Sarga 92

Verse 1

ततस्तां रजनीमुष्य भरतस्सपरिच्छदः। कृतातिथ्यो भरद्वाजं कामादभिजगाम ह।।2.92.1।।

そののち、その夜を過ごし、もてなしを受けたバラタは、従者を伴い、胸に目的を抱いてバラドヴァージャのもとへ赴いた。

Verse 2

तं ऋषिः पुरुषव्याघ्रं प्राञ्जलिं प्रेक्ष्य चाऽगतम्।हुताग्निहोत्रो भरतं भरद्वाजोऽभ्यभाषत।।2.92.2।।

人中の虎たるバラタが合掌して来るのを見て、聖仙バラドヴァージャは火供の儀を終え、彼に語りかけた。

Verse 3

कच्चिदत्र सुखा रात्रिस्तवास्मद्विषये गता। समग्रस्ते जनः कच्चिदातिथ्ये शंस मेऽनघ।।2.92.3।।

咎なき御方よ、ここ我らのアーシュラマでの夜は安らかであったか。あわせて告げよ、そなたの一行は皆、客としてのもてなしを十分に受けたであろうか。

Verse 4

तमुवाचाञ्जलिं कृत्वा भरतोऽभिप्रणम्य च। आश्रमादभिनिष्क्रान्तमृषिमुत्तमतेजसम्।।2.92.4।।

合掌してバラタは深く礼拝し、庵（アーシュラマ）から出て来た、比類なき光輝を帯びる聖仙に語りかけた。

Verse 5

ससुखोषितोऽस्मि भगवन्समग्रबलवाहनः। तर्पितस्सर्वकामैश्च सामात्यो बलवत्त्वया।।2.92.5।।

「バガヴァンよ、私は大臣たちと全軍、そして運搬の獣たちを伴い、安らかに一夜を過ごしました。あなたの力と慈しみにより、あらゆる必要と願いが満たされました。」

Verse 6

अपेतक्लमसन्तापा स्सुभिक्षास्सुप्रतिश्रयाः। अपि प्रेष्यानुपादाय सर्वे स्म सुसुखोषिताः।।2.92.6।।

我らは皆――使者に至るまで――疲れと苦しみを離れ、食糧も十分で宿も整い、夜を安らかに心地よく過ごしました。

Verse 7

आमन्त्रयेऽहं भगवन् कामं त्वामृषिसत्तमः। समीपं प्रस्थितं भ्रातुर्मैत्रेणेक्षस्व चक्षुषा।।2.92.7।।

尊き御方、仙人の中の最勝者よ、私は今、礼をもって暇乞い申し上げます。兄のもとへ近づくために旅立つ私を、どうか慈しみ深い祝福の眼差しでお見守りください。

Verse 8

आश्रमं तस्य धर्मज्ञ धार्मिकस्य महात्मनः। आचक्ष्व कतमो मार्गः कियानिति च शंस मे।।2.92.8।।

法を知る御方よ、その正しき大いなる魂の庵（アーシュラマ）について告げてください。そこへ至る道はどれで、ここからどれほどの距離でしょうか。

Verse 9

इति पृष्टस्तु भरतं भ्रातृदर्शनलालसम्। प्रत्युवाच महातेजा भरद्वाजो महातपाः।।2.92.9।।

かく問われて、大いなる苦行者バラドヴァージャは霊威に輝き、兄に会いたいと切望するバラタに答えた。

Verse 10

भरतार्धतृतीयेषु योजनेष्वजने वने। चित्रकूटो गिरिस्तत्र रम्यनिर्झरकाननः।।2.92.10।।

バラタよ、ここから三ヨージャナ半ほど離れた人跡まれな森に、チトラクータの山がある。流れゆく清流と林に彩られ、まことに麗しい。

Verse 11

उत्तरं पार्श्वमासाद्य तस्य मन्दाकिनी नदी। पुष्पितद्रुमसञ्छन्ना रम्यपुष्पितकानना।।2.92.11।।

その北の側に至れば、マンダーキニーの川が流れている。花咲く樹々に覆われ、麗しく咲き満つる林が連なっている。

Verse 12

अनन्तरं तत्सरितश्चित्रकूटश्च पर्वतः। तयोः पर्णकुटी तात तत्र तौ वसतो ध्रुवम्।।2.92.12।।

