Opening the text

Nirvana Upanishad Atharvaveda se juda hua ek granth hai. Yeh sannyas ke baare mein baat karta hai. Isme 61 verses hain jo batate hain ki sannyas sirf bahar ka kaam nahi hai. Asli baat yeh hai ki hum apna ego aur attachment chhod dein. Yeh kehta hai ki mukti koi naya cheez nahi hai jo humein milta hai. Mukti toh yeh samajhna hai ki Atman aur Brahman mein koi farak nahi. Bandhan humari galat fahmi se aata hai. Kapde aur staff jaise bahar ke cheezein zyada important nahi hain. Asli sannyasi mein equanimity, fearlessness aur compassion hona chahiye. Isme shravana, manana aur nididhyasana karna bola gaya hai. Aisa karke hum witness consciousness mein rehte hain. Nirvana ka matlab hai aaj ke zindagi mein free hona.
Start ReadingSaṃnyāsa as inner renunciation: abandonment of ego, doership, and possessiveness rather than mere external withdrawal
Nirvāṇa as direct knowledge (jñāna) of Ātman = Brahman; liberation is recognition, not production
Critique of external marks: robes, staff, and ritual are secondary to realization and equanimity
Avidyā (ignorance) as the root of bondage; adhyāsa (superimposition) as the mechanism of suffering
The Self as self-luminous, actionless, untouched by guṇas; mind and body are objects to the witness (sākṣin)
Ethical foundations for the renunciate: non-violence, truthfulness, non-attachment, compassion, fearlessness
Jīvanmukti ideal: living in the world without clinging, like space—accommodating all, tainted by none
Contemplative discipline: śravaṇa–manana–nididhyāsana culminating in steady abidance in non-dual awareness
61 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.
Verse 1
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...
Ab hum Nirvana Upanishad samjhenge. Iska main baat yeh hai, main woh Paramahansa hoon. Yahan jo log ghar chhod ke ghoomte hain, unka nishan alag hai. Manmatha is kshetra ka rakshak hai. Iska siddhanta aasmaan jaisa hai, aur nadi amrit ki lahron se bhari hai. Yeh kabhi khatam nahi hota, bilkul saaf hai. Rishi ka naam hai Nihshanshay. Devata hai Nirvana. Isme koi khandaan ka dhaara nahi hota. Gyaan bhi ek hai, doosra kuch nahi.
Moksha (Nirvāṇa) through non-dual knowledge (Advaita-jñāna) and renunciation (saṃnyāsa/paramahaṃsa)Verse 2
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...
Ab hum Nirvana Upanishad padhenge. Iska poora matlab yeh hai ki main Paramahansa hoon. Jo log ghar chhod ke nikal jaate hain, woh alag tarah se dikhte hain. Manmatha is jagah ka paharedaar hai. Iska theory aasmaan jaisa hai. Nadi amrit ki tarah hai, lahrein aati rehti hain. Yeh kabhi nahi marta, koi daag nahi. Rishi ka naam Nihshanshay hai. Devata Nirvana hai. Koi jaati-paati ka chakkar nahi. Gyaan sirf ek hai, doosra koi nahi.
Atman-Brahman identity (so’ham) and renunciatory realization (paramahaṃsa)Verse 3
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...
Chalo, ab Nirvana Upanishad ka khulasa karte hain. Main khud Paramahansa hoon, yeh iski baat hai. Jo sadhu ghar chhod ke ghoomte hain, unka sign alag hota hai. Manmatha is mandal ka chowkidaar hai. Baat itni saaf hai jaise aasmaan. Amrit ki nadi hai, lahrein bhi hain. Yeh kabhi khatam nahi, bilkul saaf-saaf. Rishi Nihshanshay hai, koi shak nahi. Devata Nirvana hai. Koi baap-dada ka danda nahi chalta. Gyaan ek hai, doosra koi marg nahi.
Brahman as akṣaya (imperishable) and nirañjana (stainless); nirvāṇa as the goal realized by so’ham-knowledgeVerse 4
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...
Ab Nirvana Upanishad ka arth samjho. Main Paramahansa hoon, yeh mera astitva hai. Jo log sanyas lete hain, woh western linga kehte hain. Manmatha is sthal ka rakshak hai. Siddhanta aasmaan tak jaata hai. Nadi amrit ki tarah behti hai, lahrein bhi hain. Yeh amar hai, koi daag nahi. Rishi Nihshanshay hai, shak se mukt. Devata Nirvana hai. Koi kul-khandan ka bandhan nahi. Gyaan advaita hai, doosra kuch nahi.
Moksha (Nirvāṇa) through non-dual knowledge (Advaita jñāna) and renunciation (saṃnyāsa/paramahaṃsa ideal)Verse 5
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...
Dekho, Nirvana Upanishad ki baat simple hai. Main Paramahansa hoon, yehi sach hai. Jo log ghar chhod ke nikal jaate hain, unka linga alag hota. Manmatha is kshetra ka guard hai. Theory yeh hai ki sab aasmaan jaisa khali hai. Amrit ki nadi hai, lahrein aati jaati hain. Yeh kabhi nahi marta, bilkul clean hai. Rishi Nihshanshay hai, doubt free. Devata Nirvana hai. Koi family ka connection nahi. Gyaan non-dual hai, matlab sirf ek hai.
Atman-Brahman identity expressed as Paramahaṃsa ‘so’ham’; Nirvāṇa as the realized stateVerse 6
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...
Ab hum Nirvana Upanishad samjhate hain. Main khud Paramahans hoon, sabse bada sanyasi. Jo sadhu ghoomte phirte hain, unko log 'paschim ling' kehte hain. Manmatha is jagah ka chowkidaar hai. Yeh siddhant aasmaan jaisa hai, koi end nahi. Nadi amrit ki tarah hai, lahrein maarti hai. Yeh kabhi khatam nahi hota, bilkul saaf hai. Rishi ka naam hai 'Nihshanshay', jisko koi shak nahi. Devta hai Nirvana. Isme koi jaat-paat nahi. Gyaan ek hai, doosra kuch nahi.
Kevala-jñāna (non-dual knowledge) as the means and mark of Nirvāṇa; renunciate transcendence of upādhisVerse 7
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...
Chalo ab Nirvana Upanishad ka khulasa karte hain. Main khud Paramahans hoon. Jo baba log ghoomte rehte hain, unka ling 'western' type ka hai. Manmatha is sthal ka rakshak hai. Yeh siddhant aasmaan pe based hai. Nadi amrit ki tarah hai, lahrein aati jaati hain. Yeh kabhi na mitne wala hai, bilkul saaf-suthra. Rishi hai 'Nihshanshay', shak se free. Devta hai Nirvana. Kaam karte ho bina kisi kul ke. Gyaan hai pure, non-dual.
