Rig Veda Sukta 62
Mandala 3Sukta 6218 Mantras

Sukta 62

Sukta 3.62

Rishi

Viśvāmitra Gāthina (RV 3.62 traditionally Viśvāmitra)

Devata

Indra–Varuṇa (dual)

Chandas

Triṣṭubh (common in 3.62; confirm by scan)

ઋગ્વેદ 3.62 એક સ્તુતિસૂક્ત છે, જેમાં મુખ્યત્વે ઇન્દ્ર–વરુણની યુગલ સત્તા અને શક્તિને આવાહન કરવામાં આવે છે—વિજયબળને નૈતિક-બ્રહ્માંડિય વ્યવસ્થા સાથે જોડીને—મિત્રોને રક્ષા કરવા, શત્રુદબાણોને પરાજિત કરવા, અને દેવોની પ્રસિદ્ધ “કીર્તિ”ને પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે, જે સમુદાયમાં પૂર્ણતા લાવે છે. આ સૂક્તમાં પ્રસિદ્ધ ગાયત્રી મંત્ર (3.62.10) સવિતૃને સમર્પિત છે, જે સ્તુતિને આંતરિક દિશામાં વાળી બુદ્ધિના પ્રકાશન તરફ દોરી જાય છે; તેથી બાહ્ય વિજય અને આંતરિક સદ્માર્ગદર્શન બંને ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા) હેઠળ એકસાથે જોડાય છે.

Mantras

Mantra 1

इमा उ वां भृमयो मन्यमाना युवावते न तुज्या अभूवन् । क्व त्यदिन्द्रावरुणा यशो वां येन स्मा सिनं भरथः सखिभ्यः ॥

આ ઉદ્વેગી બળો પોતાને બળવાન માનતા હતા, છતાં યુવાન બળવત્તા ધરાવતા તમારે સાચે આઘાત કરી શક્યા નહીં. હે ઇન્દ્ર–વરુણ, તમારું તે યશ ક્યાં છે—જેના બળે તમે અમારા સખાઓ માટે વિજયદાયી પૂર્ણતા (સિન) લાવતા હતા?

Mantra 2

अयमु वां पुरुतमो रयीयञ्छश्वत्तममवसे जोहवीति । सजोषाविन्द्रावरुणा मरुद्भिर्दिवा पृथिव्या शृणुतं हवं मे ॥

આ (ઋષિ) અવિનાશી ધન માટે, સ્થિર સહાય માટે, તમને બંનેને અતિ પ્રચુર રીતે આહ્વાન કરે છે. હે ઇન્દ્ર–વરુણ, મરુતો સાથે, દ્યૌ અને પૃથ્વીમાંથી, મારી હવન-પોકાર સાંભળો.

Mantra 3

अस्मे तदिन्द्रावरुणा वसु ष्यादस्मे रयिर्मरुतः सर्ववीरः । अस्मान्वरूत्रीः शरणैरवन्त्वस्मान्होत्रा भारती दक्षिणाभिः ॥

હે ઇન્દ્ર–વરુણ, અમામાં તે કલ્યાણ સ્થિર થાઓ; હે મરુતો, અમામાં સર્વવીર સમૃદ્ધિ રહે. રક્ષિકાઓ આશ્રયોથી અમને રક્ષે; અને હોત્રા ભારતી દક્ષિણાઓ—યોગ્ય અર્પણના દાનો—થી અમને ધારણ કરે.

Mantra 4

बृहस्पते जुषस्व नो हव्यानि विश्वदेव्य । रास्व रत्नानि दाशुषे ॥

હે બૃહસ્પતે, સર્વદેવમય, અમારા હવ્યોને પ્રસન્નતાથી સ્વીકારો; દાન આપનાર દાશુષને રત્ન-ધનો અર્પો.

Mantra 5

शुचिमर्कैर्बृहस्पतिमध्वरेषु नमस्यत । अनाम्योज आ चके ॥

શુચિ અર્કો વડે અધ્વરોમાં બૃહસ્પતિને નમસ્કાર કરો; કારણ કે તેણે અણનમતું ઓજ—અવિફળ શક્તિ—તૈયાર કરી છે.

Mantra 6

वृषभं चर्षणीनां विश्वरूपमदाभ्यम् । बृहस्पतिं वरेण्यम् ॥

ચર્ષણીઓનો વૃષભ, વિશ્વરૂપ અને અદાભ્ય—એવા વરેનીય બૃહસ્પતિને અમે પસંદ કરીએ છીએ.

Mantra 7

इयं ते पूषन्नाघृणे सुष्टुतिर्देव नव्यसी । अस्माभिस्तुभ्यं शस्यते ॥

હે પૂષન, આઘૃણે (પ્રભામય), આ અમારી તરફથી તને અર્પિત નવી અને સુઘડ સ્તુતિ છે; તે તને ઉદ્દેશીને ઉચ્ચારાય છે.

Mantra 8

तां जुषस्व गिरं मम वाजयन्तीमवा धियम् । वधूयुरिव योषणाम् ॥

મારી આ વાણી—જે બળ અને સમૃદ્ધિ વધારનારી છે—તેને સ્વીકાર; અને અમારી ધીમાં (અંતર્દૃષ્ટિમાં) પણ અવતર, જાણે વર કન્યા તરફ આકર્ષાય તેમ.

