Sukta 17
Rishi: Atharvanic seer(s) of the Bhaisajya corpus
Devata: Apāmārga (personified Oṣadhi)
Chandas: Anuṣṭubh (with Atharvanic invocatory style)
അഥർവവേദം 4.17-ൽ അപാമാർഗത്തെ “ഔഷധങ്ങളുടെ അധിപൻ” ആയി ഉയർത്തി, രോഗം, ദുസ്വപ്നജന്യ വ്യാധി, ശത്രുബലങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കെതിരെയുള്ള ജയത്തിനായി അതിനെ ആശ്രയിക്കണമെന്ന് പറയുന്നു. ഈ സൂക്തം ഭൈഷജ്യ (ചികിത്സ)യും രക്ഷാ (അപസാരക സംരക്ഷണം)യും ആയി ഒരുപോലെ പ്രവർത്തിച്ച്, സസ്യത്തിന്റെ തൂത്തുമാറ്റൽ/തുടച്ചുനീക്കൽ പ്രതീകത്തിലൂടെ രോഗിയിലേയ്ക്ക് “പറ്റി” അല്ലെങ്കിൽ “കൂടിയിരിക്കുന്ന” ദോഷം നീക്കുന്നു. മന്ത്രശക്തി അപാമാർഗത്തെ അഗദം (വിഷഹര/പ്രതിവിഷം) ആയി രൂപപ്പെടുത്തുന്നു; അത് സ്വയം പുറപ്പെട്ടു പീഡയും ദുഷ്ടവാക്കും അഴിച്ചുമാറ്റി നശിപ്പിക്കുന്നു എന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
Mantras
Mantra 1
अपामार्गः। ईशा॑णां त्वा भेष॒जाना॒मुज्जे॑ष॒ आ र॑भामहे । च॒क्रे स॒हस्र॑वीर्यं॒ सर्व॑स्मा ओषधे त्वा
അപാമാർഗ! ഔഷധികളുടെ ഈശാനനേ, ജയത്തിനായി നിന്നെ ഞങ്ങൾ പിടിച്ചു കൈയിലെടുക്കുന്നു. നീ സഹസ്രവീര്യമായ ശക്തി സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു; എല്ലാ ആവശ്യത്തിനും, ഹേ ഔഷധീ, നിന്നെ ഞങ്ങൾ ആവാഹനം ചെയ്യുന്നു.
Mantra 2
स॒त्य॒जितं॑ शपथ॒याव॑नीं॒ सह॑मानां पुनःस॒राम्। सर्वाः॒ सम॒ह्व्योष॑धीरि॒तो नः॑ पारया॒दिति॑
സത്യം ജയിക്കുന്ന, ശാപം അകറ്റുന്ന, കീഴടക്കുന്ന, ആരോഗ്യം പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്ന—എല്ലാ ഔഷധികളെയും ഒരുമിച്ച് വിളിച്ചുകൂട്ടി, അവൾ (ദേവി/ഔഷധി) നമ്മെ ഇവിടെ നിന്ന് സുരക്ഷിതമായി കടത്തിക്കൊണ്ടുപോകട്ടെ; ഇതി.
Mantra 3
या श॒शाप॒ शप॑नेन॒ याघं मूर॑माद॒धे। या रस॑स्य॒ हर॑णाय जा॒तमा॑रे॒भे तो॒कम॑त्तु॒ सा
ശാപംകൊണ്ട് ശാപിച്ചവളും, അഘം (അപശകുനം/ദുരിതം)യും മൂർ (ജഡമാക്കുന്ന മന്ദസ്തംഭം)യും ഏല്പിച്ചവളും; രസ (ജീവരസം) കവർന്നെടുക്കാൻ പുതുജാതരിലെയുള്ള കുഞ്ഞിനെ ആക്രമിക്കുന്നവളും—ആ സ്ത്രീയെ അവളുടെ തന്നെ വിഷബാധ ഭക്ഷിക്കട്ടെ.
