
Sukta 8.96
Trishtubh (probable)
ഈ സൂക്തം ഇന്ദ്രനെ സുരക്ഷിതമായ “കടന്നുപോകൽ” സാധ്യമാക്കുന്ന ശക്തിയായി സ്തുതിക്കുന്നു—രാത്രിയിൽ നിന്ന് ഉഷസ്സിലേക്കും, തടസ്സത്തിൽ നിന്ന് വഴിയിലേക്കും—ഉഷസ് (പ്രഭാതം)യും പോഷകമായ ജലങ്ങൾ/നദികൾ (ആപഃ/സിന്ധുക്കൾ)യും സഹായിക്കുന്നതായി. പ്രചോദിത വാക്ക് (ഉക്ത) വഹിക്കാനും, അന്വേഷകന്റെ ബോധത്തെ ഒരു തോണിപോലെ അകലെയുള്ള തീരത്തേക്ക് മുന്നോട്ട് തള്ളിക്കൊണ്ടുപോകാനും ഇന്ദ്രനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു; അവസാനം വൃത്രഹന്താവായ, നിപുണനായ, വേഗത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്ന സഹായം നൽകുന്ന ഇന്ദ്രന്റെ മഹത്വത്തിൽ ഇത് സമാപിക്കുന്നു.
Mantra 1
अस्मा उषास आतिरन्त याममिन्द्राय नक्तमूर्म्याः सुवाचः । अस्मा आपो मातरः सप्त तस्थुर्नृभ्यस्तराय सिन्धवः सुपाराः ॥
ഈ ആത്മാവിനായി ഉഷസ്സുകൾ രാത്രിയുടെ യാത്ര (യാമം) കടന്നുപോയി; ഇന്ദ്രനിലേക്കു സുവാച്—സുനാദമായ വാക്കുകൾ—പ്രചോദനത്തിന്റെ ഊർമികളെ കൊണ്ടുവന്നു. ഈ ഒരുവനായി ആപഃ—ഏഴ് മാതാക്കൾ—സുപാരാ സിന്ധവഃ ആയി നില്ക്കുന്നു: മനുഷ്യനെ സുരക്ഷിതമായി കടത്തിവിടാൻ നല്ല കടവുള്ള നദികളായി.
Mantra 2
अतिविद्धा विथुरेणा चिदस्त्रा त्रिः सप्त सानु संहिता गिरीणाम् । न तद्देवो न मर्त्यस्तुतुर्याद्यानि प्रवृद्धो वृषभश्चकार ॥
വിഥുരേണ—പ്രചണ്ഡമായ ആഘാതത്താൽ—കുത്തിത്തുറന്ന ആയുധങ്ങളും, ഗിരികളുടെ ത്രിഃസപ്ത—മൂന്നു പ്രാവശ്യം ഏഴ്—സംഹിത സാനുക്കൾ (ശിഖരനിരകൾ) പോലും; പ്രവൃദ്ധ വൃഷഭ—വളർന്ന മഹാവീരൻ—ചെയ്ത ആ കൃത്യങ്ങളെ ദേവനും അല്ല, മർത്ത്യനും അല്ല, ആരും പിന്തുടർന്ന് മറികടക്കുകയില്ല.
Mantra 3
इन्द्रस्य वज्र आयसो निमिश्ल इन्द्रस्य बाह्वोर्भूयिष्ठमोजः । शीर्षन्निन्द्रस्य क्रतवो निरेक आसन्नेषन्त श्रुत्या उपाके ॥
ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രം ആയസ (ഇരുമ്പ്) കൊണ്ടുള്ളത്—ക്ഷണത്തിൽ മിന്നിപ്പൊളിയുന്നത്; ഇന്ദ്രന്റെ ഭുജങ്ങളിൽ പരമമായ ഓജസ് നിലകൊള്ളുന്നു. ഇന്ദ്രന്റെ ശിരസ്സിൽ ക്രതവഃ (സങ്കൽപ-ശക്തികൾ) വ്യക്തമായി വേർതിരിഞ്ഞ് നില്ക്കുന്നു; ശ്രുതിയാൽ ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്ന പ്രേരിത വാണിയുടെ ശ്രവണത്തിനായി അവ സമീപത്തേക്ക് അടുക്കുന്നു.
