Adhyaya 45

Verse 1

। नारद उवाच । तथा बहूदकस्थाने कथामाकर्णयाद्भुताम् । यस्माद्बहूदकं कामरूपे यदस्ति च

Nārada nói: “Như thế, tại thánh địa mang tên Bahūdaka, hãy lắng nghe một câu chuyện kỳ diệu—bởi vì ở Kāmarūpa có một tirtha được gọi là Bahūdaka.”

Verse 2

तदस्ति चात्र संक्रांतं तस्मात्प्रोक्तं बहूदकम् । कपिलेनात्र तप्त्वा च वर्षाणि सुबहून्यपि

Tại đây cũng có một cuộc “saṅkrānti” linh thiêng (thời khắc chuyển vận cát tường); vì thế nơi này được gọi là Bahūdaka. Cũng tại đây, hiền thánh Kapila đã tu khổ hạnh suốt vô số năm tháng.

Verse 3

स्थापितं शोभनं लिंगं कपिलश्वरसंज्ञितम् । तच्च लिगं सदा पार्थ नन्दभद्र इति समृतः

Tại đó, một liṅga rực rỡ đã được an lập, mang danh Kapileśvara. Và liṅga ấy, hỡi Pārtha, luôn được tưởng niệm với tên Nandabhadra.

Verse 4

वाणिक्संपूजयामास त्रिकालं च कृतादरः । सर्वधर्प्रविशेवज्ञः साक्षाद्धर्म इवापरः

Một thương nhân đã thành kính thờ phụng (liṅga ấy) ba lần mỗi ngày. Ông tinh thông việc nhập vào mọi bổn phận—tựa như chính Dharma hiện thân trong một hình dạng khác.

Verse 5

नाज्ञातं तस्य किंचिच्च यद्धर्मेषु प्रकीर्त्यते । सर्वेषां च सुहृन्नित्यं सर्वेषां च हिते रतः

Không điều gì được truyền dạy về dharma mà ông lại không biết. Ông luôn là bạn hiền của mọi người, và tận tâm vì lợi ích của hết thảy.

Verse 6

कर्मणा मनसा वाचा धर्ममेनमुपाश्रितः । न भूतो न भविष्यश्च न स धर्मोऽस्ति किंचन

Bằng việc làm, bằng tâm ý và bằng lời nói, ông nương tựa nơi dharma. Không có bổn phận nào—dù thuộc quá khứ hay tương lai—mà ông không thể hiện theo một cách nào đó.

Verse 7

विदोषो यो हि सर्वत्र निश्चित्यैवं व्यवस्थितः । अस्य धर्मसमुद्रस्य संप्रवृद्धस्य सर्वतः

Quả thật, sau khi xét định điều vô lỗi trong mọi cảnh huống, ngài vẫn an trụ vững vàng như thế. Kìa, biển cả Chánh pháp này đã lớn rộng mênh mông khắp bốn phương.

Verse 8

निर्मथ्य नन्दभद्रेण आहृतं तन्निशामय । वाणिज्यं मन्यते श्रेष्ठं जीवनाय तदा स्थितः

Nay hãy nghe điều Nandabhadra đã gắng công làm phát lộ, như thể khuấy churning mà được. Khi ấy, ông xem việc buôn bán là phương tiện thù thắng để nuôi sống, và chuyên tâm hành trì việc ấy.

Verse 9

परिच्छिन्नैः काष्ठतृणैः शरणं तेन कारितम् । मद्यवर्जं भेदवर्जं कूटवर्जं समं तथा

Gom nhặt những mảnh gỗ và cỏ, ông dựng một mái trú đơn sơ. Ông tránh rượu, tránh gây chia rẽ, tránh dối trá, và cũng giữ tâm bình đẳng.

Verse 10

सर्वभूतेषु वाणिज्यमल्पलाभेन सोऽचरत् । अमायया परेभ्योऽसौ गृहीत्वैव क्रयाणकम्

Ông buôn bán với mọi loài hữu tình, chỉ lấy lợi nhỏ. Không mưu mẹo, ông nhận từ người khác đúng giá mua hợp lẽ mà thôi.

Verse 11

अमाययैव भूतेभ्यो विक्रीणात्यस्य सद्व्रतम् । केचिद्यज्ञं प्रशंसंति नन्दभद्रो न मन्यते

Với lòng không mưu trá, ông “mua” (cảm hóa) các hữu tình bằng từ bi—đó mới là thiện nguyện chân thật của ông. Có kẻ ca ngợi tế lễ (yajña), nhưng Nandabhadra không xem đó là tối thượng.

