
Sukta 8.96
Trishtubh (probable)
ఈ సూక్తం రాత్రి నుండి ఉషస్సు (ప్రభాతం) వైపు, అడ్డంకి నుండి మార్గం వైపు—సురక్షితంగా “దాటించగల” శక్తిగా ఇంద్రుని స్తుతిస్తుంది; ఈ దాటుదలలో ఉషస్సు మరియు పోషకమైన జలాలు/నదులు (ఆపః/సింధవః) సహకరిస్తాయి. ప్రేరిత వాక్కు (ఉక్త)ను మోసుకెళ్లమని, అన్వేషకుని బోధను పడవలా దూర తీరానికి నడిపించమని ఇంద్రుని ప్రార్థిస్తుంది; చివరికి వృత్రహంతుడైన, నిపుణుడైన, త్వరగా ప్రత్యక్షమయ్యే ఇంద్రుని సహాయం పరాకాష్ఠకు చేరుతుంది.
Mantra 1
अस्मा उषास आतिरन्त याममिन्द्राय नक्तमूर्म्याः सुवाचः । अस्मा आपो मातरः सप्त तस्थुर्नृभ्यस्तराय सिन्धवः सुपाराः ॥
ఈ ఆత్మకోసం ఉషస్సులు రాత్రి-యాత్రను దాటి వెళ్లాయి; ఇంద్రునికై అవి ప్రేరణ యొక్క సుస్పష్ట వాక్య-తరంగాలను (సువాచః ఊర్మ్యః) తీసుకొచ్చాయి. ఈయనకోసం ఆపః—సప్త మాతృకలు—సుపార (సుగమ పారాపారం) కలిగించే నదులవలె నిలిచి, మనుష్యుని సురక్షితంగా దాటించుటకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి.
Mantra 2
अतिविद्धा विथुरेणा चिदस्त्रा त्रिः सप्त सानु संहिता गिरीणाम् । न तद्देवो न मर्त्यस्तुतुर्याद्यानि प्रवृद्धो वृषभश्चकार ॥
ఉగ్ర ఝట్కాతో ఛేదింపబడిన ఆయుధాలైనా, పర్వతాల త్రిః-సప్త (మూడుసార్లు ఏడు) సంయుక్త శిఖర-శ్రేణులైనా—ఆ కార్యాలను ఏ దేవుడూ, ఏ మానవుడూ అందుకోలేడు; వాటిని ప్రవృద్ధ వృషభుడు (పరాక్రాంత వృషభ-రూపుడు) చేసినాడు.
Mantra 3
इन्द्रस्य वज्र आयसो निमिश्ल इन्द्रस्य बाह्वोर्भूयिष्ठमोजः । शीर्षन्निन्द्रस्य क्रतवो निरेक आसन्नेषन्त श्रुत्या उपाके ॥
ఇంద్రుని వజ్రం ఇనుముతో చేసినది; క్షణమాత్రంలో మెరుస్తుంది. ఇంద్రుని భుజాలలోనే అత్యధిక మహాబలం ఉంది. ఇంద్రుని శిరస్సుపై సంకల్ప-శక్తులు స్పష్టంగా, వేరువేరుగా నిలిచి, ‘శ్రుతి’—ప్రేరిత వాణిని గ్రహించే శ్రవణశక్తి—దగ్గరకు చేరి దానిని ప్రేరేపిస్తాయి.
Mantra 4
मन्ये त्वा यज्ञियं यज्ञियानां मन्ये त्वा च्यवनमच्युतानाम् । मन्ये त्वा सत्वनामिन्द्र केतुं मन्ये त्वा वृषभं चर्षणीनाम् ॥
యజ్ఞీయులలో నీవే యజ్ఞ్యుడు—యాగానికి నిజమైన శక్తి—అని నేను భావిస్తున్నాను; అచ్యుతమైనదానికీ చ్యవనుడు—అచలాన్నీ కదిలించేవాడు—అని భావిస్తున్నాను. ఓ ఇంద్రా, సమస్త బలాలకు కేతు—ధ్వజచిహ్నం, ప్రకాశస్తంభం—నీవే; ప్రజలకు వృషభుడు—మానవ వంశాలకు నాయకుడు—నీవే అని భావిస్తున్నాను.
Mantra 5
आ यद्वज्रं बाह्वोरिन्द्र धत्से मदच्युतमहये हन्तवा उ । प्र पर्वता अनवन्त प्र गावः प्र ब्रह्माणो अभिनक्षन्त इन्द्रम् ॥
ఓ ఇంద్రా, నీవు నీ భుజాలలో వజ్రాన్ని ధరించి—బలమదాన్ని ప్రవహింపజేస్తూ—అహి (వృత్రుడు) వధించుటకు లేచినప్పుడు, పర్వతాలు తమ ప్రతిఘటనను విడిచిపెడతాయి; గావులు—కిరణాలు—ముందుకు దూసుకుపోతాయి; ఋషుల ‘బ్రహ్మ’—మంత్రాలు—ఇంద్రుని వైపు సాగి అతనిని చేరుతాయి.
