Atharva Veda Anuvaka 2
Home›Atharvaveda›Kanda 4›Anuvaka 2
Kanda 410 Suktas100 Mantras

Anuvaka 2

അനുശാസനത്തിന്റെ പുനഃസ്ഥാപനം—ശരീര, സാമൂഹ്യ, കോസ്മിക തലങ്ങളിൽ—അഥർവണീയ ചികിത്സാമന്ത്രങ്ങൾ, സത്യപരീക്ഷണം, മഴ വരുത്തൽ, പ്രതിമാന്ത്രിക പ്രതിരോധം എന്നിവയിലൂടെ. ഉപവിഷയങ്ങൾ: ഭൈഷജ്യ ചികിത്സ—എലുമ്പ് ചേർക്കൽ, മുറിവുകൾ “നെയ്ത്” കൂട്ടുക, രോഗിയെ ഉയർത്തുക; കൃത്യാ, പിശാചുകൾ, രക്ഷസുകൾ, കീമീദിനുകൾ എന്നിവയ്‌ക്കെതിരായ രക്ഷാ/രക്ഷോഘ്ന സംരക്ഷണം; ബന്ധങ്ങൾ മുറിച്ച് തൂത്തുമാറ്റി പുനഃബന്ധിപ്പിക്കുന്ന അധിപതി ഔഷധിയായി അപാമാർഗം; വരുൺ നിയമപരമായ പരിശോധനക്കാരൻ—സമ്മതം, മോഷണവും അസത്യവും വെളിപ്പെടുത്തൽ; പർജന്യന്റെ മഴമന്ത്രവും ঋതുപുനർജ്ജീവനവും.

Kinds of charm

Bhaishajya (healing): 4Abhicharika (against foes): 2Shantika (pacifying): 2Paushtika (prosperity): 1

Suktas in Anuvaka 2

Sukta 11

ഈ സൂക്തം സാമൂഹികമായി അതിരിലുള്ളതെങ്കിലും ആചാരപരമായി ശക്തിയുള്ള നിരീക്ഷണമായ പന്ത്രണ്ട് “വ്രാത്യ രാത്രികളെ” പ്രജാപതിയുടെ സൃഷ്ടിക്രമത്തിനുള്ളിൽ സ്ഥാപിച്ച് പവിത്രീകരിക്കുന്നു; അതിന്റെ ശാസനയെ “കാളയുടെ വ്രതം” (anaḍuho vratam) എന്നും തിരിച്ചറിയുന്നു. അതോടൊപ്പം ദീക്ഷയെ കൃഷിശക്തിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു: ശബ്ദമുള്ള, അധ്വാനിക്കുന്ന കരിവാളൻ, ദാതാവ്–ഗ്രാഹകൻ എന്ന നിയമാനുസൃത വിനിമയം, ബ്രഹ്മന്റെ ശരിയായ ജ്ഞാനം—ഇവ ഒന്നിച്ച് സമൃദ്ധി, ഫലഭൂയിഷ്ഠത, ആചാര-നിയമാനുസൃതത എന്നിവയ്ക്ക് അധികാരം നൽകുന്നു.

Rishi: Atharvanic/anonymous (Vrātya complex; traditional attribution varies by anukramaṇī) | Devata: Prajāpati (and implicitly Brahman as sacral power) | 12 Mantras

Sukta 12

ഈ അഥർവവേദീയ ചികിത്സാസൂക്തം അസ്ഥി ചേർക്കുകയും മുറിവ് കൂട്ടിത്തുന്നുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു മന്ത്രചികിത്സയാണ്. പൊട്ടൽ, സന്ധിവിടർച്ച, അല്ലെങ്കിൽ മുറിവേറ്റ മുറിച്ചുകീറൽ എന്നിവയ്ക്കുശേഷം ശരീരത്തെ “സന്ധിയോട് സന്ധി” ആയി വീണ്ടും കൂട്ടിച്ചേർത്ത് മജ്ജ, മാംസം, ത്വക്ക്, അസ്ഥി എന്നിവ പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നു. തകർന്നതിനെ വീണ്ടും ഘടിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന സർവ്വനിയാമകനായ ധാതൃനെ ഇത് ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു; അതോടൊപ്പം ഔഷധി (ചികിത്സാസസ്യം, പലപ്പോഴും രോഹിണി എന്ന് തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നത്) “ഒന്നിച്ചേർക്കാൻ”യും കേടായ ധാതുക്കൾ വീണ്ടും വളരാൻയും ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു.