Verse 12

दोषमेनं विनिश्चत्य श्रृमु तं पांडुनन्दन । लुब्धोऽनृती दांभीकश्च स्वप्रशंसापरायणः

Sau khi đã định rõ lỗi ấy, hãy nghe đây, hỡi con của Pāṇḍu: kẻ ấy tham lam, dối trá, giả hình, và chỉ chuyên tâm tự ca tụng mình.

Verse 13

यजन्यज्ञैर्जगद्धं ति स्वं चांधतमसं नयेत् । अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठते

Nhờ cử hành các lễ tế (yajña), người ta nâng đỡ thế gian và không rơi vào bóng tối mù lòa. Lễ vật (āhuti) được dâng đúng phép vào lửa sẽ đến với Mặt Trời, Āditya, một cách viên mãn.

Verse 14

आदित्याज्जायते वृष्टिर्वष्टेरन्नं ततः प्रजाः । यद्यदा यजमानस्य ऋत्विजो द्रव्यमेव च

Từ Mặt Trời sinh ra mưa; từ mưa có lương thực; và nhờ lương thực ấy, muôn loài được hưng thịnh. Và bất cứ khi nào người chủ tế, các tư tế (ṛtvij) cùng các vật phẩm tế lễ (được dự phần)…

Verse 15

चौरप्रायस्य कलुषाज्जन्म जायेज्जनस्य हि । अदक्षिणे वृथा यज्ञे कृते चाप्यविधानतः

Quả thật, từ sự ô uế của một lễ tế gần như trộm cắp, sự tái sinh của con người phát sinh theo đường sa đọa. Khi yajña được làm không có dakṣiṇā (lễ phí), làm uổng công và trái nghi thức, thì lễ ấy trở nên nhiễm tạp.

Verse 16

पशवो लकुटैर्हन्युर्यजमानं मृतं हताः । तस्माच्छुद्धैर्यवद्रव्यैर्यजमानः शुभः स्मृतः

Những con vật tế—bị đánh bằng gậy mà chết—sẽ như thể đánh trả người chủ tế sau khi ông ta qua đời. Vì thế, người chủ tế được xem là cát tường khi lễ vật và vật liệu (như lúa mạch) đều thanh tịnh.

Verse 17

यज्ञ एवं विचार्यासौ यज्ञसारं समास्थितः । श्रद्धया देवपूजा या नमस्कारः स्तुतिः शुभा

Suy niệm về tế lễ (yajña) như vậy, người ấy an trụ nơi chính tinh túy của hy tế: thờ phụng chư Thiên với lòng tín thành, cúi lạy cung kính, và lời tán tụng cát tường.

Verse 18

नैवेद्यं हविषश्चैव यज्ञोऽयं हि विकल्मषः । स एव यज्ञः प्रोक्तो वै येन तुष्यन्ति देवताः

Cúng phẩm (naivedya) và lễ vật tế (havis) cũng vậy—yajña này quả thật thanh tịnh, không vấy nhiễm. Chỉ hy tế nào làm chư Thiên thật sự hoan hỷ mới được gọi là “tế lễ”.

Verse 19

केचिच्छंसन्ति संन्यासं नन्दभद्रो न मन्यते । यो हि संन्यस्य विषयान्मनसा गृह्यते पुनः

Có kẻ ca ngợi sự xuất ly (saṃnyāsa), nhưng Nandabhadra không xem đó là chân thật khi—đã bỏ các đối tượng dục lạc—mà tâm lại nắm giữ chúng lần nữa.

Verse 20

उभयभ्रष्ट एवासौ भिन्ना भूमिर्विनश्यति । संन्यासस्य तु यत्सारं तत्तेनावृतमुत्तमम्

Người như thế lạc rơi khỏi cả hai đường; như mặt đất nứt vỡ, ắt đi đến diệt vong. Còn tinh túy chân thật của xuất ly—tinh túy tối thượng ấy—đối với người ấy bị che khuất.

Verse 21

कस्यचिन्नैव कर्माणि शपते वा प्रशंसति । नानामार्गस्थितांल्लोकांश्चन्द्रवल्लीयते क्षितौ

Người ấy không chê trách cũng chẳng tán dương hành vi của bất kỳ ai. Đi giữa những người theo nhiều nẻo đạo khác nhau, người ấy ở trên đời như vầng trăng—xa lặng, mát lành và không nhiễm ô.

