ത; ഉദാസീനതയാണ് കൗപീനം; വിചാരമാണ് ദണ്ഡം. ബ്രഹ്മദർശനമാണ് യോഗപട്ട; ശ്രീ (ലക്ഷ്മി)യാണ് പാദുക. പരമന്റെ ഇച്ഛാനുസാരമാണ് ആചരണം. കുണ്ഡലിനിയുടെ ബന്ധനം (ഉത്ഥാന-നിയമനം) തന്നെയാണ് ബന്ധം. പരാപവാദത്തിൽ നിന്നു വിമുക്തനായവൻ ജീവന്മുക്തൻ. ശിവയോഗനിദ്രയും ഉണ്ട്; ഖേചരീമുദ്രയും ഉണ്ട്. അവൻ പരമാനന്ദി, ത്രിഗുണാതീതൻ; വിവേകത്തിലൂടെ ലഭ്യം, മനസ്സിനും വാക്കിനും അഗോചരൻ. ജനിതമായ ജഗത് അനിത്യം—സ്വപ്നജഗത്തുപോലെ, മേഘഗജാദികളുപോലെ. അതുപോലെ ദേഹാദി സംഘാതം മോഹഗുണജാലത്തിൽ നെയ്തത്; രജ്ജുവിലെ സർപ്പത്തെപ്പോലെ കല്പിതം. ‘വിഷ്ണു’, ‘വിദ്യ’ മുതലായ നൂറുകണക്കിന് നാമങ്ങളാൽ സൂചിതമായതുതന്നെ ലക്ഷ്യം. മാർഗമാണ് അങ്കുശം; ശൂന്യത സൂചനയല്ല. പരമേശ്വരസത്തയാണ് പരമതത്ത്വം. സത്യസിദ്ധയോഗമാണ് മഠം. അതിന്റെ സ്വരൂപം അമരപദം. ആദിബ്രഹ്മത്തിന്റെ സ്വസംവിത് (ആത്മബോധം) തന്നെയാണ്. അജപയാണ് ഗായത്രി. വികാരദണ്ഡത്തെ ധ്യാനവിഷയമാക്കി—അതിനെ അതിക്രമിക്കാനായി—ചിന്തിക്കണം.

Internalized saṃnyāsa; Brahman-realization; jagat as anitya and adhyāsa

Verse 33

धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...

ധൈര്യമാണ് കന്ത; ഉദാസീനതയാണ് കൗപീനം; വിചാരമാണ് ദണ്ഡം. ബ്രഹ്മദർശനമാണ് യോഗപട്ട; ശ്രീ (ലക്ഷ്മി)യാണ് പാദുക. പരമന്റെ ഇച്ഛാനുസാരമാണ് ആചരണം. കുണ്ഡലിനിയുടെ ബന്ധനം (ഉത്ഥാന-നിയമനം) തന്നെയാണ് ബന്ധം. പരാപവാദത്തിൽ നിന്നു വിമുക്തനായവൻ ജീവന്മുക്തൻ. ശിവയോഗനിദ്രയും ഉണ്ട്; ഖേചരീമുദ്രയും ഉണ്ട്. അവൻ പരമാനന്ദി, ത്രിഗുണാതീതൻ; വിവേകത്തിലൂടെ ലഭ്യം, മനസ്സിനും വാക്കിനും അഗോചരൻ. ജനിതമായ ജഗത് അനിത്യം—സ്വപ്നജഗത്തുപോലെ, മേഘഗജാദികളുപോലെ. അതുപോലെ ദേഹാദി സംഘാതം മോഹഗുണജാലത്തിൽ നെയ്തത്; രജ്ജുവിലെ സർപ്പത്തെപ്പോലെ കല്പിതം. ‘വിഷ്ണു’, ‘വിദ്യ’ മുതലായ നൂറുകണക്കിന് നാമങ്ങളാൽ സൂചിതമായതുതന്നെ ലക്ഷ്യം. മാർഗമാണ് അങ്കുശം; ശൂന്യത സൂചനയല്ല. പരമേശ്വരസത്തയാണ് പരമതത്ത്വം. സത്യസിദ്ധയോഗമാണ് മഠം. അതിന്റെ സ്വരൂപം അമരപദം. ആദിബ്രഹ്മത്തിന്റെ സ്വസംവിത് (ആത്മബോധം) തന്നെയാണ്. അജപയാണ് ഗായത്രി. വികാരദണ്ഡത്തെ ധ്യാനവിഷയമാക്കി—അതിനെ അതിക്രമിക്കാനായി—ചിന്തിക്കണം.

