Nirvana
निर्वाणोपनिषत् अथर्ववेदसम्बद्धा संन्यासोपनिषत्सु गणिता, यत्र संन्यासः बाह्यत्यागमात्रं न, किन्तु अहङ्कारकर्तृत्वाद्युपाधिनिवृत्तिरूपः अन्तःत्यागः इति प्रतिपाद्यते। अस्याः ६१ मन्त्रेषु आत्मब्रह्मैक्यज्ञानमेव मोक्षः, बन्धः तु अविद्याध्यासजन्यः इति वेदान्तसिद्धान्तः संक्षेपेण निरूपितः। बाह्यलिङ्गानि—वस्त्रदण्डादीनि—गौणानि; समत्वं, निर्भयता, वैराग्यं, सत्यं, दया च संन्यासिनः मुख्यलक्षणानि इति उपदिश्यते। निरवच्छिन्नसाक्षिचैतन्ये निष्ठा, मनोनिग्रहः, तथा ‘न कर्ता न भोक्ता’ इति दृढबुद्धिः—एतेन जीवन्मुक्तिरूपं निर्वाणं प्रत्यक्षीकर्तव्यम् इति उपनिषत् प्रतिपादयति।
Start ReadingKey Teachings
Saṃnyāsa as inner renunciation: abandonment of ego, doership, and possessiveness rather than mere external withdrawal
Nirvāṇa as direct knowledge (jñāna) of Ātman = Brahman; liberation is recognition, not production
Critique of external marks: robes, staff, and ritual are secondary to realization and equanimity
Avidyā (ignorance) as the root of bondage; adhyāsa (superimposition) as the mechanism of suffering
The Self as self-luminous, actionless, untouched by guṇas; mind and body are objects to the witness (sākṣin)
Ethical foundations for the renunciate: non-violence, truthfulness, non-attachment, compassion, fearlessness
Jīvanmukti ideal: living in the world without clinging, like space—accommodating all, tainted by none
Contemplative discipline: śravaṇa–manana–nididhyāsana culminating in steady abidance in non-dual awareness
Verses of the Nirvana
61 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.
Verse 1
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः। अस्य विषयः परमहंसः—“सोऽहम्” इति। परिव्राजकाः संन्यासिनोऽस्याधिकारिणः; पश्चिमलिङ्गं बाह्यचिह्नम्। मन्मथः क्षेत्रपालः। गगनं सिद्धान्तः; अमृतकल्लोलयुक्ता नदी। अक्षयम्, निरञ्जनम्। निःसंशय ऋषिः। निर्वाणं देवता। निष्कुलप्रवृत्तिः; निष्केवलं अद्वैतज्ञानम्॥
Moksha (Nirvāṇa) through non-dual knowledge (Advaita-jñāna) and renunciation (saṃnyāsa/paramahaṃsa)Verse 2
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः। अस्य विषयः परमहंसः—“सोऽहम्” इति। परिव्राजकाः संन्यासिनोऽस्याधिकारिणः; पश्चिमलिङ्गं बाह्यचिह्नम्। मन्मथः क्षेत्रपालः। गगनं सिद्धान्तः; अमृतकल्लोलयुक्ता नदी। अक्षयम्, निरञ्जनम्। निःसंशय ऋषिः। निर्वाणं देवता। निष्कुलप्रवृत्तिः; निष्केवलं अद्वैतज्ञानम्॥
Atman-Brahman identity (so’ham) and renunciatory realization (paramahaṃsa)Verse 3
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः। अस्य विषयः परमहंसः—“सोऽहम्” इति। परिव्राजकाः संन्यासिनोऽस्याधिकारिणः; पश्चिमलिङ्गं बाह्यचिह्नम्। मन्मथः क्षेत्रपालः। गगनं सिद्धान्तः; अमृतकल्लोलयुक्ता नदी। अक्षयम्, निरञ्जनम्। निःसंशय ऋषिः। निर्वाणं देवता। निष्कुलप्रवृत्तिः; निष्केवलं अद्वैतज्ञानम्॥
Brahman as akṣaya (imperishable) and nirañjana (stainless); nirvāṇa as the goal realized by so’ham-knowledgeVerse 4
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः। परमहंसः सोऽहम्। परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः। मन्मथः क्षेत्रपालः। गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी। अक्षयं निरञ्जनम्। निःसंशय ऋषिः। निर्वाणो देवता। निष्कुलप्रवृत्तिः। निष्केवलज्ञानम्॥१-११॥
Moksha (Nirvāṇa) through non-dual knowledge (Advaita jñāna) and renunciation (saṃnyāsa/paramahaṃsa ideal)Verse 5
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः। परमहंसः सोऽहम्। परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः। मन्मथः क्षेत्रपालः। गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी। अक्षयं निरञ्जनम्। निःसंशय ऋषिः। निर्वाणो देवता। निष्कुलप्रवृत्तिः। निष्केवलज्ञानम्॥१-११॥
Atman-Brahman identity expressed as Paramahaṃsa ‘so’ham’; Nirvāṇa as the realized stateVerse 6
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः। परमहंसः सोऽहम्। परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः। मन्मथः क्षेत्रपालः। गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी। अक्षयं निरञ्जनम्। निःसंशय ऋषिः। निर्वाणो देवता। निष्कुलप्रवृत्तिः। निष्केवलज्ञानम्॥१-११॥