Verse 22

न द्वेष्टि नो कामयते न विरुद्धोऽनुरुध्यते । समाश्मकांचनो धीरस्तुल्यनिंदात्मसंस्तुतिः

Người ấy không ghét, cũng không ham muốn; dù bị chống đối vẫn không nịnh nọt để cầu được tán đồng. Bậc trí kiên định, xem đá và vàng như nhau, và vẫn bình đẳng trước lời chê cũng như lời tự khen.

Verse 23

अभयः सर्वभूतेभ्यो यथांधबधिराकृतिः । न कर्मणां फलाकांक्षा शिवस्याराधनं हि तत्

Người ban sự không sợ hãi cho mọi loài, như thể mù và điếc trước những lời khiêu khích. Người không mong cầu quả báo của hành động—chính điều ấy là sự thờ phụng Śiva chân thật.

Verse 24

कारणाद्धर्ममन्विच्छन्न लोभं च ततश्चरन्

Tìm cầu Dharma theo đúng nhân duyên và mục đích chân thật của nó, rồi tiến hành không tham—đó là nếp hạnh của người ấy.

Verse 25

विविच्य नंदभद्रस्तत्सारं मोक्षेषु जगृहे । कृषिं केचित्प्रशंसंति नंदभद्रो न मन्यते

Suy xét đúng đắn, Nandabhadra nắm lấy cốt tủy là giải thoát (mokṣa). Dẫu có người ca ngợi nghề nông, Nandabhadra vẫn không xem đó là thiện ích tối thượng.

Verse 26

यस्यां छिंदंति वृषाणां चैव नासिकाम् । कर्षयंति महाभारान्बध्नंति दमयंति च

Trong nghề ấy, người ta còn cắt cả mũi bò đực; bắt chúng kéo những gánh nặng lớn, trói buộc và bẻ gãy để phải phục tùng.

Verse 27

बहुदंशमयान्देशान्नयंति बहुकर्दमान् । वाहसंपीडिता धुर्याः सीदंत्यविधिना परे

Họ lùa chúng đi qua những miền đầy côn trùng cắn đốt và bùn lầy sâu. Bị gánh nặng nghiền ép, các loài vật kéo xe gục ngã—trong khi kẻ khác làm vậy không theo phép tắc, chẳng chút từ bi.

Verse 28

मन्यंते भ्रूणहत्यापि विशिष्टा नास्य कर्मणः । अघ्न्या इति गवां नाम श्रुतौ ताः पीडयेत्कथम्

Họ cho rằng ngay cả tội sát hại bào thai cũng còn nhẹ hơn việc này. Vì trong Veda, bò được gọi là “aghnyā” — “không được làm hại”; vậy sao có thể hành hạ chúng?

Verse 29

भूमिं भूमिशयांश्चैव हंति काष्ठमयोमुखम् । पंचेंद्रियेषु जीवेषु सर्वं वसति दैवतम्

Chiếc cày mặt gỗ ấy đánh vào đất và cả những sinh linh nằm trong lòng đất. Trong mọi loài hữu tình có đủ năm căn, Thần linh ngự trọn vẹn.

Verse 30

आदित्यश्चंद्रमा वायुः प्रभूत्यैव च तांस्तु यः । विक्रीणाति सुमूढस्य तस्य का नु विचारणा

Mặt Trời, Mặt Trăng, Gió và các quyền năng lớn lao khác nâng đỡ sự sống; thế mà kẻ “bán” chúng như hàng hóa của mình thì mê muội tột cùng—làm sao còn có được sự phân biệt?

Verse 31

अजोऽग्निर्वरुणो मेषः सूर्यश्च पृथिवी विराट् । धेनुर्वत्सश्च सोमो वै विक्रीयैतान्न सिध्यति

Dê, Thần Lửa, Varuṇa, cừu đực, Mặt Trời, Đất Mẹ, Đấng Vũ Trụ (Virāṭ), bò và bê, cùng Soma—kẻ đem bán những hữu thể và nguyên lý thiêng liêng ấy sẽ chẳng bao giờ đạt thành tựu chân thật.