Brahman as self-luminous awareness; negation of nāma-rūpa; jīvanmukti

Verse 34

धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...

ധൈര്യമാണ് കന്ത; ഉദാസീനതയാണ് കൗപീനം; വിചാരമാണ് ദണ്ഡം; ബ്രഹ്മാവലോകനമാണ് യോഗപട്ടം; ശ്രീ (സമൃദ്ധി)യാണ് പാദുക; പരമഇച്ഛാനുസൃതമായ ആചരണമാണ് ചരണം; കുണ്ഡലിനീബന്ധം (നിയന്ത്രണം) തന്നെയാണ് സംയമം. പരാപവാദം (പരമ നിന്ദ/ദോഷാരോപണം) വിട്ടവൻ ജീവന്മുക്തൻ. ശിവയോഗനിദ്രയും ഉണ്ട്; ഖേചരീമുദ്രയും ഉണ്ട്. അവൻ പരമാനന്ദി, ത്രിഗുണാതീതൻ—വിവേകത്തിലൂടെ ലഭ്യം, മനസ്സിനും വാക്കിനും അഗോചരമായത്. ജനിതമായ ജഗത് അനിത്യം—സ്വപ്നജഗത്തുപോലെ, മേഘഗജാദികളുപോലെ. അതുപോലെ ദേഹാദി സംഘാതം മോഹഗുണജാലത്തിൽ നെയ്തത്; കയറിൽ പാമ്പെന്നപോലെ കല്പിതം. ‘വിഷ്ണു’, ‘വിദ്യ’ മുതലായ നൂറുകണക്കിന് നാമങ്ങളാൽ സൂചിതമായതുതന്നെ ലക്ഷ്യം. അങ്കുശം മാർഗം; ശൂന്യം സൂചകം അല്ല. പരമേശ്വരസത്ത തന്നെയാണ് പരമ യാഥാർത്ഥ്യം. സത്യസിദ്ധയോഗം തന്നെയാണ് മഠം. അതിന്റെ സ്വരൂപം അമരപദം. അത് ആദിബ്രഹ്മത്തിന്റെ സ്വസംവിത് (സ്വചൈതന്യം). അജപാ തന്നെയാണ് ഗായത്രി. വികാരപരിവർത്തനദണ്ഡം ധ്യേയമായി ധ്യാനിക്കണം.

Jīvanmukti; Māyā/adhyāsa (rope-snake); Nirguṇa Brahman beyond guṇas; Viveka

Verse 35

धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...

ധൈര്യമാണ് കന്ത; ഉദാസീനതയാണ് കൗപീനം; വിചാരമാണ് ദണ്ഡം; ബ്രഹ്മാവലോകനമാണ് യോഗപട്ടം; ശ്രീ (സമൃദ്ധി)യാണ് പാദുക; പരമഇച്ഛാനുസൃതമായ ആചരണമാണ് ചരണം; കുണ്ഡലിനീബന്ധം (നിയന്ത്രണം) തന്നെയാണ് സംയമം. പരാപവാദം (പരമ നിന്ദ/ദോഷാരോപണം) വിട്ടവൻ ജീവന്മുക്തൻ. ശിവയോഗനിദ്രയും ഉണ്ട്; ഖേചരീമുദ്രയും ഉണ്ട്. അവൻ പരമാനന്ദി, ത്രിഗുണാതീതൻ—വിവേകത്തിലൂടെ ലഭ്യം, മനസ്സിനും വാക്കിനും അഗോചരമായത്. ജനിതമായ ജഗത് അനിത്യം—സ്വപ്നജഗത്തുപോലെ, മേഘഗജാദികളുപോലെ. അതുപോലെ ദേഹാദി സംഘാതം മോഹഗുണജാലത്തിൽ നെയ്തത്; കയറിൽ പാമ്പെന്നപോലെ കല്പിതം. ‘വിഷ്ണു’, ‘വിദ്യ’ മുതലായ നൂറുകണക്കിന് നാമങ്ങളാൽ സൂചിതമായതുതന്നെ ലക്ഷ്യം. അങ്കുശം മാർഗം; ശൂന്യം സൂചകം അല്ല. പരമേശ്വരസത്ത തന്നെയാണ് പരമ യാഥാർത്ഥ്യം. സത്യസിദ്ധയോഗം തന്നെയാണ് മഠം. അതിന്റെ സ്വരൂപം അമരപദം. അത് ആദിബ്രഹ്മത്തിന്റെ സ്വസംവിത് (സ്വചൈതന്യം). അജപാ തന്നെയാണ് ഗായത്രി. വികാരപരിവർത്തനദണ്ഡം ധ്യേയമായി ധ്യാനിക്കണം.