Moksha (Nirvāṇa) through Paramahaṃsa/saṃnyāsa identity and niṣkevala (non-dual) jñānaVerse 8
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...
Ab baat karte hain Nirvana Upanishad ki. Main Paramahans hoon. Jo sanyasi ghoomte hain, unka ling paschim ki taraf hai. Manmatha is kshetra ka paharedaar hai. Siddhant aasmaan se hai. Nadi amrit jaisi hai, lahrein uchhalti hain. Yeh akshay hai, koi daag nahi. Rishi ka naam Nihshanshay hai, shak nahi hai. Devta Nirvana hai. Koi jaat-dharm nahi. Gyaan ek hai, doosra koi nahi.
Atman-Brahman identity expressed as so’ham; renunciant path to NirvāṇaVerse 9
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...
Sunno ab Nirvana Upanishad. Main khud Paramahans hoon. Jo parivrajak sadhu hain, unka ling paschim ka hai. Manmatha is jagah ka guard hai. Siddhant aasmaan pe khara hai. Nadi amrit ki nadi hai, lahrein machalti hain. Yeh kabhi khatam nahi hota, bilkul saaf. Rishi hai Nihshanshay, bina shak ke. Devta Nirvana hai. Kaam bina kul ke. Gyaan non-dual hai.
Nirañjana (stainless) ātman and Nirvāṇa as the culmination of saṃnyāsa and jñānaVerse 10
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...
Ab Nirvana Upanishad ka arth suno. Main Paramahans hoon. Jo baba ghoomte hain, unka nishan paschim ki taraf hai. Manmatha is mandal ka rakshak hai. Siddhant aasmaan pe based hai. Nadi amrit dhara hai, chhoti lahrein hain. Lakshya hai jo kabhi na mitne wala, bilkul saaf. Rishi hai Nihshanshay, shak se mukt. Devta hai Nirvana. Iska kaam kul se pare hai. Gyaan hai non-dual, pure aur exclusive.
Moksha (Nirvana) through non-dual knowledge (Advaita-jñāna) and renunciation (saṃnyāsa/paramahaṃsa)Verse 11
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः ...
Ab hum Nirvana Upanishad samjhenge. Iska main baat yeh hai ki main khud Paramhans hoon. Jo log ghar chhod ke ghoomte hain, unka sign hota hai jo west ki taraf hota hai. Manmatha is jagah ka guard hai. Iska theory aasman pe based hai. Yeh amrit ki nadi hai jaise wave chal rahi ho. Jo cheez kabhi khatam nahi hoti aur koi daag nahi, wohi goal hai. Rishi ka naam hai Nihshanshay, matlab jisko koi doubt nahi. Devta hai Nirvana. Yeh kisi family ya lineage mein nahi phasa. Iska gyaan ek hai, saaf hai, alag hai.
Atman-Brahman identity (So’ham) and renunciant realization (paramahaṃsa)Verse 12
ऊर्ध्वाम्नायः । निरालम्बपीठः । संयोगदीक्षा । वियोगोपदेशः । दीक्षासन्तोषपानं च । द्वादशादित्यावलोकनम् । विवेकरक्षा । करुणैव केलिः । आनन्दमाला । एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी । अकल्पितभिक्षाशी । हंसाच...
Yeh gyaan upar se aata hai, neeche se nahi. Iska seat kisi cheez pe depend nahi karta. Diksha ka matlab hai milap. Updesh ka matlab hai alag hona. Diksha ke baad jo santosh milta hai, usko peena. Baarah surya ko dekhna. Vivek se apne aap ko bachana. Karuna hi khel hai. Khushi ki mala. Akeli gufa mein, mukt aasan pe baith ke sukh ki baatein. Bina soche bheek maang ke khana. Hans jaisa rehna. Sabhi jeevon ke andar Hans basti hai, yeh sikhana.
Sādhana for Moksha: viveka-vairāgya, inner renunciation, and recognition of the indwelling Self (antarātman)Verse 13
ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...
Yeh sab cheezein follow karni hain. Gyaan upar se aata hai. Kisi support pe baithna nahi. Diksha se judna. Updesh se alag rehna. Diksha ka santosh peena. Baarah surya ko dekhna. Vivek se apna bachao. Karuna hi khel hai. Khushi ki mala. Akeli gufa mein mukt aasan pe sukh se baithna. Bina plan ki bheek khana. Hans jaisa rehna. Sab jeevon mein Hans hai, yeh samjhana.
Moksha (jīvanmukti) through viveka-vairāgya; Haṃsa (Paramahaṃsa) as inner Self (Ātman/Brahman) present in all beingsVerse 14
ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...
Yeh marks aur practice hain. Upar se gyaan aata hai. Bina support ke seat. Diksha se milap. Updesh se alag hona. Diksha ka santosh peena. Baarah Aditya ko dekhna. Vivek se apni raksha. Karuna hi khel hai. Khushi ki mala. Gufa mein akela, mukt aasan pe sukh se gathering. Bina soche bheek khana. Hans ka acharan. Sab jeevon ke andar Hans basti hai, yeh batana.
Jīvanmukti; Ātman as immanent Brahman (sarvabhūtāntarvartin)Verse 15
ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...
Yeh characteristics aur practice hain. Upper transmission hota hai. Supportless seat hota hai. Union ke liye diksha. Detachment ke liye updesh. Diksha ka santosh peena. Baarah Aditya ko dekhna. Discrimination se protection. Karuna hi khel hai. Khushi ki mala. Gufa mein akeli, mukt aasan pe sukh se meeting. Bina plan ki bheek khana. Hans ka conduct. Sab jeevon mein Hans rehti hai, yeh explain karna.
Ātman/Brahman non-duality expressed as the ‘Haṃsa within all beings’; renunciate freedom (nirvāṇa/jīvanmukti)Verse 16
ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...
Yeh un gun hain jo siddh ko milte hain. Upar ki taraf jaane wali parampara hoti hai. Koi support nahi, aise hi baithna seekhna. Guru se milkar shuruwat karna, phir attachment chhodna. Santosh peena hi diksha hai. Baarah suraj ko dekhna. Sahi aur galat mein farak samajhna aur use bacha ke rakhna. Sirf daya hi uska khel hai. Khushi ki maala jaise pehne ho. Akeli gufa mein, mukt logon ki baithak hoti hai. Bina soche-samjhe jo milta hai woh khana. Hans jaise chalna. Aur yeh samajhna ki woh Hans sab ke andar basta hai.
Moksha (jīvanmukti) through viveka-vairāgya; Haṃsa as inner Ātman/BrahmanVerse 17
ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...