Kevala-jñāna (non-dual knowledge) as the means and mark of Nirvāṇa; renunciate transcendence of upādhisVerse 7
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः। परमहंसः सोऽहमिति। परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः। मन्मथः क्षेत्रपालः। गगनसिद्धान्तः, अमृतकल्लोलनदी। अक्षयं निरञ्जनम्। निःसंशय ऋषिः। निर्वाणो देवता। निष्कुलप्रवृत्तिः। निष्केवलज्ञानम्॥
Moksha (Nirvāṇa) through Paramahaṃsa/saṃnyāsa identity and niṣkevala (non-dual) jñānaVerse 8
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः। परमहंसः सोऽहमिति। परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः। मन्मथः क्षेत्रपालः। गगनसिद्धान्तः, अमृतकल्लोलनदी। अक्षयं निरञ्जनम्। निःसंशय ऋषिः। निर्वाणो देवता। निष्कुलप्रवृत्तिः। निष्केवलज्ञानम्॥
Atman-Brahman identity expressed as so’ham; renunciant path to NirvāṇaVerse 9
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः। परमहंसः सोऽहमिति। परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः। मन्मथः क्षेत्रपालः। गगनसिद्धान्तः, अमृतकल्लोलनदी। अक्षयं निरञ्जनम्। निःसंशय ऋषिः। निर्वाणो देवता। निष्कुलप्रवृत्तिः। निष्केवलज्ञानम्॥
Nirañjana (stainless) ātman and Nirvāṇa as the culmination of saṃnyāsa and jñānaVerse 10
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः। “परमहंसः सोऽहम्” इति। परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः। मन्मथः क्षेत्रपालः। गगनसिद्धान्तः; अमृतकल्लोलनदी। लक्ष्यं अक्षयं निरञ्जनम्। ऋषिर्निःसंशयः। देवता निर्वाणः। प्रवृत्तिर्निष्कुला। ज्ञानं निष्केवलं अद्वैतम्॥
Moksha (Nirvana) through non-dual knowledge (Advaita-jñāna) and renunciation (saṃnyāsa/paramahaṃsa)Verse 11
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः। “परमहंसः सोऽहम्” इति। परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः। मन्मथः क्षेत्रपालः। गगनसिद्धान्तः; अमृतकल्लोलनदी। लक्ष्यं अक्षयं निरञ्जनम्। ऋषिर्निःसंशयः। देवता निर्वाणः। प्रवृत्तिर्निष्कुला। ज्ञानं निष्केवलं अद्वैतम्॥
Atman-Brahman identity (So’ham) and renunciant realization (paramahaṃsa)Verse 12
ऊर्ध्वाम्नायः । निरालम्बपीठः । संयोगदीक्षा । वियोगोपदेशः । दीक्षासन्तोषपानं च । द्वादशादित्यावलोकनम् । विवेकरक्षा । करुणैव केलिः । आनन्दमाला । एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी । अकल्पितभिक्षाशी । हंसाच...
ऊर्ध्वाम्नायः—ऊर्ध्वमार्गे परम्पराप्रवाहः। निरालम्बपीठः—आश्रयरहितं पावनासनम्। संयोगदीक्षा—एकत्वे दीक्षा; वियोगोपदेशः—वैराग्ये उपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च—दीक्षारूपेण सन्तोषपानम्। द्वादशादित्यावलोकनम्—द्वादशसूर्यतत्त्वचिन्तनम्। विवेकरक्षा—विवेकस्य रक्षणम्। करुणैव केलिः—करुणा एव क्रीडा। आनन्दमाला—आनन्दस्य माला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी—एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखसंवादः। अकल्पितभिक्षाशी—अयत्नलब्धभिक्षाभोजी। हंसाचारः—हंसवत् आचारः। सर्वभूतान्तर्वर्ती हंस इति प्रतिपादनम्—हंसः सर्वेषु भूतेषु अन्तरवर्ती इति सिद्धान्तस्थापनम्॥
Sādhana for Moksha: viveka-vairāgya, inner renunciation, and recognition of the indwelling Self (antarātman)Verse 13
ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...
(एतानि लक्षणानि/व्रतानि) ऊर्ध्वाम्नायः, निरालम्बपीठः, संयोगदीक्षा, वियोगोपदेशः, दीक्षासन्तोषपानं च, द्वादशादित्यावलोकनम्, विवेकरक्षा, करुणैव केलिः, आनन्दमाला, एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी, अकल्पितभिक्षाशी, हंसाचारः, सर्वभूतान्तर्वर्ती हंस इति प्रतिपादनम्।
Moksha (jīvanmukti) through viveka-vairāgya; Haṃsa (Paramahaṃsa) as inner Self (Ātman/Brahman) present in all beingsVerse 14
ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...
(एतानि लक्षणानि/व्रतानि) ऊर्ध्वाम्नायः, निरालम्बपीठः, संयोगदीक्षा, वियोगोपदेशः, दीक्षासन्तोषपानं च, द्वादशादित्यावलोकनम्, विवेकरक्षा, करुणैव केलिः, आनन्दमाला, एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी, अकल्पितभिक्षाशी, हंसाचारः, सर्वभूतान्तर्वर्ती हंस इति प्रतिपादनम्।
Jīvanmukti; Ātman as immanent Brahman (sarvabhūtāntarvartin)Verse 15
ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...