Brahman as self-awareness (sva-saṃvit); Guṇātīta; Avidyā/adhyāsa; Jīvanmukti

Verse 36

धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...

ധൈര്യമാണ് കന്ത; ഉദാസീനതയാണ് കൗപീനം; വിചാരമാണ് ദണ്ഡം; ബ്രഹ്മാവലോകനമാണ് യോഗപട്ടം; ശ്രീ (സമൃദ്ധി)യാണ് പാദുക; പരമഇച്ഛാനുസൃതമായ ആചരണമാണ് ചരണം; കുണ്ഡലിനീബന്ധം (നിയന്ത്രണം) തന്നെയാണ് സംയമം. പരാപവാദം (പരമ നിന്ദ/ദോഷാരോപണം) വിട്ടവൻ ജീവന്മുക്തൻ. ശിവയോഗനിദ്രയും ഉണ്ട്; ഖേചരീമുദ്രയും ഉണ്ട്. അവൻ പരമാനന്ദി, ത്രിഗുണാതീതൻ—വിവേകത്തിലൂടെ ലഭ്യം, മനസ്സിനും വാക്കിനും അഗോചരമായത്. ജനിതമായ ജഗത് അനിത്യം—സ്വപ്നജഗത്തുപോലെ, മേഘഗജാദികളുപോലെ. അതുപോലെ ദേഹാദി സംഘാതം മോഹഗുണജാലത്തിൽ നെയ്തത്; കയറിൽ പാമ്പെന്നപോലെ കല്പിതം. ‘വിഷ്ണു’, ‘വിദ്യ’ മുതലായ നൂറുകണക്കിന് നാമങ്ങളാൽ സൂചിതമായതുതന്നെ ലക്ഷ്യം. അങ്കുശം മാർഗം; ശൂന്യം സൂചകം അല്ല. പരമേശ്വരസത്ത തന്നെയാണ് പരമ യാഥാർത്ഥ്യം. സത്യസിദ്ധയോഗം തന്നെയാണ് മഠം. അതിന്റെ സ്വരൂപം അമരപദം. അത് ആദിബ്രഹ്മത്തിന്റെ സ്വസംവിത് (സ്വചൈതന്യം). അജപാ തന്നെയാണ് ഗായത്രി. വികാരപരിവർത്തനദണ്ഡം ധ്യേയമായി ധ്യാനിക്കണം.

Neti-neti style negation culminating in Brahman as self-luminous consciousness; Jīvanmukti; Guṇātīta

Verse 37

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...

മനത്തെ നിരോധിക്കുന്ന കംഥ. യോഗത്തിലൂടെ സദാ-ആനന്ദസ്വരൂപത്തിന്റെ ദർശനം. ആനന്ദത്തിന്റെ ഭിക്ഷയാൽ ജീവിക്കുന്ന साधകൻ. മഹാശ്മശാനത്തിലും ആനന്ദവനത്തിൽ വാസം. ഏകാന്തസ്ഥലം. ആനന്ദമഠം. ഉന്മനീ അവസ്ഥ (മനാതീതത). ശാരദാ—ജ്ഞാനശക്തിയുടെ ചേഷ്ട. ഉന്മനീ ഗതി. നിർമ്മല ദേഹം. ആലംബമില്ലാത്ത പീഠം. അമൃതതരംഗങ്ങളുപോലെ ആനന്ദക്രിയ. പാണ്ഡുര (ശുദ്ധ) ഗഗനം. മഹാസിദ്ധാന്തം. ശമ-ദമാദി ദിവ്യശക്തികളുടെ ആചരണത്തിൽ ക്ഷേത്ര-പാത്രപാടവം. പരാ-അപര സംയോഗം. താരക ഉപദേശങ്ങൾ. ദേവത അദ്വൈതം, സദാനന്ദസ്വരൂപം.

Moksha (liberation) through Advaita-realization; unmanī (mind-transcendence) and sadānanda-svarūpa (ever-blissful Self)

Verse 38

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...