Verse 32

एवंविधसहस्रैश्च युता दोषैः कृषिः सदा । अष्टगवं स्याद्धि हलं त्रिंशद्भागं त्यजेत्कृषेः

Nông nghiệp luôn vướng mắc trong hàng ngàn lỗi lầm như thế. Quả thật, cái cày như thể được kéo bởi tám con bò; vì vậy nên xả bỏ một phần ba mươi của hoa lợi canh tác như một sự từ bỏ theo dharma.

Verse 33

धर्मे दद्यात्पशून्वृद्धान्पुष्यादेषा कृषिः कुतः । सारमेतत्कृषेस्तेन नंदभद्रेण चादृतम्

Vì dharma, nên bố thí những gia súc đã già; vậy thì nông nghiệp này làm sao có thể thật sự hưng thịnh mà không mang gánh nặng nghiệp lỗi? Đó chính là cốt tủy về việc canh tác, và đã được Nandabhadra kính trọng, gìn giữ.

Verse 34

विसाधितव्यान्यन्नानि स्वशक्त्या देवपितृषु । मनुष्य द्विजभूतेषु नियुज्याश्नीत सर्वदा

Hãy chuẩn bị thức ăn tùy theo khả năng, rồi cung hiến đúng phép cho chư thiên và tổ tiên. Sau đó phân phát cho con người, cho các vị khách nhị sinh, và cho mọi loài hữu tình; chỉ khi ấy mới nên thọ thực, luôn luôn như vậy.

Verse 35

केचिच्छंसंति चैश्वर्यं नंदभद्रो न मन्यते । मानुषा मानुषानेव दासभावेन भुंजते

Có kẻ ca tụng quyền thế và sự thống trị, nhưng Nandabhadra không tán thành. Bởi con người lấy chính con người làm nô lệ để “hưởng thụ” — đó là sự hưởng thụ bắt rễ từ xiềng xích.

Verse 36

वधबंधनिरोधेन पीडयंति दिवानिशम् । देहं किमेतद्धातुः स्वं मातुर्वा जनकस्य वा

Bằng giết chóc, trói buộc và giam cầm, họ hành hạ kẻ khác ngày đêm. Nhưng thân này thuộc về ai—thuộc về chính mình, hay thuộc về mẹ, hay thuộc về cha?

Verse 37

मातुः पितुर्वा बलिनः क्रेतुरग्नेः शुनोऽपि वा । इति संचिंत्य व्यहरन्नमरा इव ईश्वराः

Nghĩ rằng: “Thân này thuộc về mẹ, hay cha, hay kẻ mạnh, hay người mua, hay lửa, thậm chí thuộc về chó,” rồi suy luận như thế, những kẻ tự xưng “chúa tể” ấy cư xử như bậc bất tử, như thể vượt ngoài trách nhiệm.

Verse 38

ऐश्वर्यमदपापिष्ठा महामद्यमदादयः । ऐश्वर्यमदमत्तो हि ना पतित्वा हि माद्यति

Say mê quyền lực là thứ say mê tội lỗi nhất; ngay cả những cơn say lớn như say rượu và các thứ khác cũng còn nhẹ hơn. Vì kẻ cuồng bởi ngôi bá chủ, dẫu có ngã xuống tan hoang, vẫn chẳng tỉnh ra.

Verse 39

आत्मवत्सर्वभृत्येषु श्रिया नैव च माद्यति

Ai xem mọi kẻ nương tựa và người hầu hạ như chính mình, thì không say đắm bởi phú quý và vinh hoa.

Verse 40

आत्मप्रत्ययवान्देही क्वेश्वरश्चेदृशोऽस्ति हि । ऐश्वर्यस्यापि सारं स जग्राहैतन्निशामय

Thật ở đâu có bậc quân vương như thế—mang thân xác mà vẫn vững vàng trong niềm tin nơi tự tâm (sự sáng tỏ nội tại)? Người ấy đã nắm được cả tinh túy của quyền bính; hãy lắng nghe cho kỹ điều này.

Verse 41

स्वशक्त्या सर्व भूतेषु यदसौ न पराङ्मुखः । तीर्थायेके प्रशंसंति नंदभद्रो न मन्यते

Vì nhờ sức mạnh nội tâm của mình, người ấy không ngoảnh mặt với bất cứ sinh linh nào, nên có kẻ tán dương người là một “tīrtha” (chốn hành hương thánh thiện). Nhưng chính Nandabhadra lại không nhận lời tôn xưng ấy.

