Sukta 2

Mantra 1

वैश्वानराय धिषणामृतावृधे घृतं न पूतमग्नये जनामसि । द्विता होतारं मनुषश्च वाघतो धिया रथं न कुलिशः समृण्वति ॥

ఋతంలో వృద్ధి కలిగించే వైశ్వానరుడు—అగ్ని—ధిషణా (ప్రేరిత బుద్ధి) ను పెంపొందించువానికై, శుద్ధ నెయ్యిలా పరిపూతమైన హవ్యాన్ని మేము సిద్ధం చేస్తాము. మానవ ఉపాసకుడు (వాఘతుడు) హోతరును మళ్లీ నిర్మిస్తాడు; ధియా (ఆలోచన) తో రథాన్ని మలచినట్లే, కులిశ (సుత్తి) తో లోహకారుడు దానిని బలపరుస్తాడు.

Mantra 2

स रोचयज्जनुषा रोदसी उभे स मात्रोरभवत्पुत्र ईड्यः । हव्यवाळग्निरजरश्चनोहितो दूळभो विशामतिथिर्विभावसुः ॥

అతడు తన జన్మతోనే రోదసీ అనే రెండు లోకాలను ప్రకాశింపజేశాడు; రెండు మాతల నుండి వందనీయ కుమారుడయ్యాడు. హవ్యవాహుడైన అగ్ని—అజరుడు, మా హితంలో స్థాపితుడు—దుర్లభుడైనా ప్రజల అతిథి; అతడు విభావసు, నానావిధ ప్రకాశమయుడు.

Mantra 3

क्रत्वा दक्षस्य तरुषो विधर्मणि देवासो अग्निं जनयन्त चित्तिभिः । रुरुचानं भानुना ज्योतिषा महामत्यं न वाजं सनिष्यन्नुप ब्रुवे ॥

క్రతు (సంకల్ప-శక్తి) మరియు దక్ష (నైపుణ్య-ప్రభావం) ద్వారా, విధర్మణి—ఋతానికి అనుగుణమైన సక్రమ విధానంలో—దేవులు చిత్తి (దీప్తమైన బోధలు) చేత అగ్నిని జనింపజేస్తారు. భాను మరియు జ్యోతిష్ అనే కాంతితో ప్రకాశించువాడైన, మహామత్యుడు—విశాలతలో దూసుకెళ్లే ‘వాజ’ (విజయ-బలం) వలె—అతనిని నేను ఆహ్వానిస్తున్నాను; వాజాన్ని పొందాలని కోరుతూ.

Mantra 4

आ मन्द्रस्य सनिष्यन्तो वरेण्यं वृणीमहे अह्रयं वाजमृग्मियम् । रातिं भृगूणामुशिजं कविक्रतुमग्निं राजन्तं दिव्येन शोचिषा ॥

ఆనందలాభాన్ని కోరుతూ మేము అత్యంత వరేణ్యుణ్ణి ఎంచుకుంటాము—అగ్నిని: అచ్యుతుడు, ఋగ్మియమైన బలసంపద; భృగువుల రాతి (దానం), ఉశిజ్-జ్వాల, కవి-క్రతు—దివ్య శోచిషాతో ప్రకాశించువాడు.

Mantra 5

अग्निं सुम्नाय दधिरे पुरो जना वाजश्रवसमिह वृक्तबर्हिषः । यतस्रुचः सुरुचं विश्वदेव्यं रुद्रं यज्ञानां साधदिष्टिमपसाम् ॥

దివ్య సుమ్నం కోసం జనులు అగ్నిని పురోస్థంగా నిలిపారు—ఇక్కడ, బర్హిస్ విస్తరించినవారు. నియంత్రిత స్రుచులతో వారు సురుచిని, విశ్వదేవ్యుడిని, రుద్ర-శక్తిని స్థాపిస్తారు—అతడు మా అపస్ (కర్మాలు) ద్వారా యజ్ఞాల ఇష్టి, సిద్ధిని సాధించువాడు.

