Upanishads - Nirvana
samnyasaAtharva61 Verses

Nirvana

samnyasaAtharva

ਨਿਰਵਾਣ ਉਪਨਿਸ਼ਦ (ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਥਰਵਵੇਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ) ਸੰਨਿਆਸ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਨਿਆਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਬਾਹਰੀ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਹੰਕਾਰ, ਕਰਤ੍ਰਿਤਵ-ਭਾਵ ਅਤੇ ਆਸਕਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਰਿਤਿਆਗ ਵਜੋਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 61 ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ: ਮੋਖਸ਼ ਕੋਈ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਨਹੀਂ; ਆਤਮਾ-ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੰਧਨ ਅਵਿਦਿਆ ਤੇ ਅਧਿਆਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰੰਥ ਬਾਹਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ—ਵਸਤ੍ਰ, ਡੰਡ ਆਦਿ—ਨੂੰ ਗੌਣ ਮੰਨ ਕੇ ਸਮਤੁਲਤਾ, ਨਿਰਭੈਤਾ, ਸੱਚ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਅਸਲ ਲੱਛਣ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਵਣ-ਮਨਨ-ਨਿਦਿਧਿਆਸਨ ਰਾਹੀਂ ਸਾਕਸ਼ੀ-ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਾਉ ਅਤੇ ‘ਮੈਂ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ’ ਵਾਲੀ ਅਕਰਤ੍ਰਿਤਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਨਿਰਵਾਣ’ ਨੂੰ ਜੀਵਨਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਸੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਸਵਰੂਪ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੱਚਾਈ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Start Reading

Key Teachings

- Saṃnyāsa as inner renunciation: abandonment of ego

doership

and possessiveness rather than mere external withdrawal

- Nirvāṇa as direct knowledge (jñāna) of Ātman = Brahman; liberation is recognition

not production

- Critique of external marks: robes

staff

and ritual are secondary to realization and equanimity

- Avidyā (ignorance) as the root of bondage; adhyāsa (superimposition) as the mechanism of suffering

- The Self as self-luminous

actionless

untouched by guṇas; mind and body are objects to the witness (sākṣin)

- Ethical foundations for the renunciate: non-violence

truthfulness

non-attachment

compassion

fearlessness

- Jīvanmukti ideal: living in the world without clinging

like space—accommodating all

tainted by none

- Contemplative discipline: śravaṇa–manana–nididhyāsana culminating in steady abidance in non-dual awareness

Verses of the Nirvana

61 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.

Verse 1

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...

ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਨਿਰਵਾਣ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਾ ਵਿਆਖਿਆਨ ਕਰਾਂਗੇ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਪਰਮਹੰਸ—‘ਸੋऽਹਮ’ (ਮੈਂ ਉਹੀ ਹਾਂ)। ਸੰਨਿਆਸੀ ਪਰਿਵ੍ਰਾਜਕ ਹਨ; ਬਾਹਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪੱਛਮੀ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਮਨਮਥ ਖੇਤਰਪਾਲ ਹੈ। ਸਿਧਾਂਤ ਆਕਾਸ਼ ਸਮਾਨ; ਨਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ। ਇਹ ਅਕਸ਼ਯ, ਨਿਰੰਜਨ ਹੈ। ਨਿਃਸੰਸ਼ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਹੈ। ਨਿਰਵਾਣ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨਿਸ਼ਕੁਲ—ਕੁਲ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਪਰੇ। ਗਿਆਨ ਨਿਸ਼ਕੇਵਲ—ਅਦ੍ਵੈਤ ਪਰਮ ਗਿਆਨ।

Moksha (Nirvāṇa) through non-dual knowledge (Advaita-jñāna) and renunciation (saṃnyāsa/paramahaṃsa)

Verse 2

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...

ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਨਿਰਵਾਣ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਾ ਵਿਆਖਿਆਨ ਕਰਾਂਗੇ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਪਰਮਹੰਸ—‘ਸੋऽਹਮ’ (ਮੈਂ ਉਹੀ ਹਾਂ)। ਸੰਨਿਆਸੀ ਪਰਿਵ੍ਰਾਜਕ ਹਨ; ਬਾਹਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪੱਛਮੀ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਮਨਮਥ ਖੇਤਰਪਾਲ ਹੈ। ਸਿਧਾਂਤ ਆਕਾਸ਼ ਸਮਾਨ; ਨਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ। ਇਹ ਅਕਸ਼ਯ, ਨਿਰੰਜਨ ਹੈ। ਨਿਃਸੰਸ਼ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਹੈ। ਨਿਰਵਾਣ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨਿਸ਼ਕੁਲ—ਕੁਲ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਪਰੇ। ਗਿਆਨ ਨਿਸ਼ਕੇਵਲ—ਅਦ੍ਵੈਤ ਪਰਮ ਗਿਆਨ।

Atman-Brahman identity (so’ham) and renunciatory realization (paramahaṃsa)

Verse 3

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...

ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਨਿਰਵਾਣ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਾ ਵਿਆਖਿਆਨ ਕਰਾਂਗੇ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਪਰਮਹੰਸ—‘ਸੋऽਹਮ’ (ਮੈਂ ਉਹੀ ਹਾਂ)। ਸੰਨਿਆਸੀ ਪਰਿਵ੍ਰਾਜਕ ਹਨ; ਬਾਹਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪੱਛਮੀ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਮਨਮਥ ਖੇਤਰਪਾਲ ਹੈ। ਸਿਧਾਂਤ ਆਕਾਸ਼ ਸਮਾਨ; ਨਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ। ਇਹ ਅਕਸ਼ਯ, ਨਿਰੰਜਨ ਹੈ। ਨਿਃਸੰਸ਼ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਹੈ। ਨਿਰਵਾਣ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨਿਸ਼ਕੁਲ—ਕੁਲ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਪਰੇ। ਗਿਆਨ ਨਿਸ਼ਕੇਵਲ—ਅਦ੍ਵੈਤ ਪਰਮ ਗਿਆਨ।

Brahman as akṣaya (imperishable) and nirañjana (stainless); nirvāṇa as the goal realized by so’ham-knowledge

Verse 4

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...

ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਨਿਰਵਾਣ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਾ ਵਿਆਖਿਆਨ ਕਰਾਂਗੇ। “ਮੈਂ ਪਰਮਹੰਸ ਹਾਂ।” ਪਰਿਵ੍ਰਾਜਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ‘ਪੱਛਮੀ ਲਿੰਗ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਮਥ ਖੇਤਰਪਾਲ ਹੈ। ਸਿਧਾਂਤ ‘ਗਗਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼’ ਹੈ; ਨਦੀ ‘ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ’ ਹੈ। ਲਕਸ਼ ਅਕਸ਼ਯ, ਨਿਰੰਜਨ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ‘ਨਿਃਸੰਦੇਹ’ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਨਿਰਵਾਣ ਹੈ। ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ‘ਨਿਸ਼ਕੁਲ’ (ਕੁਲ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ) ਹੈ। ਗਿਆਨ ‘ਨਿਸ਼ਕੇਵਲ, ਅਦ੍ਵੈਤ ਪਰਮ ਗਿਆਨ’ ਹੈ।

Moksha (Nirvāṇa) through non-dual knowledge (Advaita jñāna) and renunciation (saṃnyāsa/paramahaṃsa ideal)

Verse 5

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...

ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਨਿਰਵਾਣ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਾ ਵਿਆਖਿਆਨ ਕਰਾਂਗੇ। “ਮੈਂ ਪਰਮਹੰਸ ਹਾਂ।” ਪਰਿਵ੍ਰਾਜਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ‘ਪੱਛਮੀ ਲਿੰਗ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਮਥ ਖੇਤਰਪਾਲ ਹੈ। ਸਿਧਾਂਤ ‘ਗਗਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼’ ਹੈ; ਨਦੀ ‘ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ’ ਹੈ। ਲਕਸ਼ ਅਕਸ਼ਯ, ਨਿਰੰਜਨ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ‘ਨਿਃਸੰਦੇਹ’ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਨਿਰਵਾਣ ਹੈ। ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ‘ਨਿਸ਼ਕੁਲ’ (ਕੁਲ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ) ਹੈ। ਗਿਆਨ ‘ਨਿਸ਼ਕੇਵਲ, ਅਦ੍ਵੈਤ ਪਰਮ ਗਿਆਨ’ ਹੈ।

Atman-Brahman identity expressed as Paramahaṃsa ‘so’ham’; Nirvāṇa as the realized state

Verse 6

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...

ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਨਿਰਵਾਣ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਾ ਵਿਆਖਿਆਨ ਕਰਾਂਗੇ। “ਮੈਂ ਪਰਮਹੰਸ ਹਾਂ।” ਪਰਿਵ੍ਰਾਜਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ‘ਪੱਛਮੀ ਲਿੰਗ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਮਥ ਖੇਤਰਪਾਲ ਹੈ। ਸਿਧਾਂਤ ‘ਗਗਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼’ ਹੈ; ਨਦੀ ‘ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ’ ਹੈ। ਲਕਸ਼ ਅਕਸ਼ਯ, ਨਿਰੰਜਨ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ‘ਨਿਃਸੰਦੇਹ’ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਨਿਰਵਾਣ ਹੈ। ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ‘ਨਿਸ਼ਕੁਲ’ (ਕੁਲ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ) ਹੈ। ਗਿਆਨ ‘ਨਿਸ਼ਕੇਵਲ, ਅਦ੍ਵੈਤ ਪਰਮ ਗਿਆਨ’ ਹੈ।

Kevala-jñāna (non-dual knowledge) as the means and mark of Nirvāṇa; renunciate transcendence of upādhis

Verse 7

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...

ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਨਿਰਵਾਣ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗੇ। “ਮੈਂ ਪਰਮਹੰਸ ਹਾਂ।” ਪਰਿਵ੍ਰਾਜਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ‘ਪੱਛਿਮਲਿੰਗ’ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ। ਮਨਮਥ ਖੇਤਰਪਾਲ ਹੈ। ਸਿਧਾਂਤ ‘ਗਗਨ-ਸਿਧਾਂਤ’ ਹੈ; ਨਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਕੱਲੋਲਿਤ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਕਸ਼ਯ, ਨਿਰੰਜਨ ਹੈ। ਨਿਃਸੰਸ਼ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ। ਨਿਰਵਾਣ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ‘ਨਿਸ਼ਕੁਲ’—ਕੁਲ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਗਿਆਨ ‘ਨਿਸ਼ਕੇਵਲ’—ਅਦ੍ਵੈਤ, ਅਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਗਿਆਨ ਹੈ।

Moksha (Nirvāṇa) through Paramahaṃsa/saṃnyāsa identity and niṣkevala (non-dual) jñāna

Verse 8

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...

ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਨਿਰਵਾਣ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗੇ। “ਮੈਂ ਪਰਮਹੰਸ ਹਾਂ।” ਪਰਿਵ੍ਰਾਜਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ‘ਪੱਛਿਮਲਿੰਗ’ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ। ਮਨਮਥ ਖੇਤਰਪਾਲ ਹੈ। ਸਿਧਾਂਤ ‘ਗਗਨ’ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਨਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਕੱਲੋਲਿਤ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਕਸ਼ਯ, ਨਿਰੰਜਨ ਹੈ। ਨਿਃਸੰਸ਼ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ। ਨਿਰਵਾਣ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ‘ਨਿਸ਼ਕੁਲ’—ਕੁਲ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਗਿਆਨ ‘ਨਿਸ਼ਕੇਵਲ’—ਅਦ੍ਵੈਤ/ਅਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਗਿਆਨ।

Atman-Brahman identity expressed as so’ham; renunciant path to Nirvāṇa

Verse 9

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...

ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਨਿਰਵਾਣ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗੇ। “ਮੈਂ ਪਰਮਹੰਸ ਹਾਂ।” ਪਰਿਵ੍ਰਾਜਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ‘ਪੱਛਿਮਲਿੰਗ’ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ। ਮਨਮਥ ਖੇਤਰਪਾਲ ਹੈ। ਸਿਧਾਂਤ ‘ਗਗਨ’; ਨਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਕੱਲੋਲਿਤ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਕਸ਼ਯ, ਨਿਰੰਜਨ ਹੈ। ਨਿਃਸੰਸ਼ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ। ਨਿਰਵਾਣ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨਿਸ਼ਕੁਲ—ਕੁਲ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਗਿਆਨ ਨਿਸ਼ਕੇਵਲ—ਅਦ੍ਵੈਤ ਗਿਆਨ।

Nirañjana (stainless) ātman and Nirvāṇa as the culmination of saṃnyāsa and jñāna

Verse 10

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...

ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਨਿਰਵਾਣ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਾ ਵਿਆਖਿਆਨ ਕਰਾਂਗੇ। “ਮੈਂ ਪਰਮਹੰਸ ਹਾਂ।” ਭਟਕਦੇ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ‘ਪੱਛਿਮਲਿੰਗ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨਮਥ ਖੇਤਰਪਾਲ ਹੈ। ਸਿਧਾਂਤ ਗਗਨ-ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ; ਨਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ ਅਖ਼ਯ, ਨਿਰੰਜਨ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਨਿਃਸੰਸ਼ਯ (ਸੰਦੇਹ-ਰਹਿਤ) ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਨਿਰਵਾਣ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨਿਸ਼ਕੁਲ (ਕੁਲਾਤੀਤ) ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਿਸ਼ਕੇਵਲ, ਅਦ੍ਵੈਤ ਹੈ।

Moksha (Nirvana) through non-dual knowledge (Advaita-jñāna) and renunciation (saṃnyāsa/paramahaṃsa)

Verse 11

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...

ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਨਿਰਵਾਣ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਾ ਵਿਆਖਿਆਨ ਕਰਾਂਗੇ। “ਮੈਂ ਪਰਮਹੰਸ ਹਾਂ।” ਭਟਕਦੇ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ‘ਪੱਛਿਮਲਿੰਗ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨਮਥ ਖੇਤਰਪਾਲ ਹੈ। ਸਿਧਾਂਤ ਗਗਨ-ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ; ਨਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ ਅਖ਼ਯ, ਨਿਰੰਜਨ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਨਿਃਸੰਸ਼ਯ (ਸੰਦੇਹ-ਰਹਿਤ) ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਨਿਰਵਾਣ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨਿਸ਼ਕੁਲ (ਕੁਲਾਤੀਤ) ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਿਸ਼ਕੇਵਲ, ਅਦ੍ਵੈਤ ਹੈ।

Atman-Brahman identity (So’ham) and renunciant realization (paramahaṃsa)

Verse 12

ऊर्ध्वाम्नायः । निरालम्बपीठः । संयोगदीक्षा । वियोगोपदेशः । दीक्षासन्तोषपानं च । द्वादशादित्यावलोकनम् । विवेकरक्षा । करुणैव केलिः । आनन्दमाला । एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी । अकल्पितभिक्षाशी । हंसाच...

ਊਰਧ੍ਵ ਆਮਨਾਯ—ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ। ਨਿਰਾਲੰਬ ਪੀਠ। ਸੰਯੋਗ-ਦੀਖਿਆ। ਵਿਯੋਗ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼। ਅਤੇ ਦੀਖਿਆ ਵਜੋਂ ਸੰਤੋਖ-ਪਾਨ। ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦਾ ਅਵਲੋਕਨ। ਵਿਵੇਕ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ। ਕਰੁਣਾ ਹੀ ਲੀਲਾ ਹੈ। ਆਨੰਦ ਦੀ ਮਾਲਾ। ਏਕਾਂਤ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਾਸਨ ਦੇ ਸੁਖ ਦੀ ਸਤਸੰਗ-ਗੋਸ਼ਠੀ। ਅਕਲਪਿਤ ਭਿਖਿਆ ਦਾ ਭੋਜਨ। ਹੰਸਾਚਾਰ। ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੰਸ—ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ।

Sādhana for Moksha: viveka-vairāgya, inner renunciation, and recognition of the indwelling Self (antarātman)

Verse 13

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...

(ਇਹ ਲੱਛਣ/ਆਚਰਨ ਹਨ:) ਊਰਧ੍ਵਾਮ੍ਨਾਯ—ਉੱਚ ਪਰੰਪਰਾ; ਨਿਰਾਲੰਬ ਪੀਠ—ਆਧਾਰ-ਰਹਿਤ ਆਸਨ; ਸੰਯੋਗ-ਦੀਖਿਆ—ਏਕਤਾ ਦੀ ਦੀਖਿਆ; ਵਿਯੋਗ-ਉਪਦੇਸ਼—ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼; ਦੀਖਿਆ-ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਪਾਨ; ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਆਦਿਤ੍ਯਾਂ ਦਾ ਅਵਲੋਕਨ; ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ; ਕਰੁਣਾ ਹੀ ਲੀਲਾ; ਆਨੰਦ ਦੀ ਮਾਲਾ; ਏਕਾਂਤ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਾਸਨ ਦੀ ਸੁਖ-ਗੋਸ਼ਠੀ; ਅਕਲਪਿਤ ਭਿਖਿਆ ਖਾਣ ਵਾਲਾ; ਹੰਸਾਚਾਰ; ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਕਿ ਹੰਸ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Moksha (jīvanmukti) through viveka-vairāgya; Haṃsa (Paramahaṃsa) as inner Self (Ātman/Brahman) present in all beings

Verse 14

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...

(ਇਹ ਲੱਛਣ/ਆਚਰਨ ਹਨ:) ਊਰਧ੍ਵਾਮ੍ਨਾਯ—ਉੱਚ ਪਰੰਪਰਾ; ਨਿਰਾਲੰਬ ਪੀਠ—ਆਧਾਰ-ਰਹਿਤ ਆਸਨ; ਸੰਯੋਗ-ਦੀਖਿਆ—ਏਕਤਾ ਦੀ ਦੀਖਿਆ; ਵਿਯੋਗ-ਉਪਦੇਸ਼—ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼; ਦੀਖਿਆ-ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਪਾਨ; ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਆਦਿਤ੍ਯਾਂ ਦਾ ਅਵਲੋਕਨ; ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ; ਕਰੁਣਾ ਹੀ ਲੀਲਾ; ਆਨੰਦ ਦੀ ਮਾਲਾ; ਏਕਾਂਤ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਾਸਨ ਦੀ ਸੁਖ-ਗੋਸ਼ਠੀ; ਅਕਲਪਿਤ ਭਿਖਿਆ ਖਾਣ ਵਾਲਾ; ਹੰਸਾਚਾਰ; ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਕਿ ਹੰਸ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Jīvanmukti; Ātman as immanent Brahman (sarvabhūtāntarvartin)

Verse 15

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...

(ਇਹ ਲੱਛਣ/ਆਚਰਨ ਹਨ:) ਊਰਧ੍ਵਾਮ੍ਨਾਯ—ਉੱਚ ਪਰੰਪਰਾ; ਨਿਰਾਲੰਬ ਪੀਠ—ਆਧਾਰ-ਰਹਿਤ ਆਸਨ; ਸੰਯੋਗ-ਦੀਖਿਆ—ਏਕਤਾ ਦੀ ਦੀਖਿਆ; ਵਿਯੋਗ-ਉਪਦੇਸ਼—ਵੈਰਾਗ/ਵਿਮੁਕਤੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼; ਦੀਖਿਆ-ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਪਾਨ; ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਆਦਿਤ੍ਯਾਂ ਦਾ ਅਵਲੋਕਨ; ਵਿਵੇਕ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ; ਕਰੁਣਾ ਹੀ ਲੀਲਾ; ਆਨੰਦ ਦੀ ਮਾਲਾ; ਏਕਾਂਤ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਾਸਨ ਦੀ ਸੁਖ-ਸੰਗਤ; ਅਕ੍ਰਿਤਕ/ਅਕਲਪਿਤ ਭਿਖਿਆ ਖਾਣ ਵਾਲਾ; ਹੰਸਾਚਾਰ; ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਵਰਣ ਕਿ ਹੰਸ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Ātman/Brahman non-duality expressed as the ‘Haṃsa within all beings’; renunciate freedom (nirvāṇa/jīvanmukti)

Verse 16

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...