Mantra 4
मन्ये त्वा यज्ञियं यज्ञियानां मन्ये त्वा च्यवनमच्युतानाम् । मन्ये त्वा सत्वनामिन्द्र केतुं मन्ये त्वा वृषभं चर्षणीनाम् ॥
ഹേ ഇന്ദ്ര, യജ്ഞിയന്മാരിൽ യജ്ഞിയനായി—യജ്ഞത്തിന്റെ സത്യശക്തിയായി നിന്നെ ഞാൻ മന്യേ. അച്യുതന്മാരിൽ ച്യവനനായി—അചലത്തെയും ചലിപ്പിക്കുന്നവനായി നിന്നെ ഞാൻ മന്യേ. സർവ്വ സത്വങ്ങളിൽ കേതു (പ്രകാശ-ധ്വജ) ആയി നിന്നെ ഞാൻ മന്യേ; ചർഷണീനാം (ജനസമൂഹങ്ങളുടെ) വൃഷഭനായി—അഗ്രനേതാവായി നിന്നെ ഞാൻ മന്യേ.
Mantra 5
आ यद्वज्रं बाह्वोरिन्द्र धत्से मदच्युतमहये हन्तवा उ । प्र पर्वता अनवन्त प्र गावः प्र ब्रह्माणो अभिनक्षन्त इन्द्रम् ॥
ഹേ ഇന്ദ്ര, നീ ഭുജങ്ങളിൽ വജ്രം ധരിക്കുമ്പോൾ—മദച്യുത, ബലത്തിന്റെ ഉന്മാദം ഒഴുക്കി—അഹി (വൃത്ര)യെ വധിക്കാനായി; അപ്പോൾ പർവ്വതങ്ങൾ അവരുടെ പ്രതിരോധം വിട്ടുകൊടുക്കുന്നു, ഗാവഃ (കിരണ-ധേനുക്കൾ) മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞുവരുന്നു, ഋഷികളുടെ ബ്രഹ്മാണഃ (മന്ത്രങ്ങൾ) ഇന്ദ്രനെ അഭിമുഖീകരിച്ച് സമീപിക്കുന്നു.
Mantra 6
तमु ष्टवाम य इमा जजान विश्वा जातान्यवराण्यस्मात् । इन्द्रेण मित्रं दिधिषेम गीर्भिरुपो नमोभिर्वृषभं विशेम ॥
നാം അവനെയേ സ്തുതിയാൽ സ്തുതിക്കുന്നു—ഈ ലോകങ്ങളെയും ഇതിന് താഴെ ജനിച്ചിരിക്കുന്ന സർവ്വജന്മങ്ങളെയും സൃഷ്ടിച്ചവനെ. ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം ഗീർഭിഃ (പ്രേരിത വാക്കുകൾ) കൊണ്ടു മൈത്രി സ്ഥാപിക്കട്ടെ; ഉപോ നമോഭിഃ (വന്ദനകർമ്മങ്ങൾ) കൊണ്ടു വൃഷഭ-ശക്തിയിൽ പ്രവേശിച്ച് അതിൽ വസിക്കട്ടെ.
Mantra 7
वृत्रस्य त्वा श्वसथादीषमाणा विश्वे देवा अजहुर्ये सखायः । मरुद्भिरिन्द्र सख्यं ते अस्त्वथेमा विश्वाः पृतना जयासि ॥
വൃത്രന്റെ അടിച്ചമർത്തലിന്റെ ശ്വാസത്തിൽ നിന്നു നീ പരിശ്രമിച്ചപ്പോൾ, സഖാക്കളായ സർവ്വദേവന്മാർ നിന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചില്ല. ഹേ ഇന്ദ്ര, മരുതുകളോടുള്ള നിന്റെ സഖ്യം സ്ഥിരമായിരിക്കട്ടെ; അങ്ങനെ നീ ഈ എല്ലാ പൃതനകളെയും (യുദ്ധങ്ങളെയും) ജയിക്കും.
