
Sukta 7.83
Vasiṣṭha
Triṣṭubh
ഈ സൂക്തം വിജയത്തിന്റെയും ഋതക്രമത്തിന്റെയും ഏകീകൃത ശക്തിയായി ഇന്ദ്ര–വരുണന്മാരെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു; പത്ത് രാജാക്കന്മാരുമായുള്ള പ്രസിദ്ധ യുദ്ധത്തിൽ സുദാസിനും തൃത്സുക്കൾക്കും അവർ നൽകിയ സഹായത്തെ സ്തുതിക്കുന്നു. അവർ വൃത്രസദൃശമായ തടസ്സങ്ങളും ദാസരുടെ പ്രതിരോധങ്ങളും തകർത്തതിനെ സ്മരിച്ച്, ആ ചരിത്രവിജയത്തെ അകത്തും പുറത്തും സമൃദ്ധി, സത്യനേതൃത്വത്തിലുള്ള പ്രകാശം, വിശാലമായ സമാധാനം എന്നിവയ്ക്കായുള്ള പ്രാർത്ഥനയായി മാറ്റുന്നു.
Mantra 1
युवां नरा पश्यमानास आप्यं प्राचा गव्यन्तः पृथुपर्शवो ययुः । दासा च वृत्रा हतमार्याणि च सुदासमिन्द्रावरुणावसावतम् ॥
ഹേ നരാ (വീര) ഇന്ദ്ര-വരുൺ! നിങ്ങൾ ഇരുവരും, ആപ്യ (ജീവനദായക) ജലങ്ങളെ കണ്ടുകൊണ്ട്, പ്രാചി ദിശയിലേക്കു മുന്നേറി—ഗവ്യ (കിരണ/ഗോ)ങ്ങളെ അന്വേഷിക്കുന്നവർ, വിശാല പാർശ്വമുള്ളവർ (പ്രബലശക്തിയുള്ളവർ). നിങ്ങൾ ദാസ (ദാസ്യു) തടസ്സങ്ങളെയും വൃത്രയുടെ ആവരണങ്ങളെയും സംഹരിച്ചു; സുദാസ് (സു-ദാത)നെയും, ഞങ്ങളിലെ ആർയ വർദ്ധനയെയും, നിങ്ങളുടെ ബലത്തോടെ സഹായിച്ചു രക്ഷിച്ചു.
Mantra 2
यत्रा नरः समयन्ते कृतध्वजो यस्मिन्नाजा भवति किं चन प्रियम् । यत्रा भयन्ते भुवना स्वर्दृशस्तत्रा न इन्द्रावरुणाधि वोचतम् ॥
എവിടെ, ഹേ നരാ, യുദ്ധപുരുഷർ ധ്വജങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ച് ഒന്നിക്കുന്നു; എവിടെ ആ സംഘർഷം ആര്ക്കും പ്രിയമാകുന്നില്ല; എവിടെ സ്വർദൃശ (സ്വർഗ്ഗത്തെ കാണുന്ന) ഭുവനങ്ങളും ഭയത്തോടെ നടുങ്ങുന്നു—അവിടെ, ഹേ ഇന്ദ്ര-വരുൺ, ഞങ്ങളോടു മീതെനിന്ന് അധി വോചതം: ഞങ്ങളിലൊരു സ്ഥിരതയും ദിശയും നൽകുന്ന വചനം സ്ഥാപിക്കണമേ.
Mantra 3
सं भूम्या अन्ता ध्वसिरा अदृक्षतेन्द्रावरुणा दिवि घोष आरुहत् । अस्थुर्जनानामुप मामरातयोऽर्वागवसा हवनश्रुता गतम् ॥
ഭൂമിയുടെ അറ്റങ്ങൾ ഒന്നിച്ചു കുലുങ്ങുന്നതുപോലെ തോന്നി; ഹേ ഇന്ദ്ര-വരുൺ, ഘോഷം ദിവിയിലേക്കു കയറി. മനുഷ്യരിൽ നിന്നുള്ള ശത്രുബലങ്ങൾ എന്റെ മേൽ എഴുന്നേറ്റു; ഹവനശ്രുതാ (ആഹ്വാനം കേൾക്കുന്നവർ) നിങ്ങൾ, അവസാ (സഹായം) സഹിതം അർവാക്—അടുത്തുനിന്ന്—ഞങ്ങളിലേക്കു വരിക; ഉള്ളിലെ നിലം പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്ന രക്ഷ നൽകുക.