[ਉਸ ਦੇ ਲੱਛਣ:] ਊਰਧ੍ਵ ਆਮਨਾਯ (ਉੱਪਰਲੀ ਪਰੰਪਰਾ); ਨਿਰਾਲੰਬ ਪੀਠ (ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਆਸਨ); ਸੰਯੋਗ-ਦੀਖਿਆ; ਵਿਯੋਗ/ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼; ਦੀਖਿਆ-ਰੂਪ ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਪਾਨ; ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦਾ ਅਵਲੋਕਨ; ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ; ਕਰੁਣਾ ਹੀ ਲੀਲਾ; ਆਨੰਦ ਦੀ ਮਾਲਾ; ਏਕਾਂਤ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਆਸਨ ਦੇ ਸੁਖ ਦੀ ਗੋਸ਼ਠੀ; ਅਕਲਪਿਤ ਭਿੱਖਿਆ ਤੇ ਜੀਊਣ ਵਾਲਾ; ਹੰਸਾਚਾਰ; ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਕਿ ਹੰਸ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Moksha (jīvanmukti) through viveka-vairāgya; Haṃsa as inner Ātman/Brahman

Verse 17

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...

ਊਰਧ੍ਵ ਆਮਨਾਯ; ਨਿਰਾਲੰਬ ਪੀਠ; ਸੰਯੋਗ-ਦੀਖਿਆ; ਵਿਯੋਗ/ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼; ਦੀਖਿਆ-ਰੂਪ ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਪਾਨ; ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ; ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ; ਕਰੁਣਾ ਹੀ ਕ੍ਰੀੜਾ; ਆਨੰਦਮਾਲਾ; ਏਕਾਂਤ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਆਸਨ ਦੇ ਆਨੰਦ ਦੀ ਗੋਸ਼ਠੀ; ਅਕਲਪਿਤ ਭਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਨਿਰਵਾਹ; ਹੰਸਾਚਾਰ; ਅਤੇ ਇਹ ਸਥਾਪਨਾ ਕਿ ਹੰਸ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Ātman as sarvabhūtāntarvartin (indweller) and the marks of the liberated ascetic

Verse 18

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...

ਊਰਧ੍ਵ ਪਰੰਪਰਾ; ਨਿਰਾਲੰਬ ਆਸਨ; ਸੰਯੋਗ-ਦੀਖਿਆ; ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼; ਦੀਖਿਆ-ਰੂਪ ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਪਾਨ; ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦਾ ਅਵਲੋਕਨ; ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ; ਕਰੁਣਾ ਹੀ ਕ੍ਰੀੜਾ; ਆਨੰਦਮਾਲਾ; ਏਕਾਂਤ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਆਸਨ ਦੇ ਆਨੰਦ ਦੀ ਗੋਸ਼ਠੀ; ਅਕ੍ਰਿਤਕ ਭਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਨਿਰਵਾਹ; ਹੰਸਾਚਾਰ; ਸਾਰੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੰਸ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ।

Nondual indwelling Self (Ātman/Brahman) and the discipline of renunciation

Verse 19

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशावदित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभ...

ਊਰਧ੍ਵ ਆਮਨਾਯ ਇਹ ਹੈ: ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪੀਠ; ਸੰਯੋਗ ਦੀ ਦੀਖਿਆ; ਵਿਯੋਗ (ਵੈਰਾਗ) ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼; ਦੀਖਿਆ-ਜਨਿਤ ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਪਾਨ; ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਰੂਪ ਆਦਿਤ੍ਯ ਦਾ ਅਵਲੋਕਨ; ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਰਖਿਆ; ਕਰੁਣਾ ਹੀ ਲੀਲਾ; ਆਨੰਦ ਦੀ ਮਾਲਾ; ਏਕਾਂਤ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਾਸਨ ਦੇ ਸੁਖ ਦੀ ਸਤਸੰਗ-ਗੋਸ਼ਠੀ; ਅਕਲਪਿਤ ਭਿਖਿਆ ਖਾਣ ਵਾਲਾ; ਹੰਸਾਚਾਰ; ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਕਿ ਹੰਸ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Moksha (jīvanmukti) through viveka-vairāgya and recognition of the inner Haṃsa (Ātman) in all beings

Verse 20

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशावदित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभ...

ਊਰਧ੍ਵ ਆਮਨਾਯ ਇਹ ਹੈ: ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪੀਠ; ਸੰਯੋਗ ਦੀ ਦੀਖਿਆ; ਵਿਯੋਗ (ਵੈਰਾਗ) ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼; ਦੀਖਿਆ-ਜਨਿਤ ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਪਾਨ; ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਰੂਪ ਆਦਿਤ੍ਯ ਦਾ ਅਵਲੋਕਨ; ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਰਖਿਆ; ਕਰੁਣਾ ਹੀ ਲੀਲਾ; ਆਨੰਦ ਦੀ ਮਾਲਾ; ਏਕਾਂਤ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਾਸਨ ਦੇ ਸੁਖ ਦੀ ਸਤਸੰਗ-ਗੋਸ਼ਠੀ; ਅਕਲਪਿਤ ਭਿਖਿਆ ਖਾਣ ਵਾਲਾ; ਹੰਸਾਚਾਰ; ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਕਿ ਹੰਸ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Moksha (jīvanmukti) through viveka-vairāgya and recognition of the inner Haṃsa (Ātman) in all beings

Verse 21

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशावदित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभ...

ਊਰਧ੍ਵ ਆਮਨਾਯ ਇਹ ਹੈ: ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪੀਠ; ਸੰਯੋਗ ਦੀ ਦੀਖਿਆ; ਵਿਯੋਗ (ਵੈਰਾਗ) ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼; ਦੀਖਿਆ-ਜਨਿਤ ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਪਾਨ; ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਰੂਪ ਆਦਿਤ੍ਯ ਦਾ ਅਵਲੋਕਨ; ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਰਖਿਆ; ਕਰੁਣਾ ਹੀ ਲੀਲਾ; ਆਨੰਦ ਦੀ ਮਾਲਾ; ਏਕਾਂਤ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਾਸਨ ਦੇ ਸੁਖ ਦੀ ਸਤਸੰਗ-ਗੋਸ਼ਠੀ; ਅਕਲਪਿਤ ਭਿਖਿਆ ਖਾਣ ਵਾਲਾ; ਹੰਸਾਚਾਰ; ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਕਿ ਹੰਸ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Sarvātmabhāva (the Self as all) culminating in moksha/jīvanmukti; paramahaṃsa ideal

Verse 22

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...

ਊਰਧ੍ਵਾਮਨਾਯ (ਉੱਪਰ-ਮੁਖੀ ਪਰੰਪਰਾ); ਨਿਰਾਲੰਬ ਪੀਠ (ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਆਸਨ); ਸੰਯੋਗ-ਦੀਖਿਆ; ਵਿਯੋਗ/ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼; ਦੀਖਿਆ-ਰੂਪ ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਪਾਨ; ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਆਦਿਤ੍ਯਾਂ ਦਾ ਅਵਲੋਕਨ; ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ; ਕਰੁਣਾ ਹੀ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਖੇਡ; ਆਨੰਦ ਦੀ ਮਾਲਾ; ਏਕਾਂਤ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਆਸਨ ਦੇ ਸੁਖ ਦੀ ਗੋਸ਼ਠੀ; ਅਕਲਪਿਤ ਭਿਖਿਆ ਖਾਣ ਵਾਲਾ; ਹੰਸਾਚਾਰ; ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੰਸ—ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ।

Moksha (liberation) through viveka-vairāgya and recognition of the inner Haṃsa/Ātman as all-pervading indweller

Verse 23

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...

ਊਰਧ੍ਵਾਮਨਾਯ; ਨਿਰਾਲੰਬ ਪੀਠ; ਸੰਯੋਗ-ਦੀਖਿਆ; ਵਿਯੋਗ/ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼; ਦੀਖਿਆ-ਰੂਪ ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਪਾਨ; ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਆਦਿਤ੍ਯ ਅਵਲੋਕਨ; ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ; ਕਰੁਣਾ ਹੀ ਖੇਡ; ਆਨੰਦਮਾਲਾ; ਏਕਾਂਤ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਆਸਨ-ਸੁਖ ਗੋਸ਼ਠੀ; ਅਕਲਪਿਤ ਭਿਖਿਆ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਹੰਸਾਚਾਰ; ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੰਸ—ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ।

Ātman as antaryāmin (inner dweller) and the saṃnyāsa discipline that supports realization

Verse 24

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...

ਊਰਧ੍ਵਾਮਨਾਯ—ਉੱਪਰ-ਮੁਖੀ ਗਿਆਨ-ਪਰੰਪਰਾ; ਨਿਰਾਲੰਬ ਪੀਠ—ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਠਹਿਰਾਉ; ਸੰਯੋਗ-ਦੀਖਿਆ; ਵਿਯੋਗ/ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼; ਦੀਖਿਆ-ਰੂਪ ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਪਾਨ; ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਆਦਿਤ੍ਯਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ; ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ; ਕਰੁਣਾ ਹੀ ਪਰਮ ਖੇਡ; ਆਨੰਦ ਦੀ ਮਾਲਾ; ਏਕਾਂਤ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਆਸਨ ਦੇ ਸੁਖ ਦੀ ਗੋਸ਼ਠੀ; ਅਕਲਪਿਤ ਭਿਖਿਆ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਹੰਸਾਚਾਰ; ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੰਸ—ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ।

Brahman/Ātman immanence (sarvabhūtāntarvartitva) and the paramahaṃsa ideal

Verse 25

धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...

ਧੀਰਜ ਹੀ ਕਨਥਾ ਹੈ; ਉਦਾਸੀਨ ਵੈਰਾਗ ਹੀ ਕੌਪੀਨ ਹੈ; ਵਿਵੇਕ ਹੀ ਡੰਡਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ-ਅਵਲੋਕਨ ਹੀ ਯੋਗ-ਪੱਟ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਹੀ ਪਾਦੁਕਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚਰਨ (ਚਲਣਾ) ਹੈ। ਕੁੰਡਲਿਨੀ ਦਾ ਸੰਯਮ ਹੀ ਬੰਧ ਹੈ। ਪਰਮ ਅਪਵਾਦ/ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਉਹ ਜੀਵਨਮੁਕਤ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਯੋਗ ਦੀ ਨਿਦਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਚਰੀ ਮੁਦਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਾਨੰਦੀ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤੀਤ ਹੈ; ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਲੱਭਣਯੋਗ, ਮਨ ਤੇ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਅਗੋਚਰ। ਉਤਪੰਨ ਜਗਤ ਅਨਿਤ੍ਯ ਹੈ—ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਜਗਤ, ਬੱਦਲ-ਗਜ ਆਦਿ ਵਰਗਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਆਦਿ ਸੰਘਾਤ ਮੋਹ-ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਬੁਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੱਸੀ-ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਕਲਪਿਤ ਹੈ। ‘ਵਿਸ਼ਨੂ’, ‘ਵਿਦਿਆ’ ਆਦਿ ਸੈਂਕੜੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦਾ ਲਕਸ਼੍ਯ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਲਕਸ਼੍ਯ ਹੈ। ਅੰਕੁਸ਼ ਹੀ ਮਾਰਗ ਹੈ। ‘ਸ਼ੂਨ੍ਯ’ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ। ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ-ਸੱਤਾ ਹੀ ਪਰਮ ਤੱਤ ਹੈ। ਸਤ੍ਯ-ਸਿੱਧ ਯੋਗ ਹੀ ਮਠ ਹੈ। ਅਮਰ ਪਦ ਉਸ ਦਾ ਸ੍ਵਰੂਪ ਹੈ। ਆਦਿ-ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸ੍ਵ-ਸੰਵਿਤ। ਅਜਪਾ ਹੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈ। ਵਿਕਾਰ-ਡੰਡੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Moksha (jīvanmukti) through viveka; Brahman beyond guṇas; jagat as māyā/adhyāsa (rope-snake)

Verse 26

धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...