Mantra 9

यो विश्वाभि विपश्यति भुवना सं च पश्यति । स नः पूषाविता भुवत् ॥

જે સર્વ ભૂવનને જાગૃત દૃષ્ટિથી નિહાળે છે અને લોકોને એક જ દર્શનમાં સમાવીને જુએ છે—એ પૂષન અમારા માટે રક્ષક અને માર્ગદર્શક બને.

Mantra 10

तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात् ॥

અમે સવિતૃદેવના સર્વોત્કૃષ્ટ, વરણીય તેજ—ભર્ગ—નું ધ્યાન કરીએ છીએ; તે અમારી ધિઓ, અંતર્દૃષ્ટિ અને વિવેકને પ્રેરિત કરી આગળ ધપાવે.

Mantra 11

देवस्य सवितुर्वयं वाजयन्तः पुरंध्या । भगस्य रातिमीमहे ॥

અમે, બળની સમૃદ્ધિઓને આગળ ધપાવતા, આંતરિક નગરી રચનારી પુરંધિ-ધિયા સાથે, સવિતૃદેવ પાસેથી ભગનો દાન માગીએ છીએ.

Mantra 12

देवं नरः सवितारं विप्रा यज्ञैः सुवृक्तिभिः । नमस्यन्ति धियेषिताः ॥

યજ્ઞ અને સુઘડ સ્તુતિ-વાણીથી, શોધક મનવાળા નરો—વિપ્રો—સવિતૃ દેવને ઉપાસે છે; પ્રેરિત ધીથી ચલિત થઈ તેઓ નમસ્કાર કરે છે.

Mantra 13

सोमो जिगाति गातुविद्देवानामेति निष्कृतम् । ऋतस्य योनिमासदम् ॥

સોમ માર્ગોનો જાણકાર બની આગળ વધે છે; દેવોના નિર્ધારિત નિષ્ક્રમણ-દ્વાર તરફ જાય છે; ઋતના યોનિમાં—સત્ય-વ્યવસ્થાના પોતાના મૂળ આધારસ્થાને—આસન ગ્રહણ કરે છે.

Mantra 14

सोमो अस्मभ्यं द्विपदे चतुष्पदे च पशवे । अनमीवा इषस्करत् ॥

અમારા માટે—દ્વિપદ અને ચતુષ્પદ માટે, સર્વ પશ્વો/જીવશક્તિઓ માટે—સોમ પોષણની ધારાઓને અનામીવા, અહિત અને વિભાજનથી મુક્ત, કરે.

Mantra 15

अस्माकमायुर्वर्धयन्नभिमातीः सहमानः । सोमः सधस्थमासदत् ॥

અમારું આયુ વધારતો, શત્રુભાવની અભિમાતિઓને સહન કરી જીતતો, સોમ સામાન્ય આધારસ્થાન (સધસ્થ) માં આસન ગ્રહણ કરે છે—અમામાં સ્થિર આધારરૂપે પ્રતિષ્ઠિત થાય છે.

Mantra 16

आ नो मित्रावरुणा घृतैर्गव्यूतिमुक्षतम् । मध्वा रजांसि सुक्रतू ॥

હે મિત્ર અને વરુણ! ઘૃતના તેજ સાથે અમારી પાસે આવો; ગવ્યૂતિ—કિરણો તરફ લઈ જતો માર્ગ—અમારા માટે ઉઘાડો. હે સુક્રતૂ, મધુર મધથી રજાંસિ—અંતરિક્ષના વિસ્તારો—ભરી દો.

Mantra 17

उरुशंसा नमोवृधा मह्ना दक्षस्य राजथः । द्राघिष्ठाभिः शुचिव्रता ॥

હે ઉરુશંસા, નમોવૃધા! મહિમાથી તમે દક્ષના રાજ્યમાં રાજ કરો છો; હે શુચિવ્રતા, તમારી દ્રાઘિષ્ઠા—દૂર સુધી પહોંચતી શક્તિઓ—સાથે.

Mantra 18

गृणाना जमदग्निना योनावृतस्य सीदतम् । पातं सोममृतावृधा ॥

જમદગ્નિ દ્વારા સ્તુત થઈ, તમે ઋતના યોનિમાં બેસો; હે ઋતાવૃધા, સોમ પીઓ.

Frequently Asked Questions

Because the hymn seeks both kinds of divine help at once: Indra’s power to overcome obstacles and Varuṇa’s guardianship of Ṛta (truth, right order). Together they represent strength guided by law and conscience.

Vedic sūktas can include a key verse to another deity when it serves the hymn’s purpose. Here Savitṛ’s light is invoked to purify and propel the intellect, so outer success and inner right-guidance remain aligned with Ṛta.

Recite a short selection: begin with 3.62.1 as a prayer for protection and renewed strength, then chant 3.62.10 for clarity of mind, and end with a closing verse like 3.62.18 as an offering of gratitude and commitment to truth.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App