
Sukta 3.62
Viśvāmitra Gāthina (RV 3.62 traditionally Viśvāmitra)
Triṣṭubh (common in 3.62; confirm by scan)
ഋഗ്വേദം 3.62 ഒരു സ്തുതി-സൂക്തമാണ്; ഇതിൽ പ്രധാനമായി ഇന്ദ്ര–വരുണരുടെ ദ്വന്ദ്വാധിപത്യവും ശക്തിയും ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു—വിജയശക്തി ധാർമ്മിക-കോസ്മിക ക്രമത്തോടൊപ്പം ചേർന്ന്—സഖാക്കളെ സംരക്ഷിക്കാനും, വൈരസമ്മർദ്ദങ്ങളെ ജയിക്കാനും, സമൂഹത്തിന് പൂർണ്ണത നൽകുന്ന ദേവന്മാരുടെ പ്രസിദ്ധ “മഹിമ” പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും. ഈ സൂക്തത്തിനുള്ളിൽ സവിതൃ ദേവനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന പ്രശസ്തമായ ഗായത്രി മന്ത്രം (3.62.10) ഉൾപ്പെടുന്നു; അത് ബുദ്ധിയുടെ പ്രകാശത്തിലേക്ക് സൂക്തത്തെ അന്തർമുഖമാക്കി, ബാഹ്യവിജയവും അന്തർസന്മാർഗ്ഗ-നേതൃത്വവും രണ്ടും ഋത (സത്യ-ക്രമം) കീഴിൽ ഒരേ നുകത്തിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 1
इमा उ वां भृमयो मन्यमाना युवावते न तुज्या अभूवन् । क्व त्यदिन्द्रावरुणा यशो वां येन स्मा सिनं भरथः सखिभ्यः ॥
ഈ അശാന്തശക്തികൾ തങ്ങളേ ശക്തരെന്ന് കരുതിയെങ്കിലും, എപ്പോഴും യുവശക്തിയുള്ള നിങ്ങളെ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആക്രമിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ഹേ ഇന്ദ്ര–വരുൺ, നിങ്ങളുടെ ആ യശസ് എവിടെയാണ്—അതുകൊണ്ടാണ് നിങ്ങൾ ഞങ്ങളിലുള്ള സഖികൾക്കായി ജയകരമായ സമ്പൂർണ്ണത (സിന) കൊണ്ടുവന്നിരുന്നത്?
Mantra 2
अयमु वां पुरुतमो रयीयञ्छश्वत्तममवसे जोहवीति । सजोषाविन्द्रावरुणा मरुद्भिर्दिवा पृथिव्या शृणुतं हवं मे ॥
ഈ (ഋഷി) നിലനിൽക്കുന്ന സമ്പത്തിനായി, ദീർഘകാല സഹായത്തിനായി, നിങ്ങളിരുവരെയും അത്യന്തം സമൃദ്ധമായി ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. ഹേ ഇന്ദ്ര–വരുൺ, മരുതുകളോടൊപ്പം, ദ്യൗവും പൃഥ്വിയും നിന്നു, എന്റെ ഹവൻ-വിളി കേൾക്കുക.
Mantra 3
अस्मे तदिन्द्रावरुणा वसु ष्यादस्मे रयिर्मरुतः सर्ववीरः । अस्मान्वरूत्रीः शरणैरवन्त्वस्मान्होत्रा भारती दक्षिणाभिः ॥
ഹേ ഇന്ദ്ര–വരുൺ, ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് ആ മംഗലം സ്ഥാപിതമാകട്ടെ; ഹേ മരുതുകളേ, സർവ്വവീരസമ്പന്നമായ സമൃദ്ധി ഞങ്ങളിലുണ്ടാകട്ടെ. രക്ഷകിമാർ ആശ്രയങ്ങളാൽ ഞങ്ങളെ കാക്കട്ടെ; ഹോത്രാ ഭാരതി ദക്ഷിണകളാൽ—യോഗ്യാർപ്പണത്തിന്റെ ദാനങ്ങളാൽ—ഞങ്ങളെ താങ്ങട്ടെ.
Mantra 4
बृहस्पते जुषस्व नो हव्यानि विश्वदेव्य । रास्व रत्नानि दाशुषे ॥
ഹേ ബൃഹസ്പതേ, സർവ്വദേവമയനായേ, ഞങ്ങളുടെ ഹവ്യങ്ങൾ പ്രസാദത്തോടെ സ്വീകരിക്കണമേ; ദാനം ചെയ്യുന്ന ദാശുഷനു രത്നധനങ്ങൾ ദയചെയ്യണമേ.
