Sukta 23
Sukta 1.23
Medhātithi Kāṇva (opening of RV 1.23 traditionally under Kāṇva seers)
Vāyu (often paired with Indra in early soma offerings, though this verse directly addresses Vāyu)
Gāyatrī (typical for many opening soma-invitation verses; probable here)
ഋഗ്വേദം 1.23 ഒരു സോമ-ആഹ്വാന സൂക്തമായി ആരംഭിക്കുന്നു; യാഗപുല്ലിന്മേൽ വെച്ചിരിക്കുന്ന പുതുതായി പിഴിഞ്ഞ ശക്തിയേറിയ സോമം പാനം ചെയ്യാൻ വായുവിനെ വേഗത്തിൽ വരുവാൻ ക്ഷണിക്കുന്നു. സൂക്തം മുന്നോട്ടുപോകുമ്പോൾ ഇത് അനുബന്ധ ആഹ്വാനങ്ങളായി (പ്രധാനമായി പൂഷനും അഗ്നിയും) വ്യാപിച്ച്, മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം, നഷ്ടപ്പെട്ടതിന്റെ വീണ്ടെടുപ്പ്, കൂടാതെ തേജസ്, സന്തതി, ദീർഘായുസ്സ് എന്നിവയുടെ ഏകീകരിത അനുഗ്രഹങ്ങൾ അപേക്ഷിക്കുന്നു; യജമാനന്റെ ആഗ്രഹത്തിന് ദേവന്മാർ സാക്ഷികളാകട്ടെയെന്നും പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
Mantras
Mantra 1
तीव्राः सोमास आ गह्याशीर्वन्तः सुता इमे । वायो तान्प्रस्थितान्पिब ॥
ഹേ വായു, വരിക; ഇവ തീവ്രവും ശക്തവുമായ സോമരസങ്ങൾ, സുതമായവ, ആശീർവാദസമൃദ്ധമായവ. ഹേ വായു, ഇവ അർപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതുപോലെ തന്നെ അവ പാനം ചെയ്യുക.
Mantra 2
उभा देवा दिविस्पृशेन्द्रवायू हवामहे । अस्य सोमस्य पीतये ॥
ദിവിയെ സ്പർശിക്കുന്ന ആ രണ്ടു ദേവന്മാരായ ഇന്ദ്രനെയും വായുവിനെയും—ഈ സോമത്തിന്റെ പാനത്തിനായി—ഞങ്ങൾ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു.
Mantra 3
इन्द्रवायू मनोजुवा विप्रा हवन्त ऊतये । सहस्राक्षा धियस्पती ॥
ഇന്ദ്ര-വായൂ, മനസ്സിന്റെ പ്രേരണാവേഗത്തിൽ ത്വരിതരായി, വിപ്രന്മാർ (ഋഷികൾ) നിങ്ങളെ രക്ഷയ്ക്കായി ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു—സഹസ്രാക്ഷരേ, ധിയ (പ്രചോദിത ചിന്ത) യുടെ അധിപതികളേ, ഞങ്ങളുടെ ദർശനം ഭരിച്ച് വിപുലമാക്കുവിൻ.
Mantra 4
मित्रं वयं हवामहे वरुणं सोमपीतये । जज्ञाना पूतदक्षसा ॥
ഞങ്ങൾ മിത്രനെയും വരുണനെയും സോമപാനത്തിനായി ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു—ജാഗ്രതയോടെ ജനിച്ചവർ, പൂതദക്ഷസ (ശുദ്ധ വിവേകം) ഉള്ള ശക്തികളായി, ഞങ്ങളിലകത്ത് സൗഹാർദ്ദവും ഋത-ധർമ്മവും സ്ഥാപിക്കുന്നവർ.
Mantra 5
ऋतेन यावृतावृधावृतस्य ज्योतिषस्पती । ता मित्रावरुणा हुवे ॥
ഋതത്തിൽ വളരുന്നവർ, ഋതംകൊണ്ട് ബലപ്പെടുന്നവർ, ഋതത്തിന്റെ ജ്യോതിസ്സിന്റെ അധിപതികളായ ആ ഇരുവരെയും—മിത്ര-വരുണന്മാരെ—ഞാൻ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു; ഞങ്ങളുടെ സത്ത പ്രകാശമയ നിയമത്താൽ ഭരിക്കപ്പെടട്ടെ.