(एतानि लक्षणानि/व्रतानि) ऊर्ध्वाम्नायः, निरालम्बपीठः, संयोगदीक्षा, वियोगोपदेशः, दीक्षासन्तोषपानं च, द्वादशादित्यावलोकनम्, विवेकरक्षा, करुणैव केलिः, आनन्दमाला, एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी, अकल्पितभिक्षाशी, हंसाचारः, सर्वभूतान्तर्वर्ती हंस इति प्रतिपादनम्।
Ātman/Brahman non-duality expressed as the ‘Haṃsa within all beings’; renunciate freedom (nirvāṇa/jīvanmukti)Verse 16
ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...
ऊर्ध्वाम्नायः, निरालम्बपीठः, संयोगदीक्षा, वियोगोपदेशः, दीक्षारूपसन्तोषपानं च; द्वादशादित्यावलोकनं, विवेकरक्षा, करुणैव केलिः, आनन्दमाला; एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी; अकल्पितभिक्षाशी; हंसाचारः; सर्वभूतान्तर्वर्ती हंस इति प्रतिपादनम्।
Moksha (jīvanmukti) through viveka-vairāgya; Haṃsa as inner Ātman/BrahmanVerse 17
ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...
ऊर्ध्वाम्नायः, निरालम्बपीठः, संयोगदीक्षा, वियोगोपदेशः, दीक्षारूपसन्तोषपानं च; द्वादशादित्यावलोकनं, विवेकरक्षा, करुणैव केलिः, आनन्दमाला; एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी; अकल्पितभिक्षाशी; हंसाचारः; सर्वभूतान्तर्वर्ती हंस इति प्रतिपादनम्।
Ātman as sarvabhūtāntarvartin (indweller) and the marks of the liberated asceticVerse 18
ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...
ऊर्ध्वाम्नायः, निरालम्बपीठः, संयोगदीक्षा, वियोगोपदेशः, दीक्षारूपसन्तोषपानं च; द्वादशादित्यावलोकनं, विवेकरक्षा, करुणैव केलिः, आनन्दमाला; एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी; अकल्पितभिक्षाशी; हंसाचारः; सर्वभूतान्तर्वर्ती हंस इति प्रतिपादनम्।
Nondual indwelling Self (Ātman/Brahman) and the discipline of renunciationVerse 19
ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशावदित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभ...
ऊर्ध्वाम्नायः—निरालम्बपीठः; संयोगदीक्षा; वियोगोपदेशः; दीक्षासन्तोषपानं च; द्वादशावदित्यावलोकनम्; विवेकरक्षा; करुणैव केलिः; आनन्दमाला; एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी; अकल्पितभिक्षाशी; हंसाचारः; सर्वभूतान्तर्वर्ती हंस इति प्रतिपादनम्।
Moksha (jīvanmukti) through viveka-vairāgya and recognition of the inner Haṃsa (Ātman) in all beingsVerse 20
ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशावदित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभ...
ऊर्ध्वाम्नायः—निरालम्बपीठः; संयोगदीक्षा; वियोगोपदेशः; दीक्षासन्तोषपानं च; द्वादशावदित्यावलोकनम्; विवेकरक्षा; करुणैव केलिः; आनन्दमाला; एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी; अकल्पितभिक्षाशी; हंसाचारः; सर्वभूतान्तर्वर्ती हंस इति प्रतिपादनम्।
Moksha (jīvanmukti) through viveka-vairāgya and recognition of the inner Haṃsa (Ātman) in all beingsVerse 21
ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशावदित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभ...
ऊर्ध्वाम्नायः—निरालम्बपीठः; संयोगदीक्षा; वियोगोपदेशः; दीक्षासन्तोषपानं च; द्वादशावदित्यावलोकनम्; विवेकरक्षा; करुणैव केलिः; आनन्दमाला; एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी; अकल्पितभिक्षाशी; हंसाचारः; सर्वभूतान्तर्वर्ती हंस इति प्रतिपादनम्।
Sarvātmabhāva (the Self as all) culminating in moksha/jīvanmukti; paramahaṃsa idealVerse 22
ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...
ऊर्ध्वाम्नायः—ऊर्ध्वमार्गेण परम्पराप्रवाहः। निरालम्बपीठः—आश्रयरहितं ब्रह्मनिष्ठासनम्। संयोगदीक्षा—आत्मब्रह्मैक्ये दीक्षा। वियोगोपदेशः—वैराग्यविवेकयोः उपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च—दीक्षारूपसन्तोषस्य पानम्। द्वादशादित्यावलोकनम्—द्वादशादित्येषु ध्यानावलोकनम्। विवेकरक्षा—विवेकस्य संरक्षणम्। करुणैव केलिः—करुणा एव क्रीडा। आनन्दमाला—आनन्दस्य माला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी—एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखस्य सत्सङ्गः। अकल्पितभिक्षाशी—अयत्नलब्धभिक्षाभोजी। हंसाचारः—हंसवत् आचारः। सर्वभूतान्तर्वर्ती हंस इति प्रतिपादनम्—सर्वेषु भूतेषु अन्तर्यामी हंसः इति प्रतिपादनम्॥
Moksha (liberation) through viveka-vairāgya and recognition of the inner Haṃsa/Ātman as all-pervading indwellerVerse 23
ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...
