Sukta 23
Sukta 1.23
Medhātithi Kāṇva (opening of RV 1.23 traditionally under Kāṇva seers)
Vāyu (often paired with Indra in early soma offerings, though this verse directly addresses Vāyu)
Gāyatrī (typical for many opening soma-invitation verses; probable here)
RV 1.23 সোম-আহ্বানমূলক স্তোত্ৰ হিচাপে আৰম্ভ হয়—বায়ুক শীঘ্ৰ আহি যজ্ঞ-তৃণৰ ওপৰত সাজি থোৱা সদ্য নিস্পেষিত, প্ৰবল সোম পান কৰিবলৈ নিমন্ত্ৰণ কৰে। স্তোত্ৰ আগবঢ়াৰ লগে লগে ই সহায়ক আহ্বানলৈ (বিশেষকৈ পূষণ আৰু অগ্নিলৈ) বিস্তাৰিত হয়—পথ-নিৰ্দেশ, হেৰোৱা বস্তু পুনৰুদ্ধাৰ, আৰু তেজ, সন্তান, দীঘলীয়া আয়ু আদি সমন্বিত আশীৰ্বাদ বিচাৰে; দেৱতাসকল যজমানৰ আকাংক্ষাৰ সাক্ষী ৰূপে উপস্থিত।
Mantras
Mantra 1
तीव्राः सोमास आ गह्याशीर्वन्तः सुता इमे । वायो तान्प्रस्थितान्पिब ॥
হে বায়ু, আহা—এই তীব্ৰ সোমসমূহ, সুতা আৰু আশীৰ্বন্ত; আগবঢ়োৱা এই পানসমূহ তুমি পান কৰা।
Mantra 2
उभा देवा दिविस्पृशेन्द्रवायू हवामहे । अस्य सोमस्य पीतये ॥
দ্যৌ স্পৰ্শ কৰা দুই দেৱতা—ইন্দ্ৰ আৰু বায়ু—ক আমি আহ্বান কৰোঁ, এই সোমৰ পানেৰ বাবে।
Mantra 3
इन्द्रवायू मनोजुवा विप्रा हवन्त ऊतये । सहस्राक्षा धियस्पती ॥
ইন্দ্ৰ-ৱায়ু, মনৰ তাড়নাত অতি দ্ৰুত; ঋষিসকলে তোমালোকক ৰক্ষাৰ বাবে আহ্বান কৰে—সহস্ৰ-চক্ষু, ধী (প্ৰেৰিত বুদ্ধি)-ৰ অধিপতি; আমাৰ দৃষ্টি-জ্ঞান শাসন কৰি বিস্তাৰ কৰা।
Mantra 4
मित्रं वयं हवामहे वरुणं सोमपीतये । जज्ञाना पूतदक्षसा ॥
আমি আমি মিত্ৰক আহ্বান কৰোঁ, আৰু বৰুণকো—সোমপানৰ বাবে; যিসকল জাগ্ৰত-জন্মা শক্তি, পৱিত্ৰ বিবেচনাৰে (পূতদক্ষসা) সমৃদ্ধ, আমাৰ ভিতৰত মৈত্ৰী আৰু ঋত-ধৰ্ম স্থাপন কৰে।
Mantra 5
ऋतेन यावृतावृधावृतस्य ज्योतिषस्पती । ता मित्रावरुणा हुवे ॥
ঋতেন বৃদ্ধি পোৱা, ঋতেৰে বলৱন্ত হোৱা—ঋতৰ জ্যোতিৰ অধিপতি সেই দুজন মিত্ৰ-বৰুণক মই আহ্বান কৰোঁ; যাতে দীপ্তিমান বিধানে আমাৰ সত্তা শাসিত হয়।
Mantra 6
वरुणः प्राविता भुवन्मित्रो विश्वाभिरूतिभिः । करतां नः सुराधसः ॥
বৰুণো নঃ অগ্ৰতঃ প্ৰাৱিতা ভৱতু; মিত্ৰো বিশ্বাভিৰ্ ঊতিভিঃ নঃ কাৰতাম। তৌ সুৰাধসৌ—সু-দানশীলৌ—অস্মাকং কল্যাণং পুষ্টিং চ বিধত্তাম॥
Mantra 7
मरुत्वन्तं हवामह इन्द्रमा सोमपीतये । सजूर्गणेन तृम्पतु ॥
মৰুত্বন্ত ইন্দ্ৰক সোমপীতয়ে আহ্বান কৰোঁ। সঃ সজূৰ্গণেন তৃম্পতু—গণসহিত সন্তুষ্ট হওক—যাতে তেজস্বী শক্তি আমাৰ ভিতৰত সুৰেলাভাৱে কাৰ্য কৰে॥
Mantra 8
इन्द्रज्येष्ठा मरुद्गणा देवासः पूषरातयः । विश्वे मम श्रुता हवम् ॥
ইন্দ্ৰজ্যেষ্ঠা মৰুদ্গণা, দেৱাসঃ পূষৰাতয়ঃ—হে বিশ্বে দেৱা, মম হৱং শ্ৰুতা। মোৰ যাত্ৰালৈ তোমালোকৰ দীপ্ত সহায়সমূহ প্ৰৱৰ্তিত হওক॥
