Rig Veda 3.2.6: Mandala 3, Sukta 2, Mantra 6

Sukta 3.2

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

पावकशोचे तव हि क्षयं परि होतर्यज्ञेषु वृक्तबर्हिषो नरः । अग्ने दुव इच्छमानास आप्यमुपासते द्रविणं धेहि तेभ्यः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 3.2.6

Transliteration

pā́vaka-śoce táva hí kṣáyaṃ pári hótar yajñéṣu vṛktá-barhiṣo nárāḥ | agne dúva icchámānāsa ā́pyam upā́sate dráviṇaṃ dhehi tébhyaḥ ||

Translation

ഹേ പാവകശോചേ (ശുദ്ധീകരക ജ്വാല) അഗ്നേ! ഹേ ഹോതർ! ഒരുക്കിയ ബർഹിഷ് (യജ്ഞാസനം) ഉള്ള നരർ യജ്ഞങ്ങളിൽ നിന്റെ ക്ഷയ (നിവാസം/ധാമം) ചുറ്റും കൂടിച്ചേരുന്നു. സേവനം (ദുവഃ)യും അന്തർഗ്ഗത പൂർണ്ണത (ആപ്യ)യും ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ നിന്റെ സമീപം ഉപാസനയിൽ ഇരിക്കുന്നു; അവർക്കായി ആത്മധനം (ദ്രവിണം) നിക്ഷേപിക്കണമേ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• पावकशोचे: O purifying-flamed (Agni)
• पावकशोचे: सम्बोधन (address to Agni)
• Type: Adjective (vocative epithet)
• Root: पावक-शोचि (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास) < पावक (पुं.) + शोचि (नपुं.)

• तव: of you / your
• तव: सम्बन्ध (genitive: ‘of you/your’)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हि: indeed / for
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• क्षयम्: dwelling / abode
• क्षयम्: कर्म (object with परि)
• Type: Noun
• Root: क्षय (प्रातिपदिक)

• परि: around / about
• परि: —
• Type: Indeclinable (preverb/adverb)
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• होतर्: O Hotar (invoking priest)
• होतर्: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: होतृ (प्रातिपदिक)

• यज्ञेषु: in the sacrifices
• यज्ञेषु: अधिकरण (locative: sphere)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)

• वृक्तबर्हिषः: having strewn the sacrificial grass
• वृक्तबर्हिषः: कर्तृ (with नरः)
• Type: Adjective (of men/priests)
• Root: वृक्त-बर्हिस् (समास; वृक्त ‘strewn/cut’ + बर्हिस् ‘sacrificial grass’)

• नरः: men (worshippers/priests)
• नरः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• दुवः: worship / service
• दुवः: कर्म
• Type: Noun
• Root: दुवस् (प्रातिपदिक; ‘worship/service’)

• इच्छमानासः: desiring
• इच्छमानासः: कर्तृ (with implied ‘they’ = नरः)
• Type: Participle (present middle)
• Root: इष्/इच्छ् (धातु) → इच्छमान (वर्तमान-कृदन्त, शतृ/शानच्-प्रकारः; आत्मनेपदी)

• आप्यम्: the watery (refreshment/benefit)
• आप्यम्: कर्म (object with उपा-आसते)
• Type: Adjective/Noun
• Root: आप्य (प्रातिपदिक; ‘belonging to/coming from the waters’; also ‘refreshing’) < आप् ‘water’

• उपासते: they sit near / attend upon / worship
• उपासते: क्रिया (of नरः/इच्छमानासः)
• Type: Verb
• Root: आस् (धातु) with उप- (उप + आस्)

• द्रविणम्: wealth / treasure
• द्रविणम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: द्रविण (प्रातिपदिक)

• धेहि: place / bestow
• धेहि: क्रिया (addressed to Agni)
• Type: Verb (imperative)
• Root: धा (धातु)

• तेभ्यः: to them
• तेभ्यः: सम्प्रदान (recipient)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)