Verse 42

श्रमेण संकरात्तापशीतवातक्षुधा तृषा । क्रोधेन धर्मगेहस्य नापि नाशमवाप्नुयात्

Dẫu bởi lao nhọc, bởi gian truân, bởi nóng lạnh, gió, đói và khát—thậm chí bởi cơn giận—“ngôi nhà của Dharma” cũng không vì thế mà suy vong.

Verse 43

सौख्येन वा धनस्यापि श्रद्धया स्वल्पगोर्थवान् । समर्थो हि महत्पुण्यं शक्त आप्तुं क्व वास्ति सः

Dẫu sống trong an lạc và giàu sang, dẫu có lòng tín—ai là người, tuy chỉ có chút ít, mà thật sự đủ năng lực đạt được công đức lớn?

Verse 44

सदा शुचिर्देवयाजी तीर्थसारं गृहेगृह । नापः पुनंति पापानि न शैला न महाश्रमाः

Luôn thanh tịnh và chuyên tâm tế lễ chư thiên, người ấy trở thành tinh túy của các tīrtha trong từng mái nhà. Không phải chỉ nước mới rửa sạch tội—cũng không phải núi non, cũng chẳng phải những đại ẩn viện.

Verse 45

आत्मा पुनाति पापानि यदि पापान्निवर्तते । एवमेव समाचारं प्रादुर्भूतं ततस्ततः

Tự Ngã thanh lọc tội lỗi khi người ta quay lưng khỏi các hành vi tội lỗi. Chính theo cách ấy, chánh hạnh đã hiển lộ hết lần này đến lần khác, nơi này qua nơi khác.

Verse 46

एकीकृत्य सदा धीमान्नंदभद्रः समास्थितः । तस्यैवं वर्ततः साधोः स्पृहयंत्यपि देवताः

Vì thế, bậc trí Nandabhadra luôn nhiếp tâm một mối và vững vàng an trụ. Thấy hạnh ấy nơi vị thánh nhân, ngay cả chư thiên cũng khởi lòng khao khát.

Verse 47

वासवप्रमुखाः सर्वे विस्मयं च परं ययुः । अत्रैव स्थानके चापि शूद्रोऽभूत्प्रतिवेश्मकः

Tất cả chư thiên, đứng đầu là Vāsava (Indra), đều vô cùng kinh ngạc. Ngay tại chính nơi ấy cũng có một người Śūdra sống như hàng xóm láng giềng.

Verse 48

स नंदभद्रं धर्मिष्ठं पुनः पुनरसूयत । नास्तिकः स दुराचारः सत्यव्रत इति श्रुतः

Hắn hết lần này đến lần khác ganh tị với Nandabhadra, bậc chí công chính. Hắn là kẻ vô tín và hạnh kiểm xấu—dẫu vẫn được đồn là “Satyavrata”, người thệ nguyện với chân thật.

Verse 49

स सदा नंदभद्रस्य विलोकयति चांतरम् । छिद्रं चेदस्य पश्यामि ततो धर्मान्निवर्तये

Hắn luôn rình rập tìm kẽ hở nơi Nandabhadra. “Nếu ta thấy dù chỉ một chỗ sơ hở nơi ông ấy, ta sẽ khiến ông ấy quay lưng với dharma,” hắn tự nhủ.

Verse 50

स्वभाव एव क्रूराणां नास्तिकानां दुरात्मनाम् । आत्मानं पातयंत्येव पातयंत्यपरं च यत्

Đó vốn là bản tính của kẻ tàn bạo—của kẻ vô tín, lòng dạ ác độc—rằng chúng tự chuốc lấy sa ngã, lại còn kéo người khác cùng sa ngã.

Verse 51

ततस्त्वेवं वर्ततोऽस्य नंदभद्रस्य धीमतः । एकोऽभूत्तयः कष्टाद्वार्धिके सोऽप्यनश्यत

Bấy giờ, khi Nandabhadra bậc trí vẫn tiếp tục sống như thế, ông sinh được một người con trai duy nhất; nhưng do bất hạnh, đứa trẻ ấy cũng mất khi còn thơ ấu.

Verse 52

तच्च दैवकृतं मत्वा न शुशोच महामतिः । देवो वा मानवो वापि को हि दवाद्विमुच्यते

Biết rằng việc ấy do số mệnh (thiên định) tạo nên, bậc đại tâm không hề than khóc. Dù là chư thiên hay loài người—ai có thể thoát khỏi điều đã được định bởi định mệnh?