Rishi: Atharvanic tradition (healing seer; specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī) | Devata: Dhātṛ (Creator/Ordainer) as restorer; implicitly the healing power of the remedy | 14 Mantras

Sukta 13

AV 4.13 ഒരു സംക്ഷിപ്തമായ ആഥർവണിക ചികിത്സാ-പ്രാർത്ഥനയാണ്. രോഗം മൂലം തളർന്നുകിടക്കുന്ന ഒരാളെ ഉയർത്തി നിർത്താനും, രോഗം ആഗസ് (ദോഷം/അപരാധം) അല്ലെങ്കിൽ ആചാര-നൈതിക മലിനതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു വന്നാലും ജീവശക്തി പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും ഇത് വിശ്വേദേവന്മാരോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു. ദേവന്മാർ, മരുത്തുകൾ, “എല്ലാ ഭൂതങ്ങളും” ചേർന്ന് രോഗിയുടെ ചുറ്റും ഒരു സംരക്ഷണവലം തീർക്കുന്നു. അവസാനം മന്ത്രനിർദ്ദേശിതമായ ചികിത്സാ-സ്പർശം വരുന്നു: ശരിയായ വാക്കാൽ ശക്തിപ്രാപിച്ച കൈകൾ അനാമയ (രോഗരഹിതത്വം) സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പ്രായശ്ചിത്തത്തെ പുനർജ്ജീവനവുമായി കൂട്ടിചേർക്കുന്നതിലാണ് ഈ സൂക്തത്തിന്റെ ശക്തി—കാരണം (അപരാധം/അശുദ്ധി) നീക്കംചെയ്ത് പ്രാണശക്തിയെ വീണ്ടും പ്രതിഷ്ഠിക്കുക.

Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī attributions vary for AV 4.13). | Devata: Viśve Devāḥ (All Gods). | 7 Mantras

Sukta 14

AV 4.14 സ്വർഗ്ഗകാമ്യമായ ഒരു ആഥർവണിക സൂക്തമാണ്; ഭൂമി–അന്തരിക്ഷം–ദ്യൗഃ എന്ന മൂന്ന് കോസ്മിക് നിലകളിലൂടെ “ആരോഹണം” ആചാരപരമായി ക്രമീകരിച്ച്, അവസാനം സ്വർ (Svàr) എന്ന പ്രകാശത്തിൽ നിലനിൽപ്പ് നേടുന്നതിലേക്കാണ് ഇത് നയിക്കുന്നത്. നാകത്തിലേക്കുള്ള കയറലിനെക്കുറിച്ചുള്ള ദർശനഭാഷയെ ഇത് യജ്ഞത്തിലെ കൃത്യമായ സാങ്കേതിക നിർദേശങ്ങളുമായി (അഞ്ചുവിധ പായസം, ദിശാനുസൃതമായി ആടിനെ സ്ഥാപിക്കൽ) ചേർത്ത്, യജമാനന് ഇവിടെ പൗഷ്ടിക സമൃദ്ധിയും അവിടെ പ്രകാശമയമായ സ്ഥാനവും ഉറപ്പാക്കാൻ ഒരു സൂക്ഷ്മ-ബ്രഹ്മാണ്ഡം നിർമ്മിക്കുന്നു.