Yeh woh rasta hai jo upar le jaata hai. Kisi cheez pe depend nahi rehna, aise hi baithna. Guru se connect hona, phir detachment sikhna. Santosh hi diksha ka asli swad hai. Baarah suraj ko dhyaan se dekhna. Sahi-galat ka gyaan bacha ke rakhna. Sirf karuna hi uska kaam hai. Khushi se bhara rehna. Ekant gufa mein, mukt logon ki khushi ki baithak. Jo bhi bina maange mil jaye woh khana. Hans ki tarah jeena. Aur yeh maanna ki woh Hans har jeev ke andar hai.
Ātman as sarvabhūtāntarvartin (indweller) and the marks of the liberated asceticVerse 18
ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...
Upar jaane wali parampara yeh kehti hai. Kisi aadhaar ke bina baithna seekho. Guru se milan aur phir attachment chhodna. Diksha ka matlab hai santosh ka anand lena. Baarah surya roop mein suraj ko dekhna. Vivek ko bacha ke rakhna. Sirf daya hi uska khel hai. Khushi ki maala pehne rehna. Akeli gufa mein, mukt aasana ki khushi ka satsang. Bina plan kiye bheekh mein jo mile woh khana. Hans acharan karna. Aur yeh kehna ki Hans sabhi praniyon ke andar nivas karta hai.
Nondual indwelling Self (Ātman/Brahman) and the discipline of renunciationVerse 19
ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशावदित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभ...
Urdhvamnaya yeh batata hai. Kisi support ke bina aasana karna. Diksha lekar sangath karna, phir viyog sikhna. Diksha ka santosh peena. Baarah roop mein suraj ko dekhna. Sahi aur galat ka gyaan raksha karna. Sirf karuna hi uska leela hai. Anand ki maala. Ekant gufa mein, mukt aasana ke sukh ki sabha. Bina banaye bheekh khana. Hans jaise chalna. Aur yeh sthapana karna ki Hans sabhi jeevon ke andar hai.
Moksha (jīvanmukti) through viveka-vairāgya and recognition of the inner Haṃsa (Ātman) in all beingsVerse 20
ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशावदित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभ...
Urdhvamnaya ka arth hai upar ki parampara. Yeh batata hai kisi aadhar ke bina peeth. Sangath ki diksha, viyog ka upadesh. Diksha ke santosh ka peena. Baarah roop mein suraj ka nazar daalna. Vivek ki raksha karna. Sirf karuna hi uska leela hai. Anand ki maala. Akeli gufa mein mukt aasana ke sukh ki gosthi. Bina soche bheekh khana. Hans acharan. Aur yeh batana ki Hans sabhi jeevon ke andar basta hai.
Moksha (jīvanmukti) through viveka-vairāgya and recognition of the inner Haṃsa (Ātman) in all beingsVerse 21
ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशावदित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभ...
Upar ki taraf jaane wali seekh hai yeh. Bina kisi sahare ka asan bethne ka. Milan ki diksha lena. Alag hone ka seekhna. Diksha mein jo santosh hai usko andar lena. Barah sooraj ko dekhna. Sahi aur galat mein farak ko bacha ke rakhna. Sirf daya hi khel hai. Khushi ki maala. Akeli gufa mein, mukt logon ki khushi ki baithak. Bina soche-samjhe jo mil jaaye woh khana. Hans jaisa rehna. Yeh sikhana hai ki Hans sab jeevon ke andar basta hai.
Sarvātmabhāva (the Self as all) culminating in moksha/jīvanmukti; paramahaṃsa idealVerse 22
ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...
Upar ki taraf jaane wali seekh. Kisi sahare ke bina asan. Milan ki diksha. Judne ka seekhna. Diksha ka jo santosh hai usko peena. Barah Aditya sooraj ko dekhna. Sahi-galat ka farak bachana. Sirf daya hi khel hai. Khushi ki maala. Akeli gufa mein, mukt asan ki khushi ka sammelan. Bina plan banaye jo khana milta hai usko khana. Hans jaisa aacharan. Yeh batana ki Hans sab jeevon ke andar rehta hai.
Moksha (liberation) through viveka-vairāgya and recognition of the inner Haṃsa/Ātman as all-pervading indwellerVerse 23
ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...
Upar ki taraf jaane wali seekh. Bina sahare ka asan. Milan ki diksha. Alag hone ka updes. Diksha ka santosh peena. Barah sooraj ko dekhna. Sahi-galat ka farak rakhna. Sirf daya hi khel hai. Khushi ki maala. Akeli gufa mein mukt asan ki khushi mein log judte hain. Jo khana bina soche mil jaye usko khana. Hans jaisa rehna. Yeh sikhana ki Hans sab jeevon ke andar hai.
Ātman as antaryāmin (inner dweller) and the saṃnyāsa discipline that supports realizationVerse 24
ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभू...
Upar ki taraf jaane wali seekh. Bina sahare ka asan. Milan ki diksha. Alag hone ka updes. Diksha ka santosh peena. Barah sooraj ko dekhna. Sahi-galat ka farak bachana. Sirf daya hi khel hai. Khushi ki maala. Akeli gufa mein mukt asan ki khushi ka anand lena. Jo khana bina plan ke mil jaye usko khana. Hans jaisa rehna. Yeh sikhana ki Hans sab jeevon ke andar basta hai.
Brahman/Ātman immanence (sarvabhūtāntarvartitva) and the paramahaṃsa idealVerse 25
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...
Dheeraj hi kapda hai. Udaseen rehna hi langot hai. Sochne ki lakdi hai vichar. Brahma ko dekhne ka yog hi patka hai. Lakshmi hi jooti hai. Parameshwar ki ichcha mein chalna. Kundalini ko rokhna. Bade ilzaam se azaad ho ke jivanmukt banna. Shiv yog ki neend aur khichari mudra. Param anand mein rehna, teen guno se pare. Sahi-galat se milta hai, mann aur zubaan se pare. Yeh duniya anitya hai, jaise sapna, jaise baadal, jaise baadal mein hathi dikhe. Jaise rassi ko saanp samajh liya, waise hi sharadi aur maya ke jaal mein phansa hua. Vishnu aur gyan jaise sau naam iska nishana hai. Raasta hi ankush hai. Shunya ka koi sign nahi. Parameshwar ki satta hi sach hai. Sach aur siddh yog hi math hai. Amar pad iska swaroop hai. Pehle Brahma ka apna gyan. Ajapa Gayatri hai. Vikar ki lakdi ko dhyan mein rakhna.
Moksha (jīvanmukti) through viveka; Brahman beyond guṇas; jagat as māyā/adhyāsa (rope-snake)Verse 26
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...
