Sukta 23
Sukta 1.23
Medhātithi Kāṇva (opening of RV 1.23 traditionally under Kāṇva seers)
Vāyu (often paired with Indra in early soma offerings, though this verse directly addresses Vāyu)
Gāyatrī (typical for many opening soma-invitation verses; probable here)
ఋగ్వేదం 1.23 సోమ-ఆహ్వాన సూక్తం; ఇందులో వాయువును వేగంగా రమ్మని పిలిచి, యజ్ఞ గడ్డిపై ఉంచిన తాజాగా పిండిన, శక్తివంతమైన సోమరసాన్ని పానంచేయమని కోరుతుంది. సూక్తం కొనసాగేకొద్దీ ఇది అనుబంధ ఆహ్వానాలుగా (ముఖ్యంగా పూషన్ మరియు అగ్ని) విస్తరిస్తుంది—మార్గదర్శనం, కోల్పోయినదాన్ని తిరిగి పొందడం, అలాగే కాంతి, సంతానం, దీర్ఘాయువు వంటి సమగ్ర ఆశీర్వాదాలను అభ్యర్థిస్తుంది; యజమాని ఆకాంక్షకు దేవతలు సాక్షులుగా నిలుస్తారు.
Mantras
Mantra 1
तीव्राः सोमास आ गह्याशीर्वन्तः सुता इमे । वायो तान्प्रस्थितान्पिब ॥
వాయో, రా; ఇవి తీవ్రమైన సోమరసాలు—సుతమైనవి, ఆశీర్వంతమైనవి—ఇక్కడ ఉన్నాయి. ముందుగా ఉంచబడిన వాటిని పానము చేయి.
Mantra 2
उभा देवा दिविस्पृशेन्द्रवायू हवामहे । अस्य सोमस्य पीतये ॥
దివిని స్పృశించు ఆ ఇద్దరు దేవులు—ఇంద్రుడు, వాయువు—ఈ సోమ పానార్థం మేము ఆహ్వానిస్తున్నాము.
Mantra 3
इन्द्रवायू मनोजुवा विप्रा हवन्त ऊतये । सहस्राक्षा धियस्पती ॥
ఇంద్రుడు మరియు వాయువు—మనోబల వేగంతో శీఘ్రులు—విప్రులు మిమ్మల్ని రక్షణకై ఆహ్వానిస్తారు; సహస్రాక్షులారా, ధియల అధిపతులారా, మా ప్రేరిత దృష్టిని కాపాడి విస్తరించండి.
Mantra 4
मित्रं वयं हवामहे वरुणं सोमपीतये । जज्ञाना पूतदक्षसा ॥
మేము మిత్రుని, వరుణుని ఆహ్వానిస్తున్నాము—సోమపానార్థం; జాగృత-జనితులు, పూతదక్షసా—శుద్ధ వివేకశక్తి కలవారు—మాలో మైత్రీని, ఋత విధానాన్ని స్థాపించువారు.
Mantra 5
ऋतेन यावृतावृधावृतस्य ज्योतिषस्पती । ता मित्रावरुणा हुवे ॥
ఋతంతో వృద్ధి చెందువారు, ఋతంతోనే బలపడువారు—ఋత జ్యోతికి అధిపతులు—ఆ మిత్ర-వరుణులను నేను ఆహ్వానిస్తున్నాను; మా సత్త్వాన్ని ఈ దీప్తిమయ విధి పాలించుగాక.
Mantra 6
वरुणः प्राविता भुवन्मित्रो विश्वाभिरूतिभिः । करतां नः सुराधसः ॥
వరుణుడు మా ముందరి రక్షకుడై ఉండుగాక; మిత్రుడు తన సమస్త ఊతులు (సహాయాలు) తో మా కొరకు కార్యం చేయుగాక. ఆ ఇద్దరు సు-రాధసులు (ఉదార దాతలు) మాకు మంగళం కలుగజేయుగాక.
Mantra 7
मरुत्वन्तं हवामह इन्द्रमा सोमपीतये । सजूर्गणेन तृम्पतु ॥
మరుతులతో కూడిన ఇంద్రుని సోమపానార్థం మేము ఆహ్వానిస్తున్నాము; ఆయన గణంతో సజూః (ఒకేసారి) తృప్తి పొందుగాక.