Verse 53

ततोऽस्य सुप्रिया भार्या सर्वैः साध्वीगुणैर्युता । गृहधर्मस्य मूर्तिर्या साक्षादिव अरुंधती

Sau đó, người vợ yêu dấu của ông—đầy đủ mọi đức hạnh của bậc hiền phụ trinh chính—tựa như hiện thân của gia đạo (gṛha-dharma), như chính Arundhatī hiển lộ.

Verse 54

विनाशमागता पार्थ कनकानाम नामतः । ततो यतेंद्रियोऽप्येष गृहधर्मविनाशतः

Hỡi Pārtha, nàng mang danh Kanakānāmā đã đi đến chỗ diệt vong. Từ đó, ngay cả người đàn ông biết chế ngự căn (indriya) này cũng chấn động, vì trật tự gia đạo (gṛha-dharma) đã bị phá tan.

Verse 55

शुशोच हा कष्टमिति पापोहमिति चासकृत् । तत्तस्य चांतरं दृष्ट्वाऽहृष्यत्यव्रतश्चिरात्

Ông than khóc mãi, kêu rằng: “Than ôi, khổ đau biết bao! Ta là kẻ tội lỗi!” Thấy vết rạn trong lòng ông, kẻ vô kỷ luật—sau bao lâu chờ đợi—liền hớn hở vui mừng.

Verse 56

उपाव्रज्य च हा कष्टं ब्रुवंस्तं नंदभद्रकम् । दधिकर्ण इवासाद्य नंदभद्रमुवाच सः

Khi ông đang kêu: “Than ôi, khổ thay!”, người ấy liền đến gần Nandabhadra; như Dadhikarṇa gặp gỡ, hắn tiếp cận rồi cất lời nói với Nandabhadra.

Verse 57

हा नंदभद्र यद्येवं तवाप्येवंविधं फलम् । एतेन मन्ये मनसि धर्मोप्येष वृथैव यत्

“Than ôi, Nandabhadra! Nếu ngay cả ngươi cũng nhận lấy kết quả như thế, thì nhờ đó ta kết luận trong lòng rằng chính pháp (dharma) dường như cũng là vô ích.”

Verse 58

इत्यादि बहुधा प्रोच्य तत्तद्वाक्यं ततस्ततः । सत्यव्रतस्ततः प्राह नंदभद्रं कृपान्वितः

Nói đủ cách như thế, lặp đi lặp lại những lời ấy hết lần này đến lần khác, rồi Satyavrata—động lòng từ mẫn—bèn nói với Nandabhadra.

Verse 59

नंदभद्र सदा तुभ्यं वक्तुकामोस्मि किंचन । प्रस्तावस्याप्यभावाच्च नोदितं च मया क्वचित्

“Nandabhadra, ta vẫn luôn muốn nói với ngươi đôi điều. Nhưng vì không có dịp thích hợp, ta chưa từng thổ lộ với ngươi lần nào.”

Verse 60

अप्रस्तावं ब्रुवन्वाक्यं बृहस्पतिरपिध्रुवम् । लभते बुद्ध्यवज्ञानमवमानं च हीनवत्

“Thật vậy, ngay cả Bṛhaspati, nếu nói lời trái thời, ắt cũng bị xem thường trí tuệ và bị khinh miệt như kẻ hèn mọn.”

Verse 61

नन्दभद्र उवाच । ब्रूहिब्रूहि न मे किंचित्साधु गोप्यं प्रियं परम् । वचोभिः शुद्धसत्त्वानां न मोक्षोऽप्युपमीयते

Nandabhadra thưa: “Xin hãy nói, xin hãy nói—đừng giấu với tôi điều lành nào, ô bậc đáng kính, bậc tối thượng. Vì lời của người có tự tánh thanh tịnh, ngay cả giải thoát (mokṣa) cũng không thể sánh ví.”

Verse 62

सत्यव्रत उवाच । नवभिर्नवभिश्चैव विमुक्तं वाग्विदूषणैः । नवभिर्बुद्धिदोषैश्च वाक्यं वक्ष्याम्यदोषवत्

Satyavrata nói: Ta sẽ thốt lời không lỗi lầm—đã lìa chín điều ô nhiễm của lời nói và cũng thoát chín khuyết tật của trí tuệ.

