
Sukta 7.83
Vasiṣṭha
Triṣṭubh
अयं सूक्तः संयुक्तं जयस्य ऋतस्य च बलं इन्द्रावरुणौ आह्वयति, तयोः स्तुत्या सुदासं तृत्सूंश्च दशराज्ञां प्रसिद्धे संग्रामे सहाय्यं स्मारयति। यथा तौ वृत्रसदृशान् अवरोधान् दासप्रतिरोधांश्च भिनत्तः इति स्मरन्, ततः स ऐतिहासिकं जयम् अन्तर्बाह्यसमृद्ध्यै, सत्यप्रदीप्तायै ज्योतिषे, विस्तीर्णाय शान्तये च प्रार्थनारूपेण परिवर्तयति।
Mantra 1
युवां नरा पश्यमानास आप्यं प्राचा गव्यन्तः पृथुपर्शवो ययुः । दासा च वृत्रा हतमार्याणि च सुदासमिन्द्रावरुणावसावतम् ॥
युवां नरा इन्द्रावरुणौ, आप्यं सत्यम् आपः पश्यन्तौ, प्राचा गव्यन्तः पृथुपर्शवो ययुः। दासान् च वृत्राणि च हत्वा, सुदासम् आर्याणि च अस्मासु, स्वबलावसावतम् अकुरुतम्।
Mantra 2
यत्रा नरः समयन्ते कृतध्वजो यस्मिन्नाजा भवति किं चन प्रियम् । यत्रा भयन्ते भुवना स्वर्दृशस्तत्रा न इन्द्रावरुणाधि वोचतम् ॥
यत्र नरा: कृतध्वजाः समायन्ते, यस्मिन्न् आजा भवति किंचन न प्रियम्। यत्र भयंते भुवना स्वर्दृशः, तत्रा न इन्द्रावरुणाधि वोचतम्; अस्मासु ध्रुवां नयनीं च वाचं निधत्तम्।
Mantra 3
सं भूम्या अन्ता ध्वसिरा अदृक्षतेन्द्रावरुणा दिवि घोष आरुहत् । अस्थुर्जनानामुप मामरातयोऽर्वागवसा हवनश्रुता गतम् ॥
सं भूम्याः अन्ताः ध्वसिरा इव अदृक्षत; इन्द्रावरुणा, दिवि घोष आरुरोह। जनानाम् उप माम् अमरातयोऽतिष्ठन्; अर्वाग् अवसा हवनश्रुता गतम्, अस्मभ्यं रक्षां ध्रुवां च धारयतम्।
Mantra 4
इन्द्रावरुणा वधनाभिरप्रति भेदं वन्वन्ता प्र सुदासमावतम् । ब्रह्माण्येषां शृणुतं हवीमनि सत्या तृत्सूनामभवत्पुरोहितिः ॥
हे इन्द्रावरुणौ, युवयोर्वधनाभिः अप्रतिभेद्यं भेदं वन्वन्तौ सुदासम् अवतम्। हवीमनि तेषां ब्रह्माणि शृणुतम्; तृत्सूनां सत्याऽभवत् पुरोहितिः, या यात्रायाः पुरतः नयति।
Mantra 5
इन्द्रावरुणावभ्या तपन्ति माघान्यर्यो वनुषामरातयः । युवं हि वस्व उभयस्य राजथोऽध स्मा नोऽवतं पार्ये दिवि ॥
हे इन्द्रावरुणौ, अरातयः शत्रवो माघानि च आर्यस्य वर्धनं च तपन्ति। युवां हि वसोः उभयस्य राजथः—अन्तर्बाह्यस्य; अतः पार्ये दिवि अस्मान् अवतम्।
Mantra 6
युवां हवन्त उभयास आजिष्विन्द्रं च वस्वो वरुणं च सातये । यत्र राजभिर्दशभिर्निबाधितं प्र सुदासमावतं तृत्सुभिः सह ॥
आजिषु उभयासो जनाः युवां हवन्ते—सातये—वस्वो अधिपती इन्द्रं च वरुणं च। यत्र दशभिः राजभिः निबाधितं सुदासम्, तत्र तृत्सुभिः सह प्रावतम्।
Mantra 7
दश राजानः समिता अयज्यवः सुदासमिन्द्रावरुणा न युयुधुः । सत्या नृणामद्मसदामुपस्तुतिर्देवा एषामभवन्देवहूतिषु ॥
दश राजानः समिता अयज्यवः सुदासम् इन्द्रावरुणयोः पक्षे स्थितयोः सत्येन न युयुधुः। नृणाम् अद्मसदां सत्योपस्तुतिः फलवती बभूव; देवहूतिषु तेषां कृते देवाः उपस्थिताः अभवन्।
Mantra 8