Mantra 6
तमु ष्टवाम य इमा जजान विश्वा जातान्यवराण्यस्मात् । इन्द्रेण मित्रं दिधिषेम गीर्भिरुपो नमोभिर्वृषभं विशेम ॥
ఆయననే మేము స్తుతిస్తాము—ఈ లోకాలను సృజించి, వీటి కింద జన్మించిన సమస్తాన్ని జనింపజేసినవాడిని. ఇంద్రునితో మా గీర్భిర్ (స్తోత్రవాక్యాల) ద్వారా మైత్రిని స్థాపిద్దాం; ఉపనమోభిః (నమస్కార-ఆచారాలతో) ఆ వృషభ-శక్తిలో ప్రవేశించి అందులోనే నివసిద్దాం.
Mantra 7
वृत्रस्य त्वा श्वसथादीषमाणा विश्वे देवा अजहुर्ये सखायः । मरुद्भिरिन्द्र सख्यं ते अस्त्वथेमा विश्वाः पृतना जयासि ॥
వృత్రుని దమనకర శ్వాస-పీడనంనుండి నీవు పోరాడుతున్నప్పుడు, సఖులైన సమస్త దేవులు నిన్ను విడువలేదు. హే ఇంద్రా, మరుతులతో నీ సఖ్యం స్థిరంగా ఉండుగాక; అప్పుడు నీవు ఈ సమస్త పృతనలను (యుద్ధాలను) జయిస్తావు.
Mantra 8
त्रिः षष्टिस्त्वा मरुतो वावृधाना उस्रा इव राशयो यज्ञियासः । उप त्वेमः कृधि नो भागधेयं शुष्मं त एना हविषा विधेम ॥
త్రిః షష్టి—అరవైకి మూడింతలు—మరుతులు, బలంలో వృద్ధి చెందుతూ, నిన్ను వృద్ధి పరుస్తారు; ప్రకాశించే గోవుల మందలవలె, కుప్పలైన ధనరాశులవలె, యజ్ఞియులు (యాగార్హులు). సమీపించు; మా భాగధేయాన్ని మాకు కల్పించు; ఈ హవిషాతో నీ శుష్మం—ఉత్సాహబలం—ను మేము వృద్ధి చేస్తాము.
Mantra 9
तिग्ममायुधं मरुतामनीकं कस्त इन्द्र प्रति वज्रं दधर्ष । अनायुधासो असुरा अदेवाश्चक्रेण ताँ अप वप ऋजीषिन् ॥
మరుతుల ముందుబాటు తీక్ష్ణమైన ఆయుధంలాంటిది; ఓ ఇంద్రా, నీ వజ్రాన్ని ఎవరు ఎదుర్కొనగలరు? ఆయుధరహిత అసురులు—అదేవులు—వారిని, ఓ ఋజీషిన్, నీ చక్రంతో దూరం తోసివేసి, ఋత (సత్య-వ్యవస్థ) కోసం మార్గాన్ని ప్రసన్నం చేయుము.
Mantra 10
मह उग्राय तवसे सुवृक्तिं प्रेरय शिवतमाय पश्वः । गिर्वाहसे गिर इन्द्राय पूर्वीर्धेहि तन्वे कुविदङ्ग वेदत् ॥
మహా, ఉగ్ర, బలవంతుడైన నీకోసం, ఓ ఇంద్రా, సువృక్తి (సుసంఘటిత) స్తోత్రాన్ని ప్రేరేపించుము—మా పశువుల (అంతఃశక్తుల) అత్యంత శివతమ వృద్ధి కోసం. గిర్వాహసైన ఇంద్రునికై, అనేక ప్రాచీన గిరః (వాణీ-ఉక్తులు) మా తనువులోనే నిలిపివేయుము; కదాచిత్తు ఆయన తెలిసి మా లోపల మేల్కొనును.