Rishi: Atharvanic tradition (specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī tradition for AV 4.14) | Devata: Svàr / Nāka / cosmic ascent (implicit); also the three worlds as stations | 9 Mantras

Sukta 15

ഈ അഥർവവേദീയ മഴമന്ത്രം പർജന്യന്റെ മഴയെ വിളിച്ചുവരുത്താൻ മേഘങ്ങൾ, കാറ്റുകൾ, ജലങ്ങൾ എന്നിവയെ ഉണർത്തി ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. തവളകൾ വീണ്ടും കൂകിത്തുടങ്ങുന്നത് മഴക്കാലം യഥാർത്ഥത്തിൽ എത്തിയെന്ന ശബ്ദസൂചനയായി ഇവിടെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. എല്ലാദിക്കുകളിൽ നിന്നുമുള്ള മേഘങ്ങളെ ആജ്ഞാപിക്കുന്ന കോസ്മിക ആഹ്വാനവും, കുളം–തവള–ശബ്ദം എന്ന ഗ്രാമീണ ആചാരയാഥാർത്ഥ്യവും ചേർത്ത്, കൃഷിയുടെ താളം, ആഹാരസുരക്ഷ, സമൂഹക്ഷേമം എന്നിവ പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയാണ് ഈ സൂക്തത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം.

Rishi: Atharvanic tradition (often treated as anonymous/collective for this rain-charm cycle) | Devata: Parjanya/Varṣa (Rain) mediated through frogs as rain-messengers | 16 Mantras

Sukta 16

AV 4.16 ഒരു നിയമപരമായ ആഥർവണിക സൂക്തമാണ്; സത്യവും അസത്യവും തെറ്റില്ലാതെ പരിശോധിക്കുന്നവനായി വരുണനെ, സർവ്വസാക്ഷികളായി വിശ്വേ ദേവാഃകളെ ആഹ്വാനിച്ച്, മോഷണം വെളിപ്പെടുത്തുകയും കുറ്റസമ്മതം നിർബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭൂമിയും ആകാശവും, അല്പം വെള്ളത്തിനുള്ളിലും പോലും വരുണൻ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നുവെന്ന ദൈവിക നിരീക്ഷണത്തിന്റെ ദൈവശാസ്ത്രം ഇത് നിർമ്മിക്കുന്നു; അതിനാൽ മറച്ചുവെക്കൽ അസാധ്യമാകുന്നു. അവസാനം കള്ളൻ/കപടൻ വരുണപാശംകൊണ്ട് ശിക്ഷാത്മകമായി ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു; ഇത് ഉച്ചരിച്ച ശപഥ–പരീക്ഷയായി പ്രവർത്തിച്ച്, സത്യവാക്ക് നിർബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ സാമൂഹികക്രമം (ഋത) സംരക്ഷിക്കുന്നു.

Rishi: Atharvanic/anonymous | Devata: Varuṇa (as satyānṛta-samīkṣaka) and the Viśve Devāḥ as witnesses | 9 Mantras

Sukta 17

അഥർവവേദം 4.17-ൽ അപാമാർഗത്തെ “ഔഷധങ്ങളുടെ അധിപൻ” ആയി ഉയർത്തി, രോഗം, ദുസ്വപ്നജന്യ വ്യാധി, ശത്രുബലങ്ങൾ എന്നിവയ്‌ക്കെതിരെയുള്ള ജയത്തിനായി അതിനെ ആശ്രയിക്കണമെന്ന് പറയുന്നു. ഈ സൂക്തം ഭൈഷജ്യ (ചികിത്സ)യും രക്ഷാ (അപസാരക സംരക്ഷണം)യും ആയി ഒരുപോലെ പ്രവർത്തിച്ച്, സസ്യത്തിന്റെ തൂത്തുമാറ്റൽ/തുടച്ചുനീക്കൽ പ്രതീകത്തിലൂടെ രോഗിയിലേയ്ക്ക് “പറ്റി” അല്ലെങ്കിൽ “കൂടിയിരിക്കുന്ന” ദോഷം നീക്കുന്നു. മന്ത്രശക്തി അപാമാർഗത്തെ അഗദം (വിഷഹര/പ്രതിവിഷം) ആയി രൂപപ്പെടുത്തുന്നു; അത് സ്വയം പുറപ്പെട്ടു പീഡയും ദുഷ്ടവാക്കും അഴിച്ചുമാറ്റി നശിപ്പിക്കുന്നു എന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

Rishi: Atharvanic seer(s) of the Bhaisajya corpus | Devata: Apāmārga (personified Oṣadhi) | 8 Mantras