മനത്തെ നിരോധിക്കുന്ന കംഥ. യോഗത്തിലൂടെ സദാ-ആനന്ദസ്വരൂപത്തിന്റെ ദർശനം. ആനന്ദത്തിന്റെ ഭിക്ഷയാൽ ജീവിക്കുന്ന साधകൻ. മഹാശ്മശാനത്തിലും ആനന്ദവനത്തിൽ വാസം. ഏകാന്തസ്ഥലം. ആനന്ദമഠം. ഉന്മനീ അവസ്ഥ (മനാതീതത). ശാരദാ—ജ്ഞാനശക്തിയുടെ ചേഷ്ട. ഉന്മനീ ഗതി. നിർമ്മല ദേഹം. ആലംബമില്ലാത്ത പീഠം. അമൃതതരംഗങ്ങളുപോലെ ആനന്ദക്രിയ. പാണ്ഡുര (ശുദ്ധ) ഗഗനം. മഹാസിദ്ധാന്തം. ശമ-ദമാദി ദിവ്യശക്തികളുടെ ആചരണത്തിൽ ക്ഷേത്ര-പാത്രപാടവം. പരാ-അപര സംയോഗം. താരക ഉപദേശങ്ങൾ. ദേവത അദ്വൈതം, സദാനന്ദസ്വരൂപം.

Advaita Brahman/Ātman as ever-bliss; sādhana (śama-dama) and yogic unmanī as supports to liberation

Verse 39

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...

മനത്തെ നിരോധിക്കുന്ന കംഥ. യോഗത്തിലൂടെ സദാ-ആനന്ദസ്വരൂപത്തിന്റെ ദർശനം. ആനന്ദത്തിന്റെ ഭിക്ഷയാൽ ജീവിക്കുന്ന साधകൻ. മഹാശ്മശാനത്തിലും ആനന്ദവനത്തിൽ വാസം. ഏകാന്തസ്ഥലം. ആനന്ദമഠം. ഉന്മനീ അവസ്ഥ (മനാതീതത). ശാരദാ—ജ്ഞാനശക്തിയുടെ ചേഷ്ട. ഉന്മനീ ഗതി. നിർമ്മല ദേഹം. ആലംബമില്ലാത്ത പീഠം. അമൃതതരംഗങ്ങളുപോലെ ആനന്ദക്രിയ. പാണ്ഡുര (ശുദ്ധ) ഗഗനം. മഹാസിദ്ധാന്തം. ശമ-ദമാദി ദിവ്യശക്തികളുടെ ആചരണത്തിൽ ക്ഷേത്ര-പാത്രപാടവം. പരാ-അപര സംയോഗം. താരക ഉപദേശങ്ങൾ. ദേവത അദ്വൈതം, സദാനന്ദസ്വരൂപം.

Jīvanmukti (liberation while living) characterized by mind-restraint, purity, and non-dual bliss

Verse 40

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...

മനസ്സിനെ നിരോധിക്കുന്ന കംഥ. യോഗത്തിലൂടെ സദാ-ആനന്ദസ്വരൂപത്തിന്റെ ദർശനം. ആനന്ദത്തിന്റെ ഭിക്ഷ ആഹരിക്കുന്നവൻ. മഹാശ്മശാനത്തിലും ആനന്ദവനത്തിൽ വാസം. ഏകാന്തസ്ഥലം, ആനന്ദമഠം. ഉന്മനീ അവസ്ഥ; ശാരദാ-ചേഷ്ട; ഉന്മനീ ഗതി. നിർമ്മല ഗാത്രം, നിരാലംബ പീഠം. അമൃത-കല്ലോലങ്ങളുപോലെ ആനന്ദക്രിയ. പാണ്ഡുര ഗഗനം. മഹാസിദ്ധാന്തം. ശമ-ദമാദി ദിവ്യശക്തികളുടെ ആചരണത്തിൽ ക്ഷേത്ര-പാത്രപാടവം. പരാ-അപര സംയോഗം. താരക ഉപദേശങ്ങൾ. ദേവത അദ്വൈത സദാനന്ദം.

Moksha (jīvanmukti) through Advaita-realization and mind-transcendence (unmanī)

Verse 41

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...