ਧੀਰਜ ਹੀ ਕਨਥਾ ਹੈ; ਉਦਾਸੀਨ ਵੈਰਾਗ ਹੀ ਕੌਪੀਨ ਹੈ; ਵਿਵੇਕ ਹੀ ਡੰਡਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ-ਅਵਲੋਕਨ ਹੀ ਯੋਗ-ਪੱਟ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਹੀ ਪਾਦੁਕਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚਰਨ (ਚਲਣਾ) ਹੈ। ਕੁੰਡਲਿਨੀ ਦਾ ਸੰਯਮ ਹੀ ਬੰਧ ਹੈ। ਪਰਮ ਅਪਵਾਦ/ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਉਹ ਜੀਵਨਮੁਕਤ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਯੋਗ ਦੀ ਨਿਦਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਚਰੀ ਮੁਦਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਾਨੰਦੀ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤੀਤ ਹੈ; ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਲੱਭਣਯੋਗ, ਮਨ ਤੇ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਅਗੋਚਰ। ਉਤਪੰਨ ਜਗਤ ਅਨਿਤ੍ਯ ਹੈ—ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਜਗਤ, ਬੱਦਲ-ਗਜ ਆਦਿ ਵਰਗਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਆਦਿ ਸੰਘਾਤ ਮੋਹ-ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਬੁਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੱਸੀ-ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਕਲਪਿਤ ਹੈ। ‘ਵਿਸ਼ਨੂ’, ‘ਵਿਦਿਆ’ ਆਦਿ ਸੈਂਕੜੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦਾ ਲਕਸ਼੍ਯ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਲਕਸ਼੍ਯ ਹੈ। ਅੰਕੁਸ਼ ਹੀ ਮਾਰਗ ਹੈ। ‘ਸ਼ੂਨ੍ਯ’ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ। ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ-ਸੱਤਾ ਹੀ ਪਰਮ ਤੱਤ ਹੈ। ਸਤ੍ਯ-ਸਿੱਧ ਯੋਗ ਹੀ ਮਠ ਹੈ। ਅਮਰ ਪਦ ਉਸ ਦਾ ਸ੍ਵਰੂਪ ਹੈ। ਆਦਿ-ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸ੍ਵ-ਸੰਵਿਤ। ਅਜਪਾ ਹੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈ। ਵਿਕਾਰ-ਡੰਡੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Brahman/Ātman as self-awareness (saṃvit); māyā/adhyāsa; jīvanmukti

Verse 27

धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...

ਧੀਰਜ ਹੀ ਕਨਥਾ ਹੈ; ਉਦਾਸੀਨ ਵੈਰਾਗ ਹੀ ਕੌਪੀਨ ਹੈ; ਵਿਵੇਕ ਹੀ ਡੰਡਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ-ਅਵਲੋਕਨ ਹੀ ਯੋਗ-ਪੱਟ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਹੀ ਪਾਦੁਕਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚਰਨ (ਚਲਣਾ) ਹੈ। ਕੁੰਡਲਿਨੀ ਦਾ ਸੰਯਮ ਹੀ ਬੰਧ ਹੈ। ਪਰਮ ਅਪਵਾਦ/ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਉਹ ਜੀਵਨਮੁਕਤ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਯੋਗ ਦੀ ਨਿਦਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਚਰੀ ਮੁਦਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਾਨੰਦੀ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤੀਤ ਹੈ; ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਲੱਭਣਯੋਗ, ਮਨ ਤੇ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਅਗੋਚਰ। ਉਤਪੰਨ ਜਗਤ ਅਨਿਤ੍ਯ ਹੈ—ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਜਗਤ, ਬੱਦਲ-ਗਜ ਆਦਿ ਵਰਗਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਆਦਿ ਸੰਘਾਤ ਮੋਹ-ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਬੁਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੱਸੀ-ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਕਲਪਿਤ ਹੈ। ‘ਵਿਸ਼ਨੂ’, ‘ਵਿਦਿਆ’ ਆਦਿ ਸੈਂਕੜੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦਾ ਲਕਸ਼੍ਯ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਲਕਸ਼੍ਯ ਹੈ। ਅੰਕੁਸ਼ ਹੀ ਮਾਰਗ ਹੈ। ‘ਸ਼ੂਨ੍ਯ’ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ। ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ-ਸੱਤਾ ਹੀ ਪਰਮ ਤੱਤ ਹੈ। ਸਤ੍ਯ-ਸਿੱਧ ਯੋਗ ਹੀ ਮਠ ਹੈ। ਅਮਰ ਪਦ ਉਸ ਦਾ ਸ੍ਵਰੂਪ ਹੈ। ਆਦਿ-ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸ੍ਵ-ਸੰਵਿਤ। ਅਜਪਾ ਹੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈ। ਵਿਕਾਰ-ਡੰਡੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Brahman as sat-cit (sattā/saṃvit) and the sublation of vikāra (change) through knowledge

Verse 28

धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...

ਧੀਰਜ ਹੀ ਕਨਥਾ ਹੈ; ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਹੀ ਕੌਪੀਨ ਹੈ; ਵਿਵੇਕ ਹੀ ਡੰਡਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ-ਅਵਲੋਕਨ ਦਾ ਯੋਗ ਹੀ ਪੱਟਾ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਪਾਦੁਕਾ ਹੈ; ਪਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਨ ਹੀ ਚਰਨ ਹੈ; ਕੁੰਡਲਿਨੀ-ਬੰਧ (ਸੰਯਮ) ਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਉਹ ਜੀਵਨਮੁਕਤ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਯੋਗ ਨਿਦਰਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਚਰੀ ਮੁਦਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਪਰਮਾਨੰਦ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤੀਤ—ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਲੱਭਣਯੋਗ, ਮਨ ਤੇ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਅਗੋਚਰ। ਉਤਪੰਨ ਜਗਤ ਅਨਿੱਤ ਹੈ—ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਜਗਤ ਵਾਂਗ, ਬੱਦਲ-ਹਾਥੀ ਆਦਿ ਵਾਂਗ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਆਦਿ ਦਾ ਸੰਘਾਤ ਮੋਹ-ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਗੂੰਥਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੱਸੀ-ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਕਲਪਿਤ ਹੈ। ‘ਵਿਸ਼ਣੂ’, ‘ਵਿਦਿਆ’ ਆਦਿ ਸੈਂਕੜੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਲਕਸ਼ ਹੈ। ਅੰਕੁਸ਼ ਹੀ ਮਾਰਗ ਹੈ; ‘ਸ਼ੂਨ੍ਯ’ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ। ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸੱਤਾ ਹੀ ਪਰਮ ਵਾਸਤਵ ਹੈ। ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਯੋਗ ਹੀ ਮਠ ਹੈ। ਅਮਰ ਪਦ ਉਸ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੈ—ਆਦਿ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਵਸੰਵਿਤ। ਅਜਪਾ ਹੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈ। ਵਿਕਾਰ-ਨਿਵਾਰਕ ਡੰਡੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Mokṣa through viveka-vairāgya; Brahman/Ātman as self-luminous consciousness; māyā as rope-snake projection; jīvanmukti; nirguṇatva (beyond the three guṇas)

Verse 29

धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...

ਧੀਰਜ ਹੀ ਕਨਥਾ ਹੈ; ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਹੀ ਕੌਪੀਨ ਹੈ; ਵਿਵੇਕ ਹੀ ਡੰਡਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ-ਅਵਲੋਕਨ ਦਾ ਯੋਗ ਹੀ ਪੱਟਾ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਪਾਦੁਕਾ ਹੈ; ਪਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਨ ਹੀ ਚਰਨ ਹੈ; ਕੁੰਡਲਿਨੀ-ਬੰਧ (ਸੰਯਮ) ਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਉਹ ਜੀਵਨਮੁਕਤ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਯੋਗ ਨਿਦਰਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਚਰੀ ਮੁਦਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਪਰਮਾਨੰਦ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤੀਤ—ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਲੱਭਣਯੋਗ, ਮਨ ਤੇ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਅਗੋਚਰ। ਉਤਪੰਨ ਜਗਤ ਅਨਿੱਤ ਹੈ—ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਜਗਤ ਵਾਂਗ, ਬੱਦਲ-ਹਾਥੀ ਆਦਿ ਵਾਂਗ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਆਦਿ ਦਾ ਸੰਘਾਤ ਮੋਹ-ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਗੂੰਥਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੱਸੀ-ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਕਲਪਿਤ ਹੈ। ‘ਵਿਸ਼ਣੂ’, ‘ਵਿਦਿਆ’ ਆਦਿ ਸੈਂਕੜੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਲਕਸ਼ ਹੈ। ਅੰਕੁਸ਼ ਹੀ ਮਾਰਗ ਹੈ; ‘ਸ਼ੂਨ੍ਯ’ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ। ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸੱਤਾ ਹੀ ਪਰਮ ਵਾਸਤਵ ਹੈ। ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਯੋਗ ਹੀ ਮਠ ਹੈ। ਅਮਰ ਪਦ ਉਸ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੈ—ਆਦਿ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਵਸੰਵਿਤ। ਅਜਪਾ ਹੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈ। ਵਿਕਾਰ-ਨਿਵਾਰਕ ਡੰਡੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Jīvanmukti; adhyāsa (rope-snake); nirguṇa Brahman as self-awareness; inner saṃnyāsa

Verse 30

धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...