ऊर्ध्वाम्नायः—ऊर्ध्वमार्गेण परम्पराप्रवाहः। निरालम्बपीठः—आश्रयरहितं ब्रह्मनिष्ठासनम्। संयोगदीक्षा—आत्मब्रह्मैक्ये दीक्षा। वियोगोपदेशः—वैराग्यविवेकयोः उपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च—दीक्षारूपसन्तोषस्य पानम्। द्वादशादित्यावलोकनम्—द्वादशादित्येषु ध्यानावलोकनम्। विवेकरक्षा—विवेकस्य संरक्षणम्। करुणैव केलिः—करुणा एव क्रीडा। आनन्दमाला—आनन्दस्य माला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी—एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखस्य सत्सङ्गः। अकल्पितभिक्षाशी—अयत्नलब्धभिक्षाभोजी। हंसाचारः—हंसवत् आचारः। सर्वभूतान्तर्वर्ती हंस इति प्रतिपादनम्—सर्वेषु भूतेषु अन्तर्यामी हंसः इति प्रतिपादनम्॥
Ātman as antaryāmin (inner dweller) and the saṃnyāsa discipline that supports realizationVerse 24
ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...
ऊर्ध्वाम्नायः—ऊर्ध्वमार्गेण परम्पराप्रवाहः। निरालम्बपीठः—आश्रयरहितं ब्रह्मनिष्ठासनम्। संयोगदीक्षा—आत्मब्रह्मैक्ये दीक्षा। वियोगोपदेशः—वैराग्यविवेकयोः उपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च—दीक्षारूपसन्तोषस्य पानम्। द्वादशादित्यावलोकनम्—द्वादशादित्येषु ध्यानावलोकनम्। विवेकरक्षा—विवेकस्य संरक्षणम्। करुणैव केलिः—करुणा एव क्रीडा। आनन्दमाला—आनन्दस्य माला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी—एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखस्य सत्सङ्गः। अकल्पितभिक्षाशी—अयत्नलब्धभिक्षाभोजी। हंसाचारः—हंसवत् आचारः। सर्वभूतान्तर्वर्ती हंस इति प्रतिपादनम्—सर्वेषु भूतेषु अन्तर्यामी हंसः इति प्रतिपादनम्॥
Brahman/Ātman immanence (sarvabhūtāntarvartitva) and the paramahaṃsa idealVerse 25
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...
धैर्यं कन्था, उदासीनता कौपीनम्, विवेक एव दण्डः। ब्रह्मावलोकनं योगपट्टः, श्रीः पादुका, परेच्छानुसारं चरणम्। कुण्डलिनीनिग्रहः बन्धः। परापवादविमुक्तः स जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च खेचरीमुद्रा च; परमानन्दी, गुणत्रयातीतः, विवेकलभ्यः, मनोवागगोचरः। जनितं जगदनित्यं स्वप्नाभ्रगजादितुल्यम्। देहादिसङ्घातोऽपि मोहगुणजालकलितः रज्जुसर्पवत्कल्पितः। विष्णुविद्यादिशताभिधानलक्ष्यं तत्। अङ्कुशो मार्गः; शून्यं न सङ्केतः। परमेश्वरसत्ता एव तत्त्वम्। सत्यसिद्धयोगो मठः। अमरपदं तत्स्वरूपम्, आदिब्रह्मस्वसंवित्। अजपा गायत्री; विकारदण्डो ध्येयः॥
Moksha (jīvanmukti) through viveka; Brahman beyond guṇas; jagat as māyā/adhyāsa (rope-snake)Verse 26
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...
धैर्यं कन्था, उदासीनता कौपीनम्, विवेक एव दण्डः। ब्रह्मावलोकनं योगपट्टः, श्रीः पादुका, परेच्छानुसारं चरणम्। कुण्डलिनीनिग्रहः बन्धः। परापवादविमुक्तः स जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च खेचरीमुद्रा च; परमानन्दी, गुणत्रयातीतः, विवेकलभ्यः, मनोवागगोचरः। जनितं जगदनित्यं स्वप्नाभ्रगजादितुल्यम्। देहादिसङ्घातोऽपि मोहगुणजालकलितः रज्जुसर्पवत्कल्पितः। विष्णुविद्यादिशताभिधानलक्ष्यं तत्। अङ्कुशो मार्गः; शून्यं न सङ्केतः। परमेश्वरसत्ता एव तत्त्वम्। सत्यसिद्धयोगो मठः। अमरपदं तत्स्वरूपम्, आदिब्रह्मस्वसंवित्। अजपा गायत्री; विकारदण्डो ध्येयः॥
Brahman/Ātman as self-awareness (saṃvit); māyā/adhyāsa; jīvanmuktiVerse 27
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...
धैर्यं कन्था, उदासीनता कौपीनम्, विवेक एव दण्डः। ब्रह्मावलोकनं योगपट्टः, श्रीः पादुका, परेच्छानुसारं चरणम्। कुण्डलिनीनिग्रहः बन्धः। परापवादविमुक्तः स जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च खेचरीमुद्रा च; परमानन्दी, गुणत्रयातीतः, विवेकलभ्यः, मनोवागगोचरः। जनितं जगदनित्यं स्वप्नाभ्रगजादितुल्यम्। देहादिसङ्घातोऽपि मोहगुणजालकलितः रज्जुसर्पवत्कल्पितः। विष्णुविद्यादिशताभिधानलक्ष्यं तत्। अङ्कुशो मार्गः; शून्यं न सङ्केतः। परमेश्वरसत्ता एव तत्त्वम्। सत्यसिद्धयोगो मठः। अमरपदं तत्स्वरूपम्, आदिब्रह्मस्वसंवित्। अजपा गायत्री; विकारदण्डो ध्येयः॥
Brahman as sat-cit (sattā/saṃvit) and the sublation of vikāra (change) through knowledgeVerse 28
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...
