Opening the text

Sukta 4.6
Vāmadeva Gautama
Agni
Triṣṭubh (probable)
ഈ സൂക്തം അഗ്നിയെ നേരെ നില്ക്കുന്ന, ജാഗരിതനായ ഹോതൃയായി ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു; യാഗകർമ്മത്തിൽ ദേവന്മാരെ സ്ഥാപിക്കുകയും മനുഷ്യരുടെ ഉദ്ദേശ്യം (മന്മൻ) വിവേചനബുദ്ധിയാൽ (മനീഷാ) മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുപോകുകയും ചെയ്യുന്നവനായി ചിത്രീകരിക്കുന്നു. വാമദേവൻ അഗ്നിയുടെ മംഗളകരമായ, സ്വയംപ്രകാശമുള്ള ദർശനത്തെ സ്തുതിക്കുന്നു—അത് അന്ധകാരത്തെ ഭേദിച്ച് ആരാധകനെ മലിനതയിലും ക്ഷയത്തിലും നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുന്നു. അവസാനം അഗ്നി ജ്വലിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ബ്രഹ്മൻ (പവിത്രോച്ചാരണം) നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു; ആരാധകർ പുരോഹിതാഗ്നിയുടെ മുമ്പിൽ ഭക്ത്യാദരത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു.
Mantra 1
ऊर्ध्व ऊ षु णो अध्वरस्य होतरग्ने तिष्ठ देवताता यजीयान् । त्वं हि विश्वमभ्यसि मन्म प्र वेधसश्चित्तिरसि मनीषाम् ॥
ഞങ്ങള്ക്കായി നിശ്ചയമായി ഉയിർത്തെഴുന്നേൽക്കുക, ഹേ അധ്വര-യജ്ഞത്തിന്റെ ഹോതൃ; ഹേ അഗ്നേ, ദേവതാതാ (ദേവസ്ഥാപകൻ), അത്യന്തം യജ്യൻ, നിലകൊള്ളുക. നീ ഞങ്ങളുടെ സർവ്വ മനസ്സിനെയും ആവരണം ചെയ്യുന്നു; ഹേ വേധസ്, നീ പ്രചോദിതരുടെ മണീഷയുടെ വിവേകചിത്തം—ബോധശക്തിയെ മുന്നോട്ട് വഹിക്കുന്നവൻ.
Mantra 2
अमूरो होता न्यसादि विक्ष्वग्निर्मन्द्रो विदथेषु प्रचेताः । ऊर्ध्वं भानुं सवितेवाश्रेन्मेतेव धूमं स्तभायदुप द्याम् ॥
അമൂഢനായ ഹോതൃ ജനസമൂഹങ്ങളിൽ ഇരിപ്പിടം ഏറ്റെടുത്തു; ആനന്ദമയനായ അഗ്നി വിദഥങ്ങളിൽ പ്രചേതസ്—സദാ ജാഗരൂകൻ—ആകുന്നു. സവിതൃനെപ്പോലെ അവൻ തന്റെ കിരണം മേലോട്ടുയർത്തി; അളക്കുന്നവനെപ്പോലെ തന്റെ ധൂമം ദ്യൗവിലേക്കു താങ്ങിനിർത്തി.
Mantra 3
यता सुजूर्णी रातिनी घृताची प्रदक्षिणिद्देवतातिमुराणः । उदु स्वरुर्नवजा नाक्रः पश्वो अनक्ति सुधितः सुमेकः ॥
അവിടെ സഞ്ചരിച്ച്, സുവേഗത്തോടെ, ഘൃതമയമായ പഥമുള്ള ദാതാവുപോലെ, അവൻ ഉത്സാഹത്തിൽ ദേവതാസമൂഹത്തെ ദക്ഷിണാവർത്തമായി പരിക്രമിക്കുന്നു. നവജാതമായ സമിധിനെ ബലവാനായ അശ്വംപോലെ മേലോട്ടുയർത്തുന്നു; സുധിതവും സുമേകവുമായ (അഗ്നി) പശുവിനെ—ദേഹധാരിയായ ജീവനെ—അഭിഷേകം ചെയ്ത് പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 4
स्तीर्णे बर्हिषि समिधाने अग्ना ऊर्ध्वो अध्वर्युर्जुजुषाणो अस्थात् । पर्यग्निः पशुपा न होता त्रिविष्ट्येति प्रदिव उराणः ॥
വിരിച്ച ബർഹിഷിന്മേൽ, അഗ്നി പ്രജ്വലിക്കുമ്പോൾ, അധ്വര്യു എഴുന്നേൽക്കുന്നു—സ്വീകരിച്ച് സേവിച്ചു കൊണ്ട്. അഗ്നി പ്രാണരക്ഷകനായി, ഹോതൃയായി, ചുറ്റും സഞ്ചരിക്കുന്നു; ത്രിവിഷ്ടി-ആസനത്തിലേക്ക്, ഉരാണ—ഉത്സുകൻ—ആയി, സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിലേക്കു പോകുന്നു.
Mantra 5
परि त्मना मितद्रुरेति होताग्निर्मन्द्रो मधुवचा ऋतावा । द्रवन्त्यस्य वाजिनो न शोका भयन्ते विश्वा भुवना यदभ्राट् ॥
അവൻ തന്റെ സ്വധർമ്മത്താൽ എല്ലാടവും ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്നു—ഹോതാ അഗ്നി, ആനന്ദമയൻ, മധുരവചനൻ, ഋതം ധരിക്കുന്നവൻ. അവനോടു ശോകങ്ങൾ അടിച്ചോടിച്ച കുതിരകളെപ്പോലെ ഓടി അകന്നുപോകുന്നു; അവൻ ജ്വലിക്കുമ്പോൾ സർവ്വ ഭുവനങ്ങളും ഭീതിയിലാകുന്നു.