Dhairya ka kapda pehno, yeh tumhe strong rakhega. Udas rehno, kisi cheez ka koi attachment nahi. Socho aur samjho, yeh tumhara hathiyar hai. Brahma ko dekho, yeh tumhari kamar pehchan hai. Lakshmi ki kripa hai, yeh tumhare paon tale hai. Bhagwan ki marzi chalo. Kundalini ko control karo. Jab koi ilzam nahi, tab tum azaad ho, zinda rehte hue bhi. Shiv ki yoga neend hai, aur khechari mudra bhi. Param anand mein reho, teen guna se aage. Vivek se paaya jaata hai, dimaag aur bol se pare. Yeh duniya temporary hai, sapne jaisi, badal jaisi, badal mein haathi jaisi dikhti hai. Shareer aur yeh sab, bhram ke jaal mein phansa hai, jaise rassi ko saanp samajh baithte hain. Lakshya woh hai jisko Vishnu aur Gyaan jaise sau naam se pukarte hain. Ankush rasta hai. Shoonya nahi, yeh nishani nahi hai. Asli baat yeh hai ki Parameshwar hai. Math sachchi yoga ka hai. Amar pad uska apna swaroop hai. Brahma ki apni jagruti. Ajapa Gayatri hai. Vikar ki lakdi pe dhyan karo.
Brahman/Ātman as self-awareness (saṃvit); māyā/adhyāsa; jīvanmuktiVerse 27
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...
Dhairya tumhara kapda hai, isse pehno. Udas rehno, kisi cheez ka moh nahi. Sahi galat samjho, yeh tumhara hathiyar hai. Brahma ko dekho, yeh tumhari kamar pehchan hai. Lakshmi ki kripa hai, yeh tumhare paon tale hai. Bhagwan ki marzi chalo. Kundalini ko control karo. Jab koi ilzam nahi, tab tum azaad ho, zinda rehte hue bhi. Shiv ki yoga neend hai, aur khechari mudra bhi. Param anand mein reho, teen guna se aage. Vivek se paaya jaata hai, dimaag aur bol se pare. Yeh duniya temporary hai, sapne jaisi, badal jaisi, badal mein haathi jaisi dikhti hai. Shareer aur yeh sab, bhram ke jaal mein phansa hai, jaise rassi ko saanp samajh baithte hain. Lakshya woh hai jisko Vishnu aur Gyaan jaise sau naam se pukarte hain. Ankush rasta hai. Shoonya nahi, yeh nishani nahi hai. Asli baat yeh hai ki Parameshwar hai. Math sachchi yoga ka hai. Amar pad uska apna swaroop hai. Brahma ki apni jagruti. Ajapa Gayatri hai. Vikar ki lakdi pe dhyan karo.
Brahman as sat-cit (sattā/saṃvit) and the sublation of vikāra (change) through knowledgeVerse 28
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...
Dhairya se kaam lo, yeh tumhara kapda hai. Udas rehke chalo, kisi cheez ka moh nahi. Sahi galat samjho, yeh tumhara hathiyar hai. Brahma ko dekho, yeh tumhari kamar pehchan hai. Lakshmi ki kripa hai, yeh tumhare paon tale hai. Bhagwan ki marzi chalo. Kundalini ko control karo. Jab koi ilzam nahi, tab tum azaad ho, zinda rehte hue bhi. Shiv ki yoga neend hai, aur khechari mudra bhi. Param anand mein reho, teen guna se aage. Vivek se paaya jaata hai, dimaag aur bol se pare. Yeh duniya temporary hai, sapne jaisi, badal jaisi, badal mein haathi jaisi dikhti hai. Shareer aur yeh sab, bhram ke jaal mein phansa hai, jaise rassi ko saanp samajh baithte hain. Lakshya woh hai jisko Vishnu aur Gyaan jaise sau naam se pukarte hain. Ankush rasta hai. Shoonya nahi, yeh nishani nahi hai. Asli baat yeh hai ki Parameshwar hai. Math sachchi yoga ka hai. Amar pad uska apna swaroop hai. Brahma ki apni jagruti. Ajapa Gayatri hai. Vikar ki lakdi pe dhyan karo.
Mokṣa through viveka-vairāgya; Brahman/Ātman as self-luminous consciousness; māyā as rope-snake projection; jīvanmukti; nirguṇatva (beyond the three guṇas)Verse 29
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...
Dhairya tumhara sa hai, isse apnao. Udas rehno, kisi cheez ka moh nahi. Sahi galat samjho, yeh tumhara hathiyar hai. Brahma ko dekho, yeh tumhari kamar pehchan hai. Lakshmi ki kripa hai, yeh tumhare paon tale hai. Bhagwan ki marzi chalo. Kundalini ko control karo. Jab koi ilzam nahi, tab tum azaad ho, zinda rehte hue bhi. Shiv ki yoga neend hai, aur khechari mudra bhi. Param anand mein reho, teen guna se aage. Vivek se paaya jaata hai, dimaag aur bol se pare. Yeh duniya temporary hai, sapne jaisi, badal jaisi, badal mein haathi jaisi dikhti hai. Shareer aur yeh sab, bhram ke jaal mein phansa hai, jaise rassi ko saanp samajh baithte hain. Lakshya woh hai jisko Vishnu aur Gyaan jaise sau naam se pukarte hain. Ankush rasta hai. Shoonya nahi, yeh nishani nahi hai. Asli baat yeh hai ki Parameshwar hai. Math sachchi yoga ka hai. Amar pad uska apna swaroop hai. Brahma ki apni jagruti. Ajapa Gayatri hai. Vikar ki lakdi pe dhyan karo.
Jīvanmukti; adhyāsa (rope-snake); nirguṇa Brahman as self-awareness; inner saṃnyāsaVerse 30
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...
Dhairya tumhara kapda hai, isse mat chodo. Udas rehno, kisi cheez ka moh nahi. Sahi galat samjho, yeh tumhara hathiyar hai. Brahma ko dekho, yeh tumhari kamar pehchan hai. Lakshmi ki kripa hai, yeh tumhare paon tale hai. Bhagwan ki marzi chalo. Kundalini ko control karo. Jab koi ilzam nahi, tab tum azaad ho, zinda rehte hue bhi. Shiv ki yoga neend hai, aur khechari mudra bhi. Param anand mein reho, teen guna se aage. Vivek se paaya jaata hai, dimaag aur bol se pare. Yeh duniya temporary hai, sapne jaisi, badal jaisi, badal mein haathi jaisi dikhti hai. Shareer aur yeh sab, bhram ke jaal mein phansa hai, jaise rassi ko saanp samajh baithte hain. Lakshya woh hai jisko Vishnu aur Gyaan jaise sau naam se pukarte hain. Ankush rasta hai. Shoonya nahi, yeh nishani nahi hai. Asli baat yeh hai ki Parameshwar hai. Math sachchi yoga ka hai. Amar pad uska apna swaroop hai. Brahma ki apni jagruti. Ajapa Gayatri hai. Vikar ki lakdi pe dhyan karo.
Nondual Brahman as self-awareness; māyā/adhyāsa; jīvanmukti; inner renunciation; transcendence of guṇasVerse 31
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...