धैर्यं कन्था, उदासीनता कौपीनम्; विचारो दण्डः, ब्रह्मावलोकनयोगः पट्टः; श्रीः पादुका, परेच्छानुवर्तनं चरणम्; कुण्डलिनीबन्धो नियमः। परापवादवर्जितो जीवन्मुक्तः; शिवयोगनिद्रा खेचरीमुद्रा च। परमानन्दस्थितः, गुणत्रयातीतः, विवेकलभ्यः, मनोवागगोचरः। जनितं जगदनित्यं स्वप्नजगदभ्रगजादितुल्यम्; देहादिसङ्घातोऽपि मोहगुणजालकलितो रज्जुसर्पवत्कल्पितः। विष्णुविद्यादिशताभिधानलक्ष्यं तत्; अङ्कुशो मार्गः, शून्यं न सङ्केतः। परमेश्वरसत्ता एव सत्यं; सत्यसिद्धयोगो मठः। अमरपदं तस्य स्वरूपम्—आदिब्रह्मस्वसंवित्। अजपा गायत्री; विकारदण्डो ध्येयः।
Mokṣa through viveka-vairāgya; Brahman/Ātman as self-luminous consciousness; māyā as rope-snake projection; jīvanmukti; nirguṇatva (beyond the three guṇas)Verse 29
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...
धैर्यं कन्था, उदासीनता कौपीनम्; विचारो दण्डः, ब्रह्मावलोकनयोगः पट्टः; श्रीः पादुका, परेच्छानुवर्तनं चरणम्; कुण्डलिनीबन्धो नियमः। परापवादवर्जितो जीवन्मुक्तः; शिवयोगनिद्रा खेचरीमुद्रा च। परमानन्दस्थितः, गुणत्रयातीतः, विवेकलभ्यः, मनोवागगोचरः। जनितं जगदनित्यं स्वप्नजगदभ्रगजादितुल्यम्; देहादिसङ्घातोऽपि मोहगुणजालकलितो रज्जुसर्पवत्कल्पितः। विष्णुविद्यादिशताभिधानलक्ष्यं तत्; अङ्कुशो मार्गः, शून्यं न सङ्केतः। परमेश्वरसत्ता एव सत्यं; सत्यसिद्धयोगो मठः। अमरपदं तस्य स्वरूपम्—आदिब्रह्मस्वसंवित्। अजपा गायत्री; विकारदण्डो ध्येयः।
Jīvanmukti; adhyāsa (rope-snake); nirguṇa Brahman as self-awareness; inner saṃnyāsaVerse 30
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...
धैर्यं कन्था, उदासीनता कौपीनम्; विचारो दण्डः, ब्रह्मावलोकनयोगः पट्टः; श्रीः पादुका, परेच्छानुवर्तनं चरणम्; कुण्डलिनीबन्धो नियमः। परापवादवर्जितो जीवन्मुक्तः; शिवयोगनिद्रा खेचरीमुद्रा च। परमानन्दस्थितः, गुणत्रयातीतः, विवेकलभ्यः, मनोवागगोचरः। जनितं जगदनित्यं स्वप्नजगदभ्रगजादितुल्यम्; देहादिसङ्घातोऽपि मोहगुणजालकलितो रज्जुसर्पवत्कल्पितः। विष्णुविद्यादिशताभिधानलक्ष्यं तत्; अङ्कुशो मार्गः, शून्यं न सङ्केतः। परमेश्वरसत्ता एव सत्यं; सत्यसिद्धयोगो मठः। अमरपदं तस्य स्वरूपम्—आदिब्रह्मस्वसंवित्। अजपा गायत्री; विकारदण्डो ध्येयः।
Nondual Brahman as self-awareness; māyā/adhyāsa; jīvanmukti; inner renunciation; transcendence of guṇasVerse 31
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...
धैर्यं कन्था, उदासीनता कौपीनम्, विचारो दण्डः। ब्रह्मावलोकनं योगपट्टः, श्रीः पादुका, परेच्छानुसारं चरणम्। कुण्डलिनीबन्धः; परापवादविमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा खेचरीमुद्रा च; परमानन्दी, गुणत्रयातीतः, विवेकलभ्यः, मनोवागगोचरः। जनितं जगदनित्यम्—स्वप्नजगदभ्रगजादितुल्यम्। देहादिसङ्घातोऽपि मोहगुणजालकलितः रज्जुसर्पवत्कल्पितः। विष्णुविद्यादिशताभिधानलक्ष्यं तत्। अङ्कुशो मार्गः; शून्यं न सङ्केतः। परमेश्वरसत्ता एव तत्त्वम्। सत्यसिद्धयोगो मठः; तत्स्वरूपम् अमरपदम्। आदिब्रह्मस्वसंवित्; अजपा गायत्री; विकारदण्डो ध्येयः।
Jīvanmukti; Brahman beyond guṇas; Māyā/adhyāsa (rope-snake); viveka as meansVerse 32
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...