Mantra 6
भद्रा ते अग्ने स्वनीक संदृग्घोरस्य सतो विषुणस्य चारुः । न यत्ते शोचिस्तमसा वरन्त न ध्वस्मानस्तन्वी रेप आ धुः ॥
ഹേ അഗ്നേ, സ്വനീക, നിന്റെ സ്വമുഖദർശനം മംഗളകരം—ഭയങ്കരവും വിഭിന്നവുമായ അവസ്ഥയിലും മനോഹരം. നിന്റെ ശോചിസ് അന്ധകാരത്താൽ മൂടപ്പെടാതിരിക്കുമ്പോൾ, ധ്വംസക ശക്തികൾ ശരീരത്തിന്മേൽ അശുദ്ധി (രേപ) ചൊരിയുകയില്ല.
Mantra 7
न यस्य सातुर्जनितोरवारि न मातरापितरा नू चिदिष्टौ । अधा मित्रो न सुधितः पावकोऽग्निर्दीदाय मानुषीषु विक्षु ॥
ആരുടെയും ജയഗാമി ഗതി തടയപ്പെട്ടിട്ടില്ല—ജനകനാലും അല്ല, മാതാപിതാക്കളാലും അല്ല, അവരുടെ തിരഞ്ഞെടുത്ത കര്മത്തിലും പോലും. പിന്നെ, നന്നായി സ്ഥാപിതനായ മിത്രനെപ്പോലെ, ശുദ്ധീകരകനായ അഗ്നി മനുഷ്യകുലങ്ങളിൽ പ്രകാശിച്ചു.
Mantra 8
द्विर्यं पञ्च जीजनन्त्संवसानाः स्वसारो अग्निं मानुषीषु विक्षु । उषर्बुधमथर्यो न दन्तं शुक्रं स्वासं परशुं न तिग्मम् ॥
ഒരുമിച്ച് വസ്ത്രം ധരിച്ച രണ്ടുതവണ അഞ്ചു സഹോദരിമാർ—സ്വസാരഃ—മാനുഷകുലങ്ങളിൽ അഗ്നിയെ ജനിപ്പിച്ചു; ഉഷസ്സിനോടൊപ്പം ഉണരുന്ന അവനെ—അഥർവന്റെ ദന്തംപോലെ—ദീപ്തൻ, സുമുഖൻ, മൂർച്ചയുള്ള പരശുവുപോലെ തീക്ഷ്ണൻ।
Mantra 9
तव त्ये अग्ने हरितो घृतस्ना रोहितास ऋज्वञ्चः स्वञ्चः । अरुषासो वृषण ऋजुमुष्का आ देवतातिमह्वन्त दस्माः ॥
ഹേ അഗ്നേ, നിന്റെ ആ ഹരിത അശ്വങ്ങൾ ഘൃതസ്നാത—ഘൃതത്തിൽ സ്നാത—ആണ്; രോഹിതവർണ്ണം, ഋജുവായി പോകുന്നവയും സുവർത്തിയുമാണ്. ആ അരുഷ, വൃഷണ, ദൃഢ-മുഷ്കന്മാരായ ദസ്മർ ദേവതാസമൂഹത്തെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു; പ്രവർത്തിയിൽ അത്ഭുതകരരാണ് അവർ।
Mantra 10
ये ह त्ये ते सहमाना अयासस्त्वेषासो अग्ने अर्चयश्चरन्ति । श्येनासो न दुवसनासो अर्थं तुविष्वणसो मारुतं न शर्धः ॥
ഹേ അഗ്നേ, നിന്റെവരായ അവർ—അയാസ, ക്ഷീണമില്ലാതെ സഹിക്കുന്നവർ—തീക്ഷ്ണതേജസ്സുള്ളവർ, അർച്ചനയുടെ ജ്വാലകളെപ്പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു. ശ്യേനങ്ങളെപ്പോലെ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് പാഞ്ഞുചേരുന്നു; തുവിഷ്വണ, മാരുത-ശർധംപോലെ ഗർജ്ജിക്കുന്നവർ, അഭിലഷിത ലാഭത്തെ തേടുന്നു।
Mantra 11
अकारि ब्रह्म समिधान तुभ्यं शंसात्युक्थं यजते व्यू धाः । होतारमग्निं मनुषो नि षेदुर्नमस्यन्त उशिजः शंसमायोः ॥
ഹേ (അഗ്നി), നീ ജ്വലിക്കുമ്പോൾ നിനക്കായി ബ്രഹ്മം (പവിത്ര വാക്ക്) നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; സ്തുതിഗാനം ഉക്തത്തെ പ്രസ്താവിക്കുന്നു, യജമാനൻ അതിനെ യഥാക്രമം വിന്യസിക്കുന്നു. മനുഷ്യർ ഹോതൃ അഗ്നിയുടെ മുമ്പിൽ ഇരുന്നു; നമസ്കരിച്ച്, ഉശിജർ—ഉത്സുക സ്തോതാക്കൾ—ആയുവിന്റെ യശസ്സിന്റെ സ്തുതിയെ തേടുന്നു.
It is a hymn to Agni asking him to rise as the sacrificial priest (Hotṛ), bring the gods to the rite, and protect the worshipper by his light that overcomes darkness.
It presents Agni as the one who ‘establishes’ or ‘sets’ the gods in the sacrifice—by kindling the fire and carrying offerings, he makes divine participation effective.
It can be recited at the start of a homa/agnihotra or any fire worship, focusing on kindling inner clarity and offering sincere intention through disciplined, truthful speech.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.