Mantra 6

पावकशोचे तव हि क्षयं परि होतर्यज्ञेषु वृक्तबर्हिषो नरः । अग्ने दुव इच्छमानास आप्यमुपासते द्रविणं धेहि तेभ्यः ॥

ఓ పావక-శోచే! ఓ హోతృ! నీ క్షయ (ధామం) చుట్టూ, యజ్ఞాలలో సక్రమంగా పరచిన బర్హిస్ కల నరులు సమవేతమవుతారు. ఓ అగ్నే! సేవను, అంతరంగ ఆప్య (పూర్ణత/తృప్తి) ను కోరుతూ వారు ఉపాసనలో నీ సమీపంలో కూర్చుంటారు; వారికి ద్రవిణం (ధనం/సంపద) నీవు స్థాపించు.

Mantra 7

आ रोदसी अपृणदा स्वर्महज्जातं यदेनमपसो अधारयन् । सो अध्वराय परि णीयते कविरत्यो न वाजसातये चनोहितः ॥

అతడు రోదసీ (ద్యావా-పృథివీ) ని నింపెను, మహత్ స్వః (ప్రకాశ లోకం) ను కూడా నింపెను—జన్మ సమయంలో అపస్ (కర్మశక్తులు) అతనిని ఆధారపెట్టినప్పుడు. అప్పుడు కవి అధ్వర (యజ్ఞ)ార్థం పరిణీయతే—వాజసాతి (విజయం/సంపద) కొరకు వేగవంతమైన అశ్వంలా—మన హితార్థం మనలో స్థాపితుడై ఉన్నవాడు.

Mantra 8

नमस्यत हव्यदातिं स्वध्वरं दुवस्यत दम्यं जातवेदसम् । रथीॠतस्य बृहतो विचर्षणिरग्निर्देवानामभवत्पुरोहितः ॥

హవ్యదాతి (హవిర్దాతా) కి నమస్కరించండి; స్వధ్వర (సుసంస్కృత/సూటి యజ్ఞ) అధిపతి, అజేయ జాతవేదసును సేవించండి. ఋత యొక్క బృహత్ (విస్తార) రథీ, విశ్వదర్శి అగ్ని దేవుల పురోహితుడు—అగ్రస్థ నాయకుడు—అయ్యాడు.

Mantra 9

तिस्रो यह्वस्य समिधः परिज्मनोऽग्नेरपुनन्नुशिजो अमृत्यवः । तासामेकामदधुर्मर्त्ये भुजमु लोकमु द्वे उप जामिमीयतुः ॥

యహ్వ (మహావేగి) అగ్ని యొక్క మూడు సమిధలు పరిజ్మన్ (చుట్టూ సంచరించేవి)గా ఉండగా, ఉశిజ్—అమృత్య (అమర) మరియు ఉత్సాహులు—వాటిని శుద్ధి చేశారు. వాటిలో ఒకదాన్ని మర్త్యుడు భుజించుటకు ఉంచారు; రెండూ పైకి తమ స్వజన-లోకాన్ని చేరాయి.

Mantra 10

विशां कविं विश्पतिं मानुषीरिषः सं सीमकृण्वन्त्स्वधितिं न तेजसे । स उद्वतो निवतो याति वेविषत्स गर्भमेषु भुवनेषु दीधरत् ॥

మానుష ఇషలు (ప్రేరణలు) ఆయనను ఏకాగ్రం చేస్తాయి—విశాంలో కవి, విశ్పతి అయిన అగ్ని—తేజస్సుకోసం పదును పెట్టిన స్వధితి (గొడ్డలి) వలె. ఆయన ఎత్తుల నుండీ లోతుల నుండీ, వేవిషత్ (కంపించే బలంతో) కదులుతూ సాగుతాడు; ఈ భువనాలలో దివ్య గర్భాన్ని ఆయన ధరిస్తాడు.