いとしい子よ、その川の向こうにチトラクータ山がある。あの高みには葉で結んだ庵があり、まことに二人はそこに住んでいる。

Verse 13

दक्षिणेनैव मार्गेण सव्यदक्षिणमेव वा। गजवाजिरथाकीर्णां वाहिनीं वाहिनीपते।।2.92.13।। वाहयस्व महाभाग ततो द्रक्ष्यसि राघवम्।

軍勢の主よ、幸いなる尊き方よ。象・馬・戦車で満ちた軍を、南の道、あるいは南西へと導け。そうすればラグハヴァ（ラーマ）にまみえるであろう。

Verse 14

प्रयाणमिति तच्छ्रुत्वा रजराजस्य योषितः। हित्वा यानानि यानार्हाः ब्राह्मणं पर्यवारयन्।।2.92.14।।

出立の時と聞くや、ダシャラタ王の后たちは—本来は立派な車に乗るにふさわしい身でありながら—乗り物を捨て、婆羅門の聖者の周りに集まった。

Verse 15

वेपमाना कृशा दीना सह देव्या सुमित्रया। कौसल्या तत्र जग्राह कराभ्यां चरणौ मुनेः।।2.92.15।।

そこで、震え、やつれ、悲嘆に沈むカウサリヤーは、王妃スミトラーとともに、両手で牟尼の御足を抱きしめた。

Verse 16

असमृद्धेन कामेन सर्वलोकस्य गर्हिता। कैकेयी तस्य जग्राह चरणौ सव्यपत्रपा।।2.92.16।।

カイケーイーは—望みは満たされず、世の非難を受け、恥に打たれて—彼の御足をも取り、羞恥にうつむいた。

Verse 17

तं प्रदक्षिणमागम्य भगवन्तं महामुनिम्। अदूरार्भरतस्यैव तस्थौ दीनमनास्तदा।।2.92.17।।

彼女は福徳ある大聖仙を恭しく右繞して礼拝し、やがてバラタのほど近くに立ち止まり、悲しみに沈んだ心を抱いていた。

Verse 18

ततः पप्रच्छ भरतं भरद्वाजो दृढव्रतः। विशेषं ज्ञातुमिच्छामि मात्रूणां तव राघव।।2.92.18।।

すると堅き誓いを守るバラドヴァージャはバラタに問うた。「ラグハヴァよ、そなたの母君たちのことを詳しく知りたい。」

Verse 19

एवमुक्तस्तु भरतो भरद्वाजेन धीमता। उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा वाक्यं वचनकोविदः।।2.92.19।।

賢きバラドヴァージャにそう告げられると、言葉に長けたバラタは合掌して恭しく答えた。

Verse 20

यामिमां भगवन् दीनां शोकानशनकर्शिताम्। पितुर्हि महिषीं देवीं देवतामिव पश्यसि।।2.92.20।। एषा तं पुरषव्याघ्रं सिंहविक्रान्तगामिनम्। कौसल्या सुषुवे रामं धातारमदितिर्यथा।।2.92.21।।

「尊きバガヴァンよ、ここにお見えの王妃は—嘆きに沈み、断食によってやつれ、姿はまるで女神のよう—父王の第一の妃カウサリヤでございます。彼女こそ、獅子のごとき歩みをもつ人中の虎ラーマをお産みになりました。あたかもアディティがダータを生んだように。」

Verse 21

यामिमां भगवन् दीनां शोकानशनकर्शिताम्। पितुर्हि महिषीं देवीं देवतामिव पश्यसि।।2.92.20।। एषा तं पुरषव्याघ्रं सिंहविक्रान्तगामिनम्। कौसल्या सुषुवे रामं धातारमदितिर्यथा।।2.92.21।।

「尊きバガヴァンよ、ここにお見えの王妃は—嘆きに沈み、断食によってやつれ、姿はまるで女神のよう—父王の第一の妃カウサリヤでございます。彼女こそ、獅子のごとき歩みをもつ人中の虎ラーマをお産みになりました。あたかもアディティがダータを生んだように。」

Verse 22

अस्या वामभुजं श्लिष्टा यैषा तिष्ठति दुर्मनाः। कर्णिकारस्य शाखेव शीर्णपुष्पा वनान्तरे।।2.92.22।। एतस्यास्तु सुतौ देव्याः कुमारौ देववर्णिनौ। उभौ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ वीरौ सत्यपराक्रमौ।।2.92.23।।