Dhairyakantha, yeh sabse badi cheej hai. Jo log dhairya rakhte hain, unka mann sabse strong hota hai. Udasinakaupinam, matlab duniya se door rehna. Kisi cheej ka na toh aas hai na chinta. Vicharadandah, sawaal karne ki lakdi. Hamesha sochna ki main kaun hoon, yeh duniya kya hai. Brahmavalokayogapattah, jab Brahman ko dekhte hain, wohi yoga ka pattah hai. Shriyam paduka, Lakshmi ji ke charan. Jaise sandal pehnte hain, waise hi Lakshmi ji ke saath chalna. Parecchacharanam, Bhagwan jo chahein wahi karna. Apni marzi nahi, unki marzi. Kundalinibandhah, Kundalini ko jagana aur use control karna. Isse energy upar jaati hai. Parapavadamukto jivanmuktah, Jab logon ki baatein nahi chhedti, tab insaan zinda rehte hue mukt ho jaata hai. Shivayoganidra, Shiv ji ki yoga neend. Mann bilkul shant. Khecharimudra, ek special mudra hai, jisse mann upar jaata hai. Paramanandi, sabse bada anand. Teen guna, sattva, rajas, tamas, in teeno se aage. Vivekalabhyam, jab samajh aata hai ki main nahi yeh sharir, tab woh milta hai. Yeh mann aur baat se pare hai. Duniya jo bhi bani hai, woh rehti nahi. Jaise sapne mein duniya dikhti hai, phir chali jaati hai. Jaise baadal se haathi ka shakal banta hai, waise hi yeh duniya hai. Sharir aur yeh sab, moh ka jaal buna hua hai. Jaise raajju mein saanp dikhta hai, waise hi yeh sab bhram hai. Vishnu, Vidya, aise sau naam hain. Wohi lakshya hai. Ankusha, maarg. Mann ko control karne ka raasta. Shoonyam, nahi, yeh sign nahi hai. Parameshwarasatta, Bhagwan ki existence hi sach hai. Satyasiddhayogo mathah, jahan sachchi yoga hoti hai, wohi math hai. Amarapadam, marne wali cheej nahi. Aadi Brahma ka apna gyaan. Ajapa Gayatri, bina bole hi jaap hota hai, wohi Gayatri hai. Vikaradandah, badlav ki lakdi. Ispe dhyan karo, isse pare jao.
Jīvanmukti; Brahman beyond guṇas; Māyā/adhyāsa (rope-snake); viveka as meansVerse 32
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...
Dhairyakantha, yeh sabse badi cheej hai. Jo log dhairya rakhte hain, unka mann sabse strong hota hai. Udasinakaupinam, matlab duniya se door rehna. Kisi cheej ka na toh aas hai na chinta. Vicharadandah, sawaal karne ki lakdi. Hamesha sochna ki main kaun hoon, yeh duniya kya hai. Brahmavalokayogapattah, jab Brahman ko dekhte hain, wohi yoga ka pattah hai. Shriyam paduka, Lakshmi ji ke charan. Jaise sandal pehnte hain, waise hi Lakshmi ji ke saath chalna. Parecchacharanam, Bhagwan jo chahein wahi karna. Apni marzi nahi, unki marzi. Kundalinibandhah, Kundalini ko jagana aur use control karna. Isse energy upar jaati hai. Parapavadamukto jivanmuktah, Jab logon ki baatein nahi chhedti, tab insaan zinda rehte hue mukt ho jaata hai. Shivayoganidra, Shiv ji ki yoga neend. Mann bilkul shant. Khecharimudra, ek special mudra hai, jisse mann upar jaata hai. Paramanandi, sabse bada anand. Teen guna, sattva, rajas, tamas, in teeno se aage. Vivekalabhyam, jab samajh aata hai ki main nahi yeh sharir, tab woh milta hai. Yeh mann aur baat se pare hai. Duniya jo bhi bani hai, woh rehti nahi. Jaise sapne mein duniya dikhti hai, phir chali jaati hai. Jaise baadal se haathi ka shakal banta hai, waise hi yeh duniya hai. Sharir aur yeh sab, moh ka jaal buna hua hai. Jaise raajju mein saanp dikhta hai, waise hi yeh sab bhram hai. Vishnu, Vidya, aise sau naam hain. Wohi lakshya hai. Ankusha, maarg. Mann ko control karne ka raasta. Shoonyam, nahi, yeh sign nahi hai. Parameshwarasatta, Bhagwan ki existence hi sach hai. Satyasiddhayogo mathah, jahan sachchi yoga hoti hai, wohi math hai. Amarapadam, marne wali cheej nahi. Aadi Brahma ka apna gyaan. Ajapa Gayatri, bina bole hi jaap hota hai, wohi Gayatri hai. Vikaradandah, badlav ki lakdi. Ispe dhyan karo, isse pare jao.
Internalized saṃnyāsa; Brahman-realization; jagat as anitya and adhyāsaVerse 33
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...
Dhairyakantha, yeh sabse badi cheej hai. Jo log dhairya rakhte hain, unka mann sabse strong hota hai. Udasinakaupinam, matlab duniya se door rehna. Kisi cheej ka na toh aas hai na chinta. Vicharadandah, sawaal karne ki lakdi. Hamesha sochna ki main kaun hoon, yeh duniya kya hai. Brahmavalokayogapattah, jab Brahman ko dekhte hain, wohi yoga ka pattah hai. Shriyam paduka, Lakshmi ji ke charan. Jaise sandal pehnte hain, waise hi Lakshmi ji ke saath chalna. Parecchacharanam, Bhagwan jo chahein wahi karna. Apni marzi nahi, unki marzi. Kundalinibandhah, Kundalini ko jagana aur use control karna. Isse energy upar jaati hai. Parapavadamukto jivanmuktah, Jab logon ki baatein nahi chhedti, tab insaan zinda rehte hue mukt ho jaata hai. Shivayoganidra, Shiv ji ki yoga neend. Mann bilkul shant. Khecharimudra, ek special mudra hai, jisse mann upar jaata hai. Paramanandi, sabse bada anand. Teen guna, sattva, rajas, tamas, in teeno se aage. Vivekalabhyam, jab samajh aata hai ki main nahi yeh sharir, tab woh milta hai. Yeh mann aur baat se pare hai. Duniya jo bhi bani hai, woh rehti nahi. Jaise sapne mein duniya dikhti hai, phir chali jaati hai. Jaise baadal se haathi ka shakal banta hai, waise hi yeh duniya hai. Sharir aur yeh sab, moh ka jaal buna hua hai. Jaise raajju mein saanp dikhta hai, waise hi yeh sab bhram hai. Vishnu, Vidya, aise sau naam hain. Wohi lakshya hai. Ankusha, maarg. Mann ko control karne ka raasta. Shoonyam, nahi, yeh sign nahi hai. Parameshwarasatta, Bhagwan ki existence hi sach hai. Satyasiddhayogo mathah, jahan sachchi yoga hoti hai, wohi math hai. Amarapadam, marne wali cheej nahi. Aadi Brahma ka apna gyaan. Ajapa Gayatri, bina bole hi jaap hota hai, wohi Gayatri hai. Vikaradandah, badlav ki lakdi. Ispe dhyan karo, isse pare jao.
