
Sukta 4.6
Vāmadeva Gautama
Agni
Triṣṭubh (probable)
ಈ ಸ್ತೋತ್ರವು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನಿಂತು ಜಾಗೃತನಾದ ಹೋತೃನಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತದೆ; ಯಜ್ಞಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಮಾನವರ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು (ಮನ್ಮನ್) ವಿವೇಕಬುದ್ಧಿಯ (ಮನೀಷಾ) ಮೂಲಕ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸುವವನಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಮದೇವನು ಅಗ್ನಿಯ ಶುಭ, ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶಮಾನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅದು ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ, ಆರಾಧಕನನ್ನು ಅಪವಿತ್ರತೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವಾಗ ಬ್ರಹ್ಮನ್ (ಪವಿತ್ರ ಉಚ್ಚಾರ) ರಚನೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆರಾಧಕರು ಯಾಜಕಾಗ್ನಿಯ ಮುಂದೆ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಆಸೀನರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
Mantra 1
ऊर्ध्व ऊ षु णो अध्वरस्य होतरग्ने तिष्ठ देवताता यजीयान् । त्वं हि विश्वमभ्यसि मन्म प्र वेधसश्चित्तिरसि मनीषाम् ॥
ನಮ್ಮಿಗಾಗಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಏಳು, ಹೇ ಅಧ್ವರ-ಯಜ್ಞದ ಹೋತೃ; ಹೇ ಅಗ್ನೇ, ದೇವತಾತಾ (ದೇವಸ್ಥಾಪಕ), ಅತಿ ಯಜ್ಯ, ನಿಂತುಕೋ. ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ನಮ್ಮ ಸಮಸ್ತ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತೀ; ಹೇ ವೇಧಸ್, ನೀನು ಪ್ರೇರಿತರ ಮಣೀಷೆಯ ವಿವೇಕಿ ಚಿತ್ತ—ಅರ್ಥಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವವನು.
Mantra 2
अमूरो होता न्यसादि विक्ष्वग्निर्मन्द्रो विदथेषु प्रचेताः । ऊर्ध्वं भानुं सवितेवाश्रेन्मेतेव धूमं स्तभायदुप द्याम् ॥
ಅಮೂಢ ಹೋತೃ ಜನಸಮೂಹಗಳ ನಡುವೆ ಆಸನಗ್ರಹಣ ಮಾಡಿದನು; ಮಂದನಾದ ಅಗ್ನಿ ವಿದಥಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚೇತಸ್—ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಜಾಗೃತ—ಇದ್ದಾನೆ. ಸವಿತೃನಂತೆ ತನ್ನ ಕಿರಣವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿದನು; ಮಾಪಕನಂತೆ ತನ್ನ ಧೂಮವನ್ನು ದ್ಯೌವಿನ ಕಡೆಗೆ ತಡೆದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದನು.
Mantra 3
यता सुजूर्णी रातिनी घृताची प्रदक्षिणिद्देवतातिमुराणः । उदु स्वरुर्नवजा नाक्रः पश्वो अनक्ति सुधितः सुमेकः ॥
ಅಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾ, ಸುವೇಗದಿಂದ, ಘೃತಮಯ ಪಥವಿರುವ ದಾತೆಯಂತೆ, ಅವನು ಉತ್ಸಾಹದಲ್ಲಿ ದೇವತಾಗಣವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣಾವರ್ತವಾಗಿ ಪರಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ನವಜಾತ ಸಮಿಧೆಯನ್ನು ಬಲಿಷ್ಠ ಅಶ್ವದಂತೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತುತ್ತಾನೆ; ಸುಸ್ಥಿತ, ಸುಮೇಳಿತ (ಅಗ್ನಿ) ಪಶುವನ್ನು—ದೇಹಧಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು—ಅಭಿಷೇಕಿಸಿ ಪ್ರಕಾಶಮಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
Mantra 4
स्तीर्णे बर्हिषि समिधाने अग्ना ऊर्ध्वो अध्वर्युर्जुजुषाणो अस्थात् । पर्यग्निः पशुपा न होता त्रिविष्ट्येति प्रदिव उराणः ॥
ಹಾಸಿದ ಬರ್ಹಿಷಿನ ಮೇಲೆ, ಅಗ್ನಿ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿದಾಗ, ಅಧ್ವರ್ಯು ಮೇಲೇಳುತ್ತಾನೆ—ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಾ. ಅಗ್ನಿ ಪ್ರಾಣರಕ್ಷಕನಾಗಿ, ಹೋತೃನಾಗಿ, ಸುತ್ತಲೂ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ; ತ್ರಿವಿಷ್ಟಿ ಆಸನದ ಕಡೆಗೆ, ಉರಾಣ—ಉತ್ಸುಕ—ಆಗಿ, ದಿವ್ಯದ ಉನ್ನತ ಲೋಕಗಳತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
Mantra 5
परि त्मना मितद्रुरेति होताग्निर्मन्द्रो मधुवचा ऋतावा । द्रवन्त्यस्य वाजिनो न शोका भयन्ते विश्वा भुवना यदभ्राट् ॥
ಅವನು ತನ್ನ ಸ್ವಧರ್ಮದಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪರಿವ್ರಜಿಸುತ್ತಾನೆ—ಹೋತಾ ಅಗ್ನಿ, ಆನಂದಮಯ, ಮಧುರವಚನ, ಋತವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು. ಅವನ ಮುಂದೆ ಶೋಕಗಳು ಹೊಡೆದು ಓಡಿಸಿದ ಕುದುರೆಗಳಂತೆ ಓಡಿ ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ; ಅವನು ಜ್ವಲಿಸಿದಾಗ ಸರ್ವ ಭುವನಗಳು ಭಯಪಡುವವು.
Mantra 6
भद्रा ते अग्ने स्वनीक संदृग्घोरस्य सतो विषुणस्य चारुः । न यत्ते शोचिस्तमसा वरन्त न ध्वस्मानस्तन्वी रेप आ धुः ॥
ಹೇ ಅಗ್ನಿ, ಸ್ವನೀಕ, ನಿನ್ನ ಸ್ವಮುಖ ದರ್ಶನವು ಮಂಗಳಕರ—ಭಯಂಕರ ಮತ್ತು ವಿಭಕ್ತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಮನೋಹರ. ನಿನ್ನ ಶೋಚಿಸ್ ಅಂಧಕಾರದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಡದಾಗ, ಧ್ವಂಸಕ ಶಕ್ತಿಗಳು ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಅಪವಿತ್ರತೆ (ರೇಪ) ಯನ್ನು ಎರಚಲಾರವು.
Mantra 7
न यस्य सातुर्जनितोरवारि न मातरापितरा नू चिदिष्टौ । अधा मित्रो न सुधितः पावकोऽग्निर्दीदाय मानुषीषु विक्षु ॥
ಯಾರ ಜಯಗಾಮಿ ಚಲನೆಯನ್ನು ಯಾರೂ ತಡೆಯಲಿಲ್ಲ—ಜನಕನೂ ಅಲ್ಲ, ಮಾತಾ-ಪಿತರೂ ಅಲ್ಲ, ಅವರ ಆಯ್ದ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ. ನಂತರ, ಸುಸ್ಥಾಪಿತ ಮಿತ್ರನಂತೆ, ಶುದ್ಧಿಕಾರಕ ಅಗ್ನಿ ಮಾನವ ಕುಲಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.