Mantra 9
हत वृत्रं सुदानव इन्द्रेण सहसा युजा । मा नो दुःशंस ईशत ॥
হে সুদানৱ (উদাৰ দাতা), ইন্দ্ৰৰ সহস্ৰ-বলে যুজা হৈ বৃত্ৰক বধ কৰা। দুৰ্বচন-শক্তিয়ে যেন আমাক অধীন নকৰে; অসত্য আৰু বৈৰী কুমন্ত্ৰণা ভাঙি পৰক।
Mantra 10
विश्वान्देवान्हवामहे मरुतः सोमपीतये । उग्रा हि पृश्निमातरः ॥
সোমপানৰ বাবে আমি সকলো দেৱতাক আহ্বান কৰোঁ—মৰুতসকলকো। কিয়নো পৃশ্নিমাতৃ উগ্ৰ মৰুতসকল শক্তিত প্ৰবল।
Mantra 11
जयतामिव तन्यतुर्मरुतामेति धृष्णुया । यच्छुभं याथना नरः ॥
বিজয়ীৰ দৰে মৰুতসকলৰ বজ্ৰধ্বনি ধৃষ্ট শক্তিৰে আগবাঢ়ে। হে নৰবীৰসকল, যেতিয়া তোমালোকে শুভ দিশলৈ অগ্ৰসৰ হওঁ, তেতিয়া বিজয়ী গতিৰ পথ মুকলি হয়।
Mantra 12
हस्काराद्विद्युतस्पर्यतो जाता अवन्तु नः । मरुतो मृळयन्तु नः ॥
হস্কাৰৰ গম্ভীৰ ধ্বনি আৰু বিদ্যুতৰ দীপ্ত ঝলকৰ পৰা জন্ম লোৱা মৰুতসকলে আমাক চাৰিওফালে আৱৰি ৰক্ষা কৰক; ধূলি-ধুমুহাৰ সেই বায়ুদেৱতাসকলে আমাক শান্তি আৰু মঙ্গল দান কৰক।
Mantra 13
आ पूषञ्चित्रबर्हिषमाघृणे धरुणं दिवः । आजा नष्टं यथा पशुम् ॥
হে পুষণ, চিত্ৰবৰ্হিষৰ অধিপতি, হে দীপ্তিমান! দ্যৌৰ দৃঢ় আধাৰ আমালৈ আনক; যি নষ্ট হৈছে তাক গৰু-ধেনু ঘূৰাই আনাৰ দৰে আমালৈ পুনৰ লৈ আহক।
Mantra 14
पूषा राजानमाघृणिरपगूळ्हं गुहा हितम् । अविन्दच्चित्रबर्हिषम् ॥
দীপ্তিমান পুষণে গুহাত গোপনে থোৱা ৰাজশক্তিক বিচাৰি পালে; তেওঁ পুনৰ চিত্ৰবৰ্হিষ—উজ্জ্বল আধাৰ—উন্মোচন কৰিলে, আমাৰ যজ্ঞ আৰু আৰোহণৰ বাবে।
Mantra 15
उतो स मह्यमिन्दुभिः षड्युक्ताँ अनुसेषिधत् । गोभिर्यवं न चर्कृषत् ॥
আৰু সি মোৰ নিমিত্তে উজ্জ্বল ইন্দু-বিন্দুবোৰে সঠিক ক্ৰমে ষয়োযুক্ত শক্তিসমূহ স্থাপন কৰিলে; গোৰশ্মিসমূহে যৱ যেন বাঢ়ে তেনেকৈ প্ৰাচুৰ্য বৃদ্ধি কৰালে।
Mantra 16
अम्बयो यन्त्यध्वभिर्जामयो अध्वरीयताम् । पृञ्चतीर्मधुना पयः ॥
মাতৃ-আপসসমূহ পথসমূহে গমন কৰে, যজ্ঞৰ জ্ঞাতি-শক্তিসমূহ; সিহঁতে মধুৰতাৰে সত্তাৰ দুগ্ধ-ৰস ঢালি মিশ্ৰণ কৰে, আমাৰ ভিতৰত হৱি প্ৰস্তুত কৰে।
Mantra 17
अमूर्या उप सूर्ये याभिर्वा सूर्यः सह । ता नो हिन्वन्त्वध्वरम् ॥
যিসকল (আপস/শক্তি) সূৰ্যৰ ওচৰত আছে, আৰু যিসকলৰ সৈতে সূৰ্য গমন কৰে—সিহঁতে আমাৰ অধ্বৰ (যজ্ঞ) আগবঢ়াওক, দীপ্ত লক্ষ্যলৈ ঠেলি নিয়ক।
Mantra 18
अपो देवीरुप ह्वये यत्र गावः पिबन्ति नः । सिन्धुभ्यः कर्त्वं हविः ॥
মই দেৱী আপঃক ওচৰলৈ আহ্বান কৰোঁ—য’ত আমাৰ গাভঃ (ৰশ্মিসকল) পান কৰে। সিন্ধুসকলৰ পৰা আমাৰ বাবে হৱিঃ গঢ় খাওক—প্ৰবাহমান পৱিত্ৰতাৰ অন্তৰ-অৰ্পণ।
Mantra 19
अप्स्वन्तरमृतमप्सु भेषजमपामुत प्रशस्तये । देवा भवत वाजिनः ॥