Brahman as self-luminous awareness; negation of nāma-rūpa; jīvanmuktiVerse 34
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...
Dhairyakantha, yeh sabse badi cheej hai. Jo log dhairya rakhte hain, unka mann sabse strong hota hai. Udasinakaupinam, matlab duniya se door rehna. Kisi cheej ka na toh aas hai na chinta. Vicharadandah, sawaal karne ki lakdi. Hamesha sochna ki main kaun hoon, yeh duniya kya hai. Brahmavalokayogapattah, jab Brahman ko dekhte hain, wohi yoga ka pattah hai. Shriyam paduka, Lakshmi ji ke charan. Jaise sandal pehnte hain, waise hi Lakshmi ji ke saath chalna. Parecchacharanam, Bhagwan jo chahein wahi karna. Apni marzi nahi, unki marzi. Kundalinibandhah, Kundalini ko jagana aur use control karna. Isse energy upar jaati hai. Parapavadamukto jivanmuktah, Jab logon ki baatein nahi chhedti, tab insaan zinda rehte hue mukt ho jaata hai. Shivayoganidra, Shiv ji ki yoga neend. Mann bilkul shant. Khecharimudra, ek special mudra hai, jisse mann upar jaata hai. Paramanandi, sabse bada anand. Teen guna, sattva, rajas, tamas, in teeno se aage. Vivekalabhyam, jab samajh aata hai ki main nahi yeh sharir, tab woh milta hai. Yeh mann aur baat se pare hai. Duniya jo bhi bani hai, woh rehti nahi. Jaise sapne mein duniya dikhti hai, phir chali jaati hai. Jaise baadal se haathi ka shakal banta hai, waise hi yeh duniya hai. Sharir aur yeh sab, moh ka jaal buna hua hai. Jaise raajju mein saanp dikhta hai, waise hi yeh sab bhram hai. Vishnu, Vidya, aise sau naam hain. Wohi lakshya hai. Ankusha, maarg. Mann ko control karne ka raasta. Shoonyam, nahi, yeh sign nahi hai. Parameshwarasatta, Bhagwan ki existence hi sach hai. Satyasiddhayogo mathah, jahan sachchi yoga hoti hai, wohi math hai. Amarapadam, marne wali cheej nahi. Aadi Brahma ka apna gyaan. Ajapa Gayatri, bina bole hi jaap hota hai, wohi Gayatri hai. Vikaradandah, badlav ki lakdi. Ispe dhyan karo, isse pare jao.
Jīvanmukti; Māyā/adhyāsa (rope-snake); Nirguṇa Brahman beyond guṇas; VivekaVerse 35
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...
Dhairyakantha, yeh sabse badi cheej hai. Jo log dhairya rakhte hain, unka mann sabse strong hota hai. Udasinakaupinam, matlab duniya se door rehna. Kisi cheej ka na toh aas hai na chinta. Vicharadandah, sawaal karne ki lakdi. Hamesha sochna ki main kaun hoon, yeh duniya kya hai. Brahmavalokayogapattah, jab Brahman ko dekhte hain, wohi yoga ka pattah hai. Shriyam paduka, Lakshmi ji ke charan. Jaise sandal pehnte hain, waise hi Lakshmi ji ke saath chalna. Parecchacharanam, Bhagwan jo chahein wahi karna. Apni marzi nahi, unki marzi. Kundalinibandhah, Kundalini ko jagana aur use control karna. Isse energy upar jaati hai. Parapavadamukto jivanmuktah, Jab logon ki baatein nahi chhedti, tab insaan zinda rehte hue mukt ho jaata hai. Shivayoganidra, Shiv ji ki yoga neend. Mann bilkul shant. Khecharimudra, ek special mudra hai, jisse mann upar jaata hai. Paramanandi, sabse bada anand. Teen guna, sattva, rajas, tamas, in teeno se aage. Vivekalabhyam, jab samajh aata hai ki main nahi yeh sharir, tab woh milta hai. Yeh mann aur baat se pare hai. Duniya jo bhi bani hai, woh rehti nahi. Jaise sapne mein duniya dikhti hai, phir chali jaati hai. Jaise baadal se haathi ka shakal banta hai, waise hi yeh duniya hai. Sharir aur yeh sab, moh ka jaal buna hua hai. Jaise raajju mein saanp dikhta hai, waise hi yeh sab bhram hai. Vishnu, Vidya, aise sau naam hain. Wohi lakshya hai. Ankusha, maarg. Mann ko control karne ka raasta. Shoonyam, nahi, yeh sign nahi hai. Parameshwarasatta, Bhagwan ki existence hi sach hai. Satyasiddhayogo mathah, jahan sachchi yoga hoti hai, wohi math hai. Amarapadam, marne wali cheej nahi. Aadi Brahma ka apna gyaan. Ajapa Gayatri, bina bole hi jaap hota hai, wohi Gayatri hai. Vikaradandah, badlav ki lakdi. Ispe dhyan karo, isse pare jao.
Brahman as self-awareness (sva-saṃvit); Guṇātīta; Avidyā/adhyāsa; JīvanmuktiVerse 36
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्...
Dhairya ek kambal ki tarah hai jo tumhe dhak ke rakhta hai. Udaseen rehna, bas itna kapda pehen lo jaise langot. Sochne wali lakdi, yeh tumhari danda hai. Bhagwan ko dekhne ka yog, yeh tumhari kamar patti hai. Lakshmi ke charan paduka pehen lo. Jo Bhagwan chahta hai wahi karo. Kundalini ko roke rakhna, yeh bandhan hai. Bade log tumhe koi bura na kahein, tab tum zinda hoke azaad ho. Shiv yog ki neend so jao. Khechari mudra karo. Bade anand mein raho. Teen guna se nikal jao. Vivek se pao, mann aur zabaan se pare hai yeh. Yeh duniya rehti nahi, sapne jaisi hai. Baddal aur haathi jaisi dikhai deti hai. Shareer aur yeh sab, dhoke ka jaal hai. Rassi pe saanp samajhne jaisa. Vishnu aur gyaan, sau naam se isko kahte hain. Ankush maarg hai. Khali pan koi nishani nahi. Bhagwan ki satta hi sach hai. Sach aur siddh yog hi math hai. Marne wali sthiti nahi, yeh swaroop hai. Brahma ki apni samajh hai. Ajapa Gayatri hai. Badlav ki lakdi ko dhyan mein rakho.
