Sukta 2

Mantra 1

वैश्वानराय धिषणामृतावृधे घृतं न पूतमग्नये जनामसि । द्विता होतारं मनुषश्च वाघतो धिया रथं न कुलिशः समृण्वति ॥

ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਲਈ—਋ਤ (ਸੱਚ) ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਧਿਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਗਨੀ ਲਈ—ਅਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਘ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਪਰਿਸ਼ੁੱਧ ਹਵ੍ਯ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਮਨੁੱਖ ਉਪਾਸਕ ਹੋਤਾਰ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਘੜਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਧੀਆ ਨਾਲ ਰਥ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਲੁਹਾਰ ਕੁਲਿਸ਼ (ਹਥੌੜੇ) ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।

Mantra 2

स रोचयज्जनुषा रोदसी उभे स मात्रोरभवत्पुत्र ईड्यः । हव्यवाळग्निरजरश्चनोहितो दूळभो विशामतिथिर्विभावसुः ॥

ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਹੀ ਦੋਵੇਂ ਰੋਦਸੀ—ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦੋ ਮਾਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਸਤੁਤਿ-ਯੋਗ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ। ਹਵ੍ਯਵਾਹ ਅਗਨੀ—ਅਜਰ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ—ਦੁਰਲਭ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਤਿਥੀ, ਬਹੁ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਵਿਭਾਵਸੁ ਹੈ।

Mantra 3

क्रत्वा दक्षस्य तरुषो विधर्मणि देवासो अग्निं जनयन्त चित्तिभिः । रुरुचानं भानुना ज्योतिषा महामत्यं न वाजं सनिष्यन्नुप ब्रुवे ॥

ਕ੍ਰਤੁ ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਾਲ, ਵਿਧਰਮਣਿ—਋ਤ ਦੇ ਸੁਵਿਧਿਤ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ—ਦੇਵ ਚਿੱਤਿਭਿਃ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਬੋਧਾਂ) ਰਾਹੀਂ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਭਾਨੁ ਅਤੇ ਜ੍ਯੋਤਿਸ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਨ—ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਦੇ ਵਾਜ ਵਰਗਾ—ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਪਬ੍ਰੁਵੇ (ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ), ਵਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।

Mantra 4

आ मन्द्रस्य सनिष्यन्तो वरेण्यं वृणीमहे अह्रयं वाजमृग्मियम् । रातिं भृगूणामुशिजं कविक्रतुमग्निं राजन्तं दिव्येन शोचिषा ॥

ਆਨੰਦ ਦੇ ਲਾਭ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਰਣਯ ਨੂੰ ਚੁਣਦੇ ਹਾਂ—ਅਗਨੀ ਨੂੰ: ਅਚੂਕ, ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਸਤੁਤ ਬਲ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ; ਭ੍ਰਿਗੂਆਂ ਦੀ ਦਾਤ, ਉਸ਼ਿਜ (ਉਤਸੁਕ ਜਵਾਲਾ), ਕਵੀ-ਕ੍ਰਤੁ (ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ-ਇੱਛਾ), ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ੋਚਿਸ਼ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ।

Mantra 5

अग्निं सुम्नाय दधिरे पुरो जना वाजश्रवसमिह वृक्तबर्हिषः । यतस्रुचः सुरुचं विश्वदेव्यं रुद्रं यज्ञानां साधदिष्टिमपसाम् ॥

ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਮਨ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਇੱਥੇ, ਵ੍ਰਕਤ-ਬਰ੍ਹਿਸ ਵਾਲੇ। ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਸ੍ਰੁਚਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਸੁਰੂਚ (ਸੁੰਦਰ ਤੇਜ ਵਾਲਾ), ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵ੍ਯ (ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਵੱਲ ਮੁਖੀ), ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਬਲ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਸਾਡੇ ਅਪਸਾਂ (ਕਰਮਾਂ) ਦੀ ਇਸ਼ਟੀ (ਇੱਛਿਤ ਅਰਪਣ) ਨੂੰ ਸਾਧਦਾ ਹੈ।

Mantra 6

पावकशोचे तव हि क्षयं परि होतर्यज्ञेषु वृक्तबर्हिषो नरः । अग्ने दुव इच्छमानास आप्यमुपासते द्रविणं धेहि तेभ्यः ॥