Mantra 4
यां ते॑ च॒क्रुरा॒मे पात्रे॒ यां च॒क्रुर्नी॑ललोहि॒ते। आ॒मे मां॒से कृ॒त्यां यां च॒क्रुस्तया॑ कृत्या॒कृतो॑ जहि
അവർ കച്ച പാത്രത്തിൽ നിനക്കു വിരുദ്ധമായി ചെയ്ത കൃത്യാ, നീല-ലോഹിതത്തിൽ ചെയ്ത കൃത്യാ; കച്ച മാംസത്തിൽ ചെയ്ത കൃത്യാ—അതേ കൃത്യയാൽ കൃത്യാകർത്താക്കളെ നീ പ്രഹരിക്ക.
Mantra 5
दौष्व॑प्न्यं॒ दौर्जी॑वित्यं॒ रक्षो॑ अ॒भ्वऽमरा॒य्यः । दु॒र्णाम्नीः॒ सर्वा॑ दु॒र्वाच॒स्ता अ॒स्मन्ना॑शयामसि
ദുഷ്സ്വപ്നവും ദുർജീവിതവും, രക്ഷസ്—ഭീകരവും മരണകാരിയും; ദുർനാമ്നികൾ എല്ലാം, ദുർവാചങ്ങൾ എല്ലാം—ഇവയെല്ലാം ഞങ്ങളിൽ നിന്ന് നശിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 6
क्षु॒धा॒मा॒रं तृ॑ष्णामा॒रम॒गोता॑मनप॒त्यता॑म्। अपा॑मार्ग॒ त्वया॑ व॒यं सर्वं॒ तदप॑ मृज्महे
ക്ഷുധാ-നാശകവും തൃഷ്ണാ-നാശകവും, ഗോ-അഭാവവും അപത്യ-അഭാവവും—ഹേ അപാമാർഗ, നിന്നാൽ ഞങ്ങൾ അതെല്ലാം തുടച്ച് അകറ്റുന്നു.
Mantra 7
तृ॒ष्णा॒मा॒रं क्षु॑धामा॒रमथो॑ अक्षपराज॒यम्। अपा॑मार्ग॒ त्वया॑ व॒यं सर्वं॒ तदप॒ मृज्महे
തൃഷ്ണാ-നാശകവും ക്ഷുധാ-നാശകവും, കൂടാതെ അക്ഷങ്ങളിൽ (ചൂതിൽ) പരാജയവും—ഹേ അപാമാർഗ, നിന്നാൽ ഞങ്ങൾ അതെല്ലാം തുടച്ച് അകറ്റുന്നു.
Mantra 8
अ॒पा॒मा॒र्ग ओष॑धीनां॒ सर्वा॑सा॒मेक॒ इद् व॒शी। तेन॑ ते मृज्म॒ आस्थि॑त॒मथ॒ त्वम॑ग॒दश्च॑र
അപാമാർഗം എല്ലാ ഔഷധികളിലും സത്യമായി ഏകാധിപതിയാണ്. അവനാൽ ഞങ്ങൾ നിനക്കുമേൽ പതിഞ്ഞുകിടക്കുന്നതിനെ തുടച്ച് അകറ്റുന്നു; പിന്നെ നീ ഔഷധമായി മുന്നോട്ട് ചെന്നു പ്രവർത്തിക്ക.
Frequently Asked Questions
Both. The sukta treats Apāmārga as an actual medicinal herb and as a personified oṣadhi-power—“sovereign of medicines”—whose agency can be invoked to cure and protect.
It targets illness and ‘settled’ affliction, but also unseen harms: nightmares (duḥsvapnya), life-wasting misfortune (daurjīvitā), demonic/hostile agencies, curses, and evil speech directed at the patient.
A common Atharvanic application is mārjana—gently wiping/sweeping the person with Apāmārga while reciting the verses—then concluding by commissioning the herb to act as an agada (antidote) that ‘goes forth’ to work the cure.
Ask anything about Sukta 17 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.