Mantra 4
इन्द्रावरुणा वधनाभिरप्रति भेदं वन्वन्ता प्र सुदासमावतम् । ब्रह्माण्येषां शृणुतं हवीमनि सत्या तृत्सूनामभवत्पुरोहितिः ॥
ഹേ ഇന്ദ്ര-വരുണന്മാരേ! നിങ്ങളുടെ വധശക്തികളാൽ നിങ്ങൾ അപ്രതിഹതമായ പ്രതിരോധം ഭേദിച്ചു; സുദാസനു സഹായം മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുവന്നു. ഹവിർമാർഗത്തിൽ (യജ്ഞയാത്രയിൽ) അവരുടെ ബ്രഹ്മാണി—മന്ത്രങ്ങൾ—ശ്രവിക്കുവിൻ; തൃത്സുക്കൾക്കായി സത്യ പുരോഹിതിഃ (മുൻനിര മാർഗ്ഗദർശകശക്തി) സ്ഥാപിതമായി, യാത്രയുടെ മുൻഭാഗത്ത് നയിച്ചു.
Mantra 5
इन्द्रावरुणावभ्या तपन्ति माघान्यर्यो वनुषामरातयः । युवं हि वस्व उभयस्य राजथोऽध स्मा नोऽवतं पार्ये दिवि ॥
ഹേ ഇന്ദ്ര-വരുണന്മാരേ! അദാതാക്കളായ ശത്രുബലങ്ങൾ നമ്മുടെ മാഘാ (ദാനം/സമൃദ്ധി)യും ആര്യവളർച്ചയും ചുട്ടുപൊള്ളിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ ഇരുപുറത്തെയും വസ്വിന്റെ രാജാക്കന്മാരാകയാൽ—അകത്തും പുറത്തും; അതിനാൽ പരദിവിയിൽ, ഉയർന്ന ലോകത്തിൽ, ഞങ്ങളെ കാത്തുരക്ഷിക്കുവിൻ.
Mantra 6
युवां हवन्त उभयास आजिष्विन्द्रं च वस्वो वरुणं च सातये । यत्र राजभिर्दशभिर्निबाधितं प्र सुदासमावतं तृत्सुभिः सह ॥
യുദ്ധങ്ങളിൽ ഇരുപക്ഷവും നിങ്ങളെ വിളിക്കുന്നു—വിജയത്തിനായി, ഹേ സത്യധനത്തിന്റെ അധിപന്മാരായ ഇന്ദ്രനും വരുണനും! പത്ത് രാജാക്കന്മാർ സുദാസനെ ഞെരുക്കിയിടത്ത്, അവിടെ നിങ്ങൾ തൃത്സുക്കളോടൊപ്പം അവനെ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുവന്നു; നിയന്ത്രണത്തിന്റെ നടുവിലും ആത്മബലത്തെ ഉയർത്തി നിർത്തി.
Mantra 7
दश राजानः समिता अयज्यवः सुदासमिन्द्रावरुणा न युयुधुः । सत्या नृणामद्मसदामुपस्तुतिर्देवा एषामभवन्देवहूतिषु ॥
പത്ത് രാജാക്കന്മാർ ഒന്നിച്ചു കൂടിയെങ്കിലും—യജ്ഞമില്ലാത്തവർ; ഇന്ദ്രനും വരുണനും സുദാസിന്റെ പക്ഷത്ത് നിന്നപ്പോൾ അവർ സുദാസിനോട് സത്യമായി പോരാടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ഗൃഹത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന മനുഷ്യരുടെ സത്യസ്തുതി ഫലപ്രദമായി; ദേവഹൂതികളിൽ ദേവന്മാർ തന്നേ അവർക്കായി സന്നിഹിതരായി.