আপঃৰ ভিতৰত অমৃত আছে; আপঃৰ ভিতৰত ভেষজ (চিকিৎসাশক্তি) আছে। হে আপঃ, আমাৰ পূৰ্ণ প্ৰশস্তি আৰু যথাৰ্থ স্তোত্ৰৰ বাবে—আমাৰ বাবে দেৱা হওক, বাজিক (বিজয়ী বল) হওক।
Mantra 20
अप्सु मे सोमो अब्रवीदन्तर्विश्वानि भेषजा । अग्निं च विश्वशम्भुवमापश्च विश्वभेषजीः ॥
আপঃৰ ভিতৰত সোমে মোক ক’লে—‘ইয়াত সকলো ভেষজ আছে।’ আৰু অগ্নিও বিশ্বশম্ভু (সৰ্বজন-মঙ্গলকাৰী); আৰু আপঃ বিশ্বভেষজী—সৰ্বব্যাধিনাশক, সমগ্ৰ সত্তাক সুস্থ কৰা শক্তি।
Mantra 21
आपः पृणीत भेषजं वरूथं तन्वे मम । ज्योक्च सूर्यं दृशे ॥
হে আপঃ (জলদেৱতা), মোৰ দেহ-সত্তাৰ বাবে ঔষধি-শক্তি আৰু ৰক্ষাকবচস্বৰূপ আশ্ৰয় দিয়া; যাতে মই দীঘলীয়া কাল সূৰ্যক চাব পাৰোঁ—জ্যোতিৰ সত্যৰ দৰ্শনত স্থিত হওঁ।
Mantra 22
इदमापः प्र वहत यत्किं च दुरितं मयि । यद्वाहमभिदुद्रोह यद्वा शेप उतानृतम् ॥
হে আপঃ, মোৰ ভিতৰত যি কিবা দুঃখ-দুৰিত আৰু বেঁকা-পথৰ দোষ আছে, সেয়া আগলৈ বোৱাই দূৰলৈ লৈ যোৱা; মই যদি বিদ্ৰোহত উঠি পৰিছোঁ, বা আকস্মিক বাক্যত মিছা কথাও উচ্চাৰণ কৰিছোঁ।
Mantra 23
आपो अद्यान्वचारिषं रसेन समगस्महि । पयस्वानग्न आ गहि तं मा सं सृज वर्चसा ॥
হে আপঃ, আজি মই তোমালোকৰ সৈতে চলিলোঁ; তোমালোকৰ ৰস-আনন্দেৰে আমি একত্ৰতালৈ আহিলোঁ। হে পয়স্বান অগ্নি, আহা; মোক তেজস্বী বৰ্ণ-প্ৰভাৰে একেলগে গাঁথি দিয়া।
Mantra 24
सं माग्ने वर्चसा सृज सं प्रजया समायुषा । विद्युर्मे अस्य देवा इन्द्रो विद्यात्सह ऋषिभिः ॥
হে অগ্নি, তেজস্বী বর্চসাৰে মোক সম্যক গঢ়ি তোল—প্ৰজাৰ শক্তিৰে সম্যক, পূৰ্ণ আয়ুষেৰে সম্যক। মোৰ বিষয়ে এই কথা দেৱতাসকলে জানক; ঋষিসকলৰ সৈতে ইন্দ্ৰই মোৰ ভিতৰত ইয়াক নিশ্চিত কৰক।
Frequently Asked Questions
It is primarily a Soma-invitation hymn calling Vāyu to come quickly and drink the freshly pressed Soma set out for the morning offering, then it broadens into prayers for guidance and well-being.
In many Vedic Soma sequences, Vāyu is approached early because wind/breath represents immediate life-force and swift arrival; his receiving the Soma symbolizes vital energy being awakened and set in right motion.
Vedic hymns often widen from the main deity to allied powers needed for the rite’s success: Pūṣan for guidance and restoration, and Agni for consecration and for sealing the sacrifice with blessings like radiance, increase, and long life.
Ask anything about Sukta 23 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