Mantra 11
उक्थवाहसे विभ्वे मनीषां द्रुणा न पारमीरया नदीनाम् । नि स्पृश धिया तन्वि श्रुतस्य जुष्टतरस्य कुविदङ्ग वेदत् ॥
ఉక్థవాహసా, సర్వవ్యాపి విభూ, మా మనీషా (ప్రజ్ఞ) ను ప్రవహింపజేయుము—నదుల పరతీరానికి ద్రుణా (కాష్ఠపాత్ర) ను నడిపినట్లు. ధియా (చింతన-శక్తి) తో మా లోపలికి స్పర్శించుము—శ్రుతస్య (సత్య-శ్రవణ) యొక్క సూక్ష్మ తనువులో—అత్యంత జుష్టమైన (అత్యంత ప్రియ/అనుగృహీత) దానిని; కదాచిత్తు ఎవరో దానిని తెలిసికొందురు.
Mantra 12
तद्विविड्ढि यत्त इन्द्रो जुजोषत्स्तुहि सुष्टुतिं नमसा विवास । उप भूष जरितर्मा रुवण्यः श्रावया वाचं कुविदङ्ग वेदत् ॥
ఇంద్రుడు నిజంగా ప్రసన్నుడయ్యే మార్గాన్ని బాగా తెలుసుకో—సు-స్తుతిని స్తుతించి, నమస్కార-భావంతో సేవచేయి. ఓ స్తోతా, దీనిని అలంకరించు; వ్యర్థంగా అరవకు—వాక్కును శ్రావ్యంగా చేయి, అప్పుడు ఎవడో నిజంగా తెలుసుకోగలడు.
Mantra 13
अव द्रप्सो अंशुमतीमतिष्ठदियानः कृष्णो दशभिः सहस्रैः । आवत्तमिन्द्रः शच्या धमन्तमप स्नेहितीर्नृमणा अधत्त ॥
అంశుమతి (దీప్తిమతి) మీద బిందువు దిగింది; కదులుతూ వచ్చిన కృష్ణ-శక్తి దశ సహస్ర బలాలతో ముందుకు సాగింది. ఇంద్రుడు తన శచీ (ప్రభావశక్తి)తో ఆ ధమన్/ధమమాన (ఘర్షణచేసి సృష్టించే) దానిని చేరాడు; నృమణా (వీరమనస్సు)గా అంటుకున్న ఆవర్తనాలను తొలగించాడు.
Mantra 14
द्रप्समपश्यं विषुणे चरन्तमुपह्वरे नद्यो अंशुमत्याः । नभो न कृष्णमवतस्थिवांसमिष्यामि वो वृषणो युध्यताजौ ॥
ఆ బిందువును నేను చూశాను—అది తన తన మార్గాల్లో విడివిడిగా సంచరిస్తూ, అంశుమతి (కిరణభరిత) నదులు ప్రవహించే ఆ ఉపహ్వర (వంకర గర్భం/గహ్వరం)లో ఉంది. అది అక్కడ నల్ల మేఘగుంపులా స్థిరంగా నిలిచింది; ఓ వృషణః (పరాక్రములు) వీరులారా, యుద్ధరంగంలో పోరాడమని నేను మిమ్మల్ని ప్రేరేపిస్తున్నాను.
Mantra 15
अध द्रप्सो अंशुमत्या उपस्थेऽधारयत्तन्वं तित्विषाणः । विशो अदेवीरभ्याचरन्तीर्बृहस्पतिना युजेन्द्रः ससाहे ॥
అప్పుడు ప్రకాశవతియైన అంశుమతీ ఒడిలో ఆ బిందువు తన దేహాన్ని తానే ధారించి, దగ్ధదీప్తితో ప్రకాశించింది. బృహస్పతితో యుక్తుడైన ఇంద్రుడు, వెలుగుకు విరోధంగా కదిలిన అదేవీ (అధార్మిక) వంశాలను జయించాడు.
Mantra 16
त्वं ह त्यत्सप्तभ्यो जायमानोऽशत्रुभ्यो अभवः शत्रुरिन्द्र । गूळ्हे द्यावापृथिवी अन्वविन्दो विभुमद्भ्यो भुवनेभ्यो रणं धाः ॥
నీవే, ‘సప్త’ నుండి జన్మించినవాడవై, హే ఇంద్రా, శత్రువులేని (విరోధ శక్తుల) శత్రువుగా అయ్యావు. దాగి ఉన్న ద్యావా-పృథివీని నీవు కనుగొన్నావు; విస్తారమైన లోకాలకు రణభూమి—నిర్ణాయక రంగం—స్థాపించావు.
Mantra 17
त्वं ह त्यदप्रतिमानमोजो वज्रेण वज्रिन्धृषितो जघन्थ । त्वं शुष्णस्यावातिरो वधत्रैस्त्वं गा इन्द्र शच्येदविन्दः ॥
నీవే, హే వజ్రధారీ, వజ్రంతో ఆ అప్రమేయమైన, అపరిమిత బలాన్ని ఛేదించావు. మృత్యు-శస్త్రాలతో శుష్ణను కిందికి దించావు; హే ఇంద్రా, నీ శచీ (ప్రభావశక్తి) ద్వారా వెలుగు కిరణాలు—గావులు—నీవు పొందావు.