Mantra 8
त्रिः षष्टिस्त्वा मरुतो वावृधाना उस्रा इव राशयो यज्ञियासः । उप त्वेमः कृधि नो भागधेयं शुष्मं त एना हविषा विधेम ॥
ത്രിഃ ഷഷ്ടി—അറുപതിന്റെ മൂന്നു മടങ്ങ്—മരുതുകൾ, ബലത്തിൽ വളർന്ന്, നിന്നെ വർധിപ്പിക്കുന്നു; പ്രകാശമുള്ള കന്നുകാലിക്കൂട്ടങ്ങളെപ്പോലെ, കൂമ്പാരമായ ധനത്തെപ്പോലെ, യജ്ഞിയ (യജ്ഞാർഹ)രായി. ഞങ്ങളോടടുത്തു വരിക; ഞങ്ങൾക്ക് ഭാഗധേയം (യോഗ്യമായ പങ്ക്) നിശ്ചയിക്ക; ഈ ഹവിഷാ കൊണ്ടു ഞങ്ങൾ നിന്റെ ശുഷ്മം (ഉഗ്രതേജസ്/വീര്യം) വർധിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 9
तिग्ममायुधं मरुतामनीकं कस्त इन्द्र प्रति वज्रं दधर्ष । अनायुधासो असुरा अदेवाश्चक्रेण ताँ अप वप ऋजीषिन् ॥
മരുതുകളുടെ അണീകം തീക്ഷ്ണായുധംപോലെയാണ്; ഹേ ഇന്ദ്രാ, നിന്റെ വജ്രത്തെ പ്രതിരോധിക്കാൻ ആര് കഴിയും? ആയുധമില്ലാത്ത അസുരർ, അദേവർ—അവരെ ഹേ ഋജീഷിൻ, നിന്റെ ചക്രംകൊണ്ട് അകറ്റി തള്ളുക; ഋതം (സത്യ-ക്രമം)ക്കായി പാത ശുദ്ധമാക്കുക.
Mantra 10
मह उग्राय तवसे सुवृक्तिं प्रेरय शिवतमाय पश्वः । गिर्वाहसे गिर इन्द्राय पूर्वीर्धेहि तन्वे कुविदङ्ग वेदत् ॥
മഹത്തായ, ഉഗ്രനായ, ബലവാനായ നിനക്കായി—സുനിർമ്മിതമായ സ്തുതിയെ പ്രേരിപ്പിക്ക; നമ്മുടെ പശുക്കളുടെ (അന്തരശക്തികളുടെ) അത്യന്തം ശിവമായ വർദ്ധിയിലേക്കു. ഗിർവാഹസനായ ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി, അനവധി പുരാതന ഗിരഃ (വാണി-സ്തുതികൾ) നമ്മുടെ തനുവിൽ സ്ഥാപിക്ക; ഒരുപക്ഷേ അവൻ അറിയുകയും നമ്മുടെ ഉള്ളിൽ ജാഗ്രതയാകുകയും ചെയ്യും.
Mantra 11
उक्थवाहसे विभ्वे मनीषां द्रुणा न पारमीरया नदीनाम् । नि स्पृश धिया तन्वि श्रुतस्य जुष्टतरस्य कुविदङ्ग वेदत् ॥
ഉക്ഥവാഹസാ, സർവ്വവ്യാപിയായ വിഭ്വേ—ഞങ്ങളുടെ മനീഷ (പ്രജ്ഞ)യെ ചലിപ്പിക്ക; നദികളുടെ അപ്പുറത്തേക്കു ദ്രോണ (മരപ്പാത്രം) നീക്കുന്നതുപോലെ. ധിയാ (ചിന്താശക്തി)കൊണ്ട് ഞങ്ങളിലേക്കു സ്പർശിക്ക—ശ്രുത (സത്യമായി കേട്ടത്) എന്നതിന്റേ സൂക്ഷ്മ തനുവിൽ; ഒരുപക്ഷേ അതിലും കൂടുതൽ ജുഷ്ട (അത്യന്തം പ്രിയ)മായ തത്ത്വം ആരെങ്കിലും അറിയും.
Mantra 12
तद्विविड्ढि यत्त इन्द्रो जुजोषत्स्तुहि सुष्टुतिं नमसा विवास । उप भूष जरितर्मा रुवण्यः श्रावया वाचं कुविदङ्ग वेदत् ॥
ഇന്ദ്രൻ സത്യമായി പ്രസന്നനാകുന്നതെന്തെന്നു നന്നായി തിരിച്ചറിയുക: സുസ്തുതിയെ സ്തുതിക്കയും നമസ്കാരത്തോടെ സേവിക്കയും ചെയ്യുക. ഹേ ജരിതർ (ഗായകൻ), അതിനെ അലങ്കരിക്ക; വ്യർത്ഥമായി വിലപിക്കരുത്—വാക്കിനെ ശ്രാവ്യമാക്കുക, അങ്ങനെ ആരെങ്കിലും തീർച്ചയായും അറിയും.