Mantra 8
द्विर्यं पञ्च जीजनन्त्संवसानाः स्वसारो अग्निं मानुषीषु विक्षु । उषर्बुधमथर्यो न दन्तं शुक्रं स्वासं परशुं न तिग्मम् ॥
ಒಂದೇ ಸಂವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ ಎರಡು ಬಾರಿ ಐದು ಸಹೋದರಿಯರು—ಸ್ವಸಾರರು—ಮಾನವ ಕುಲಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಜನ್ಮಗೊಳಿಸಿದರು; ಉಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಜಾಗ್ರತವಾಗುವ ಅವನನ್ನು—ಅಥರ್ವಣನ ದಂತದಂತೆ—ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಸುಮುಖ, ಮತ್ತು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಪರಶುವಿನಂತೆ ಧಾರೆಯುಳ್ಳವನು।
Mantra 9
तव त्ये अग्ने हरितो घृतस्ना रोहितास ऋज्वञ्चः स्वञ्चः । अरुषासो वृषण ऋजुमुष्का आ देवतातिमह्वन्त दस्माः ॥
ಹೇ ಅಗ್ನಿ, ನಿನ್ನ ಆ ಹರಿತ ಅಶ್ವಗಳು ಘೃತಸ್ನಾತ—ಘೃತದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತ—ಇವೆ; ರೋಹಿತವರ್ಣ, ಋಜುವಾಗಿ ಸಾಗುವ ಮತ್ತು ಸುವರ್ತಿಯಾದವು. ಆ ಅರುಷ, ವೃಷಣ, ದೃಢ-ಮುಷ್ಕವಂತ ದಸ್ಮರು ದೇವತಾಗಣದ ಸೇನೆಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತರು ಅವರು।
Mantra 10
ये ह त्ये ते सहमाना अयासस्त्वेषासो अग्ने अर्चयश्चरन्ति । श्येनासो न दुवसनासो अर्थं तुविष्वणसो मारुतं न शर्धः ॥
ಹೇ ಅಗ್ನಿ, ನಿನ್ನವರಾದ ಆವರು—ಅಯಾಸ, ಅಶ್ರಾಂತ ಸಹನಶೀಲರು—ತೀವ್ರ ತೇಜಸ್ವಿಗಳು, ಅರ್ಚನೆಯ ಜ್ವಾಲೆಗಳಂತೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶ್ಯೇನಗಳಂತೆ ಗುರಿಯತ್ತ ಧಾವಿಸುತ್ತಾರೆ; ತುವಿಷ್ವಣ, ಮಾರುತ-ಶರ್ಧದಂತೆ ಘೋಷಿಸುವವರು, ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ಲಾಭವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ।
Mantra 11
अकारि ब्रह्म समिधान तुभ्यं शंसात्युक्थं यजते व्यू धाः । होतारमग्निं मनुषो नि षेदुर्नमस्यन्त उशिजः शंसमायोः ॥
ಹೇ (ಅಗ್ನಿ), ನೀನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವಾಗ ನಿನಗಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮ (ಪವಿತ್ರ ವಾಣಿ) ರಚಿತವಾಗಿದೆ; ಸ್ತುತಿಗೀತವು ಉಕ್ಥವನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ, ಯಜಮಾನನು ಅದನ್ನು ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯರು ಹೋತೃ ಅಗ್ನಿಯ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ; ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾ, ಉಶಿಜರು—ಉತ್ಸುಕ ಸ್ತುತಿಕಾರರು—ಆಯುವಿನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.
Agni is urged to rise and stand as the Hotṛ of the sacrifice, the one who ‘installs’ the gods and makes offering possible (4.6.1).
Agni is praised as the all-encompassing intelligence of prayer and as a luminous, auspicious vision that is not hemmed in by darkness; his light prevents corruption and defilement from settling on the worshipper (e.g., 4.6.6).
The hymn’s core revelation is Agni as both ritual priest and inner discernment—fire as the power that carries manīṣā forward and defeats tamas, making the rite efficacious.
The brahman (sacred word) is ‘fashioned’ as Agni is kindled; humans sit before him in reverence, completing the orderly offering and praise (4.6.11).
devatātā yajīyān
भद्रा ते अग्ने स्वनीक संदृग्घोरस्य सतो विषुणस्य चारुः । न यत्ते शोचिस्तमसा वरन्त न ध्वस्मानस्तन्वी रेप आ धुः ॥akāri brahma
It is a hymn to Agni asking him to rise as the sacrificial priest (Hotṛ), bring the gods to the rite, and protect the worshipper by his light that overcomes darkness.
It presents Agni as the one who ‘establishes’ or ‘sets’ the gods in the sacrifice—by kindling the fire and carrying offerings, he makes divine participation effective.
It can be recited at the start of a homa/agnihotra or any fire worship, focusing on kindling inner clarity and offering sincere intention through disciplined, truthful speech.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.