Neti-neti style negation culminating in Brahman as self-luminous consciousness; Jīvanmukti; GuṇātītaVerse 37
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...
Mann ko roke rakhne wali chadar hai. Yog se us swaroop ko dekho jo hamesha anand mein hai. Anand ki bhiksha maango. Shamshan bhi ho, par anand ke bagiche mein raho. Akela sthan chuno. Anand ka math banao. Mann se pare ki sthiti. Sharada ki cheshta hai yeh. Unmani ki gati hai. Shareer saaf ho jata hai. Bina sahare ki seat hai. Amrit ki lahron jaisi anand ki kriya. Saaf safed aasmaan. Bada siddhant hai. Shant aur daman jaisi shaktiyon ka abhyas karo. Upar aur neeche ka milan. Tarak upadesh suno. Bhagwan advait hai, hamesha anand mein hai.
Moksha (liberation) through Advaita-realization; unmanī (mind-transcendence) and sadānanda-svarūpa (ever-blissful Self)Verse 38
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...
Mann ko roke rakhne wali chadar hai. Yog se us swaroop ko dekho jo hamesha anand mein hai. Anand ki bhiksha maango. Shamshan bhi ho, par anand ke bagiche mein raho. Akela sthan chuno. Anand ka math banao. Mann se pare ki sthiti. Sharada ki cheshta hai yeh. Unmani ki gati hai. Shareer saaf ho jata hai. Bina sahare ki seat hai. Amrit ki lahron jaisi anand ki kriya. Saaf safed aasmaan. Bada siddhant hai. Shant aur daman jaisi shaktiyon ka abhyas karo. Upar aur neeche ka milan. Tarak upadesh suno. Bhagwan advait hai, hamesha anand mein hai.
Advaita Brahman/Ātman as ever-bliss; sādhana (śama-dama) and yogic unmanī as supports to liberationVerse 39
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...
Mann ko roke rakhne wali chadar hai. Yog se us swaroop ko dekho jo hamesha anand mein hai. Anand ki bhiksha maango. Shamshan bhi ho, par anand ke bagiche mein raho. Akela sthan chuno. Anand ka math banao. Mann se pare ki sthiti. Sharada ki cheshta hai yeh. Unmani ki gati hai. Shareer saaf ho jata hai. Bina sahare ki seat hai. Amrit ki lahron jaisi anand ki kriya. Saaf safed aasmaan. Bada siddhant hai. Shant aur daman jaisi shaktiyon ka abhyas karo. Upar aur neeche ka milan. Tarak upadesh suno. Bhagwan advait hai, hamesha anand mein hai.
Jīvanmukti (liberation while living) characterized by mind-restraint, purity, and non-dual blissVerse 40
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...
Mann ko roke rakhne wali chadar hai. Yog se us swaroop ko dekho jo hamesha anand mein hai. Anand ki bhiksha maango. Shamshan bhi ho, par anand ke bagiche mein raho. Akela sthan chuno. Anand ka math banao. Mann se pare ki sthiti. Sharada ki cheshta hai yeh. Unmani ki gati hai. Shareer saaf ho jata hai. Bina sahare ki seat hai. Amrit ki lahron jaisi anand ki kriya. Saaf safed aasmaan. Bada siddhant hai. Shant aur daman jaisi shaktiyon ka abhyas karo. Upar aur neeche ka milan. Tarak upadesh suno. Bhagwan advait hai, hamesha anand mein hai.
Moksha (jīvanmukti) through Advaita-realization and mind-transcendence (unmanī)Verse 41
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...
Ek aise kapde ki baat hai jo mann ko rok de. Yoga se us roop ko dekhte hain jo hamesha khush rehta hai. Jo log khushi ki bhikh maang ke jeete hain. Shamshaan mein bhi khushi ke jungle mein rehte hain. Ek akele jagah. Khushi ka ashram. Mann se aage ki sthiti. Sharada ki harkatein. Mann se aage ki raah. Saaf shareer. Bina sahare ki seat. Amrit ki lahron jaisi khushi. Safed aasmaan. Bada siddhant. Shama aur dama jaisi shaktiyon mein maharat. Upar aur neeche ka milan. Tarak ke upay. Bhagwan doosra nahi, bas khushi hai.
Brahman-Atman identity expressed as advaita-sadānanda; sādhanā culminating in unmanīVerse 42
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...
Yeh kapda mann ko rokne wala hai. Yoga karne se woh roop dikhta hai jo hamesha khush hai. Jo log khushi ki bhikh le ke jeete hain. Shamshaan mein bhi khushi ke pedon mein rehte hain. Akeli jagah. Khushi ka math. Unmani ki sthiti. Sharada ki activity. Unmani ki taraf jaana. Saaf body. Bina support ki seat. Amrit ki tarah lahron mein khushi. Udaas aasmaan. Bada siddhant. Shama aur dama jaisi shaktiyon ka practice. Upar aur neeche ka judna. Tarak ke instructions. Bhagwan ek hi hai, aur woh khushi hai.
Advaita (nonduality) and ananda as Brahman’s svarūpa; sādhanā-lakṣaṇa of the liberated sageVerse 43
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...
Kanthi yeh hai ki mann ko rok de. Yoga se us swaroop ko dekhte hain jo hamesha anand mein hai. Jo log anand ki bhikh maangte hain. Shamshaan mein bhi anand ke jungle mein rehte hain. Ekant jagah. Anand ka math. Unmani ki avastha. Sharada ki cheshta. Unmani ki gati. Nirmal shareer. Niralambar peeth. Amrit ki lahron mein anand ki kriya. Pandar gagan. Maha siddhant. Kshetra aur patra mein shama dama ki shaktiyon ka abhyas. Para aur avar ka sanyog. Tarak upadesh. Devta advaita sadanand hai.
Moksha (jīvanmukti) through mano-nirodha culminating in Advaita-sadānanda (non-dual bliss)Verse 44
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...
Kanthi woh kapda hai jo mann ko rokta hai. Yoga se us swaroop ka darshan hota hai jo sadanand hai. Jo anand ki bhikh ka aashray karta hai. Shamshaan mein bhi anand van mein nivas karta hai. Ekant sthan. Anand math. Unmani avastha. Sharada cheshta. Unmani gati. Nirmal gatra. Niralambar peeth. Amrit kallol anand kriya. Pandar gagan. Maha siddhant. Kshetra patra mein shama dama adi divya shakti acharan. Para avar sanyog. Tarak upadesh. Advaita sadanand devata hai.
Advaita realization expressed through yogic mano-nirodha and unmanīVerse 45
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...
Kanthi mann ko rokne wali hai. Yoga se sadanand swaroop ka darshan hota hai. Jo anand bhikh khaata hai. Shamshaan mein bhi anand van mein vaas. Ekant sthan. Anand math. Unmani avastha. Sharada cheshta. Unmani gati. Nirmal gatra. Niralambar peeth. Amrit kallol anand kriya. Pandar gagan. Maha siddhant. Kshetra patra patuta shama dama adi divya shakti acharan mein. Para avar sanyog. Tarak upadesh. Advaita sadanand devata.