Mantra 13
अव द्रप्सो अंशुमतीमतिष्ठदियानः कृष्णो दशभिः सहस्रैः । आवत्तमिन्द्रः शच्या धमन्तमप स्नेहितीर्नृमणा अधत्त ॥
കിരണമയമായതിന്റെ മേൽ ആ തുള്ളി താഴെ വീണു; മുന്നേറിക്കൊണ്ടിരുന്ന കറുത്ത ശക്തി പത്തായിരം ശക്തികളോടെ പാഞ്ഞുവന്നു. ഇന്ദ്രൻ തന്റെ ശചീ (പ്രഭാവശക്തി) കൊണ്ട് ഊതിക്കൊണ്ടിരുന്ന/ഘടിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന അതിലേക്കു ചെന്നു; പുരുഷാർത്ഥമുള്ള മനസ്സോടെ ചേർന്നു പിടിച്ചിരുന്ന മറവികളെയും അന്ധകാരങ്ങളെയും അകറ്റി വെച്ചു.
Mantra 14
द्रप्समपश्यं विषुणे चरन्तमुपह्वरे नद्यो अंशुमत्याः । नभो न कृष्णमवतस्थिवांसमिष्यामि वो वृषणो युध्यताजौ ॥
ഞാൻ ആ തുള്ളിയെ തന്റെ സ്വന്തം പാതകളിൽ വേർപെട്ട് സഞ്ചരിക്കുന്നതായി കണ്ടു—വളഞ്ഞുകിടക്കുന്ന ഗുഹാസദൃശമായ താഴ്വരയിൽ, കിരണഭരിതമായ നദികൾ ഒഴുകുന്നിടത്ത്. അത് അവിടെ കറുത്ത മേഘപിണ്ഡംപോലെ നിലകൊണ്ടു; ഹേ വൃഷണന്മാരേ (പരാക്രമികൾ), യുദ്ധത്തിന്റെ അജൗയിൽ പോരാടാൻ ഞാൻ നിങ്ങളെ ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 15
अध द्रप्सो अंशुमत्या उपस्थेऽधारयत्तन्वं तित्विषाणः । विशो अदेवीरभ्याचरन्तीर्बृहस्पतिना युजेन्द्रः ससाहे ॥
അപ്പോൾ കിരണമയിയായ (അംശുമതി)യുടെ മടിയിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ദ്രപ്സൻ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ തന്നെ തനുവിനെ ധരിച്ചു നിലനിർത്തി. ബൃഹസ്പതിയോടു യുക്തനായ ഇന്ദ്രൻ, പ്രകാശത്തിനെതിരായി നീങ്ങിയ അധർമ്മിക ഗോത്രങ്ങളെ ജയിച്ചു.
Mantra 16
त्वं ह त्यत्सप्तभ्यो जायमानोऽशत्रुभ्यो अभवः शत्रुरिन्द्र । गूळ्हे द्यावापृथिवी अन्वविन्दो विभुमद्भ्यो भुवनेभ्यो रणं धाः ॥
ഹേ ഇന്ദ്രാ, നീ സത്യമായും ‘ഏഴിൽ’ നിന്നു ജനിച്ചവൻ; ശത്രുവില്ലെന്നു തോന്നുന്ന (വൈരശക്തികളുടെ) ശത്രുവായി നീയായി. മറഞ്ഞുകിടന്ന ദ്യാവാ-പൃഥിവിയെ നീ കണ്ടെത്തി; വിശാലമായ ലോകങ്ങൾക്കായി രണം—നിർണായക യുദ്ധഭൂമി—നീ സ്ഥാപിച്ചു.
Mantra 17
त्वं ह त्यदप्रतिमानमोजो वज्रेण वज्रिन्धृषितो जघन्थ । त्वं शुष्णस्यावातिरो वधत्रैस्त्वं गा इन्द्र शच्येदविन्दः ॥
ഹേ വജ്രിൻ, നീ വജ്രംകൊണ്ട് ആ അപ്രതിമമായ ബലത്തെ ധൈര്യത്തോടെ തകർത്തു വീഴ്ത്തി. നീ ശുഷ്ണനെ മരണായുധങ്ങളാൽ താഴെയിറക്കി; ഹേ ഇന്ദ്രാ, നിന്റെ ശചി (പ്രഭാവശക്തി)കൊണ്ട് പ്രകാശത്തിന്റെ കിരണങ്ങൾ—ഗാവുകൾ—നീ കണ്ടെത്തി.
Mantra 18
त्वं ह त्यद्वृषभ चर्षणीनां घनो वृत्राणां तविषो बभूथ । त्वं सिन्धूँरसृजस्तस्तभानान्त्वमपो अजयो दासपत्नीः ॥
ഹേ വൃഷഭാ! നീ ജനങ്ങളുടെ വൃഷഭനായി, വൃത്രങ്ങളായ തടസ്സകരെ ഘാതിച്ചവനായി; ബലത്തിൽ മഹാ തവിഷസ്വി (പരാക്രമശാലി)യായി. തടഞ്ഞുവെച്ചിരുന്ന നദികളെ നീ വിട്ടയച്ചു; ദാസന് സേവകയായിരുന്ന ആപഃ (ജലശക്തികളെ) നീ ജയിച്ചു.