Mantra 6
वरुणः प्राविता भुवन्मित्रो विश्वाभिरूतिभिः । करतां नः सुराधसः ॥
വരുണൻ ഞങ്ങളുടെ മുൻപന്തിയിലെ രക്ഷകനാകട്ടെ; മിത്രൻ തന്റെ സർവ സഹായങ്ങളാൽ ഞങ്ങളുടെ കാര്യം സാധിപ്പിക്കട്ടെ. സുദാതാക്കളായ ആ ഇരുവരും ഞങ്ങളെ ഋതത്തിൽ (ധർമ്മക്രമത്തിൽ)യും സുഖ-സമൃദ്ധിയിലും സ്ഥാപിക്കട്ടെ.
Mantra 7
मरुत्वन्तं हवामह इन्द्रमा सोमपीतये । सजूर्गणेन तृम्पतु ॥
മരുത്തുകളോടുകൂടിയ ഇന്ദ്രനെ ഞങ്ങൾ സോമപാനത്തിനായി ആവാഹിക്കുന്നു; ഗണത്തോടുകൂടെ അവൻ തൃപ്തനാകട്ടെ. സമന്വിത ശക്തികളോടെ പ്രകാശിത ബലം ഞങ്ങളിലകത്ത് പ്രവർത്തിക്കട്ടെ.
Mantra 8
इन्द्रज्येष्ठा मरुद्गणा देवासः पूषरातयः । विश्वे मम श्रुता हवम् ॥
ഇന്ദ്രൻ അഗ്രസ്ഥാനനായ മരുദ്ഗണങ്ങളേ, പൂഷനെപ്പോലെ ദാനശീലരായ ദേവന്മാരേ—എല്ലാ ദേവന്മാരും എന്റെ വിളി കേൾക്കുക; എന്റെ യാത്രയിലേക്കു നിങ്ങളുടെ ദീപ്തമായ സഹായങ്ങളെ തിരിക്കുകയുമാകട്ടെ.
Mantra 9
हत वृत्रं सुदानव इन्द्रेण सहसा युजा । मा नो दुःशंस ईशत ॥
ഹേ സുദാനവ (ഉദാരദാതാവേ), ഇന്ദ്രന്റെ സഹസാ-ശക്തിയോടു യുക്തനായി വൃത്രനെ വധിക്ക; ദുഃശംസ (ദുഷ്‌വചനക്കാരൻ) ശക്തി ഞങ്ങളിലേൽക്കരുത്—അസത്യവും വൈരിപ്രേരണയും തകർന്നുപോകട്ടെ.
Mantra 10
विश्वान्देवान्हवामहे मरुतः सोमपीतये । उग्रा हि पृश्निमातरः ॥
സോമപാനത്തിനായി ഞങ്ങൾ സർവ്വദേവന്മാരെയും, മരു‍ത്തുകളെയും ആഹ്വാനിക്കുന്നു; പൃശ്നിമാതാവിൽ നിന്നു ജനിച്ച അവർ ഉഗ്രശക്തിയുള്ളവർ—ജഡതയെ ഭേദിച്ച് പ്രാണശക്തിയെ ഉണർത്തുന്നവർ.
Mantra 11
जयतामिव तन्यतुर्मरुतामेति धृष्णुया । यच्छुभं याथना नरः ॥
വിജയികളുപോലെ മരു‍ത്തുകളുടെ ഗർജ്ജന-തന്യതു ധൃഷ്ണു ബലത്തോടെ മുന്നേറുന്നു; ഹേ നരഃ (വീരന്മാരേ), നിങ്ങൾ ശുഭത്തിലേക്ക് പാഞ്ഞുചെല്ലുമ്പോൾ ആത്മാവിന്റെ വിജയഗതിക്കായി വഴി തുറക്കുന്നു.
Mantra 12
हस्काराद्विद्युतस्पर्यतो जाता अवन्तु नः । मरुतो मृळयन्तु नः ॥
ഹസ്കാരത്തിന്റെ മുഴക്കത്തിലും മിന്നലിന്റെ ദീപ്തമായ മിന്നലിലും നിന്നു ജനിച്ച മരു‍ത്തുകൾ ഞങ്ങളെ ചുറ്റി കാത്തുരക്ഷിക്കട്ടെ; കൊടുങ്കാറ്റുവായുവിന്റെ ഈ ദേവശക്തികൾ ഞങ്ങൾക്ക് ശാന്തിയും ആനന്ദവും നൽകട്ടെ.