Sukta 18

AV 4.18 ഒരു പ്രതിമന്ത്ര/പ്രതിമായാ സൂക്തമാണ്; ശത്രു നിർമ്മിച്ച കൃത്യാ (നിർമ്മിത മന്ത്രവാദം) അതിന്റെ അയച്ചവന്റെ മേലേക്ക് തന്നെ തിരിച്ചു വിടുകയും, നിരപരാധിയായ ഗൃഹത്തെയും അതിന്റെ ഉപജീവനത്തെയും സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അപാമാർഗത്തിന്റെ അപശകുനനാശക ശക്തിയെ ഔഷധി-ശക്തിയായി കേന്ദ്രപ്പെടുത്തി, വയലുകളിൽ, കന്നുകാലികളിൽ, വ്യക്തികളിൽ ചെയ്ത മന്ത്രവാദം ‘നശിപ്പിക്കാൻ/കെടുപ്പിക്കാൻ’ മന്ത്രത്തിന് കഴിവുണ്ടെന്ന് സൂക്തം അവകാശപ്പെടുന്നു; കൂടാതെ വിരോധിയുടെ പ്രവർത്തനശേഷി മുടക്കി, യജമാനൻ/ഗ്രാഹകൻക്ക് അനുഗ്രഹം ഉറപ്പാക്കുന്നു.

Rishi: Atharvanic tradition | Devata: Apāmārga / the apotropaic power embodied in the plant and mantra | 8 Mantras

Sukta 19

ഈ സൂക്തം അപാമാർഗത്തെ (‘ഒഴുക്കി നീക്കുന്ന’ സസ്യം) ജീവിക്കുന്ന, മുറിക്കുന്ന, ബന്ധം പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്ന ശക്തിയായി വിനിയോഗിക്കുന്നു: വർഷംതോറും പിന്തുടരുന്ന ആവർത്തക രോഗബാധയെ അത് ഛേദിക്കുകയും, കുടുംബവംശത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കി ശത്രുക്കൾ ഏർപ്പെടുത്തിയ കൃത്യാ (നിർമ്മിത മന്ത്രവാദദോഷം)യെ തകർക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ചികിത്സയോടൊപ്പം ഇത് സാമൂഹിക ഐക്യം പുനർനിർമ്മിച്ച് ‘സുഹൃത്ത്’യും ‘ബന്ധു’വുമാക്കുന്നു; ഇന്ദ്രന്റെ ഓജസ്സാൽ ശക്തിപ്പെടുത്തിയ നൂറുമടങ്ങ്/ആയിരമടങ്ങ് എന്ന അളവിലുള്ള സംരക്ഷണപരിധി സ്ഥാപിക്കുന്നു.

Rishi: Atharvanic tradition | Devata: Apāmārga | 8 Mantras

Sukta 20

ഈ സൂക്തം ഒരു രാക്ഷോഘ്ന–ഭൈഷജ്യ മന്ത്രചാരമാണ്; വെളിപ്പെടുത്തുന്ന സ്വഭാവമുള്ള ഓഷധിയെ ശക്തിപ്പെടുത്തി മറഞ്ഞുകിടക്കുന്ന ഹാനികര ജീവികളെ (കീമീദിനുകൾ, പിശാചുകൾ, രാക്ഷസർ) പുറത്തുകൊണ്ടുവരുന്നു, അതുവഴി അവരെ നിയന്ത്രിക്കാനും പുറത്താക്കാനും കഴിവാക്കുന്നു. ആ ഔഷധത്തെ സാധകന്റെ വലങ്കയ്യിൽ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്ന ദർശനശക്തിയായി കണക്കാക്കി, എല്ലാ വേഷമാറ്റങ്ങളിലൂടെയും ചലനങ്ങളിലൂടെയും വിവേചനം നൽകുന്നു. മറഞ്ഞ രൂപങ്ങളെ ആവിഷ്കൃത (ആവിഷ്കൃ-)മാക്കുന്നതിലൂടെ, ഈ സൂക്തം അദൃശ്യ പീഡയെ ദൃശ്യവും നാമകരണമാവുന്ന ലക്ഷ്യവുമായി മാറ്റി, രോഗിയെയോ ഗൃഹത്തെയോ സംരക്ഷിക്കുകയും ദോഷം നീക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിനായി യോജ്യമാക്കുന്നു.