ਧੀਰਜ ਹੀ ਕਨਥਾ ਹੈ; ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਹੀ ਕੌਪੀਨ ਹੈ; ਵਿਵੇਕ ਹੀ ਡੰਡਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ-ਅਵਲੋਕਨ ਦਾ ਯੋਗ ਹੀ ਪੱਟਾ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਪਾਦੁਕਾ ਹੈ; ਪਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਨ ਹੀ ਚਰਨ ਹੈ; ਕੁੰਡਲਿਨੀ-ਬੰਧ (ਸੰਯਮ) ਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਉਹ ਜੀਵਨਮੁਕਤ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਯੋਗ ਨਿਦਰਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਚਰੀ ਮੁਦਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਪਰਮਾਨੰਦ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤੀਤ—ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਲੱਭਣਯੋਗ, ਮਨ ਤੇ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਅਗੋਚਰ। ਉਤਪੰਨ ਜਗਤ ਅਨਿੱਤ ਹੈ—ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਜਗਤ ਵਾਂਗ, ਬੱਦਲ-ਹਾਥੀ ਆਦਿ ਵਾਂਗ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਆਦਿ ਦਾ ਸੰਘਾਤ ਮੋਹ-ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਗੂੰਥਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੱਸੀ-ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਕਲਪਿਤ ਹੈ। ‘ਵਿਸ਼ਣੂ’, ‘ਵਿਦਿਆ’ ਆਦਿ ਸੈਂਕੜੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਲਕਸ਼ ਹੈ। ਅੰਕੁਸ਼ ਹੀ ਮਾਰਗ ਹੈ; ‘ਸ਼ੂਨ੍ਯ’ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ। ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸੱਤਾ ਹੀ ਪਰਮ ਵਾਸਤਵ ਹੈ। ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਯੋਗ ਹੀ ਮਠ ਹੈ। ਅਮਰ ਪਦ ਉਸ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੈ—ਆਦਿ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਵਸੰਵਿਤ। ਅਜਪਾ ਹੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈ। ਵਿਕਾਰ-ਨਿਵਾਰਕ ਡੰਡੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Nondual Brahman as self-awareness; māyā/adhyāsa; jīvanmukti; inner renunciation; transcendence of guṇas

Verse 31

धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...

ਧੀਰਜ ਹੀ ਕੱਥਾ ਹੈ; ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਹੀ ਕੌਪੀਨ ਹੈ; ਵਿਚਾਰ ਹੀ ਡੰਡਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ-ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਯੋਗ-ਪੱਟ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਹੀ ਪਾਦੁਕਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਆਚਰਨ ਹੈ। ਕੁੰਡਲਿਨੀ ਦਾ ਬੰਧਨ (ਉਠਾਣ-ਨਿਗ੍ਰਹ) ਹੀ ਬੰਧ ਹੈ। ਪਰ-ਅਪਵਾਦ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਯੋਗ ਦੀ ਨਿਦਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਚਰੀ-ਮੁਦਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਾਨੰਦੀ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤੀਤ; ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਲੱਭਣਯੋਗ, ਮਨ ਤੇ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਅਗੋਚਰ। ਉਤਪੰਨ ਜਗਤ ਅਨਿੱਤ ਹੈ—ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਜਗਤ ਵਾਂਗ, ਬੱਦਲ-ਹਾਥੀ ਆਦਿ ਵਾਂਗ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਆਦਿ ਸੰਘਾਤ ਮੋਹ-ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਗੂੰਥਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਕਲਪਿਤ ਹੈ। ‘ਵਿਸ਼ਨੂ’, ‘ਵਿਦਿਆ’ ਆਦਿ ਸੈਂਕੜੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਲਕਸ਼ ਹੈ। ਮਾਰਗ ਹੀ ਅੰਕੁਸ਼ ਹੈ; ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ। ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸੱਤਾ ਹੀ ਪਰਮ ਤੱਤ ਹੈ। ਸੱਚਾ ਤੇ ਸਿੱਧ ਯੋਗ ਹੀ ਮਠ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਅਮਰ ਪਦ ਹੈ। ਆਦਿ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਵ-ਸੰਵਿਤ (ਆਤਮ-ਚੇਤਨਾ) ਹੀ ਹੈ। ਅਜਪਾ ਹੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈ। ਵਿਕਾਰ ਦਾ ਡੰਡਾ ਧਿਆਨ-ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇ—ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਣ ਲਈ।

Jīvanmukti; Brahman beyond guṇas; Māyā/adhyāsa (rope-snake); viveka as means

Verse 32

धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...

ਧੀਰਜ ਹੀ ਕੱਥਾ ਹੈ; ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਹੀ ਕੌਪੀਨ ਹੈ; ਵਿਚਾਰ ਹੀ ਡੰਡਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ-ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਯੋਗ-ਪੱਟ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਹੀ ਪਾਦੁਕਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਆਚਰਨ ਹੈ। ਕੁੰਡਲਿਨੀ ਦਾ ਬੰਧਨ (ਉਠਾਣ-ਨਿਗ੍ਰਹ) ਹੀ ਬੰਧ ਹੈ। ਪਰ-ਅਪਵਾਦ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਯੋਗ ਦੀ ਨਿਦਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਚਰੀ-ਮੁਦਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਾਨੰਦੀ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤੀਤ; ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਲੱਭਣਯੋਗ, ਮਨ ਤੇ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਅਗੋਚਰ। ਉਤਪੰਨ ਜਗਤ ਅਨਿੱਤ ਹੈ—ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਜਗਤ ਵਾਂਗ, ਬੱਦਲ-ਹਾਥੀ ਆਦਿ ਵਾਂਗ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਆਦਿ ਸੰਘਾਤ ਮੋਹ-ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਗੂੰਥਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਕਲਪਿਤ ਹੈ। ‘ਵਿਸ਼ਨੂ’, ‘ਵਿਦਿਆ’ ਆਦਿ ਸੈਂਕੜੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਲਕਸ਼ ਹੈ। ਮਾਰਗ ਹੀ ਅੰਕੁਸ਼ ਹੈ; ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ। ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸੱਤਾ ਹੀ ਪਰਮ ਤੱਤ ਹੈ। ਸੱਚਾ ਤੇ ਸਿੱਧ ਯੋਗ ਹੀ ਮਠ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਅਮਰ ਪਦ ਹੈ। ਆਦਿ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਵ-ਸੰਵਿਤ (ਆਤਮ-ਚੇਤਨਾ) ਹੀ ਹੈ। ਅਜਪਾ ਹੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈ। ਵਿਕਾਰ ਦਾ ਡੰਡਾ ਧਿਆਨ-ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇ—ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਣ ਲਈ।

Internalized saṃnyāsa; Brahman-realization; jagat as anitya and adhyāsa

Verse 33

धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...

ਧੀਰਜ ਹੀ ਕੱਥਾ ਹੈ; ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਹੀ ਕੌਪੀਨ ਹੈ; ਵਿਚਾਰ ਹੀ ਡੰਡਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ-ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਯੋਗ-ਪੱਟ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਹੀ ਪਾਦੁਕਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਆਚਰਨ ਹੈ। ਕੁੰਡਲਿਨੀ ਦਾ ਬੰਧਨ (ਉਠਾਣ-ਨਿਗ੍ਰਹ) ਹੀ ਬੰਧ ਹੈ। ਪਰ-ਅਪਵਾਦ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਯੋਗ ਦੀ ਨਿਦਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਚਰੀ-ਮੁਦਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਾਨੰਦੀ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤੀਤ; ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਲੱਭਣਯੋਗ, ਮਨ ਤੇ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਅਗੋਚਰ। ਉਤਪੰਨ ਜਗਤ ਅਨਿੱਤ ਹੈ—ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਜਗਤ ਵਾਂਗ, ਬੱਦਲ-ਹਾਥੀ ਆਦਿ ਵਾਂਗ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਆਦਿ ਸੰਘਾਤ ਮੋਹ-ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਗੂੰਥਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਕਲਪਿਤ ਹੈ। ‘ਵਿਸ਼ਨੂ’, ‘ਵਿਦਿਆ’ ਆਦਿ ਸੈਂਕੜੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਲਕਸ਼ ਹੈ। ਮਾਰਗ ਹੀ ਅੰਕੁਸ਼ ਹੈ; ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ। ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸੱਤਾ ਹੀ ਪਰਮ ਤੱਤ ਹੈ। ਸੱਚਾ ਤੇ ਸਿੱਧ ਯੋਗ ਹੀ ਮਠ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਅਮਰ ਪਦ ਹੈ। ਆਦਿ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਵ-ਸੰਵਿਤ (ਆਤਮ-ਚੇਤਨਾ) ਹੀ ਹੈ। ਅਜਪਾ ਹੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈ। ਵਿਕਾਰ ਦਾ ਡੰਡਾ ਧਿਆਨ-ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇ—ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਣ ਲਈ।

Brahman as self-luminous awareness; negation of nāma-rūpa; jīvanmukti

Verse 34

धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...