Mantra 11

स जिन्वते जठरेषु प्रजज्ञिवान्वृषा चित्रेषु नानदन्न सिंहः । वैश्वानरः पृथुपाजा अमर्त्यो वसु रत्ना दयमानो वि दाशुषे ॥

ఆయన జఠరాలలో పునఃపునః జన్మిస్తాడు; వృషభంలా, చిత్ర (దీప్త) రూపాలలో సింహంలా గర్జిస్తాడు. వైశ్వానరుడు, పృథుపాజా (విస్తృత-శక్తి) అమర్త్యుడు—వసువులు, రత్నాలు పంచుతూ—దాతకు విస్తారంగా ప్రసాదిస్తాడు.

Mantra 12

वैश्वानरः प्रत्नथा नाकमारुहद्दिवस्पृष्ठं भन्दमानः सुमन्मभिः । स पूर्ववज्जनयञ्जन्तवे धनं समानमज्मं पर्येति जागृविः ॥

వైశ్వానరుడు (అగ్ని) ప్రాచీన విధానమున నాకం (స్వర్గం) అధిరోహించి, దివ్యలోకపు ప్రకాశ శిఖరాన్ని చేరాడు; శుభమనోభావాలతో చిరునవ్వు చిందించాడు. అతడు జాగృతుడై, పూర్వవత్, ప్రాణుల/ప్రజల కొరకు ధనాన్ని జనింపజేసి, అదే మార్గమున చుట్టి సంచరిస్తాడు.

Mantra 13

ऋतावानं यज्ञियं विप्रमुक्थ्यमा यं दधे मातरिश्वा दिवि क्षयम् । तं चित्रयामं हरिकेशमीमहे सुदीतिमग्निं सुविताय नव्यसे ॥

ఋతవంతుడు, యజ్ఞయోగ్యుడు, విప్రుడు, ఉక్థ్యుడు—అటువంటి అగ్నిని మేము కోరుతూ ఆహ్వానిస్తున్నాము; మాతరిశ్వా ఆయనను దివిలో నివాసస్థానంగా స్థాపించాడు. విచిత్రయాముడు (బహుగామి), హరికేశుడు (సువర్ణకేశుడు), సుదీతి (సుప్రదీప్తుడు) అయిన ఆ అగ్నిని, నవ్యమైన సువితాయ (ఉత్తమ ప్రగతి/కల్యాణం) కొరకు మేము ఆరాధిస్తున్నాము.

Mantra 14

शुचिं न यामन्निषिरं स्वर्दृशं केतुं दिवो रोचनस्थामुषर्बुधम् । अग्निं मूर्धानं दिवो अप्रतिष्कुतं तमीमहे नमसा वाजिनं बृहत् ॥

గమనమార్గంలా శుచిగా, తేజస్సులో తీక్ష్ణంగా, స్వర్దృశ్ (స్వర్-ప్రకాశాన్ని దర్శించువాడు), దివః కేతు—రోచనస్థ (దీప్త లోకాలలో స్థితుడు) మరియు ఉషర్బుధ్ (ఉషతో కలిసి జాగృతుడు) అయిన ఆ అగ్నిని మేము నమస్కారంతో ఆరాధిస్తున్నాము. దివః మూర్ధా—అప్రతిష్కుత (అప్రతిహతుడు, తొలగించలేనివాడు) అయిన ఆ మహా వాజిన్ (బలవంతుడు/విజయదాయకుడు)ను మేము నమస్కారంతో కోరుతున్నాము.

Mantra 15

मन्द्रं होतारं शुचिमद्वयाविनं दमूनसमुक्थ्यं विश्वचर्षणिम् । रथं न चित्रं वपुषाय दर्शतं मनुर्हितं सदमिद्राय ईमहे ॥

మేము ఆ ఆనందమయ అగ్నిని ప్రార్థిస్తున్నాము—శుద్ధ హోత, అద్వయంగా సంచరించువాడు, గృహపతి, స్తుతికి యోగ్యుడు, సమస్త జనులలో విశ్వవ్యాప్త కార్యశీలుడు. అతడు రథంలా ప్రకాశవంతుడూ విచిత్రుడూ, ఆత్మ-రూపానికి దర్శనీయుడూ; మనువిచే స్థాపితుడై, ఇంద్రునికై ఈ సదనంలో సదా మేము అతనినే ఆశ్రయిస్తాము.