Mantra 19
स सुक्रतू रणिता यः सुतेष्वनुत्तमन्युर्यो अहेव रेवान् । य एक इन्नर्यपांसि कर्ता स वृत्रहा प्रतीदन्यमाहुः ॥
അവൻ സുക്രതു—ശുഭസങ്കൽപവാൻ—വിജയിയാണ്; സോമസുതങ്ങളിൽ അവന്റെ മന്യു (ഉത്സാഹം) അതുലം, അഹിയെപ്പോലെ റെവാൻ—സഞ്ചിതശക്തിയിൽ സമൃദ്ധൻ—ആണ്. മനുഷ്യനുവേണ്ടി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന കർത്താവ് അവൻ ഒരുത്തൻ മാത്രം; ആ വൃത്രഹനെ അവർ എല്ലാർക്കും പ്രതിദന്യ (സമകക്ഷൻ) എന്നു വിളിക്കുന്നു.
Mantra 20
स वृत्रहेन्द्रश्चर्षणीधृत्तं सुष्टुत्या हव्यं हुवेम । स प्राविता मघवा नोऽधिवक्ता स वाजस्य श्रवस्यस्य दाता ॥
ആ വൃത്രഹ ഇന്ദ്രൻ—ജനങ്ങളുടെ ധാരകൻ—അവനെ നാം സുഷ്ടുതിയായ ഹവ്യത്തോടെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. അവൻ തന്നെയാണ് നമ്മുടെ പ്രാവിതാ, മഘവാൻ, നമ്മുടെ അധിവക്താ (പക്ഷവാദി/വക്താവ്); അവൻ തന്നെയാണ് വാജത്തിന്റെ സമൃദ്ധിയും ശ്രവസ്യ (തേജസ്സുള്ള യശസ്)വും ദാതാവ്.
Mantra 21
स वृत्रहेन्द्र ऋभुक्षाः सद्यो जज्ञानो हव्यो बभूव । कृण्वन्नपांसि नर्या पुरूणि सोमो न पीतो हव्यः सखिभ्यः ॥
അവൻ വൃത്രഹനായ ഇന്ദ്രൻ—ഋഭുക്ഷാഃ, നിപുണസൃഷ്ടിശക്തി—ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ പ്രത്യക്ഷമായി ജനിച്ചവൻ, ഉടൻ തന്നെ ഹവ്യൻ (ആഹ്വാനയോഗ്യൻ) ആകുന്നു. മനുഷ്യർക്കു ഉപകാരകരമായ അനേകം പ്രവൃത്തികൾ അവൻ നിർവ്വഹിക്കുന്നു; സോമം പാനം ചെയ്തപ്പോൾ പോലെ, സഖികൾക്ക് (അന്തര്ശക്തികൾക്ക്) ആനന്ദകരമായ ഹവ്യമായി അവൻ മാറുന്നു.
Dawn and the Waters prepare the way: Uṣas crosses beyond night, and the Seven Mothers (waters/rivers) stand ready to carry the human being safely across (RV 8.96.1).
The hymn intensifies into a request for Indra to bear the inspired hymn and to propel the seeker’s manīṣā (illumined understanding) like a vessel toward the farther shore, grounding inspiration in true hearing (śruti) (RV 8.96.11).
Indra’s decisive identity as Vr̥tra-slayer and master of effective works comes to the fore—swiftly born into manifestation and immediately worthy of invocation, he performs many ‘humanly-helpful’ deeds (RV 8.96.21).
The hymn settles into assurance: Indra, delighted like Soma when drunk, becomes a sustaining offering and companionship-strength for the inner allies (sakhis), confirming protection, passage, and inspired capacity.
saptá mātaraḥ ("seven Mothers")
ukthavāhase ("bearer of the inspired hymn")
vṛtrahā indraḥ ("Indra, slayer of Vr̥tra")
It asks Indra to remove obstacles and carry the worshipper safely across danger and darkness, with Dawn and the Waters helping open the way and awaken clear understanding.
They are supportive powers that symbolize the opening of light and the release of life-energy. In the hymn, they prepare the passage that Indra makes victorious and secure.
It can be recited in Indra-focused worship, especially around dawn or in Soma-related rites, to pray for protection, success in difficult transitions, and stronger inspired speech and insight.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.