ਹੇ ਪਾਵਕਸ਼ੋਚੇ (ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜ੍ਵਾਲਾ) ਅਗਨੇ! ਹੇ ਹੋਤਰ! ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਬਰ੍ਹਿਸ਼ (ਯਜ੍ਞ-ਆਸਨ) ਵਾਲੇ ਨਰ ਯਜ੍ਞਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਕ੍ਸ਼ਯ (ਨਿਵਾਸ/ਧਾਮ) ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੇਵਾ (ਦੁਵಃ) ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ਪੂਰਨਤਾ (ਆਪ੍ਯ) ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਧਨ (ਦ੍ਰਵਿਣ) ਧਰ ਦੇ।

Mantra 7

आ रोदसी अपृणदा स्वर्महज्जातं यदेनमपसो अधारयन् । सो अध्वराय परि णीयते कविरत्यो न वाजसातये चनोहितः ॥

ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ (ਅਗਨੇ ਨੂੰ) ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਕਰਮ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਅਪਸಃ) ਨੇ ਥਾਮਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਰੋਦਸੀ—ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ—ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ੍ਵਰ (ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਲੋਕ) ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਕਵੀ (ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ) ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਪਰਿ-ਨੀਯਤੇ—ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਵਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ (ਵਾਜਸਾਤਿ) ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਾ; ਉਹ ਸਾਡੇ ਹਿਤ ਲਈ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ (ਚਨੋਹਿਤः)।

Mantra 8

नमस्यत हव्यदातिं स्वध्वरं दुवस्यत दम्यं जातवेदसम् । रथीॠतस्य बृहतो विचर्षणिरग्निर्देवानामभवत्पुरोहितः ॥

ਹਵ੍ਯਦਾਤਿ (ਹਵਿ ਦੇਣ ਵਾਲੇ) ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ; ਸੁ-ਅਧ੍ਵਰ (ਸੁਵ੍ਯਵਸਥਿਤ ਯਜ੍ਞ) ਵਿੱਚ ਦਮ੍ਯ—ਅਜੇਯ—ਜਾਤਵੇਦਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ। ਋ਤ (ਸੱਤ-ਵ੍ਯਵਸਥਾ) ਦੇ ਮਹਾਨ ਮਾਰਗ ਦਾ ਰਥੀ, ਵਿਸ਼ਾਲਦਰਸ਼ੀ ਅਗਨਿ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ—ਅੱਗੇ ਸਥਾਪਿਤ ਨੇਤਾ—ਬਣਿਆ ਹੈ।

Mantra 9

तिस्रो यह्वस्य समिधः परिज्मनोऽग्नेरपुनन्नुशिजो अमृत्यवः । तासामेकामदधुर्मर्त्ये भुजमु लोकमु द्वे उप जामिमीयतुः ॥

ਯਹ੍ਵ (ਮਹਾ-ਵੇਗੀ) ਅਗਨੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸਮਿਧਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸਾਹੀ ਅਮ੍ਰਿਤ-ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ ਉਸ਼ਿਜਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਰਤ੍ਯ ਲਈ ਭੋਗ ਵਾਸਤੇ ਰੱਖੀ; ਦੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜਾਤਿ-ਲੋਕ ਵੱਲ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਗਈਆਂ।

Mantra 10

विशां कविं विश्पतिं मानुषीरिषः सं सीमकृण्वन्त्स्वधितिं न तेजसे । स उद्वतो निवतो याति वेविषत्स गर्भमेषु भुवनेषु दीधरत् ॥

ਮਾਨੁਸ਼ੀ ਇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਵੀ, ਵਿਸ਼ਪਤੀ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕੀਤਾ—ਤੇਜ ਲਈ ਧਾਰ ਲਾਈ ਕੁਹਾੜੀ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਉਚਾਈਆਂ ਅਤੇ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਕੰਬਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੁਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੈਵੀ ਗਰਭ ਨੂੰ ਉਹ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Mantra 11

स जिन्वते जठरेषु प्रजज्ञिवान्वृषा चित्रेषु नानदन्न सिंहः । वैश्वानरः पृथुपाजा अमर्त्यो वसु रत्ना दयमानो वि दाशुषे ॥