Mantra 8
इन्द्रज्येष्ठा मरुद्गणा देवासः पूषरातयः । विश्वे मम श्रुता हवम् ॥
ఇంద్రుడు జ్యేష్ఠుడైన మరుద్గణాలారా, పూషన్-సదృశ దాత దేవులారా, మీరందరూ నా ఈ హవి (ఆహ్వానం) వినుడి.
Mantra 9
हत वृत्रं सुदानव इन्द्रेण सहसा युजा । मा नो दुःशंस ईशत ॥
హే సుదానవా! ఇంద్రుని సహస్-బలంతో యుక్తుడై వృత్రుణ్ని వధించు. దుష్శంసించే శక్తి మాపై అధికారం చేయనీయకు.
Mantra 10
विश्वान्देवान्हवामहे मरुतः सोमपीतये । उग्रा हि पृश्निमातरः ॥
సోమపానార్థం మేము సమస్త దేవులను—మరుతులను—ఆహ్వానిస్తున్నాము; ఎందుకంటే వారు ఉగ్రులు, పృశ్ని-మాతృకులు.
Mantra 11
जयतामिव तन्यतुर्मरुतामेति धृष्णुया । यच्छुभं याथना नरः ॥
విజేతలవలె మరుతుల గర్జన ధృష్ణు-వేగంతో ముందుకు సాగుతుంది. హే నర-వీరులారా! మీరు శుభం వైపు ప్రయాణించునప్పుడు.
Mantra 12
हस्काराद्विद्युतस्पर्यतो जाता अवन्तु नः । मरुतो मृळयन्तु नः ॥
హస్కార ధ్వని మరియు విద్యుత్ప్రభ నుండి జన్మించిన మరుతులు మమ్మల్ని చుట్టుముట్టి కాపాడుగాక; తుఫాను-వాయువు యొక్క ఈ దైవశక్తులు మాకు శాంతి, అంతరానందం ప్రసాదించుగాక.
Mantra 13
आ पूषञ्चित्रबर्हिषमाघृणे धरुणं दिवः । आजा नष्टं यथा पशुम् ॥
చిత్రబర్హిష్ పూషన్, ఓ ఆఘృణి (దీప్తిమంతుడా), దివ్యలోకపు దృఢ ఆధారాన్ని మా వద్దకు తీసుకురా; దారి తప్పిన పశువులను తిరిగి తెచ్చినట్లే, నశించిన/పోయినదాన్ని మాకు తిరిగి చేర్చు.
Mantra 14
पूषा राजानमाघृणिरपगूळ्हं गुहा हितम् । अविन्दच्चित्रबर्हिषम् ॥
దీప్తిమంతుడైన పూషా, గుహలో దాచబడిన—రహస్యస్థానంలో నిక్షిప్తమైన—రాజశక్తిని కనుగొన్నాడు; మా యజ్ఞార్థం ‘చిత్రబర్హిష్’ (ప్రకాశమయ ఆధారం/ఆసనం) ను మళ్లీ పొందించాడు.
Mantra 15
उतो स मह्यमिन्दुभिः षड्युक्ताँ अनुसेषिधत् । गोभिर्यवं न चर्कृषत् ॥
అతడు నా కొరకు, ప్రకాశించే ఇందు-బిందువులతో, యథావిధిగా యుక్తమైన ఆరు శక్తులను క్రమంగా స్థాపించాడు; గో-రశ్ములతో అతడు సమృద్ధిని పెంచాడు—యవం (బార్లీ) పెంపొందించునట్లు.
Mantra 16
अम्बयो यन्त्यध्वभिर्जामयो अध्वरीयताम् । पृञ्चतीर्मधुना पयः ॥
మాతృ-ఆపః మార్గాల వెంట సాగుతాయి—యజ్ఞానికి స్వజనమైన శక్తులు; అవి మధుతో పయస్సును చల్లి కలిపి, మనలో హవిస్సును సిద్ధం చేస్తాయి.
Mantra 17
अमूर्या उप सूर्ये याभिर्वा सूर्यः सह । ता नो हिन्वन्त्वध्वरम् ॥
సూర్యుని సమీపంలో ఉన్నవీ, సూర్యునితో పాటు సాగేవీ అయిన (ఆపః/శక్తులు) మా అధ్వర (యజ్ఞ)ాన్ని ప్రేరేపించుగాక; దానిని తేజోమయ లక్ష్యానికి ముందుకు నడిపించుగాక.