Mantra 8
दाशराज्ञे परियत्ताय विश्वतः सुदास इन्द्रावरुणावशिक्षतम् । श्वित्यञ्चो यत्र नमसा कपर्दिनो धिया धीवन्तो असपन्त तृत्सवः ॥
ദശരാജ്ഞരുടെ എല്ലാദിക്കുകളിലുമുള്ള ചുറ്റിപ്പിടിക്കുന്ന ആക്രമണത്തിൽ, ഹേ ഇന്ദ്ര-വരുണാ, നിങ്ങൾ ഇരുവരും സുദാസിനെ ശിക്ഷിച്ചു ശക്തിപ്പെടുത്തി. എവിടെ പ്രകാശമുള്ള തൃത്സുക്കൾ—ജടാധാരികൾ—നമസ്കാരത്തോടെ വണങ്ങി, ധിയാ (അന്തര്ദൃഷ്ടി)യിൽ ധീമന്തരായി മുന്നേറി, അവിടെ അന്തഃസംയമം തന്നേ ശക്തിയായി.
Mantra 9
वृत्राण्यन्यः समिथेषु जिघ्नते व्रतान्यन्यो अभि रक्षते सदा । हवामहे वां वृषणा सुवृक्तिभिरस्मे इन्द्रावरुणा शर्म यच्छतम् ॥
യുദ്ധങ്ങളിൽ നിങ്ങളിൽ ഒരാൾ വൃത്ര-ആവരണങ്ങളെ അടിച്ചു തകർക്കുന്നു; മറ്റൊരാൾ സദാ ഋതത്തിന്റെ വ്രതങ്ങളെ കാത്തുരക്ഷിക്കുന്നു. ഹേ വൃഷണരേ, സുവൃക്തികളാൽ ഞങ്ങൾ നിങ്ങളെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു—ഹേ ഇന്ദ്ര-വരുണാ, ഞങ്ങൾക്ക് ശർമം (ശാന്തി-ആശ്രയം) നല്കുവിൻ.
Mantra 10
अस्मे इन्द्रो वरुणो मित्रो अर्यमा द्युम्नं यच्छन्तु महि शर्म सप्रथः । अवध्रं ज्योतिरदितेॠतावृधो देवस्य श्लोकं सवितुर्मनामहे ॥
ഞങ്ങളിലേക്കു ഇന്ദ്രനും വരുണനും മിത്രനും അര്യമനും പ്രകാശമയ ദ്യുമ്നം—ദീപ്തമായ സമൃദ്ധി—സ്ഥാപിക്കട്ടെ; മഹത്തും സർവ്വത്ര വ്യാപിക്കുന്നതുമായ ശർമ—ശാന്തിയും ആശ്രയവും—നമുക്കു നൽകട്ടെ. ഋതംകൊണ്ടു വർദ്ധിച്ച അദിതിയുടെ അച്യുത ജ്യോതി ഞങ്ങൾ ധ്യാനിക്കുന്നു; ദേവനായ സവിതൃയുടെ ശ്ലോകം—പ്രേരിത സ്തുതി—മനസ്സിൽ ധരിക്കുന്നു.
Indra–Varuṇa are praised as strong, forward-moving powers who perceive and restore the ‘right waters’ and strike down obstructing forces.
The hymn links cosmic victory (over Vṛtra-like coverings) with historical remembrance: their decisive aid to Sudās and the Tṛtsus amid intense pressure and rivalry.
The turning point is the rescue and ‘bringing forward’ of Sudās when hemmed in by the Ten Kings—victory granted by the dual gods in the heart of constraint.
It widens into a universal benediction: Indra–Varuṇa with Mitra and Aryaman grant luminous plenitude and vast peace, while Aditi’s unfallen light and Savitṛ’s inspired utterance are contemplated.
युवां नरा पश्यमानास आप्यं प्राचा गव्यन्तः पृथुपर्शवो ययुः । दासा च वृत्रा हतमार्याणि च सुदासमिन्द्रावरुणावसावतम् ॥युवां हवन्त उभयास आजिष्विन्द्रं च वस्वो वरुणं च सातये । यत्र राजभिर्दशभिर्निबाधितं प्र सुदासमावतं तृत्सुभिः सह ॥avadhraṃ jyotir aditeḥ
It praises Indra–Varuṇa as powers of victory and right order, remembering how they helped Sudās and the Tṛtsus in the conflict with the Ten Kings, and it ends with a prayer for light, prosperity, and peace.
Indra represents conquering force that breaks obstacles, while Varuṇa represents ṛta—truth and lawful order. Together they signify victory that is guided by righteousness, not mere aggression.
Beyond history, the battle can be read as an inner struggle: Indra–Varuṇa help the seeker overcome constriction and confusion while staying aligned with truth, leading to ‘unfallen light’ and a broad peace.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.