Mantra 18
त्वं ह त्यद्वृषभ चर्षणीनां घनो वृत्राणां तविषो बभूथ । त्वं सिन्धूँरसृजस्तस्तभानान्त्वमपो अजयो दासपत्नीः ॥
ఓ వృషభా! నీవు ప్రజల అధిపతిగా, అడ్డుపడువారైన వృత్రులను ఛేదించే ఘనుడై, మహాబలంతో ప్రకాశించావు. బంధింపబడిన నదులను నీవు విడుదల చేసావు; దాసునికి సేవకై చేసిన (దాసపత్నీ) అపః—జలశక్తులను—నీవు జయించావు.
Mantra 19
स सुक्रतू रणिता यः सुतेष्वनुत्तमन्युर्यो अहेव रेवान् । य एक इन्नर्यपांसि कर्ता स वृत्रहा प्रतीदन्यमाहुः ॥
అతడు సుక్రతు—శుభసంకల్పవంతుడు—విజేత; సుతేషు (సోమయాగాలలో) అనుత్తమ మన్యు—అపూర్వ ఉత్సాహం—కలవాడు; అహివలె నిల్వచేసిన శక్తితో సంపన్నుడు. నరులకు సంబంధించిన కార్యాలను చేయువాడు అతడొక్కడే; ఆ వృత్రహాన్నే వారు అందరికీ ప్రతిద్వంద్వి (సమకక్షుడు) అని అంటారు.
Mantra 20
स वृत्रहेन्द्रश्चर्षणीधृत्तं सुष्टुत्या हव्यं हुवेम । स प्राविता मघवा नोऽधिवक्ता स वाजस्य श्रवस्यस्य दाता ॥
ఆ వృత్రహే ఇంద్రుని—ప్రజలను ధారించువానిని—మేము సుస్టుతి-రూప హవ్యంతో ఆహ్వానిద్దాం. అతడే మా ప్రావితా—రక్షకుడు—; మఘవా—దానశీలుడు—మా అధివక్తా (వాదకుడు/పక్షపాతి); అతడే వాజస్య పరిపూర్ణతను, శ్రవస్య—దీప్త యశస్సును—ఇచ్చేవాడు.
Mantra 21
स वृत्रहेन्द्र ऋभुक्षाः सद्यो जज्ञानो हव्यो बभूव । कृण्वन्नपांसि नर्या पुरूणि सोमो न पीतो हव्यः सखिभ्यः ॥
అతడు వృత్రహ ఇంద్రుడు—ఋభుక్షాః, నైపుణ్య నిర్మాణశక్తి—తక్షణమే ప్రకటనలో జన్మించి, వెంటనే హవ్యుడు (ఆహ్వానయోగ్యుడు) అయ్యాడు. మనుష్యులకు ఉపకారమైన అనేక కార్యాలను నిర్వహిస్తాడు; సోమం పీతమై హవ్యమై ఆనందం కలిగించునట్లు, అతడు సఖులకు (సాధకునితో కూడే అంతఃశక్తులకు) ఆనందదాయక హవ్యుడవుతాడు.
Dawn and the Waters prepare the way: Uṣas crosses beyond night, and the Seven Mothers (waters/rivers) stand ready to carry the human being safely across (RV 8.96.1).
The hymn intensifies into a request for Indra to bear the inspired hymn and to propel the seeker’s manīṣā (illumined understanding) like a vessel toward the farther shore, grounding inspiration in true hearing (śruti) (RV 8.96.11).
Indra’s decisive identity as Vr̥tra-slayer and master of effective works comes to the fore—swiftly born into manifestation and immediately worthy of invocation, he performs many ‘humanly-helpful’ deeds (RV 8.96.21).
The hymn settles into assurance: Indra, delighted like Soma when drunk, becomes a sustaining offering and companionship-strength for the inner allies (sakhis), confirming protection, passage, and inspired capacity.
saptá mātaraḥ ("seven Mothers")
ukthavāhase ("bearer of the inspired hymn")
vṛtrahā indraḥ ("Indra, slayer of Vr̥tra")
It asks Indra to remove obstacles and carry the worshipper safely across danger and darkness, with Dawn and the Waters helping open the way and awaken clear understanding.
They are supportive powers that symbolize the opening of light and the release of life-energy. In the hymn, they prepare the passage that Indra makes victorious and secure.
It can be recited in Indra-focused worship, especially around dawn or in Soma-related rites, to pray for protection, success in difficult transitions, and stronger inspired speech and insight.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.