Rishi: Atharvanic tradition (often ascribed to Atharvan/Angiras line for rakṣoghna hymns; specific r̥ṣi varies by anukramaṇī) | Devata: Oṣadhi (the herb) as personified revealer; secondarily rakṣas/piśāca as targets | 9 Mantras

Deities of Anuvaka 2

  • ApamargaApāmārga (oṣadhi)

    Healer-protector (sweeper-away), counter-sorcery agent

    In 3 hymns

  • VishvedevasViśve Devāḥ

    Healers and universal witnesses

    In 2 hymns

  • VarunaVaruṇa

    Judge/examiner of truth; enforcer of moral order

    In 1 hymn

  • Parjanya

    Rain-bringer; fertility sustainer

    In 1 hymn

  • PrajapatiPrajāpati

    Creator; integrator of liminal observance into cosmic order

    In 1 hymn

  • Svar / HeavenSvàr, Dyauḥ

    Goal of ascent; luminous station of fulfillment

    In 1 hymn

  • OshadhiOṣadhi (revelatory herb, unnamed)

    Protector-exposer of hidden harmful beings

    In 1 hymn

Inside Anuvaka 2

The theme

Restoration of order—bodily, social, and cosmic—through Atharvanic healing, truth-testing, rain-making, and counter-sorcery

Threads through it

  • Bhaiṣajya healing: bone-setting, wound-knitting, raising the sick
  • Rakṣā and rakṣoghna protection against kṛtyā, piśācas, rakṣas, kīmīdins
  • Apāmārga as sovereign oṣadhi for cutting, sweeping-away, and restoring bonds
  • Varuṇa as juridical examiner: confession, exposure of theft and falsehood
  • Parjanya rain-charm and seasonal renewal signaled by frogs
  • Svargakāmya ascent through Earth–Midspace–Heaven to Svar
  • Vrātya nights as a liminal observance integrated into Prajāpati’s creative order

Who it serves

Recovery from injury and illness; safeguarding household and livelihood from sorcery and hidden harms; resolving theft via oath/truth-ordeal; securing rain and agrarian stability; pursuing heaven/merit; ritually framing liminal vows.

What it heals

  • Fracture, dislocation, and wounds needing “knitting” (bone, marrow, flesh, skin)Sukta 4.12
  • Debilitating illness; collapse of vitality tied to āgas (fault/taint)Sukta 4.13
  • Recurring or “year-haunting” affliction and chronic return of troubleSukta 4.19, 4.17
  • Kṛtyā (manufactured witchcraft) and hostile spells harming household/livelihoodSukta 4.18, 4.19, 4.17
  • Nightmare-illness and oppressive nocturnal harmsSukta 4.17
  • Hidden harmful beings (kīmīdins, piśācas, rakṣas) requiring exposure and expulsionSukta 4.20
  • Drought/failed rains affecting crops and livelihoodSukta 4.15
  • Theft/suspected theft; need to establish truth and compel confessionSukta 4.16
  • Desire for heaven (svarga) and successful ritualized ascentSukta 4.14
  • Ritual liminality and vow-discipline (Vrātya nights) requiring sacral legitimationSukta 4.11

Frequently Asked Questions

They aim to re-establish ṛta/order across domains: repairing the body (injury, illness), defending the home (kṛtyā and beings), stabilizing society (truth and theft), renewing nature (rain), and orienting destiny (svarga-ascent and vows).

Apāmārga functions as a paradigmatic Atharvanic oṣadhi: it “sweeps away” hostile forces, cuts binding afflictions, and restores integrity—therefore serving both bhaiṣajya (cure) and rakṣā (protection) in multiple hymns.

For kṛtyā reversal and household protection, see 4.18–4.19 (with 4.17 reinforcing Apāmārga’s supremacy). For exposing and expelling hidden beings like piśācas/rakṣas/kīmīdins, see 4.20.

Read Atharva Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play