そして、悲しみに暮れ、彼女の左腕にすがりついて立っているこの女性は、森の中で花が枯れたカルニカーラの枝のようであり、スミトラー王妃であります。この王妃からは、神々のように輝かしい二人の王子、ラクシュマナとシャトルグナという、その勇気が堅固で真実である英雄たちが生まれました。

Verse 23

अस्या वामभुजं श्लिष्टा यैषा तिष्ठति दुर्मनाः। कर्णिकारस्य शाखेव शीर्णपुष्पा वनान्तरे।।2.92.22।। एतस्यास्तु सुतौ देव्याः कुमारौ देववर्णिनौ। उभौ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ वीरौ सत्यपराक्रमौ।।2.92.23।।

そして、悲しみに暮れ、彼女の左腕にすがりついて立っているこの女性は、森の中で花が枯れたカルニカーラの枝のようであり、スミトラー王妃であります。この王妃からは、神々のように輝かしい二人の王子、ラクシュマナとシャトルグナという、その勇気が堅固で真実である英雄たちが生まれました。

Verse 24

यस्याः कृते नरव्याघ्रौ जीवनाशमितो गतौ। राजपुत्रविहीनश्च स्वर्गं दशरथो गतः।।2.92.24।। क्रोधनामकृतप्रज्ञां दृप्तां सुभगमानिनीम्। ऐश्वर्यकामां कैकेयीमनार्यामार्यारूपिणीम्।।2.92.25।। ममैतां मातरं विद्धि नृशंसां पापनिश्चयाम्। यतोमूलं हि पश्यामि व्यसनं महदात्मनः।।2.92.26।।

彼女のせいで、虎のような二人の最も優れた男たちが、生命を脅かす道へとここから去り、ダシャラタ王もまた、息子を奪われ、天国へと旅立ちました。

Verse 25

यस्याः कृते नरव्याघ्रौ जीवनाशमितो गतौ। राजपुत्रविहीनश्च स्वर्गं दशरथो गतः।।2.92.24।। क्रोधनामकृतप्रज्ञां दृप्तां सुभगमानिनीम्। ऐश्वर्यकामां कैकेयीमनार्यामार्यारूपिणीम्।।2.92.25।। ममैतां मातरं विद्धि नृशंसां पापनिश्चयाम्। यतोमूलं हि पश्यामि व्यसनं महदात्मनः।।2.92.26।।

カイケーイーとは、怒りに支配され、分別を欠き、傲慢で、自分をこの上なく美しいと思い込み、権力と富を渇望し、高貴な外見を装いながらも卑しい者であると知りなさい。

Verse 26

यस्याः कृते नरव्याघ्रौ जीवनाशमितो गतौ। राजपुत्रविहीनश्च स्वर्गं दशरथो गतः।।2.92.24।। क्रोधनामकृतप्रज्ञां दृप्तां सुभगमानिनीम्। ऐश्वर्यकामां कैकेयीमनार्यामार्यारूपिणीम्।।2.92.25।। ममैतां मातरं विद्धि नृशंसां पापनिश्चयाम्। यतोमूलं हि पश्यामि व्यसनं महदात्मनः।।2.92.26।।

彼女こそ我が母——残忍にして罪を固く決する者と知れ。われは彼女のうちに、あの大いなる御方に降りかかったこの大災厄の根を見いだす。

Verse 27

इत्युक्त्वा नरशार्दूलो बाष्पगद्गदया गिरा। स निश्स्वास ताम्राक्षो नागः कृद्ध इव श्वसन्।।2.92.27।।

そう言い終えると、人中の虎たる彼は眼を赤くし、重く息を吐いた。涙に声は詰まり、怒れる大蛇のごとく嘶きつつ喘いだ。

Verse 28

भरद्वाजो महर्षिस्तं ब्रुवन्तं भरतं तथा। प्रत्युवाच महाबुद्धिरिदं वचनमर्थवत्।।2.92.28।।

そのとき大聖仙バラドヴァージャは、深き叡智をもって、語るバラタに対し、含意に満ちた言葉で答えた。

Verse 29

न दोषेणावगन्तव्या कैकेयी भरत त्वया। रामप्रव्राजनं ह्येतत्सुखोदर्कं भविष्यति।।2.92.29।।