മനസ്സിനെ നിരോധിക്കുന്ന കംഥ. യോഗത്തിലൂടെ സദാ-ആനന്ദസ്വരൂപത്തിന്റെ ദർശനം. ആനന്ദത്തിന്റെ ഭിക്ഷ ആഹരിക്കുന്നവൻ. മഹാശ്മശാനത്തിലും ആനന്ദവനത്തിൽ വാസം. ഏകാന്തസ്ഥലം, ആനന്ദമഠം. ഉന്മനീ അവസ്ഥ; ശാരദാ-ചേഷ്ട; ഉന്മനീ ഗതി. നിർമ്മല ഗാത്രം, നിരാലംബ പീഠം. അമൃത-കല്ലോലങ്ങളുപോലെ ആനന്ദക്രിയ. പാണ്ഡുര ഗഗനം. മഹാസിദ്ധാന്തം. ശമ-ദമാദി ദിവ്യശക്തികളുടെ ആചരണത്തിൽ ക്ഷേത്ര-പാത്രപാടവം. പരാ-അപര സംയോഗം. താരക ഉപദേശങ്ങൾ. ദേവത അദ്വൈത സദാനന്ദം.

Brahman-Atman identity expressed as advaita-sadānanda; sādhanā culminating in unmanī

Verse 42

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...

മനസ്സിനെ നിരോധിക്കുന്ന കംഥ. യോഗത്തിലൂടെ സദാ-ആനന്ദസ്വരൂപത്തിന്റെ ദർശനം. ആനന്ദത്തിന്റെ ഭിക്ഷ ആഹരിക്കുന്നവൻ. മഹാശ്മശാനത്തിലും ആനന്ദവനത്തിൽ വാസം. ഏകാന്തസ്ഥലം, ആനന്ദമഠം. ഉന്മനീ അവസ്ഥ; ശാരദാ-ചേഷ്ട; ഉന്മനീ ഗതി. നിർമ്മല ഗാത്രം, നിരാലംബ പീഠം. അമൃത-തരംഗങ്ങളുപോലെ ആനന്ദക്രിയ. പാണ്ഡുര ആകാശം. മഹാസിദ്ധാന്തം. ശമ-ദമാദി ദിവ്യശക്തികളുടെ ആചരണത്തിൽ ക്ഷേത്ര-പാത്ര സംബന്ധമായ പാടവം. പരാ-അപര സംയോഗം. താരക ഉപദേശങ്ങൾ. ദേവത അദ്വൈത സദാനന്ദം.

Advaita (nonduality) and ananda as Brahman’s svarūpa; sādhanā-lakṣaṇa of the liberated sage

Verse 43

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...

മനസ്സിനെ നിരോധിക്കുന്ന കന്താ. യോഗത്തിലൂടെ സദാ-ആനന്ദസ്വരൂപദർശനം. ആനന്ദത്തിന്റെ ഭിക്ഷയിൽ ജീവിക്കുന്നവൻ. മഹാശ്മശാനത്തിലും ആനന്ദവനത്തിൽ വാസം. ഏകാന്തസ്ഥലം. ആനന്ദമഠം. ഉന്മനീ അവസ്ഥ. ശാരദാദേവിയുടെ ചേഷ്ട. ഉന്മനിയുടെ ഗതി. നിർമ്മല ഗാത്രം. നിരാലംബ പീഠം. അമൃത-കല്ലോലങ്ങളുടെ ആനന്ദക്രിയ. പാണ്ഡര ഗഗനം. മഹാസിദ്ധാന്തം. ശമ-ദമാദി ദിവ്യശക്തികളുടെ ആചരണത്തിൽ ക്ഷേത്ര-പാത്രപാടവം. പരാ-അപര സംയോഗം. താരകോപദേശങ്ങൾ. ദേവത അദ്വൈത സദാ-ആനന്ദം.

Moksha (jīvanmukti) through mano-nirodha culminating in Advaita-sadānanda (non-dual bliss)

Verse 44

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...

മനസ്സിനെ നിരോധിക്കുന്ന കന്താ. യോഗത്തിലൂടെ സദാ-ആനന്ദസ്വരൂപദർശനം. ആനന്ദത്തിന്റെ ഭിക്ഷയിൽ ജീവിക്കുന്നവൻ. മഹാശ്മശാനത്തിലും ആനന്ദവനത്തിൽ വാസം. ഏകാന്തസ്ഥലം. ആനന്ദമഠം. ഉന്മനീ അവസ്ഥ. ശാരദാദേവിയുടെ ചേഷ്ട. ഉന്മനിയുടെ ഗതി. നിർമ്മല ഗാത്രം. നിരാലംബ പീഠം. അമൃത-കല്ലോലങ്ങളുടെ ആനന്ദക്രിയ. ശ്വേത ഗഗനം. മഹാസിദ്ധാന്തം. ശമ-ദമാദി ദിവ്യശക്തികളുടെ ആചരണത്തിൽ ക്ഷേത്ര-പാത്രപാടവം. പരാ-അപര സംയോഗം. താരകോപദേശങ്ങൾ. ദേവത അദ്വൈത സദാ-ആനന്ദം.