धैर्यं कन्था, उदासीनता कौपीनम्, विचारो दण्डः। ब्रह्मावलोकनं योगपट्टः, श्रीः पादुका, परेच्छानुसारं चरणम्। कुण्डलिनीबन्धः; परापवादविमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा खेचरीमुद्रा च; परमानन्दी, गुणत्रयातीतः, विवेकलभ्यः, मनोवागगोचरः। जनितं जगदनित्यम्—स्वप्नजगदभ्रगजादितुल्यम्। देहादिसङ्घातोऽपि मोहगुणजालकलितः रज्जुसर्पवत्कल्पितः। विष्णुविद्यादिशताभिधानलक्ष्यं तत्। अङ्कुशो मार्गः; शून्यं न सङ्केतः। परमेश्वरसत्ता एव तत्त्वम्। सत्यसिद्धयोगो मठः; तत्स्वरूपम् अमरपदम्। आदिब्रह्मस्वसंवित्; अजपा गायत्री; विकारदण्डो ध्येयः।
Internalized saṃnyāsa; Brahman-realization; jagat as anitya and adhyāsaVerse 33
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...
धैर्यं कन्था, उदासीनता कौपीनम्, विचारो दण्डः। ब्रह्मावलोकनं योगपट्टः, श्रीः पादुका, परेच्छानुसारं चरणम्। कुण्डलिनीबन्धः; परापवादविमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा खेचरीमुद्रा च; परमानन्दी, गुणत्रयातीतः, विवेकलभ्यः, मनोवागगोचरः। जनितं जगदनित्यम्—स्वप्नजगदभ्रगजादितुल्यम्। देहादिसङ्घातोऽपि मोहगुणजालकलितः रज्जुसर्पवत्कल्पितः। विष्णुविद्यादिशताभिधानलक्ष्यं तत्। अङ्कुशो मार्गः; शून्यं न सङ्केतः। परमेश्वरसत्ता एव तत्त्वम्। सत्यसिद्धयोगो मठः; तत्स्वरूपम् अमरपदम्। आदिब्रह्मस्वसंवित्; अजपा गायत्री; विकारदण्डो ध्येयः।
Brahman as self-luminous awareness; negation of nāma-rūpa; jīvanmuktiVerse 34
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...
धैर्यं कन्था, उदासीनता कौपीनम्; विचार एव दण्डः; ब्रह्मावलोकनं योगपट्टः; श्रीः पादुका; परेच्छानुसारं चरणम्; कुण्डलिनीबन्धः संयमः। परापवादविमुक्तः स जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च खेचरीमुद्रा च। स परमानन्दी, गुणत्रयातीतः—विवेकलभ्यः, मनोवागगोचरः। जनितं जगदनित्यं स्वप्नजगदभ्रगजादितुल्यम्। देहादिसङ्घातोऽपि मोहगुणजालकलितः रज्जुसर्पवत्कल्पितः। विष्णुविद्यादिशताभिधानलक्ष्यं तत्। अङ्कुशो मार्गः; शून्यं न सङ्केतः। परमेश्वरसत्ता एव सत्यं। सत्यसिद्धयोगो मठः। तदेव स्वरूपममरपदम्। आदिब्रह्मस्वसंवित्। अजपा गायत्री। विकारदण्डो ध्येयः॥
Jīvanmukti; Māyā/adhyāsa (rope-snake); Nirguṇa Brahman beyond guṇas; VivekaVerse 35
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...
धैर्यं कन्था, उदासीनता कौपीनम्; विचार एव दण्डः; ब्रह्मावलोकनं योगपट्टः; श्रीः पादुका; परेच्छानुसारं चरणम्; कुण्डलिनीबन्धः संयमः। परापवादविमुक्तः स जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च खेचरीमुद्रा च। स परमानन्दी, गुणत्रयातीतः—विवेकलभ्यः, मनोवागगोचरः। जनितं जगदनित्यं स्वप्नजगदभ्रगजादितुल्यम्। देहादिसङ्घातोऽपि मोहगुणजालकलितः रज्जुसर्पवत्कल्पितः। विष्णुविद्यादिशताभिधानलक्ष्यं तत्। अङ्कुशो मार्गः; शून्यं न सङ्केतः। परमेश्वरसत्ता एव सत्यं। सत्यसिद्धयोगो मठः। तदेव स्वरूपममरपदम्। आदिब्रह्मस्वसंवित्। अजपा गायत्री। विकारदण्डो ध्येयः॥
Brahman as self-awareness (sva-saṃvit); Guṇātīta; Avidyā/adhyāsa; JīvanmuktiVerse 36
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...
धैर्यं कन्था, उदासीनता कौपीनम्; विचार एव दण्डः; ब्रह्मावलोकनं योगपट्टः; श्रीः पादुका; परेच्छानुसारं चरणम्; कुण्डलिनीबन्धः संयमः। परापवादविमुक्तः स जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च खेचरीमुद्रा च। स परमानन्दी, गुणत्रयातीतः—विवेकलभ्यः, मनोवागगोचरः। जनितं जगदनित्यं स्वप्नजगदभ्रगजादितुल्यम्। देहादिसङ्घातोऽपि मोहगुणजालकलितः रज्जुसर्पवत्कल्पितः। विष्णुविद्यादिशताभिधानलक्ष्यं तत्। अङ्कुशो मार्गः; शून्यं न सङ्केतः। परमेश्वरसत्ता एव सत्यं। सत्यसिद्धयोगो मठः। तदेव स्वरूपममरपदम्। आदिब्रह्मस्वसंवित्। अजपा गायत्री। विकारदण्डो ध्येयः॥
Neti-neti style negation culminating in Brahman as self-luminous consciousness; Jīvanmukti; GuṇātītaVerse 37
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...