Mantra 5
शुचिमर्कैर्बृहस्पतिमध्वरेषु नमस्यत । अनाम्योज आ चके ॥
ശുചിയായ അർക്കങ്ങളാൽ അധ്വരങ്ങളിൽ ബൃഹസ്പതിയെ നമസ്കരിക്കുവിൻ; അവൻ അനാമ്യോജസ്—വളയാത്ത, വിഫലമാകാത്ത ശക്തി—സജ്ജമാക്കിയിരിക്കുന്നു.
Mantra 6
वृषभं चर्षणीनां विश्वरूपमदाभ्यम् । बृहस्पतिं वरेण्यम् ॥
ജനങ്ങളുടെ വൃഷഭൻ, വിശ്വരൂപൻ, അദാഭ്യൻ—അങ്ങനെയുള്ള വരണീയനായ ബൃഹസ്പതിയെ ഞങ്ങൾ വരിക്കുന്നു.
Mantra 7
इयं ते पूषन्नाघृणे सुष्टुतिर्देव नव्यसी । अस्माभिस्तुभ्यं शस्यते ॥
ഹേ പൂഷൻ, ആഘൃണേ (പ്രഭാമയനേ), ഇതാ ഞങ്ങളാൽ നിനക്കായി അർപ്പിക്കപ്പെടുന്ന പുതുതും സുനിർമ്മിതവുമായ സ്തുതി; അത് നിനക്കായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു.
Mantra 8
तां जुषस्व गिरं मम वाजयन्तीमवा धियम् । वधूयुरिव योषणाम् ॥
ബലവും സമൃദ്ധിയും വർധിപ്പിക്കുന്ന എന്റെ ഈ വാണിയെ സ്വീകരിക്കണമേ; ഞങ്ങളുടെ ധിയിലേക്കും (അന്തര്ദൃഷ്ടിയിലേക്കും) അവതിരിക്കണമേ—വരൻ കന്യയിലേക്കു ആകർഷിതനാകുന്നതുപോലെ.
Mantra 9
यो विश्वाभि विपश्यति भुवना सं च पश्यति । स नः पूषाविता भुवत् ॥
ജാഗ്രതദൃഷ്ടിയാൽ സർവ്വഭുവനങ്ങളെയും കാണുകയും ലോകങ്ങളെ ഒരൊറ്റ ദർശനത്തിൽ ഏകീകരിച്ചു കാണുകയും ചെയ്യുന്നവൻ—ആ പൂഷൻ ഞങ്ങൾക്ക് രക്ഷകനും മാർഗ്ഗദർശകനും ആകട്ടെ.
Mantra 10
तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात् ॥
സവിതൃദേവന്റെ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠവും വരണീയവുമായ തേജസ്സായ ഭർഗ്ഗത്തെ ഞങ്ങൾ ധ്യാനിക്കുന്നു; അവൻ നമ്മുടെ ധിയുകളെ—അന്തര്ദൃഷ്ടിയും വിവേകവും—പ്രേരിപ്പിച്ച് മുന്നോട്ടു നയിക്കട്ടെ.
Mantra 11
देवस्य सवितुर्वयं वाजयन्तः पुरंध्या । भगस्य रातिमीमहे ॥
ശക്തിയുടെ സമൃദ്ധികളെ മുന്നോട്ടു തള്ളിക്കൊണ്ടു, അന്തർനഗരം പണിയുന്ന പുരന്ധി-ധിയോടെ, സവിതൃദേവനിൽ നിന്നു ഭഗന്റെ ദാനം ഞങ്ങൾ അപേക്ഷിക്കുന്നു.
Mantra 12
देवं नरः सवितारं विप्रा यज्ञैः सुवृक्तिभिः । नमस्यन्ति धियेषिताः ॥
യജ്ഞത്താലും നന്നായി രൂപപ്പെടുത്തിയ സ്തുതി-വാക്കുകളാലും, അന്വേഷകമനസ്സുള്ള മനുഷ്യർ—വിപ്രർ—സവിതൃദേവനെ ആരാധിക്കുന്നു; പ്രചോദിതമായ ധിയാൽ നയിക്കപ്പെട്ട് അവർ നമസ്കരിക്കുന്നു.
Mantra 13
सोमो जिगाति गातुविद्देवानामेति निष्कृतम् । ऋतस्य योनिमासदम् ॥
സോമൻ പാതകളെ അറിയുന്നവനായി മുന്നേറുന്നു; ദേവന്മാർ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്ന നിർഗമന-ദ്വാരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; ഋതത്തിന്റെ യോനിയിൽ—സത്യ-ക്രമത്തിന്റെ സ്വന്തം മൂലാധാരത്തിൽ—ആസനം ഏറ്റെടുക്കുന്നു.