Mantra 13
आ पूषञ्चित्रबर्हिषमाघृणे धरुणं दिवः । आजा नष्टं यथा पशुम् ॥
ഹേ ചിത്രബർഹിഷ് പൂഷൻ, ഹേ ആഘൃണി (ദീപ്തൻ), ദിവ്യത്തിന്റെ ദൃഢമായ അധാരത്തെ ഞങ്ങൾക്ക് കൊണ്ടുവരിക; തെറ്റിപ്പോയ പശുവിനെ തിരികെ കൊണ്ടുവരുന്നതുപോലെ, നഷ്ടപ്പെട്ടതിനെ ഞങ്ങളിലേക്കു തിരികെ നയിക്കണമേ.
Mantra 14
पूषा राजानमाघृणिरपगूळ्हं गुहा हितम् । अविन्दच्चित्रबर्हिषम् ॥
ദീപ്തനായ പൂഷൻ ഗുഹയിൽ മറഞ്ഞുകിടന്ന, രഹസ്യസ്ഥാനത്ത് നിക്ഷിപ്തമായ രാജശക്തിയെ (രാജാനം) കണ്ടെത്തി; അവൻ ചിത്രബർഹിഷ്—പ്രകാശമയ അധാരം/ആസനം—വീണ്ടും പ്രാപിച്ചു.
Mantra 15
उतो स मह्यमिन्दुभिः षड्युक्ताँ अनुसेषिधत् । गोभिर्यवं न चर्कृषत् ॥
അവൻ എന്റെ ഹിതാർത്ഥം പ്രകാശമുള്ള ഇന്ദു-ബിന്ദുക്കളാൽ ശരിയായ ക്രമത്തിൽ യോജിപ്പിക്കപ്പെട്ട ആറു യുക്തശക്തികളെ സ്ഥാപിച്ചു; ഗോ-കിരണങ്ങളാൽ അവൻ സമൃദ്ധിയെ വർധിപ്പിച്ചു—ഒരാൾ യവം വളർത്തുന്നതുപോലെ.
Mantra 16
अम्बयो यन्त्यध्वभिर्जामयो अध्वरीयताम् । पृञ्चतीर्मधुना पयः ॥
മാതൃ-ആപഃ പാതകളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു—യജ്ഞത്തിന്റെ ജാമി (സഹോദര) ശക്തികൾ; അവ മധുരതയോടെ സത്തയുടെ പാൽ (പയഃ) ഒഴുക്കി കലർത്തുന്നു, നമ്മുടെ ഉള്ളിൽ അർപ്പണം പാകപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട്.
Mantra 17
अमूर्या उप सूर्ये याभिर्वा सूर्यः सह । ता नो हिन्वन्त्वध्वरम् ॥
സൂര്യന്റെ സമീപത്തിലുള്ളവയും, സൂര്യൻ കൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയും ആയ ആ (ആപഃ/ശക്തികൾ) നമ്മുടെ അധ്വര-യജ്ഞത്തെ പ്രേരിപ്പിക്കട്ടെ; അതിനെ ദീപ്തമായ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് മുന്നോട്ടുതള്ളട്ടെ.
Mantra 18
अपो देवीरुप ह्वये यत्र गावः पिबन्ति नः । सिन्धुभ्यः कर्त्वं हविः ॥
ഞാൻ ദേവീസ്വരൂപമായ ആപഃ (ജലദേവികൾ)യെ സമീപത്തേക്ക് ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു—അവിടെ നമ്മുടെ ഗാവഃ (കിരണങ്ങൾ) പാനം ചെയ്യുന്നു. സിന്ധുക്കളിൽ നിന്നു നമ്മുടെ ഹവിഃ രൂപപ്പെടട്ടെ—ഒഴുകുന്ന ശുദ്ധിയുടെ അന്തർആഹുതി.
Mantra 19
अप्स्वन्तरमृतमप्सु भेषजमपामुत प्रशस्तये । देवा भवत वाजिनः ॥
ആപഃകളിൽ അകത്ത് അമൃതമുണ്ട്; ആപഃകളിൽ ഭേഷജം (ചികിത്സാശക്തി) ഉണ്ട്. ഹേ ആപഃ, നമ്മുടെ പ്രശസ്തിക്കും യഥാർത്ഥ സ്തുതിക്കും വേണ്ടി—ഞങ്ങൾക്ക് ദൈവികശക്തികളായി, വാജിനഃ (വിജയബലം) ആയി ഭവിക്കുവിൻ.