ਉਹ ਜਠਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਵਾਂਗ ਚਿਤ੍ਰਮਯ ਤੇਜਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਜਦਾ ਹੈ, ਸਿੰਹ ਵਾਂਗ। ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਅਮਰ—ਵਸੂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ—ਦਾਤੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Mantra 12

वैश्वानरः प्रत्नथा नाकमारुहद्दिवस्पृष्ठं भन्दमानः सुमन्मभिः । स पूर्ववज्जनयञ्जन्तवे धनं समानमज्मं पर्येति जागृविः ॥

ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਪੁਰਾਤਨ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚਮਕਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ; ਸੁਮਨ (ਸ਼ੁਭ ਵਿਚਾਰਾਂ) ਨਾਲ ਮੁਸਕੁਰਾਉਂਦਾ। ਉਹ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਜੀਵ ਲਈ ਧਨ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Mantra 13

ऋतावानं यज्ञियं विप्रमुक्थ्यमा यं दधे मातरिश्वा दिवि क्षयम् । तं चित्रयामं हरिकेशमीमहे सुदीतिमग्निं सुविताय नव्यसे ॥

ਅਸੀਂ ਉਸ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਅਤੇ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ—਋ਤਵਾਨ (਋ਤ ਦਾ ਧਾਰਕ), ਯਜ्ञਯੋਗ੍ਯ, ਵਿਪ੍ਰ, ਉਕਥ੍ਯ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਨੇ ਦਿਵਿ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਚਿਤ੍ਰਯਾਮ (ਬਹੁ-ਮਾਰਗਗਾਮੀ), ਹਰਿਕੇਸ਼ (ਸੁਵਰਨ-ਕੇਸ਼), ਸੁਦੀਤਿ (ਸੁਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ) ਅਗਨੀ ਨੂੰ, ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੂਵਿਤ (ਸੁਪ੍ਰਗਤੀ) ਲਈ ਅਸੀਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

Mantra 14

शुचिं न यामन्निषिरं स्वर्दृशं केतुं दिवो रोचनस्थामुषर्बुधम् । अग्निं मूर्धानं दिवो अप्रतिष्कुतं तमीमहे नमसा वाजिनं बृहत् ॥

ਅਸੀਂ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹਾਂ—ਗਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਾਂਗ ਸ਼ੁਚਿ, ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੀ ਧਾਰ ਵਾਲਾ, ਸ੍ਵਰਦ੍ਰਿਸ਼ (ਸ੍ਵਰ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਦਰਸ਼ਤਾ); ਦਿਵ ਦਾ ਕੇਤੁ, ਰੋਚਨ-ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਚਮਕਦਾ ਧਵਜ, ਉਸ਼ਰਬੁਧ (ਉਸ਼ਾ ਨਾਲ ਜਾਗਰੂਕ)। ਉਸ ਅਗਨੀ ਨੂੰ—ਦਿਵ ਦਾ ਮੂਰਧਾ, ਅਪ੍ਰਤਿਸ਼ਕੁਤ (ਅਪਰਾਜਿਤ/ਅਪ੍ਰਤਿਹਤ) ਜ੍ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਵਾਜਿਨ (ਬਲਵਾਨ/ਵਿਜੇਤਾ)—ਅਸੀਂ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

Mantra 15

मन्द्रं होतारं शुचिमद्वयाविनं दमूनसमुक्थ्यं विश्वचर्षणिम् । रथं न चित्रं वपुषाय दर्शतं मनुर्हितं सदमिद्राय ईमहे ॥

ਅਸੀਂ ਮੰਦਰ (ਆਨੰਦਮਯ) ਅਗਨੀ ਨੂੰ—ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਤਾ ਨੂੰ, ਅਦ੍ਵਯਾਵਿਨ (ਅਵਿਭਾਜ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲੇ) ਨੂੰ, ਗ੍ਰਿਹ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ, ਸਤੁਤੀ-ਯੋਗ ਨੂੰ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਕਰਤਾਰ ਨੂੰ—ਆਹਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਆਤਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਲਈ ਮਨੋਹਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਰਥ ਵਾਂਗ ਦਰਸ਼ਨੀ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ, ਸਦਾ ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸੀ—ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅਰਾਧਦੇ ਹਾਂ।