Mantra 18
अपो देवीरुप ह्वये यत्र गावः पिबन्ति नः । सिन्धुभ्यः कर्त्वं हविः ॥
నేను దేవీ అయిన ఆపః (జలదేవతలను) సమీపంగా ఆహ్వానిస్తున్నాను—అక్కడ మా కిరణాలు పానంచేస్తాయి. సింధు/ప్రవాహాల నుండి మా కొరకు హవిస్ (అంతర్యజ్ఞ-ఆహుతి) నిర్మితమగుగాక.
Mantra 19
अप्स्वन्तरमृतमप्सु भेषजमपामुत प्रशस्तये । देवा भवत वाजिनः ॥
ఆపస్సులో అమృతం ఉంది; ఆపస్సులో భేషజం (ఆరోగ్యశక్తి) ఉంది. హే ఆపః, మా ప్రశస్తి (సమ్యక్ స్తుతి) కొరకు—హే వాజినః (విజయబలసంపన్న) దేవాః, మా కొరకు దైవశక్తులుగా అవండి.
Mantra 20
अप्सु मे सोमो अब्रवीदन्तर्विश्वानि भेषजा । अग्निं च विश्वशम्भुवमापश्च विश्वभेषजीः ॥
ఆపస్సులో సోముడు నాతో అన్నాడు: ‘అంతరంలో అన్ని భేషజాలు ఉన్నాయి.’ అగ్నিও విశ్వశంభువు (సర్వమంగళకరుడు); ఆపః కూడా విశ్వభేషజీಃ (సర్వౌషధశక్తులు)—సమస్త సత్త్వాన్ని ఆరోగ్యంగా చేయువి.
Mantra 21
आपः पृणीत भेषजं वरूथं तन्वे मम । ज्योक्च सूर्यं दृशे ॥
ఓ ఆపః (జలదేవతలారా)! నా తను (దేహం) కొరకు భేషజం (ఆరోగ్యం) మరియు వరూతం (రక్షాకవచం) తో నన్ను పరిపూర్ణం చేయండి; నేను దీర్ఘకాలం సూర్యుని దర్శించునట్లు.
Mantra 22
इदमापः प्र वहत यत्किं च दुरितं मयि । यद्वाहमभिदुद्रोह यद्वा शेप उतानृतम् ॥
ఓ ఆపః! నాలో ఉన్న ఏ దురితం (దుఃఖం/దోషం) అయినా దాన్ని ప్రవహింపజేసి దూరంగా తీసుకుపోండి—నేను తిరుగుబాటు చేసినా, లేదా ఆవేశ వాక్యంతో అనృతం (అసత్యం) పలికినా.
Mantra 23
आपो अद्यान्वचारिषं रसेन समगस्महि । पयस्वानग्न आ गहि तं मा सं सृज वर्चसा ॥
ఓ ఆపః! ఈ రోజు నేను మీతో కలిసి నడిచాను; మీ రసంతో మనము ఏకత్వానికి వచ్చాము. ఓ పయస్వాన్ అగ్నీ! రా; ప్రకాశమయ వర్చసుతో నన్ను సమ్యక్గా ఏకముచేయి.
Mantra 24
सं माग्ने वर्चसा सृज सं प्रजया समायुषा । विद्युर्मे अस्य देवा इन्द्रो विद्यात्सह ऋषिभिः ॥
హే అగ్నీ, ప్రకాశమయ వర్చస్సుతో నన్ను సంపూర్ణంగా మలచు—ప్రజా-శక్తితో సంపూర్ణంగా, పూర్ణ ఆయుష్షుతో సంపూర్ణంగా. నా విషయమై ఇది దేవులు తెలుసుకొనుగాక; ఋషులతో కూడిన ఇంద్రుడు దీన్ని నాలో విదితముగా చేసి స్థిరపరచుగాక.
Frequently Asked Questions
It is primarily a Soma-invitation hymn calling Vāyu to come quickly and drink the freshly pressed Soma set out for the morning offering, then it broadens into prayers for guidance and well-being.
In many Vedic Soma sequences, Vāyu is approached early because wind/breath represents immediate life-force and swift arrival; his receiving the Soma symbolizes vital energy being awakened and set in right motion.
Vedic hymns often widen from the main deity to allied powers needed for the rite’s success: Pūṣan for guidance and restoration, and Agni for consecration and for sealing the sacrifice with blessings like radiance, increase, and long life.
Ask anything about Sukta 23 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.