Ātman-Brahman non-duality (Advaita) as ever-present bliss realized via yogic stillnessVerse 46
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...
Ek aisi chadar socho jo mann ko rok de. Yog se tum apne asli swaroop ko dekhte ho, jo hamesha khushi mein hai. Khushi ki bheekh maang ke jeena. Shamshan ghat mein bhi khushi ke bagiche mein rehna. Akela jagah. Khushi ka ashram. Mann se pare jaane ki avastha. Gyan ki kriya. Mann se pare ki disha mein jaana. Saaf shareer. Bina kisi sahare ki seat. Amrit ki lahron ki khushi. Safed aasmaan. Bada siddhant. Shaant aur swayam par control jaise shaktiyon ko develop karna. Upar aur neeche ka milan. Paar karne wale upadesh. Bhagwan do mein nahi, hamesha khushi mein hai.
Moksha (liberation) through Advaita-realization and mind-transcendence (unmanī)Verse 47
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...
Ek aisi chadar socho jo mann ko rok de. Yog se tum apne asli swaroop ko dekhte ho, jo hamesha khushi mein hai. Khushi ki bheekh maang ke jeena. Shamshan ghat mein bhi khushi ke bagiche mein rehna. Akela jagah. Khushi ka ashram. Mann se pare jaane ki avastha. Gyan ki kriya. Mann se pare ki disha mein jaana. Saaf shareer. Bina kisi sahare ki seat. Amrit ki lahron ki khushi. Safed aasmaan. Bada siddhant. Shaant aur swayam par control jaise shaktiyon ko develop karna. Upar aur neeche ka milan. Paar karne wale upadesh. Bhagwan do mein nahi, hamesha khushi mein hai.
Advaita Brahman as Sadānanda (ever-bliss) realized through mind-restraintVerse 48
मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलान...
Ek aisi chadar socho jo mann ko rok de. Yog se tum apne asli swaroop ko dekhte ho, jo hamesha khushi mein hai. Khushi ki bheekh maang ke jeena. Shamshan ghat mein bhi khushi ke bagiche mein rehna. Akela jagah. Khushi ka ashram. Mann se pare jaane ki avastha. Gyan ki kriya. Mann se pare ki disha mein jaana. Saaf shareer. Bina kisi sahare ki seat. Amrit ki lahron ki khushi. Safed aasmaan. Bada siddhant. Shaant aur swayam par control jaise shaktiyon ko develop karna. Upar aur neeche ka milan. Paar karne wale upadesh. Bhagwan do mein nahi, hamesha khushi mein hai.
Brahman/Ātman as Advaita-Sadānanda (non-dual ever-bliss)Verse 49
नियमः स्वात्मेन्द्रियनिग्रहः। भयमोहशोकक्रोधत्यागस्त्यागः। अनियामकत्वनिर्मलशक्तिः। स्वप्रकाशब्रह्मतत्त्वे शिवशक्तिसम्पुटितप्रपञ्चच्छेदनम्। तथा पत्राक्षाक्षिकमण्डलुः। भवाभावदहनम्। बिभ्रत्याकाशाधारम्। शि...
Niyam matlab apne aap aur indriyon ko control karna. Tyag hai darr, bhranti, dukh aur gusse ko chhod dena. Kisi ke kehne par nahi chalna, yeh bhi niyam hai. Apne aap chamakne wale Brahm mein rehna, duniya kaat dena, Shiv aur Shakti ke beech samana. Aankhon ka mandal hai paani ka lota. Hona aur na hone ko jala dena. Aasmaan ko sahaara dene wala. Janeu hai Shiv, jo chautha hai. Shikha usmein lipt rehna. Daand chhod dena, jo sirf gyan se bana ho. Aankhon ka mandal hamesha rahe. Chadar hai karm ko jadd se ukhadna. Maya, moh aur ahankar ko jala dena. Shamshan mein shareer anahat ho. Teen guna se pare ki avastha ko samajhna hi samay hai. Bhram door karna. Ichha aur baaki vrittiyon ko jala dena. Langot hai kadak aur pakka. Fakiri mein rehna. Mantra anahat hai. Bina kare bhi uska anand lo. Moksh tumhara apna swabhav hai, apni marzi se chalna. Yeh bada Brahm hai. Jaise beri paar kare, waise chalna. Brahmacharya se shaanti ikatha karna. Brahmacharya ashram mein padh ke sannyas lena, sab chhod dena. Aakhiri mein Brahm ki tarah rehna, sab shak ko mita dena.
Saṃnyāsa as inner renunciation; Turīya/Brahman as the true sacred thread; destruction of māyā and ahaṅkāra; nistrai-guṇya (beyond the guṇas)Verse 50
नियमः स्वात्मेन्द्रियनिग्रहः। भयमोहशोकक्रोधत्यागस्त्यागः। अनियामकत्वनिर्मलशक्तिः। स्वप्रकाशब्रह्मतत्त्वे शिवशक्तिसम्पुटितप्रपञ्चच्छेदनम्। तथा पत्राक्षाक्षिकमण्डलुः। भवाभावदहनम्। बिभ्रत्याकाशाधारम्। शि...
Niyam matlab apne aap aur indriyon ko control karna. Tyag hai darr, bhranti, dukh aur gusse ko chhod dena. Kisi ke kehne par nahi chalna, yeh bhi niyam hai. Apne aap chamakne wale Brahm mein rehna, duniya kaat dena, Shiv aur Shakti ke beech samana. Aankhon ka mandal hai paani ka lota. Hona aur na hone ko jala dena. Aasmaan ko sahaara dene wala. Janeu hai Shiv, jo chautha hai. Shikha usmein lipt rehna. Daand chhod dena, jo sirf gyan se bana ho. Aankhon ka mandal hamesha rahe. Chadar hai karm ko jadd se ukhadna. Maya, moh aur ahankar ko jala dena. Shamshan mein shareer anahat ho. Teen guna se pare ki avastha ko samajhna hi samay hai. Bhram door karna. Ichha aur baaki vrittiyon ko jala dena. Langot hai kadak aur pakka. Fakiri mein rehna. Mantra anahat hai. Bina kare bhi uska anand lo. Moksh tumhara apna swabhav hai, apni marzi se chalna. Yeh bada Brahm hai. Jaise beri paar kare, waise chalna. Brahmacharya se shaanti ikatha karna. Brahmacharya ashram mein padh ke sannyas lena, sab chhod dena. Aakhiri mein Brahm ki tarah rehna, sab shak ko mita dena.
Inner saṃnyāsa and akartṛtva (non-doership) culminating in Brahman-realizationAnswers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.