मनोनिरोधिनी कन्था; योगेन सदानन्दस्वरूपस्य दर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी; महाश्मशानेऽपि आनन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्, आनन्दमठः। उन्मन्यवस्था; शारदाचेष्टा; उन्मनीगतिः। निर्मलगात्रम्; निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलानन्दक्रिया; पाण्डरगगनम्। महासिद्धान्तः। शमदमादिदिव्यशक्त्याचरणे क्षेत्रपात्रपटुता। परावरसंयोगः। तारकोपदेशाः। देवता अद्वैतसदानन्दः॥
Moksha (liberation) through Advaita-realization; unmanī (mind-transcendence) and sadānanda-svarūpa (ever-blissful Self)Verse 38
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...
मनोनिरोधिनी कन्था; योगेन सदानन्दस्वरूपस्य दर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी; महाश्मशानेऽपि आनन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्, आनन्दमठः। उन्मन्यवस्था; शारदाचेष्टा; उन्मनीगतिः। निर्मलगात्रम्; निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलानन्दक्रिया; पाण्डरगगनम्। महासिद्धान्तः। शमदमादिदिव्यशक्त्याचरणे क्षेत्रपात्रपटुता। परावरसंयोगः। तारकोपदेशाः। देवता अद्वैतसदानन्दः॥
Advaita Brahman/Ātman as ever-bliss; sādhana (śama-dama) and yogic unmanī as supports to liberationVerse 39
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...
मनोनिरोधिनी कन्था; योगेन सदानन्दस्वरूपस्य दर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी; महाश्मशानेऽपि आनन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्, आनन्दमठः। उन्मन्यवस्था; शारदाचेष्टा; उन्मनीगतिः। निर्मलगात्रम्; निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलानन्दक्रिया; पाण्डरगगनम्। महासिद्धान्तः। शमदमादिदिव्यशक्त्याचरणे क्षेत्रपात्रपटुता। परावरसंयोगः। तारकोपदेशाः। देवता अद्वैतसदानन्दः॥
Jīvanmukti (liberation while living) characterized by mind-restraint, purity, and non-dual blissVerse 40
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपस्य दर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽपि आनन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदाचेष्टा। उन्मनीगतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलानन्दक्रिया। पाण्डरगगनम्। महासिद्धान्तः। शमदमादिदिव्यशक्त्याचरणे क्षेत्रपात्रपटुता। परावरसंयोगः। तारकोपदेशाः। अद्वैतसदानन्दो देवता॥
Moksha (jīvanmukti) through Advaita-realization and mind-transcendence (unmanī)Verse 41
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपस्य दर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽपि आनन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदाचेष्टा। उन्मनीगतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलानन्दक्रिया। पाण्डरगगनम्। महासिद्धान्तः। शमदमादिदिव्यशक्त्याचरणे क्षेत्रपात्रपटुता। परावरसंयोगः। तारकोपदेशाः। अद्वैतसदानन्दो देवता॥
Brahman-Atman identity expressed as advaita-sadānanda; sādhanā culminating in unmanīVerse 42
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपस्य दर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽपि आनन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदाचेष्टा। उन्मनीगतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलानन्दक्रिया। पाण्डरगगनम्। महासिद्धान्तः। शमदमादिदिव्यशक्त्याचरणे क्षेत्रपात्रपटुता। परावरसंयोगः। तारकोपदेशाः। अद्वैतसदानन्दो देवता॥
Advaita (nonduality) and ananda as Brahman’s svarūpa; sādhanā-lakṣaṇa of the liberated sageVerse 43
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपस्य दर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽपि आनन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदाचेष्टा। उन्मनीगतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलानन्दक्रिया। पाण्डरगगनम्। महासिद्धान्तः। शमदमादिदिव्यशक्त्याचरणे क्षेत्रपात्रपटुता। परावरसंयोगः। तारकोपदेशाः। अद्वैतसदानन्दो देवता॥
Moksha (jīvanmukti) through mano-nirodha culminating in Advaita-sadānanda (non-dual bliss)Verse 44
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपस्य दर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽपि आनन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदाचेष्टा। उन्मनीगतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलानन्दक्रिया। पाण्डरगगनम्। महासिद्धान्तः। शमदमादिदिव्यशक्त्याचरणे क्षेत्रपात्रपटुता। परावरसंयोगः। तारकोपदेशाः। अद्वैतसदानन्दो देवता॥
Advaita realization expressed through yogic mano-nirodha and unmanīVerse 45
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपस्य दर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽपि आनन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदाचेष्टा। उन्मनीगतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलानन्दक्रिया। पाण्डरगगनम्। महासिद्धान्तः। शमदमादिदिव्यशक्त्याचरणे क्षेत्रपात्रपटुता। परावरसंयोगः। तारकोपदेशाः। अद्वैतसदानन्दो देवता॥
Ātman-Brahman non-duality (Advaita) as ever-present bliss realized via yogic stillnessVerse 46
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपस्य दर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽपि आनन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदाचेष्टा। उन्मनीगतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलानन्दक्रिया। पाण्डरगगनम्। महासिद्धान्तः। शमदमादिदिव्यशक्त्याचरणे क्षेत्रपात्रपटुता। परावरसंयोगः। तारकोपदेशाः। अद्वैतसदानन्दो देवता॥
Moksha (liberation) through Advaita-realization and mind-transcendence (unmanī)Verse 47
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपस्य दर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽपि आनन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदाचेष्टा। उन्मनीगतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलानन्दक्रिया। पाण्डरगगनम्। महासिद्धान्तः। शमदमादिदिव्यशक्त्याचरणे क्षेत्रपात्रपटुता। परावरसंयोगः। तारकोपदेशाः। अद्वैतसदानन्दो देवता॥
Advaita Brahman as Sadānanda (ever-bliss) realized through mind-restraintVerse 48
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपस्य दर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽपि आनन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदाचेष्टा। उन्मनीगतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलानन्दक्रिया। पाण्डरगगनम्। महासिद्धान्तः। शमदमादिदिव्यशक्त्याचरणे क्षेत्रपात्रपटुता। परावरसंयोगः। तारकोपदेशाः। अद्वैतसदानन्दो देवता॥
Brahman/Ātman as Advaita-Sadānanda (non-dual ever-bliss)Verse 49
नियमः स्वात्मेन्द्रियनिग्रहः। भयमोहशोकक्रोधत्यागस्त्यागः। अनियामकत्वनिर्मलशक्तिः। स्वप्रकाशब्रह्मतत्त्वे शिवशक्तिसम्पुटितप्रपञ्चच्छेदनम्। तथा पत्राक्षाक्षिकमण्डलुः। भवाभावदहनम्। बिभ्रत्याकाशाधारम्। शि...