Advaita realization expressed through yogic mano-nirodha and unmanī

Verse 45

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...

മനസ്സിനെ നിരോധിക്കുന്ന കന്താ. യോഗത്തിലൂടെ സദാ-ആനന്ദസ്വരൂപദർശനം. ആനന്ദത്തിന്റെ ഭിക്ഷയിൽ ആഹാരം ചെയ്യുന്നവൻ. മഹാശ്മശാനത്തിലും ആനന്ദവനത്തിൽ വാസം. ഏകാന്തത. ആനന്ദമഠം. ഉന്മനീ അവസ്ഥ. ശാരദാദേവിയുടെ ചേഷ്ട. ഉന്മനിയുടെ പഥം/ഗതി. നിർദോഷ നിർമ്മല ഗാത്രം. നിരാലംബ പീഠം. അമൃത-കല്ലോലങ്ങളുടെ ആനന്ദക്രിയ. മങ്ങിയ/ശ്വേത ഗഗനം. മഹാസിദ്ധാന്തം. ശാന്തിയും നിയന്ത്രണവും മുതലായ ദിവ്യശക്തികളുടെ ആചരണത്തിൽ ക്ഷേത്ര-പാത്രപാടവം. പരാ-അപര യോജനം. താരകോപദേശങ്ങൾ. ദേവത അദ്വൈത സദാ-ആനന്ദം.

Ātman-Brahman non-duality (Advaita) as ever-present bliss realized via yogic stillness

Verse 46

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...

മനസ്സിനെ നിരോധിക്കുന്ന കന്ത. യോഗത്തിലൂടെ സദാ-ആനന്ദസ്വരൂപത്തിന്റെ ദർശനം. ആനന്ദഭിക്ഷയെ ആഹാരമാക്കുന്ന साधകൻ. മഹാശ്മശാനത്തിലും ആനന്ദവനത്തിൽ വാസം. ഏകാന്തസ്ഥലം. ആനന്ദമഠം. ഉന്മനീ (മനാതീത) അവസ്ഥ. ശാരദാ (പ്രജ്ഞ)യുടെ ചേഷ്ട. ഉന്മനീയിലേക്കുള്ള ഗതി. നിർമ്മല ഗാത്രം. ആലംബമില്ലാത്ത പീഠം. അമൃതതരംഗങ്ങളുടെ ആനന്ദക്രിയ. പാണ്ഡുര ഗഗനം. മഹാസിദ്ധാന്തം. ശമ-ദമാദി ദിവ്യശക്തികളുടെ ആചരണത്തിൽ ക്ഷേത്ര-പാത്രപാടവം. പരാ-അപര സംയോഗം. താരക ഉപദേശങ്ങൾ. ദേവത അദ്വൈത സദാ-ആനന്ദം തന്നേ.

Moksha (liberation) through Advaita-realization and mind-transcendence (unmanī)

Verse 47

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...

മനസ്സിനെ നിരോധിക്കുന്ന കന്ത. യോഗത്തിലൂടെ സദാ-ആനന്ദസ്വരൂപത്തിന്റെ ദർശനം. ആനന്ദഭിക്ഷയെ ആഹാരമാക്കുന്ന साधകൻ. മഹാശ്മശാനത്തിലും ആനന്ദവനത്തിൽ വാസം. ഏകാന്തസ്ഥലം. ആനന്ദമഠം. ഉന്മനീ (മനാതീത) അവസ്ഥ. ശാരദാ (പ്രജ്ഞ)യുടെ ചേഷ്ട. ഉന്മനീയിലേക്കുള്ള ഗതി. നിർമ്മല ഗാത്രം. ആലംബമില്ലാത്ത പീഠം. അമൃതതരംഗങ്ങളുടെ ആനന്ദക്രിയ. പാണ്ഡുര ഗഗനം. മഹാസിദ്ധാന്തം. ശമ-ദമാദി ദിവ്യശക്തികളുടെ ആചരണത്തിൽ ക്ഷേത്ര-പാത്രപാടവം. പരാ-അപര സംയോഗം. താരക ഉപദേശങ്ങൾ. ദേവത അദ്വൈത സദാ-ആനന്ദം തന്നേ.

