Rig Veda 1.23.3: Mandala 1, Sukta 23, Mantra 3
Sukta 1.23
Rishi: Medhātithi Kāṇva
Devata: Indra-Vāyu
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्रवायू मनोजुवा विप्रा हवन्त ऊतये । सहस्राक्षा धियस्पती ॥
Transliteration
indravāyū manojūvā viprā havanta ūtaye | sahasrākṣā dhiyaspātī ||
Translation
ഇന്ദ്ര-വായൂ, മനസ്സിന്റെ പ്രേരണാവേഗത്തിൽ ത്വരിതരായി, വിപ്രന്മാർ (ഋഷികൾ) നിങ്ങളെ രക്ഷയ്ക്കായി ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു—സഹസ്രാക്ഷരേ, ധിയ (പ്രചോദിത ചിന്ത) യുടെ അധിപതികളേ, ഞങ്ങളുടെ ദർശനം ഭരിച്ച് വിപുലമാക്കുവിൻ.
Word by Word
इन्द्रवायूO Indra and Vāyu
इन्द्रवायू:
सम्बोधन (आह्वान) / कर्तृ (स्तुत्य-देवता)
TypeNoun (compound proper name)
Rootइन्द्र + वायु (प्रातिपदिक) (द्वन्द्व-समास)
मनोजुवाmind-swift / impelled by mind
मनोजुवा:
विशेषण (देवता-सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootमनस् + जू (√जू ‘वेग/प्रेरण’) → जुव (कृदन्त-प्रातिपदिक); बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास
विप्राःthe inspired poets/priests
विप्राः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
हवन्तेinvoke/call
हवन्ते:
क्रिया
TypeVerb
Root√ह्वे (ह्वा) ‘आह्वान/ह्वान’
ऊतयेfor help/aid
ऊतये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootऊति (स्त्री. प्रातिपदिक) ‘सहायता/रक्षा’
सहस्राक्षाthousand-eyed
सहस्राक्षा:
विशेषण (देवता-सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootसहस्र + अक्षि/अक्ष (प्रातिपदिक) → सहस्राक्ष (बहुव्रीहि) ‘हजार-नेत्र’
धियस्पतीlords of prayers/thoughts
धियस्पती:
सम्बोधन (आह्वान) / कर्तृ (स्तुत्य-देवता)
TypeNoun (compound epithet)
Rootधियस् (धि ‘बुद्धि/प्रार्थना’ का बहु. ‘धियः’ का वैदिक रूप) + पति (प्रातिपदिक) → धियस्पति (षष्ठी-तत्पुरुष)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.