Mantra 20
अप्सु मे सोमो अब्रवीदन्तर्विश्वानि भेषजा । अग्निं च विश्वशम्भुवमापश्च विश्वभेषजीः ॥
ആപഃകളിൽ സോമൻ എന്നോടു പറഞ്ഞു: ‘അകത്ത് എല്ലാ ഭേഷജങ്ങളും ഉണ്ട്.’ അഗ്നിയും വിശ്വശംഭു (സർവകല്യാണകാരി) ആകുന്നു; ആപഃകൾ വിശ്വഭേഷജീഃ (സർവൗഷധികൾ)—സമ്പൂർണ്ണ സത്തയെ സൗഖ്യമാക്കുന്ന ശക്തികൾ.
Mantra 21
आपः पृणीत भेषजं वरूथं तन्वे मम । ज्योक्च सूर्यं दृशे ॥
ഹേ ആപഃ (ജലദേവിമാരേ), എന്റെ തനുവിന്നായി ഭേഷജം—ചികിത്സക ഔഷധം—ഉം വറൂഥം—ആശ്രയരൂപ സംരക്ഷണം—ഉം കൊണ്ട് എന്നെ നിറയ്ക്കുവിൻ; ഞാൻ ദീർഘകാലം സൂര്യനെ ദർശിക്കട്ടെ.
Mantra 22
इदमापः प्र वहत यत्किं च दुरितं मयि । यद्वाहमभिदुद्रोह यद्वा शेप उतानृतम् ॥
ഹേ ആപഃ, എനിക്കുള്ളിൽ കുടിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഏതു ദുരിതം—കഷ്ടവും ദോഷവും—ഉണ്ടോ അതെല്ലാം മുന്നോട്ടൊഴുക്കി അകറ്റിക്കൊണ്ടുപോകുവിൻ; ഞാൻ കലഹിച്ച് വിരോധം ചെയ്തിട്ടുണ്ടായാലും, അല്ലെങ്കിൽ ആവേശവാക്കാൽ അനൃതം—അസത്യം—ഉച്ചരിച്ചിട്ടുണ്ടായാലും.
Mantra 23
आपो अद्यान्वचारिषं रसेन समगस्महि । पयस्वानग्न आ गहि तं मा सं सृज वर्चसा ॥
ഹേ ആപഃ, ഇന്ന് ഞാൻ നിങ്ങളോടൊപ്പം സഞ്ചരിച്ചു; നിങ്ങളുടെ രസ—ആനന്ദസാരം—കൊണ്ട് ഞങ്ങൾ സംഗമത്തിലായി. ഹേ പയസ്വാൻ അഗ്നി, വരിക; വർചസ്—തേജസ്സു—കൊണ്ട് എന്നെ ഒന്നാക്കി ചേർക്കുക.
Mantra 24
सं माग्ने वर्चसा सृज सं प्रजया समायुषा । विद्युर्मे अस्य देवा इन्द्रो विद्यात्सह ऋषिभिः ॥
ഹേ അഗ്നേ, വർചസ്സിന്റെ ദീപ്തിയാൽ എന്നെ സമ്പൂർണ്ണതയിലേക്കു രൂപപ്പെടുത്തേണമേ; പ്രജാശക്തിയാൽ സമ്പൂർണ്ണതയിലേക്കും, പൂർണ്ണ ആയുസ്സാൽ സമ്പൂർണ്ണതയിലേക്കും. ദേവന്മാർ എന്റെ കാര്യത്തിൽ ഇതു അറിയട്ടെ; ഋഷികളോടുകൂടെ ഇന്ദ്രൻ എന്റെ ഉള്ളിൽ ഇതു സ്ഥിരീകരിക്കട്ടെ.
Frequently Asked Questions
It is primarily a Soma-invitation hymn calling Vāyu to come quickly and drink the freshly pressed Soma set out for the morning offering, then it broadens into prayers for guidance and well-being.
In many Vedic Soma sequences, Vāyu is approached early because wind/breath represents immediate life-force and swift arrival; his receiving the Soma symbolizes vital energy being awakened and set in right motion.
Vedic hymns often widen from the main deity to allied powers needed for the rite’s success: Pūṣan for guidance and restoration, and Agni for consecration and for sealing the sacrifice with blessings like radiance, increase, and long life.
Ask anything about Sukta 23 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.