バラタよ、カイケーイーを罪ある者として責めてはならぬ。ラーマのこの追放は、ついには大いなる善となり、安楽の果を結ぶであろう。

Verse 30

देवानां दानवानां च ऋषीणां भावितात्मनाम्। हितमेव भविष्यद्धि रामप्रव्राजनादिह।।2.92.30।।

まことに、ここでのラーマの追放より福徳が生じよう——デーヴァたちにも、ダーナヴァたちにも、そして心身を浄めた聖仙（リシ）たちにも。

Verse 31

अभिवाद्य तु संसिद्धः कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम्। आमन्त्र्य भरत स्सैन्यं युज्यतामित्यचोदयत्।।2.92.31।।

ついでバラタは旅支度を整え、礼拝して右繞（プラダクシナー）を行い、別れを告げて軍勢に促した。「繋げ、出立の備えをせよ。」

Verse 32

ततो वाजिरथान्युक्तान् दिव्यान्हेमपरिष्कृतान्। अध्यारोहत्प्रयाणार्थी बहून्बहुविधो जनः।।2.92.32।।

それから、出立を願うさまざまな身分の多くの人々が、馬を繋ぎ、黄金で飾られた見事な戦車に乗り込んだ。

Verse 33

गजकन्या गजाश्चैव हेमकक्ष्याः पताकिनः। जीमूता इव घर्मान्ते सघोषास्सम्प्रतस्थिरे।।2.92.33।।

雌の象も雄の象も—黄金の帯を締め、旗印を掲げ—轟く響きを立てて進み出た。まるで夏の終わりに集う雷雲のように。

Verse 34

विविधान्यपि यानानि महन्ति च लघूनि च। प्रययु स्सुमहार्हाणि पादै रेव पदातयः।।2.92.34।।

さまざまな高価な乗り物—大きいものも小さいものも—進み出し、歩兵たちはただ自らの足で行軍した。

Verse 35

अथ यानप्रवेकैस्तु कौसल्याप्रमुखाः स्त्रियः। रामदर्शनकाङ्क्षिण्यः प्रययुर्मुदितास्तदा।।2.92.35।।

そののち、カウサリヤーを先頭とする女たちは、ラーマの御姿を拝したいと願い、立派な乗り物に乗って喜びのうちに出発した。

Verse 36

चन्द्रार्कतरुणाभासां निर्युक्तां शिबिकां शुभाम्। आस्थाय प्रययौ श्रीमान्भरत स्सपरिच्छदः।।2.92.36।।

若き日月のごとく輝く、整えられた吉祥の輿に、従者と装備を伴う光栄なるバラタは乗り込み、前へと進んだ。

Verse 37

सा प्रयाता महासेना गजवाजिरथाकुला। दक्षिणां दिशमावृत्य महामेघ इवोत्थितः।।2.92.37।। वनानि तु व्यतिक्रम्य जुष्टानि मृगपक्षिभिः। गङ्गायाः परवेलायां गिरिष्वपि नदीषु च।।2.92.38।।

その大軍勢は—象・馬・戦車で満ち—南へと進み、天に立ちのぼる大いなる雲のように広がった。獣や鳥の親しむ森を越え、ガンガーの彼岸に沿って、山々や流れをも渡りつつ進軍した。

Verse 38

सा प्रयाता महासेना गजवाजिरथाकुला। दक्षिणां दिशमावृत्य महामेघ इवोत्थितः।।2.92.37।। वनानि तु व्यतिक्रम्य जुष्टानि मृगपक्षिभिः। गङ्गायाः परवेलायां गिरिष्वपि नदीषु च।।2.92.38।।

その大軍勢は—象・馬・戦車で満ち—南へと進み、天に立ちのぼる大いなる雲のように広がった。獣や鳥の親しむ森を越え、ガンガーの彼岸に沿って、山々や流れをも渡りつつ進軍した。

Verse 39

सा सम्प्रहृष्टद्विपवाजियोधा वित्रासयन्ती मृगपक्षिसङ्घान्। महद्वनं तत्प्रतिगाहमाना रराज सेना भरतस्य तत्र।।2.92.39।।

そこにて、バラタの軍勢は――象・馬・勇士らが意気盛んに――大いなる森へと踏み入り、獣と鳥の群れを驚かせつつ、隊伍の壮麗さをもって燦然と輝いた。