Mantra 14
सोमो अस्मभ्यं द्विपदे चतुष्पदे च पशवे । अनमीवा इषस्करत् ॥
ഞങ്ങൾക്കായി—ദ്വിപദത്തിനും ചതുഷ്പദത്തിനും, എല്ലാ പശു/ജീവശക്തികൾക്കും—സോമൻ പോഷണധാരകളെ അനാമീവ, ഹാനിയും വിഭജനവും ഇല്ലാത്തവയാക്കട്ടെ.
Mantra 15
अस्माकमायुर्वर्धयन्नभिमातीः सहमानः । सोमः सधस्थमासदत् ॥
ഞങ്ങളുടെ ആയുസ്സിനെ വർധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, ശത്രുത്വമുള്ള അഭിമാതികളെ സഹിച്ച് ജയിച്ചുകൊണ്ട്, സോമൻ സധസ്ഥമായ പൊതുവായ ആധാരത്തിൽ ആസനം ഏറ്റെടുക്കുന്നു—ഞങ്ങളിലൊരു സ്ഥിരാധാരമായി പ്രതിഷ്ഠിതനാകുന്നു.
Mantra 16
आ नो मित्रावरुणा घृतैर्गव्यूतिमुक्षतम् । मध्वा रजांसि सुक्रतू ॥
ഹേ മിത്ര-വരുണന്മാരേ! ഘൃതത്തിന്റെ ദീപ്തിയോടെ ഞങ്ങളിലേക്കു വരുവിൻ; ഗവ്യൂതി—കിരണങ്ങളിലേക്കു നയിക്കുന്ന പഥം—ഞങ്ങൾക്കായി തുറന്നുതരുവിൻ. ഹേ സുകൃതൂ, മധുരമായ മധുവാൽ രജാംസി—അന്തരിക്ഷവ്യാപ്തികൾ—നിറയ്ക്കുവിൻ.
Mantra 17
उरुशंसा नमोवृधा मह्ना दक्षस्य राजथः । द्राघिष्ठाभिः शुचिव्रता ॥
ഹേ ഉരുശംസാ, നമോവൃധാ! മഹിമയാൽ നിങ്ങൾ ദക്ഷന്റെ രാജ്യമേൽ രാജിക്കുന്നു; ഹേ ശുചിവ്രതാ, നിങ്ങളുടെ ദ്രാഘിഷ്ഠാ—ദൂരവ്യാപകമായ ശക്തികളോടെ.
Mantra 18
गृणाना जमदग्निना योनावृतस्य सीदतम् । पातं सोममृतावृधा ॥
ജമദഗ്നിയാൽ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട്, നിങ്ങൾ ഋതത്തിന്റെ യോനിയിൽ ഇരിക്കുവിൻ; ഹേ ഋതാവൃധാ, സോമം പാനം ചെയ്വിൻ.
The hymn opens by noting that turbulent forces cannot truly assail the ever-youthful power of the gods, then asks where the former, famed glory of Indra–Varuṇa has gone (a call for renewed divine help).
Petitions expand from protection and victory to the restoration of prosperity and right-guided companionship; the hymn increasingly frames success as grounded in Ṛta rather than mere force.
The insertion of the Gāyatrī mantra (3.62.10) crystallizes the inner secret: divine splendor (bharga) must illumine and impel the mind (dhī) for right action and true victory.
The close returns to ritual immediacy—inviting the gods to sit in the ‘womb of Ṛta’ and drink Soma—ending with a seal of truth-order and a communal tone of praise and support.
kva tyad indrāvaruṇā yaśo vām
tat savitur vareṇyaṃ ... dhiyo yo naḥ pracodayāt
गृणाना जमदग्निना योनावृतस्य सीदतम् । पातं सोममृतावृधा ॥Because the hymn seeks both kinds of divine help at once: Indra’s power to overcome obstacles and Varuṇa’s guardianship of Ṛta (truth, right order). Together they represent strength guided by law and conscience.
Vedic sūktas can include a key verse to another deity when it serves the hymn’s purpose. Here Savitṛ’s light is invoked to purify and propel the intellect, so outer success and inner right-guidance remain aligned with Ṛta.
Recite a short selection: begin with 3.62.1 as a prayer for protection and renewed strength, then chant 3.62.10 for clarity of mind, and end with a closing verse like 3.62.18 as an offering of gratitude and commitment to truth.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.