Advaita Brahman as Sadānanda (ever-bliss) realized through mind-restraint

Verse 48

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...

മനസ്സിനെ നിരോധിക്കുന്ന കന്ത. യോഗത്തിലൂടെ സദാ-ആനന്ദസ്വരൂപത്തിന്റെ ദർശനം. ആനന്ദഭിക്ഷയെ ആഹാരമാക്കുന്ന साधകൻ. മഹാശ്മശാനത്തിലും ആനന്ദവനത്തിൽ വാസം. ഏകാന്തസ്ഥലം. ആനന്ദമഠം. ഉന്മനീ (മനാതീത) അവസ്ഥ. ശാരദാ (പ്രജ്ഞ)യുടെ ചേഷ്ട. ഉന്മനീയിലേക്കുള്ള ഗതി. നിർമ്മല ഗാത്രം. ആലംബമില്ലാത്ത പീഠം. അമൃതതരംഗങ്ങളുടെ ആനന്ദക്രിയ. പാണ്ഡുര ഗഗനം. മഹാസിദ്ധാന്തം. ശമ-ദമാദി ദിവ്യശക്തികളുടെ ആചരണത്തിൽ ക്ഷേത്ര-പാത്രപാടവം. പരാ-അപര സംയോഗം. താരക ഉപദേശങ്ങൾ. ദേവത അദ്വൈത സദാ-ആനന്ദം തന്നേ.

Brahman/Ātman as Advaita-Sadānanda (non-dual ever-bliss)

Verse 49

नियमः स्वात्मेन्द्रियनिग्रहः। भयमोहशोकक्रोधत्यागस्त्यागः। अनियामकत्वनिर्मलशक्तिः। स्वप्रकाशब्रह्मतत्त्वे शिवशक्तिसम्पुटितप्रपञ्चच्छेदनम्। तथा पत्राक्षाक्षिकमण्डलुः। भवाभावदहनम्। बिभ्रत्याकाशाधारम्। शि...

‘നിയമം’ എന്നത് സ്വന്തം ആത്മാവിനെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന സംയമമാണ്. ഭയം, മോഹം, ശോകം, ക്രോധം എന്നിവ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുതന്നെ ത്യാഗം. ബാഹ്യവിധി-നിഷേധങ്ങളാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടാതിരിക്കുന്ന നിർമലശക്തി—അതേ നിയമം. സ്വപ്രകാശമായ ബ്രഹ്മതത്ത്വത്തിൽ, ശിവ-ശക്തിയാൽ സമ്പുടിതമായി, പ്രപഞ്ചത്തെ ഛേദിക്കുന്നതു—നിയമം. ഇലപോലെ ഉള്ള കണ്ണുകളുടെ ‘ആക്ഷികമണ്ഡലം’ തന്നെയാണ് മണ്ഡലു. ഭാവവും അഭാവവും ദഹിപ്പിക്കൽ—നിയമം. ആകാശാധാരത്തെ ധരിക്കൽ—നിയമം. യജ്ഞോപവീതം ശിവൻ തന്നെ; തുരീയസ്വരൂപം. ശിഖ ‘തത്’യിൽ ലയമാണ്. ഉപേക്ഷിച്ച ദണ്ഡം ചിന്മയമാണ്. സദാ നിലനിൽക്കുന്ന മണ്ഡലു അഖണ്ഡജാഗ്രതയായ നേത്രമണ്ഡലമാണ്. കന്താ കർമനിർമൂലനമാണ്. മായ, അമമത, അഹങ്കാരം എന്നിവയുടെ ദഹനം—നിയമം. ശ്മശാനത്തിൽ ദേഹം അനാഹത (അസ്പർശിത)മാണ്. ‘സമയം’ ത്രിഗുണാതീതസ്വരൂപാനുസന്ധാനമാണ്. ഭ്രാന്തിനിവൃത്തി—നിയമം. കാമാദിവൃത്തികളുടെ ദഹനം—നിയമം. കൗപീനം കാഠിന്യവും ദൃഢതയും. ചീർ-അജിനവാസം—നിയമം. മന്ത്രം അനാഹത; അക്രിയയാൽ മാത്രം ആസ്വാദ്യം. സ്വേച്ഛാചാരമായ സ്വസ്വഭാവം തന്നെയാണ് മോക്ഷം—പരബ്രഹ്മം. ആചരണം തോണിപോലെ. ബ്രഹ്മചര്യത്തിലൂടെ ശാന്തിസംഗ്രഹം; ബ്രഹ്മചര്യാശ്രമത്തിൽ അധ്യയനം ചെയ്ത്, സർവ സംവിദ്-അഭിമാനങ്ങളുടെ ന്യാസം—സന്ന്യാസം. അവസാനം അഖണ്ഡാകാര ബ്രഹ്മരൂപസ്ഥിതി; നിത്യം സർവ സംശയനാശം.