नियमः स्वात्मेन्द्रियनिग्रहः; त्यागो भयमोहशोकक्रोधपरित्यागः। अनियामकत्वरूपा निर्मला शक्तिः; स्वप्रकाशे ब्रह्मतत्त्वे शिवशक्तिसम्पुटिते प्रपञ्चच्छेदनं नियमः। पत्राक्षाक्षिकमण्डलुरिव मण्डलुः; भवाभावदहनं, आकाशाधारधारणं च। शिवस्तुरीयो यज्ञोपवीतम्; तन्मया शिखा; चिन्मयोत्सृष्टदण्डः। सन्तताक्षिकमण्डलुः अखण्डबोधः; कर्मनिर्मूलनं कन्था; मायाममताहङ्कारदहनं नियमः। श्मशानेऽनाहताङ्गी; निस्त्रैगुण्यस्वरूपानुसन्धानं समयः; भ्रान्तिहरणं, कामादिवृत्तिदहनं च। काठिन्यदृढकौपीनं, चीराजिनवासः; अनाहतमन्त्रः अक्रिययैव जुष्टः। स्वेच्छाचारस्वस्वभावो मोक्षः परं ब्रह्म; प्लववदाचरणम्। ब्रह्मचर्येण शान्तिसंग्रहः; ब्रह्मचर्याश्रमेऽधीत्य सर्वसंविन्न्यासरूपः संन्यासः। अन्ते ब्रह्माखण्डाकारत्वं, नित्यं सर्वसन्देहनाशनम्।
Saṃnyāsa as inner renunciation; Turīya/Brahman as the true sacred thread; destruction of māyā and ahaṅkāra; nistrai-guṇya (beyond the guṇas)Verse 50
नियमः स्वात्मेन्द्रियनिग्रहः। भयमोहशोकक्रोधत्यागस्त्यागः। अनियामकत्वनिर्मलशक्तिः। स्वप्रकाशब्रह्मतत्त्वे शिवशक्तिसम्पुटितप्रपञ्चच्छेदनम्। तथा पत्राक्षाक्षिकमण्डलुः। भवाभावदहनम्। बिभ्रत्याकाशाधारम्। शि...
नियमः स्वात्मेन्द्रियनिग्रहः; त्यागो भयमोहशोकक्रोधपरित्यागः। अनियामकत्वरूपा निर्मला शक्तिः; स्वप्रकाशे ब्रह्मतत्त्वे शिवशक्तिसम्पुटिते प्रपञ्चच्छेदनं नियमः। पत्राक्षाक्षिकमण्डलुरिव मण्डलुः; भवाभावदहनं, आकाशाधारधारणं च। शिवस्तुरीयो यज्ञोपवीतम्; तन्मया शिखा; चिन्मयोत्सृष्टदण्डः। सन्तताक्षिकमण्डलुः अखण्डबोधः; कर्मनिर्मूलनं कन्था; मायाममताहङ्कारदहनं नियमः। श्मशानेऽनाहताङ्गी; निस्त्रैगुण्यस्वरूपानुसन्धानं समयः; भ्रान्तिहरणं, कामादिवृत्तिदहनं च। काठिन्यदृढकौपीनं, चीराजिनवासः; अनाहतमन्त्रः अक्रिययैव जुष्टः। स्वेच्छाचारस्वस्वभावो मोक्षः परं ब्रह्म; प्लववदाचरणम्। ब्रह्मचर्येण शान्तिसंग्रहः; ब्रह्मचर्याश्रमेऽधीत्य सर्वसंविन्न्यासरूपः संन्यासः। अन्ते ब्रह्माखण्डाकारत्वं, नित्यं सर्वसन्देहनाशनम्।
Inner saṃnyāsa and akartṛtva (non-doership) culminating in Brahman-realizationAsk anything about the Nirvana Upanishad
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.