ਧੀਰਜ ਹੀ ਚੋਗਾ ਹੈ; ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਹੀ ਕੌਪੀਨ ਹੈ; ਵਿਚਾਰ ਹੀ ਡੰਡਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ-ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਯੋਗ-ਪੱਟਾ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਹੀ ਪਾਦੁਕਾ ਹੈ; ਪਰਮ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਨ ਹੀ ਚਰਨ ਹੈ; ਕੁੰਡਲਿਨੀ-ਬੰਧ (ਨਿਯੰਤਰਣ) ਹੀ ਸੰਯਮ ਹੈ। ਪਰਮ ਅਪਵਾਦ/ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਯੋਗ ਦੀ ਨਿਦਰਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਚਰੀ ਮੁਦਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਾਨੰਦੀ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤੀਤ ਹੈ—ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਲੱਭਣਯੋਗ, ਮਨ ਤੇ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਅਗੋਚਰ। ਉਤਪੰਨ ਜਗਤ ਅਨਿੱਤ ਹੈ—ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਜਗਤ ਵਾਂਗ, ਬੱਦਲ-ਹਾਥੀ ਆਦਿ ਵਾਂਗ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਆਦਿ ਦਾ ਸੰਘਾਤ ਮੋਹ-ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਬੁਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਕਲਪਿਤ ਹੈ। ‘ਵਿਸ਼ਣੂ’, ‘ਵਿਦਿਆ’ ਆਦਿ ਸੈਂਕੜੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਹੈ। ਅੰਕੁਸ਼ ਹੀ ਮਾਰਗ ਹੈ; ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ। ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸੱਤਾ ਹੀ ਪਰਮ ਯਥਾਰਥ ਹੈ। ਸਤ੍ਯ-ਸਿੱਧ ਯੋਗ ਹੀ ਮਠ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੀ ਅਮਰ-ਪਦ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਿ-ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਵ-ਸੰਵਿਤ (ਆਤਮ-ਚੇਤਨਾ) ਹੈ। ਅਜਪਾ ਹੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈ। ਵਿਕਾਰ-ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਡੰਡਾ ਧ੍ਯੇਯ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਨਯੋਗ ਹੈ।

Jīvanmukti; Māyā/adhyāsa (rope-snake); Nirguṇa Brahman beyond guṇas; Viveka

Verse 35

धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...

ਧੀਰਜ ਹੀ ਚੋਗਾ ਹੈ; ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਹੀ ਕੌਪੀਨ ਹੈ; ਵਿਚਾਰ ਹੀ ਡੰਡਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ-ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਯੋਗ-ਪੱਟਾ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਹੀ ਪਾਦੁਕਾ ਹੈ; ਪਰਮ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਨ ਹੀ ਚਰਨ ਹੈ; ਕੁੰਡਲਿਨੀ-ਬੰਧ (ਨਿਯੰਤਰਣ) ਹੀ ਸੰਯਮ ਹੈ। ਪਰਮ ਅਪਵਾਦ/ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਯੋਗ ਦੀ ਨਿਦਰਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਚਰੀ ਮੁਦਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਾਨੰਦੀ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤੀਤ ਹੈ—ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਲੱਭਣਯੋਗ, ਮਨ ਤੇ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਅਗੋਚਰ। ਉਤਪੰਨ ਜਗਤ ਅਨਿੱਤ ਹੈ—ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਜਗਤ ਵਾਂਗ, ਬੱਦਲ-ਹਾਥੀ ਆਦਿ ਵਾਂਗ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਆਦਿ ਦਾ ਸੰਘਾਤ ਮੋਹ-ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਬੁਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਕਲਪਿਤ ਹੈ। ‘ਵਿਸ਼ਣੂ’, ‘ਵਿਦਿਆ’ ਆਦਿ ਸੈਂਕੜੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਹੈ। ਅੰਕੁਸ਼ ਹੀ ਮਾਰਗ ਹੈ; ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ। ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸੱਤਾ ਹੀ ਪਰਮ ਯਥਾਰਥ ਹੈ। ਸਤ੍ਯ-ਸਿੱਧ ਯੋਗ ਹੀ ਮਠ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੀ ਅਮਰ-ਪਦ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਿ-ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਵ-ਸੰਵਿਤ (ਆਤਮ-ਚੇਤਨਾ) ਹੈ। ਅਜਪਾ ਹੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈ। ਵਿਕਾਰ-ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਡੰਡਾ ਧ੍ਯੇਯ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਨਯੋਗ ਹੈ।

Brahman as self-awareness (sva-saṃvit); Guṇātīta; Avidyā/adhyāsa; Jīvanmukti

Verse 36

धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...

ਧੀਰਜ ਹੀ ਚੋਗਾ ਹੈ; ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਹੀ ਕੌਪੀਨ ਹੈ; ਵਿਚਾਰ ਹੀ ਡੰਡਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ-ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਯੋਗ-ਪੱਟਾ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਹੀ ਪਾਦੁਕਾ ਹੈ; ਪਰਮ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਨ ਹੀ ਚਰਨ ਹੈ; ਕੁੰਡਲਿਨੀ-ਬੰਧ (ਨਿਯੰਤਰਣ) ਹੀ ਸੰਯਮ ਹੈ। ਪਰਮ ਅਪਵਾਦ/ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਯੋਗ ਦੀ ਨਿਦਰਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਚਰੀ ਮੁਦਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਾਨੰਦੀ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤੀਤ ਹੈ—ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਲੱਭਣਯੋਗ, ਮਨ ਤੇ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਅਗੋਚਰ। ਉਤਪੰਨ ਜਗਤ ਅਨਿੱਤ ਹੈ—ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਜਗਤ ਵਾਂਗ, ਬੱਦਲ-ਹਾਥੀ ਆਦਿ ਵਾਂਗ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਆਦਿ ਦਾ ਸੰਘਾਤ ਮੋਹ-ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਬੁਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਕਲਪਿਤ ਹੈ। ‘ਵਿਸ਼ਣੂ’, ‘ਵਿਦਿਆ’ ਆਦਿ ਸੈਂਕੜੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਹੈ। ਅੰਕੁਸ਼ ਹੀ ਮਾਰਗ ਹੈ; ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ। ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸੱਤਾ ਹੀ ਪਰਮ ਯਥਾਰਥ ਹੈ। ਸਤ੍ਯ-ਸਿੱਧ ਯੋਗ ਹੀ ਮਠ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੀ ਅਮਰ-ਪਦ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਿ-ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਵ-ਸੰਵਿਤ (ਆਤਮ-ਚੇਤਨਾ) ਹੈ। ਅਜਪਾ ਹੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈ। ਵਿਕਾਰ-ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਡੰਡਾ ਧ੍ਯੇਯ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਨਯੋਗ ਹੈ।

Neti-neti style negation culminating in Brahman as self-luminous consciousness; Jīvanmukti; Guṇātīta

Verse 37

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...

ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਨਥਾ। ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਸਦਾ-ਆਨੰਦ-ਸਵਰੂਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ। ਆਨੰਦ ਦੀ ਭਿੱਖ ਉੱਤੇ ਜੀਊਣ ਵਾਲਾ ਸਾਧਕ। ਮਹਾ-ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਨੰਦ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ। ਏਕਾਂਤ ਸਥਾਨ। ਆਨੰਦ ਮਠ। ਉਨਮਨੀ ਅਵਸਥਾ (ਮਨਾਤੀਤਤਾ)। ਸ਼ਾਰਦਾ—ਜ੍ਞਾਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ। ਉਨਮਨੀ ਦੀ ਗਤੀ। ਨਿਰਮਲ ਦੇਹ। ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪੀਠ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਤਰੰਗਾਂ ਵਰਗੀ ਆਨੰਦ-ਕ੍ਰਿਆ। ਪਾਂਡੁਰ (ਸ਼ੁੱਧ) ਗਗਨ। ਮਹਾ-ਸਿਧਾਂਤ। ਸ਼ਮ-ਦਮ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ-ਪਾਤਰ ਦੀ ਪਟੁਤਾ। ਪਰਾ-ਅਪਰਾ ਦਾ ਸੰਯੋਗ। ਤਾਰਕ ਉਪਦੇਸ਼। ਦੇਵਤਾ ਅਦ੍ਵੈਤ, ਸਦਾ-ਆਨੰਦ ਹੈ।

Moksha (liberation) through Advaita-realization; unmanī (mind-transcendence) and sadānanda-svarūpa (ever-blissful Self)

Verse 38

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...

ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਨਥਾ। ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਸਦਾ-ਆਨੰਦ-ਸਵਰੂਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ। ਆਨੰਦ ਦੀ ਭਿੱਖ ਉੱਤੇ ਜੀਊਣ ਵਾਲਾ ਸਾਧਕ। ਮਹਾ-ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਨੰਦ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ। ਏਕਾਂਤ ਸਥਾਨ। ਆਨੰਦ ਮਠ। ਉਨਮਨੀ ਅਵਸਥਾ (ਮਨਾਤੀਤਤਾ)। ਸ਼ਾਰਦਾ—ਜ੍ਞਾਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ। ਉਨਮਨੀ ਦੀ ਗਤੀ। ਨਿਰਮਲ ਦੇਹ। ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪੀਠ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਤਰੰਗਾਂ ਵਰਗੀ ਆਨੰਦ-ਕ੍ਰਿਆ। ਪਾਂਡੁਰ (ਸ਼ੁੱਧ) ਗਗਨ। ਮਹਾ-ਸਿਧਾਂਤ। ਸ਼ਮ-ਦਮ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ-ਪਾਤਰ ਦੀ ਪਟੁਤਾ। ਪਰਾ-ਅਪਰਾ ਦਾ ਸੰਯੋਗ। ਤਾਰਕ ਉਪਦੇਸ਼। ਦੇਵਤਾ ਅਦ੍ਵੈਤ, ਸਦਾ-ਆਨੰਦ ਹੈ।

Advaita Brahman/Ātman as ever-bliss; sādhana (śama-dama) and yogic unmanī as supports to liberation

Verse 39

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...

ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਨਥਾ। ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਸਦਾ-ਆਨੰਦ-ਸਵਰੂਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ। ਆਨੰਦ ਦੀ ਭਿੱਖ ਉੱਤੇ ਜੀਊਣ ਵਾਲਾ ਸਾਧਕ। ਮਹਾ-ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਨੰਦ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ। ਏਕਾਂਤ ਸਥਾਨ। ਆਨੰਦ ਮਠ। ਉਨਮਨੀ ਅਵਸਥਾ (ਮਨਾਤੀਤਤਾ)। ਸ਼ਾਰਦਾ—ਜ੍ਞਾਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ। ਉਨਮਨੀ ਦੀ ਗਤੀ। ਨਿਰਮਲ ਦੇਹ। ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪੀਠ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਤਰੰਗਾਂ ਵਰਗੀ ਆਨੰਦ-ਕ੍ਰਿਆ। ਪਾਂਡੁਰ (ਸ਼ੁੱਧ) ਗਗਨ। ਮਹਾ-ਸਿਧਾਂਤ। ਸ਼ਮ-ਦਮ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ-ਪਾਤਰ ਦੀ ਪਟੁਤਾ। ਪਰਾ-ਅਪਰਾ ਦਾ ਸੰਯੋਗ। ਤਾਰਕ ਉਪਦੇਸ਼। ਦੇਵਤਾ ਅਦ੍ਵੈਤ, ਸਦਾ-ਆਨੰਦ ਹੈ।

Jīvanmukti (liberation while living) characterized by mind-restraint, purity, and non-dual bliss

Verse 40

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...

ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਰੋਧਣ ਵਾਲੀ ਕਨਥਾ। ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਸਦਾ-ਆਨੰਦ-ਸਵਰੂਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ। ਆਨੰਦ ਦੀ ਭਿੱਖ ਖਾਣ ਵਾਲਾ। ਮਹਾ-ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਨੰਦ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ। ਏਕਾਂਤ ਸਥਾਨ, ਆਨੰਦ ਮਠ। ਉਨਮਨੀ ਅਵਸਥਾ; ਸ਼ਾਰਦਾ ਚੇਸ਼ਟਾ; ਉਨਮਨੀ ਗਤੀ। ਨਿਰਮਲ ਗਾਤ੍ਰ, ਨਿਰਾਲੰਬ ਪੀਠ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਕੱਲੋਲ ਵਰਗੀ ਆਨੰਦ-ਕ੍ਰਿਆ। ਪਾਂਡੁਰ ਗਗਨ। ਮਹਾ-ਸਿਧਾਂਤ। ਸ਼ਮ-ਦਮ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ-ਪਾਤਰ ਦੀ ਪਟੁਤਾ। ਪਰਾ-ਅਪਰਾ ਸੰਯੋਗ। ਤਾਰਕ ਉਪਦੇਸ਼। ਦੇਵਤਾ ਅਦ੍ਵੈਤ ਸਦਾ-ਆਨੰਦ ਹੈ।

Moksha (jīvanmukti) through Advaita-realization and mind-transcendence (unmanī)

Verse 41

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...

ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਰੋਧਣ ਵਾਲੀ ਕਨਥਾ। ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਸਦਾ-ਆਨੰਦ-ਸਵਰੂਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ। ਆਨੰਦ ਦੀ ਭਿੱਖ ਖਾਣ ਵਾਲਾ। ਮਹਾ-ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਨੰਦ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ। ਏਕਾਂਤ ਸਥਾਨ, ਆਨੰਦ ਮਠ। ਉਨਮਨੀ ਅਵਸਥਾ; ਸ਼ਾਰਦਾ ਚੇਸ਼ਟਾ; ਉਨਮਨੀ ਗਤੀ। ਨਿਰਮਲ ਗਾਤ੍ਰ, ਨਿਰਾਲੰਬ ਪੀਠ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਕੱਲੋਲ ਵਰਗੀ ਆਨੰਦ-ਕ੍ਰਿਆ। ਪਾਂਡੁਰ ਗਗਨ। ਮਹਾ-ਸਿਧਾਂਤ। ਸ਼ਮ-ਦਮ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ-ਪਾਤਰ ਦੀ ਪਟੁਤਾ। ਪਰਾ-ਅਪਰਾ ਸੰਯੋਗ। ਤਾਰਕ ਉਪਦੇਸ਼। ਦੇਵਤਾ ਅਦ੍ਵੈਤ ਸਦਾ-ਆਨੰਦ ਹੈ।

Brahman-Atman identity expressed as advaita-sadānanda; sādhanā culminating in unmanī

Verse 42

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...

ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਰੋਧਣ ਵਾਲੀ ਕਨਥਾ। ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਸਦਾ-ਆਨੰਦ-ਸਵਰੂਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ। ਆਨੰਦ ਦੀ ਭਿੱਖ ਖਾਣ ਵਾਲਾ। ਮਹਾ-ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਨੰਦ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ। ਏਕਾਂਤ ਸਥਾਨ, ਆਨੰਦ ਮਠ। ਉਨਮਨੀ ਅਵਸਥਾ; ਸ਼ਾਰਦਾ ਚੇਸ਼ਟਾ; ਉਨਮਨੀ ਗਤੀ। ਨਿਰਮਲ ਗਾਤ੍ਰ, ਨਿਰਾਲੰਬ ਪੀਠ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਤਰੰਗਾਂ ਵਰਗੀ ਆਨੰਦ-ਕ੍ਰਿਆ। ਪਾਂਡੁਰ ਆਕਾਸ਼। ਮਹਾ-ਸਿਧਾਂਤ। ਸ਼ਮ-ਦਮ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ-ਪਾਤਰ ਸੰਬੰਧੀ ਪਟੁਤਾ। ਪਰਾ-ਅਪਰਾ ਸੰਯੋਗ। ਤਾਰਕ ਉਪਦੇਸ਼। ਦੇਵਤਾ ਅਦ੍ਵੈਤ ਸਦਾ-ਆਨੰਦ ਹੈ।

Advaita (nonduality) and ananda as Brahman’s svarūpa; sādhanā-lakṣaṇa of the liberated sage

Verse 43

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...

ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀ ਕਨਥਾ। ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਸਦਾ-ਆਨੰਦ ਸਰੂਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ। ਆਨੰਦ ਦੀ ਭਿੱਖਿਆ ਉੱਤੇ ਜੀਊਣ ਵਾਲਾ ਸਾਧਕ। ਮਹਾ-ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਨੰਦ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ। ਏਕਾਂਤ ਸਥਾਨ। ਆਨੰਦ ਮਠ। ਉਨਮਨੀ ਅਵਸਥਾ। ਸ਼ਾਰਦਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ। ਉਨਮਨੀ ਦੀ ਗਤੀ। ਨਿਰਮਲ ਗਾਤ੍ਰ। ਨਿਰਾਲੰਬ ਪੀਠ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਕੱਲੋਲਾਂ ਦੀ ਆਨੰਦ ਕ੍ਰਿਆ। ਪਾਂਡਰ ਗਗਨ। ਮਹਾ ਸਿਧਾਂਤ। ਸ਼ਮ-ਦਮ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ-ਪਾਤਰ ਦੀ ਪਟੁਤਾ। ਪਰ-ਅਪਰ ਦਾ ਸੰਯੋਗ। ਤਾਰਕ ਉਪਦੇਸ਼। ਦੇਵਤਾ ਅਦ੍ਵੈਤ ਸਦਾ-ਆਨੰਦ ਹੈ।

Moksha (jīvanmukti) through mano-nirodha culminating in Advaita-sadānanda (non-dual bliss)

Verse 44

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...

ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀ ਕਨਥਾ। ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਸਦਾ-ਆਨੰਦ ਸਰੂਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ। ਆਨੰਦ ਦੀ ਭਿੱਖਿਆ ਉੱਤੇ ਜੀਊਣ ਵਾਲਾ ਸਾਧਕ। ਮਹਾ-ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਨੰਦ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ। ਏਕਾਂਤ ਸਥਾਨ। ਆਨੰਦ ਮਠ। ਉਨਮਨੀ ਅਵਸਥਾ। ਸ਼ਾਰਦਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ। ਉਨਮਨੀ ਦੀ ਗਤੀ। ਨਿਰਮਲ ਗਾਤ੍ਰ। ਨਿਰਾਲੰਬ ਪੀਠ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਕੱਲੋਲਾਂ ਦੀ ਆਨੰਦ ਕ੍ਰਿਆ। ਸ਼ੁੱਧ/ਸ਼ਵੈਤ ਗਗਨ। ਮਹਾ ਸਿਧਾਂਤ। ਸ਼ਮ-ਦਮ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ-ਪਾਤਰ ਦੀ ਪਟੁਤਾ। ਪਰ-ਅਪਰ ਦਾ ਸੰਯੋਗ। ਤਾਰਕ ਉਪਦੇਸ਼। ਦੇਵਤਾ ਅਦ੍ਵੈਤ ਸਦਾ-ਆਨੰਦ ਹੈ।

Advaita realization expressed through yogic mano-nirodha and unmanī

Verse 45

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...

ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀ ਕਨਥਾ। ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਸਦਾ-ਆਨੰਦ ਸਰੂਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ। ਆਨੰਦ ਦੀ ਭਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਆਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਮਹਾ-ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਨੰਦ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ। ਏਕਾਂਤਤਾ। ਆਨੰਦ ਮਠ। ਉਨਮਨੀ ਅਵਸਥਾ। ਸ਼ਾਰਦਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ। ਉਨਮਨੀ ਦਾ ਮਾਰਗ/ਗਤੀ। ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨਿਰਮਲ ਗਾਤ੍ਰ। ਨਿਰਾਲੰਬ ਪੀਠ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਕੱਲੋਲਾਂ ਦੀ ਆਨੰਦ ਕ੍ਰਿਆ। ਫਿੱਕਾ/ਸ਼ਵੈਤ ਗਗਨ। ਮਹਾ ਸਿਧਾਂਤ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸੰਯਮ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ-ਪਾਤਰ ਦੀ ਪਟੁਤਾ। ਪਰ-ਅਪਰ ਯੋਗ। ਤਾਰਕ ਉਪਦੇਸ਼। ਦੇਵਤਾ ਅਦ੍ਵੈਤ ਸਦਾ-ਆਨੰਦ ਹੈ।

Ātman-Brahman non-duality (Advaita) as ever-present bliss realized via yogic stillness

Verse 46

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...

ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਰੋਧਣ ਵਾਲੀ ਕਨਥਾ। ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਸਦਾ-ਆਨੰਦ ਸਵਰੂਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ। ਆਨੰਦ ਦੀ ਭਿੱਖ ਨੂੰ ਆਹਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਾਧਕ। ਮਹਾ-ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਨੰਦ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ। ਏਕਾਂਤ ਸਥਾਨ। ਆਨੰਦ ਮਠ। ਉਨਮਨੀ (ਮਨਾਤੀਤ) ਅਵਸਥਾ। ਸ਼ਾਰਦਾ (ਪ੍ਰਜ്ഞਾ) ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ। ਉਨਮਨੀ ਵੱਲ ਗਤੀ। ਨਿਰਮਲ ਗਾਤ੍ਰ। ਨਿਰਾਲੰਬ ਪੀਠ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਤਰੰਗਾਂ ਦੀ ਆਨੰਦ-ਕ੍ਰਿਆ। ਪਾਂਡੁਰ ਗਗਨ। ਮਹਾ-ਸਿਧਾਂਤ। ਸ਼ਮ-ਦਮ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ-ਪਾਤਰ ਦੀ ਪਟੁਤਾ। ਪਰਾਅਪਰ ਸੰਯੋਗ। ਤਾਰਕ ਉਪਦੇਸ਼। ਦੇਵਤਾ ਅਦ੍ਵੈਤ ਸਦਾ-ਆਨੰਦ ਹੈ।

Moksha (liberation) through Advaita-realization and mind-transcendence (unmanī)

Verse 47

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...

ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਰੋਧਣ ਵਾਲੀ ਕਨਥਾ। ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਸਦਾ-ਆਨੰਦ ਸਵਰੂਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ। ਆਨੰਦ ਦੀ ਭਿੱਖ ਨੂੰ ਆਹਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਾਧਕ। ਮਹਾ-ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਨੰਦ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ। ਏਕਾਂਤ ਸਥਾਨ। ਆਨੰਦ ਮਠ। ਉਨਮਨੀ (ਮਨਾਤੀਤ) ਅਵਸਥਾ। ਸ਼ਾਰਦਾ (ਪ੍ਰਜ్ఞਾ) ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ। ਉਨਮਨੀ ਵੱਲ ਗਤੀ। ਨਿਰਮਲ ਗਾਤ੍ਰ। ਨਿਰਾਲੰਬ ਪੀਠ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਤਰੰਗਾਂ ਦੀ ਆਨੰਦ-ਕ੍ਰਿਆ। ਪਾਂਡੁਰ ਗਗਨ। ਮਹਾ-ਸਿਧਾਂਤ। ਸ਼ਮ-ਦਮ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ-ਪਾਤਰ ਦੀ ਪਟੁਤਾ। ਪਰਾਅਪਰ ਸੰਯੋਗ। ਤਾਰਕ ਉਪਦੇਸ਼। ਦੇਵਤਾ ਅਦ੍ਵੈਤ ਸਦਾ-ਆਨੰਦ ਹੈ।

Advaita Brahman as Sadānanda (ever-bliss) realized through mind-restraint

Verse 48

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...

ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਰੋਧਣ ਵਾਲੀ ਕਨਥਾ। ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਸਦਾ-ਆਨੰਦ ਸਵਰੂਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ। ਆਨੰਦ ਦੀ ਭਿੱਖ ਨੂੰ ਆਹਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਾਧਕ। ਮਹਾ-ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਨੰਦ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ। ਏਕਾਂਤ ਸਥਾਨ। ਆਨੰਦ ਮਠ। ਉਨਮਨੀ (ਮਨਾਤੀਤ) ਅਵਸਥਾ। ਸ਼ਾਰਦਾ (ਪ੍ਰਜ్ఞਾ) ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ। ਉਨਮਨੀ ਵੱਲ ਗਤੀ। ਨਿਰਮਲ ਗਾਤ੍ਰ। ਨਿਰਾਲੰਬ ਪੀਠ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਤਰੰਗਾਂ ਦੀ ਆਨੰਦ-ਕ੍ਰਿਆ। ਪਾਂਡੁਰ ਗਗਨ। ਮਹਾ-ਸਿਧਾਂਤ। ਸ਼ਮ-ਦਮ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ-ਪਾਤਰ ਦੀ ਪਟੁਤਾ। ਪਰਾਅਪਰ ਸੰਯੋਗ। ਤਾਰਕ ਉਪਦੇਸ਼। ਦੇਵਤਾ ਅਦ੍ਵੈਤ ਸਦਾ-ਆਨੰਦ ਹੈ।

Brahman/Ātman as Advaita-Sadānanda (non-dual ever-bliss)

Verse 49

नियमः स्वात्मेन्द्रियनिग्रहः। भयमोहशोकक्रोधत्यागस्त्यागः। अनियामकत्वनिर्मलशक्तिः। स्वप्रकाशब्रह्मतत्त्वे शिवशक्तिसम्पुटितप्रपञ्चच्छेदनम्। तथा पत्राक्षाक्षिकमण्डलुः। भवाभावदहनम्। बिभ्रत्याकाशाधारम्। शि...

‘ਨਿਯਮ’ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਯਮ ਹੈ। ਭੈ, ਮੋਹ, ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਤਿਆਗ—ਇਹੀ ਤਿਆਗ ਹੈ। ਬਾਹਰੀ ਵਿਧਿ-ਨਿਸ਼ੇਧਾਂ ਤੋਂ ਅਸ਼ਾਸਿਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਸ਼ਕਤੀ—ਇਹ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਸਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬ੍ਰਹਮ-ਤੱਤ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਪੁਟਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਪੰਚ ਦਾ ਛੇਦਨ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਪੱਤਰ-ਸਮਾਨ ਨੇਤਰਾਂ ਦਾ ‘ਆਖ਼ਿਕ ਮੰਡਲ’ ਹੀ ਮੰਡਲੂ ਹੈ। ਭਾਵ ਅਤੇ ਅਭਾਵ ਦਾ ਦਹਨ—ਨਿਯਮ। ਆਕਾਸ਼-ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ—ਨਿਯਮ। ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਤੁਰੀਆ ਸਵਰੂਪ। ਸ਼ਿਖਾ ‘ਤਤ’ ਵਿੱਚ ਲੀਨਤਾ ਹੈ। ਤਿਆਗਿਆ ਦੰਡ ਚਿਨ੍ਮਯ ਹੈ। ਸਦਾ-ਵਰਤਮਾਨ ਮੰਡਲੂ ਅਖੰਡ ਜਾਗਰੂਕਤਾ-ਰੂਪ ਨੇਤਰ-ਮੰਡਲ ਹੈ। ਕਨਥਾ ਕਰਮ ਦਾ ਨਿਰਮੂਲਨ ਹੈ। ਮਾਇਆ, ਅਮਮਤਾ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਦਹਨ—ਨਿਯਮ। ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਅਨਾਹਤ (ਅਸਪਰਸ਼ਿਤ) ਹੈ। ‘ਸਮਯ’ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤੀਤ ਸਵਰੂਪ ਦੀ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਹੈ। ਭ੍ਰਾਂਤੀ-ਹਰਨ—ਨਿਯਮ। ਕਾਮ ਆਦਿ ਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ ਦਾ ਦਹਨ—ਨਿਯਮ। ਕੌਪੀਨ ਕਠੋਰਤਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਹੈ। ਚੀਰ-ਅਜਿਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ—ਨਿਯਮ। ਮੰਤ੍ਰ ਅਨਾਹਤ ਹੈ; ਅਕ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਆਸਵਾਦਯ। ਸਵੈੱਛਾਚਾਰ-ਰੂਪ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ ਹੀ ਮੋਖ਼ ਹੈ—ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ। ਆਚਰਨ ਬੇੜੀ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹ; ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ, ਸਰਵ ਸੰਵਿਤ-ਅਭਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ—ਸੰਨਿਆਸ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡਾਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮ-ਰੂਪ ਅਵਸਥਾ; ਨਿਤ੍ਯ ਸਭ ਸੰਦੇਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ।

Saṃnyāsa as inner renunciation; Turīya/Brahman as the true sacred thread; destruction of māyā and ahaṅkāra; nistrai-guṇya (beyond the guṇas)

Verse 50

नियमः स्वात्मेन्द्रियनिग्रहः। भयमोहशोकक्रोधत्यागस्त्यागः। अनियामकत्वनिर्मलशक्तिः। स्वप्रकाशब्रह्मतत्त्वे शिवशक्तिसम्पुटितप्रपञ्चच्छेदनम्। तथा पत्राक्षाक्षिकमण्डलुः। भवाभावदहनम्। बिभ्रत्याकाशाधारम्। शि...

‘ਨਿਯਮ’ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਯਮ ਹੈ। ਭੈ, ਮੋਹ, ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਤਿਆਗ—ਇਹੀ ਤਿਆਗ ਹੈ। ਬਾਹਰੀ ਵਿਧਿ-ਨਿਸ਼ੇਧਾਂ ਤੋਂ ਅਸ਼ਾਸਿਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਸ਼ਕਤੀ—ਇਹ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਸਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬ੍ਰਹਮ-ਤੱਤ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਪੁਟਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਪੰਚ ਦਾ ਛੇਦਨ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਪੱਤਰ-ਸਮਾਨ ਨੇਤਰਾਂ ਦਾ ‘ਆਖ਼ਿਕ ਮੰਡਲ’ ਹੀ ਮੰਡਲੂ ਹੈ। ਭਾਵ ਅਤੇ ਅਭਾਵ ਦਾ ਦਹਨ—ਨਿਯਮ। ਆਕਾਸ਼-ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ—ਨਿਯਮ। ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਤੁਰੀਆ ਸਵਰੂਪ। ਸ਼ਿਖਾ ‘ਤਤ’ ਵਿੱਚ ਲੀਨਤਾ ਹੈ। ਤਿਆਗਿਆ ਦੰਡ ਚਿਨ੍ਮਯ ਹੈ। ਸਦਾ-ਵਰਤਮਾਨ ਮੰਡਲੂ ਅਖੰਡ ਜਾਗਰੂਕਤਾ-ਰੂਪ ਨੇਤਰ-ਮੰਡਲ ਹੈ। ਕਨਥਾ ਕਰਮ ਦਾ ਨਿਰਮੂਲਨ ਹੈ। ਮਾਇਆ, ਅਮਮਤਾ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਦਹਨ—ਨਿਯਮ। ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਅਨਾਹਤ (ਅਸਪਰਸ਼ਿਤ) ਹੈ। ‘ਸਮਯ’ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤੀਤ ਸਵਰੂਪ ਦੀ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਹੈ। ਭ੍ਰਾਂਤੀ-ਹਰਨ—ਨਿਯਮ। ਕਾਮ ਆਦਿ ਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ ਦਾ ਦਹਨ—ਨਿਯਮ। ਕੌਪੀਨ ਕਠੋਰਤਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਹੈ। ਚੀਰ-ਅਜਿਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ—ਨਿਯਮ। ਮੰਤ੍ਰ ਅਨਾਹਤ ਹੈ; ਅਕ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਆਸਵਾਦਯ। ਸਵੈੱਛਾਚਾਰ-ਰੂਪ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ ਹੀ ਮੋਖ਼ ਹੈ—ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ। ਆਚਰਨ ਬੇੜੀ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹ; ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ, ਸਰਵ ਸੰਵਿਤ-ਅਭਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ—ਸੰਨਿਆਸ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡਾਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮ-ਰੂਪ ਅਵਸਥਾ; ਨਿਤ੍ਯ ਸਭ ਸੰਦੇਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ।

Inner saṃnyāsa and akartṛtva (non-doership) culminating in Brahman-realization

Read Upanishads in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App