Opening the text

Sukta 4.6
Vāmadeva Gautama
Agni
Triṣṭubh (probable)
Is mantra mein Vamadev Agni ko bulate hain jo seedha aur jagrut hota hai. Agni devtaon ko yagya mein sthapit karta hai aur insani irade ko aage badhata hai. Uski akal saaf hai jo andhera tod kar roshni laati hai. Agni upasak ko gandagi aur kharabi se bachata hai. Jab Agni jalaya jata hai tab pavuk shabd banta hai. Log aadmiyon ki tarah baithe hain aur Agni ke samne namaste karte hain.
Mantra 1
ऊर्ध्व ऊ षु णो अध्वरस्य होतरग्ने तिष्ठ देवताता यजीयान् । त्वं हि विश्वमभ्यसि मन्म प्र वेधसश्चित्तिरसि मनीषाम् ॥
Agni, yagya ke pujari, hamare liye upar uth. Khade ho ja, tu devtaon ko sthapit karta hai, sabse bada yagya ke layak. Tu hamare sab vicharon ko apne mein sameta hai. Tu rishiyon ki samajh ka seedha gyaan hai, tu buddhi ko aage le jaata hai.
Mantra 2
अमूरो होता न्यसादि विक्ष्वग्निर्मन्द्रो विदथेषु प्रचेताः । ऊर्ध्वं भानुं सवितेवाश्रेन्मेतेव धूमं स्तभायदुप द्याम् ॥
Agni, jo kabhi ghabrata nahi, woh pujari logo ke beech baith gaya. Woh khushi dene wala hai, sab jagah jagrata hai. Usne apni roshni upar ki taraf uthayi, jaise Savita devta karte hain. Usne apna dhuaan aasman ki taraf khada kiya, jaise koi naap-taol kar raha ho.
Mantra 3
यता सुजूर्णी रातिनी घृताची प्रदक्षिणिद्देवतातिमुराणः । उदु स्वरुर्नवजा नाक्रः पश्वो अनक्ति सुधितः सुमेकः ॥
Agni ghee ke saath tezi se aage badh raha hai. Woh bhagwanon ke samne dakshin ki taraf ghoomega, apne poore josh mein. Woh naya janma hua hai, jaise koi mazboot ghoda. Yeh aag jeevan ko chamka deti hai aur use saaf karti hai.
Mantra 4
स्तीर्णे बर्हिषि समिधाने अग्ना ऊर्ध्वो अध्वर्युर्जुजुषाणो अस्थात् । पर्यग्निः पशुपा न होता त्रिविष्ट्येति प्रदिव उराणः ॥
Jab aag jal rahi hoti hai, barabar bichhe hue ghaas par pujari khada ho jata hai. Woh apni seva swikar karta hai. Agni charon taraf ghoomta hai, jeevan ki raksha karta hua. Woh tez ho ke aasman ki unchaiyon tak pahunch jata hai.
Mantra 5
परि त्मना मितद्रुरेति होताग्निर्मन्द्रो मधुवचा ऋतावा । द्रवन्त्यस्य वाजिनो न शोका भयन्ते विश्वा भुवना यदभ्राट् ॥
Agni apni marzi se charon taraf ghoomta hai. Woh pujari hai, khushi dene wala hai, uski baatein meethi hain, woh sach ka palan karta hai. Jab woh jalata hai to dukh bhaag jate hain, jaise darawe ghode bhaag jate hain. Saari duniya usse darne lagti hai.
Mantra 6
भद्रा ते अग्ने स्वनीक संदृग्घोरस्य सतो विषुणस्य चारुः । न यत्ते शोचिस्तमसा वरन्त न ध्वस्मानस्तन्वी रेप आ धुः ॥
Agni, tumhara chehra bahut achha lagta hai. Bhaale darr aur bikhra hua maahaul ho, phir bhi tum acche dikhte ho. Jab tumhari aag andhere mein nahi phansi hoti, tab koi bura taakat shareer ko ganda nahi kar sakti.
Mantra 7
न यस्य सातुर्जनितोरवारि न मातरापितरा नू चिदिष्टौ । अधा मित्रो न सुधितः पावकोऽग्निर्दीदाय मानुषीषु विक्षु ॥
Kisi ne bhi Agni ki raaste nahi roki. Na uske baap ne, na maa-baap ne. Woh aise chale jaise Mitra apni jagah pakad ke. Yeh Agni logon ke beech chamka aur sabko saaf karta hai.
Mantra 8
द्विर्यं पञ्च जीजनन्त्संवसानाः स्वसारो अग्निं मानुषीषु विक्षु । उषर्बुधमथर्यो न दन्तं शुक्रं स्वासं परशुं न तिग्मम् ॥
Paanch behne milkar Agni ko paida kiye. Yeh do baar hua, logon ke beech mein. Yeh Agni subah ke saath uthta hai. Woh chamakta hai jaise koi daant, aur tez hai jaise koi bhaala.
Mantra 9
तव त्ये अग्ने हरितो घृतस्ना रोहितास ऋज्वञ्चः स्वञ्चः । अरुषासो वृषण ऋजुमुष्का आ देवतातिमह्वन्त दस्माः ॥
Agni, tumhaare paas ache ghode hain. Woh ghee mein nahaye hain, laal rang ke hain, aur seedhi raaste chalte hain. Woh tez aur taqatwar hain. Woh devtaon ko bulate hain aur accha kaam karte hain.
Mantra 10
ये ह त्ये ते सहमाना अयासस्त्वेषासो अग्ने अर्चयश्चरन्ति । श्येनासो न दुवसनासो अर्थं तुविष्वणसो मारुतं न शर्धः ॥
Agni, tumhaare woh log kabhi thakte nahi. Woh aag ki tarah chamakte hain aur gaate rehte hain. Woh baaz ki tarah apna maqsad pakadne ke peeche lag jaate hain. Woh zor se chillate hain jaise badal garaj rahe ho.
Mantra 11
अकारि ब्रह्म समिधान तुभ्यं शंसात्युक्थं यजते व्यू धाः । होतारमग्निं मनुषो नि षेदुर्नमस्यन्त उशिजः शंसमायोः ॥
Jab Agni jalaya jata hai, tab uske liye shabd banaya jata hai. Stuti ka gaana gunaata hai aur yajna karne wala use sahi jagah rakhta hai. Log Agni ke aage baith gaye hain, jise hota kehte hain. Sab jhuk ke puja kar rahe hain, woh log jo stuti chahte hain.
It is a hymn to Agni asking him to rise as the sacrificial priest (Hotṛ), bring the gods to the rite, and protect the worshipper by his light that overcomes darkness.
It presents Agni as the one who ‘establishes’ or ‘sets’ the gods in the sacrifice—by kindling the fire and carrying offerings, he makes divine participation effective.
It can be recited at the start of a homa/agnihotra or any fire worship, focusing on kindling inner clarity and offering sincere intention through disciplined, truthful speech.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.