Saṃnyāsa as inner renunciation; Turīya/Brahman as the true sacred thread; destruction of māyā and ahaṅkāra; nistrai-guṇya (beyond the guṇas)

Verse 50

नियमः स्वात्मेन्द्रियनिग्रहः। भयमोहशोकक्रोधत्यागस्त्यागः। अनियामकत्वनिर्मलशक्तिः। स्वप्रकाशब्रह्मतत्त्वे शिवशक्तिसम्पुटितप्रपञ्चच्छेदनम्। तथा पत्राक्षाक्षिकमण्डलुः। भवाभावदहनम्। बिभ्रत्याकाशाधारम्। शि...

‘നിയമം’ എന്നത് സ്വന്തം ആത്മാവിനെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന സംയമമാണ്. ഭയം, മോഹം, ശോകം, ക്രോധം എന്നിവ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുതന്നെ ത്യാഗം. ബാഹ്യവിധി-നിഷേധങ്ങളാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടാതിരിക്കുന്ന നിർമലശക്തി—അതേ നിയമം. സ്വപ്രകാശമായ ബ്രഹ്മതത്ത്വത്തിൽ, ശിവ-ശക്തിയാൽ സമ്പുടിതമായി, പ്രപഞ്ചത്തെ ഛേദിക്കുന്നതു—നിയമം. ഇലപോലെ ഉള്ള കണ്ണുകളുടെ ‘ആക്ഷികമണ്ഡലം’ തന്നെയാണ് മണ്ഡലു. ഭാവവും അഭാവവും ദഹിപ്പിക്കൽ—നിയമം. ആകാശാധാരത്തെ ധരിക്കൽ—നിയമം. യജ്ഞോപവീതം ശിവൻ തന്നെ; തുരീയസ്വരൂപം. ശിഖ ‘തത്’യിൽ ലയമാണ്. ഉപേക്ഷിച്ച ദണ്ഡം ചിന്മയമാണ്. സദാ നിലനിൽക്കുന്ന മണ്ഡലു അഖണ്ഡജാഗ്രതയായ നേത്രമണ്ഡലമാണ്. കന്താ കർമനിർമൂലനമാണ്. മായ, അമമത, അഹങ്കാരം എന്നിവയുടെ ദഹനം—നിയമം. ശ്മശാനത്തിൽ ദേഹം അനാഹത (അസ്പർശിത)മാണ്. ‘സമയം’ ത്രിഗുണാതീതസ്വരൂപാനുസന്ധാനമാണ്. ഭ്രാന്തിനിവൃത്തി—നിയമം. കാമാദിവൃത്തികളുടെ ദഹനം—നിയമം. കൗപീനം കാഠിന്യവും ദൃഢതയും. ചീർ-അജിനവാസം—നിയമം. മന്ത്രം അനാഹത; അക്രിയയാൽ മാത്രം ആസ്വാദ്യം. സ്വേച്ഛാചാരമായ സ്വസ്വഭാവം തന്നെയാണ് മോക്ഷം—പരബ്രഹ്മം. ആചരണം തോണിപോലെ. ബ്രഹ്മചര്യത്തിലൂടെ ശാന്തിസംഗ്രഹം; ബ്രഹ്മചര്യാശ്രമത്തിൽ അധ്യയനം ചെയ്ത്, സർവ സംവിദ്-അഭിമാനങ്ങളുടെ ന്യാസം—സന്ന്യാസം. അവസാനം അഖണ്ഡാകാര ബ്രഹ്മരൂപസ്ഥിതി; നിത്യം സർവ സംശയനാശം.

Inner saṃnyāsa and akartṛtva (non-doership) culminating in Brahman-realization

Ask anything about the Nirvana Upanishad

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Upanishads in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App