दाशराज्ञे परियत्ताय विश्वतः सुदास इन्द्रावरुणावशिक्षतम् । श्वित्यञ्चो यत्र नमसा कपर्दिनो धिया धीवन्तो असपन्त तृत्सवः ॥
दाशराज्ञे परियत्नाय सर्वतः प्रवृत्ते, इन्द्रावरुणौ युवां सुदासम् अशिक्षतम् अशक्तं चाकुरुतम्। यत्र श्वित्यञ्चः तृत्सवः कपर्दिनो नमसा नताः धिया धीवन्तोऽसपन्त—तत्रान्तर्नियमः शक्तिरभवत्।
Mantra 9
वृत्राण्यन्यः समिथेषु जिघ्नते व्रतान्यन्यो अभि रक्षते सदा । हवामहे वां वृषणा सुवृक्तिभिरस्मे इन्द्रावरुणा शर्म यच्छतम् ॥
अन्यः समिथेषु वृत्राणि जिघ्नते, अन्यो व्रतानि ऋतस्य सदा अभिरक्षति। वृषणौ इन्द्रावरुणौ वां सुवृक्तिभिर्हवामहे—अस्मे शर्म यच्छतम्।
Mantra 10
अस्मे इन्द्रो वरुणो मित्रो अर्यमा द्युम्नं यच्छन्तु महि शर्म सप्रथः । अवध्रं ज्योतिरदितेॠतावृधो देवस्य श्लोकं सवितुर्मनामहे ॥
अस्मासु इन्द्रो वरुणो मित्रोऽर्यमा च द्युम्नं यच्छन्तु महच्छर्म सप्रथः। अवध्रं ज्योतिरदितेः ऋतावृधो वयं ध्यायामः; देवस्य सवितुः श्लोकं मनसि धारयामः।
Indra–Varuṇa are praised as strong, forward-moving powers who perceive and restore the ‘right waters’ and strike down obstructing forces.
The hymn links cosmic victory (over Vṛtra-like coverings) with historical remembrance: their decisive aid to Sudās and the Tṛtsus amid intense pressure and rivalry.
The turning point is the rescue and ‘bringing forward’ of Sudās when hemmed in by the Ten Kings—victory granted by the dual gods in the heart of constraint.
It widens into a universal benediction: Indra–Varuṇa with Mitra and Aryaman grant luminous plenitude and vast peace, while Aditi’s unfallen light and Savitṛ’s inspired utterance are contemplated.
युवां नरा पश्यमानास आप्यं प्राचा गव्यन्तः पृथुपर्शवो ययुः । दासा च वृत्रा हतमार्याणि च सुदासमिन्द्रावरुणावसावतम् ॥युवां हवन्त उभयास आजिष्विन्द्रं च वस्वो वरुणं च सातये । यत्र राजभिर्दशभिर्निबाधितं प्र सुदासमावतं तृत्सुभिः सह ॥avadhraṃ jyotir aditeḥ
It praises Indra–Varuṇa as powers of victory and right order, remembering how they helped Sudās and the Tṛtsus in the conflict with the Ten Kings, and it ends with a prayer for light, prosperity, and peace.
Indra represents conquering force that breaks obstacles, while Varuṇa represents ṛta—truth and lawful order. Together they signify victory that is guided by righteousness, not mere aggression.
Beyond history, the battle can be read as an inner struggle: Indra–Varuṇa help the seeker overcome constriction and confusion while staying aligned with truth, leading to ‘unfallen light’ and a broad peace.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.