Opening the text

Sukta 7.83
Vasiṣṭha
Indra–Varuṇa (dual)
Triṣṭubh
Is mantra mein Indra aur Varuna ko sath mein bulaya ja raha hai. Dono milke jeet aur sahi rasta dikhate hain. Yeh Sudas aur Tritsu logon ki madad karte the Das Rajaon ki ladai mein. Unhone Vritra jaise raste ke bandhan tod diye the. Dasa logon ki bhi virodhita khatam kar di. Ab yeh purani jeet ko dua mein badal dete hain. Andar bahut khushi aur sach ka ujala mile. Chaura shaanti bhi aaye.
Mantra 1
युवां नरा पश्यमानास आप्यं प्राचा गव्यन्तः पृथुपर्शवो ययुः । दासा च वृत्रा हतमार्याणि च सुदासमिन्द्रावरुणावसावतम् ॥
Aap dono balwan, sahi paani dekh ke aage badhe. Kirnon ki talash mein chale, badi taakat lekar. Dushmanon ki rukaawatein tod daali, Vritra jaisi baadhaen hata di. Sudas ke liye madad ki, aur achche logon ke liye sahayata di.
Mantra 2
यत्रा नरः समयन्ते कृतध्वजो यस्मिन्नाजा भवति किं चन प्रियम् । यत्रा भयन्ते भुवना स्वर्दृशस्तत्रा न इन्द्रावरुणाधि वोचतम् ॥
Jahan ladne wale log apne jhande le kar ikatthe hote hain, wahan kisi ko bhi yeh pasand nahi aata. Wahan duniya bhi kaanp jaati hai jo aasmaan ko dekh sakti hai. Wahan se upar baith ke Indra aur Varuna hamare liye sahi raasta batana. Hamein aisa shabd do jo hamein theek karke chalaye.
Mantra 3
सं भूम्या अन्ता ध्वसिरा अदृक्षतेन्द्रावरुणा दिवि घोष आरुहत् । अस्थुर्जनानामुप मामरातयोऽर्वागवसा हवनश्रुता गतम् ॥
Zameen ke kinare hilne lage jaise sab ek ho gaya ho. Indra aur Varuna, tumhari awaaz aasmaan tak pahunch gayi. Logon mein se dushman log mere khilaf uth khade hue. Tum log jaldi aao aur madad karo, tum jo pukar sunte ho. Hamein andar se theek karke bana do.
Mantra 4
इन्द्रावरुणा वधनाभिरप्रति भेदं वन्वन्ता प्र सुदासमावतम् । ब्रह्माण्येषां शृणुतं हवीमनि सत्या तृत्सूनामभवत्पुरोहितिः ॥
Indra aur Varuna, tumne apni taakat se dushman ki deewaar tod di jo koi nahi tod sakta tha. Tumne Sudas ki madad ki aur use aage badhaya. In logon ke mantro ko suno jab woh havan kar rahe hain. Trtsu ke liye sachcha marg darshak ban gaya jo aage chalke unhe le gaya.
Mantra 5
इन्द्रावरुणावभ्या तपन्ति माघान्यर्यो वनुषामरातयः । युवं हि वस्व उभयस्य राजथोऽध स्मा नोऽवतं पार्ये दिवि ॥
Indra aur Varuna, dushman log hamari kamai aur hamari achhi growth ko jala rahe hain. Tum dono taraf ke dhan ke raja ho, andar aur bahar dono ki. Isliye hamari raksha karo upar wali duniya mein jahan sachcha dhan rakha hai.
Mantra 6
युवां हवन्त उभयास आजिष्विन्द्रं च वस्वो वरुणं च सातये । यत्र राजभिर्दशभिर्निबाधितं प्र सुदासमावतं तृत्सुभिः सह ॥
Dono taraf ke log tumhe pukarte hain ladai mein, Indra aur Varuna, dhan ke malik. Das rajaon ne mil kar Sudas ko dabane ki koshish ki. Tumne Trtsu ke saath mil kar use aage nikala. Tumne dabaav ke beech mein aatma ki taakat utha di.
Mantra 7
दश राजानः समिता अयज्यवः सुदासमिन्द्रावरुणा न युयुधुः । सत्या नृणामद्मसदामुपस्तुतिर्देवा एषामभवन्देवहूतिषु ॥
Das raja mil ke bhi Sudas se nahi lad sakte the. Indra aur Varuna Sudas ke saath khade the. Jo log sach bolte hain aur ghar baithe hain, unki baat ka asar hota hai. Bhagwan unki puja mein aate hain. Sachchai bhagwan ko bulati hai.
Mantra 8
दाशराज्ञे परियत्ताय विश्वतः सुदास इन्द्रावरुणावशिक्षतम् । श्वित्यञ्चो यत्र नमसा कपर्दिनो धिया धीवन्तो असपन्त तृत्सवः ॥
Das raja charo taraf se gher ke maarna chahte the. Lekin Indra aur Varuna ne Sudas ko seekh di aur taqat bhi. Jahan Tritsu rishi jhuk ke puja karte hain, wahan andar ki taqat bahar aati hai. Unke dimaag mein jo soch hai, woh kaam aati hai.
Mantra 9
वृत्राण्यन्यः समिथेषु जिघ्नते व्रतान्यन्यो अभि रक्षते सदा । हवामहे वां वृषणा सुवृक्तिभिरस्मे इन्द्रावरुणा शर्म यच्छतम् ॥
Indra dushman ko tod deta hai ladai mein. Varuna dharam ki raksha karta hai. Hum dono ko bulate hain ache shabdon se. Humein shanti aur suraksha do. Jahan hum mann shant rakh ke aage badh sakein.
Mantra 10
अस्मे इन्द्रो वरुणो मित्रो अर्यमा द्युम्नं यच्छन्तु महि शर्म सप्रथः । अवध्रं ज्योतिरदितेॠतावृधो देवस्य श्लोकं सवितुर्मनामहे ॥
Indra, Varuna, Mitra aur Aryaman humein barkat dein. Badi shanti aur khushi dein. Aditi ka jo ujala hai, woh sach se badhta hai. Hum Savita bhagwan ke baare mein sochte hain jo humein sahi raasta dikhate hain.
It praises Indra–Varuṇa as powers of victory and right order, remembering how they helped Sudās and the Tṛtsus in the conflict with the Ten Kings, and it ends with a prayer for light, prosperity, and peace.
Indra represents conquering force that breaks obstacles, while Varuṇa represents ṛta—truth and lawful order. Together they signify victory that is guided by righteousness, not mere aggression.
Beyond history, the battle can be read as an inner struggle: Indra–Varuṇa help the seeker overcome constriction and confusion while staying aligned with truth, leading to ‘unfallen light’ and a broad peace.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.