Verse 63

सौक्ष्म्यं संख्याक्रमश्चापि निर्णयः सप्रयोजनः । पंचैतान्यर्थजातानि यत्र तद्वाक्यमुच्यते

Sự tinh tế, sự liệt kê đúng số, trình tự ngay ngắn, sự quyết định rõ ràng, và mục đích được nêu—nơi có đủ năm ý nghĩa ấy, đó được gọi là một lời nói (đúng phép).

Verse 64

धर्ममर्थं च कामं च मोक्षं चोद्दिश्य चोच्यते । प्रयोजनमिति प्रोक्तं प्रथमं वाक्यलक्षणम्

Khi lời được nói với dharma, artha, kāma hay mokṣa làm hướng đến, thì đó gọi là “mục đích”—dấu hiệu thứ nhất của một lời nói.

Verse 65

धर्मार्थकाममोक्षेषु प्रतिज्ञाय विशेषतः । इदं तदिति वाक्यांते प्रोच्यते स विनिर्णयः

Sau khi nêu một lời xác lập đặc biệt về dharma, artha, kāma hay mokṣa, rồi ở cuối câu tuyên bố: “Đây chính là điều ấy”, thì đó gọi là sự quyết định (vinirṇaya).

Verse 66

इदं पूर्वमिदं पश्चाद्वक्तव्यं यत्क्रमेण हि । क्रमयोगं तमप्याहुर्वाक्यतत्तविदो बुधाः

Điều gì nên nói trước và điều gì nên nói sau—khi được trình bày đúng thứ tự—thì các bậc hiền trí am tường chân lý của lời nói gọi đó là “trình tự” (kramayoga).

Verse 67

दोषाणां च गुणानां च प्रमाणं प्रविभागतः । उभयार्थमपि प्रेक्ष्य सा संख्येत्युपधार्यताम्

Sự đo lường các lỗi và các đức, được phân định đúng phép—quán xét cả hai phía—nên được hiểu là “saṃkhyā” (sự liệt kê, đếm định).

Verse 68

वाक्यज्ञेयेषु भिन्नेषु यत्राभेदः प्रदृश्यते । तत्रातिशयहेतुत्वं तत्सौक्ष्म्यमिति निर्दिशेत्

Khi các đối tượng cần hiểu từ một lời nói tuy khác nhau, nhưng nơi đó lại thấy một sự nhất thể ẩn tàng; năng lực làm hiển lộ mối liên hệ khiến ý nghĩa trở nên ưu thắng ấy được gọi là “saukṣmya” (tính vi tế).

Verse 69

इति वाक्यगुणानां च वाग्दोषान्द्विनव श्रृणु । अपेतार्थमभिन्नार्थमपवृत्तं तथाधिकम्

Như vậy, các phẩm chất của lời nói đã được nêu; nay hãy nghe mười tám lỗi của ngôn từ: “vô nghĩa”, “không có nghĩa phân minh”, “lạc đề”, “quá độ”, v.v.

Verse 70

अश्लक्ष्णं चापि संदिग्धं पदांते गुरु चाक्षरम् । पराङ्मुखमुखं यच्च अनृतं चाप्यसंस्कृतम्

Lại nữa, lỗi là lời thô cứng, lời mơ hồ nghi hoặc, lời có âm nặng ở cuối từ; lời mở đầu bất tường hay vụng về; lời không chân thật, và lời chưa được trau chuốt theo phép ngôn ngữ.

Verse 71

विरुद्धं यत्त्रिवर्गेण न्यूनं कष्टातिशब्दकम् । व्युत्क्रमाभिहृतं यच् सशेषं चाप्यहेतुकम्

Lời nói là lỗi khi trái với ba mục tiêu đời sống (dharma, artha, kāma), khi thiếu hụt, khi thô gắt hoặc phóng đại quá mức, khi trình bày đảo lộn, khi chưa trọn vẹn, và khi thốt ra không có lý do chính đáng.

Verse 72

निष्कारणं च वाग्दोषान्बुद्धिजाञ्छृणु त्वं च यान् । कामात्क्रोधाद्भयाच्चैव लोभाद्दैन्यादनार्यकात्

Nay hãy lắng nghe những lỗi lầm của lời nói phát sinh từ tâm ý và thốt ra vô cớ—do dục vọng, sân hận, sợ hãi, tham lam, khốn cùng và hạnh kiểm hèn kém mà sinh.

Verse 73

हीनानुक्रोशतो मानान्न च वक्ष्यामि किंचन । वक्ता श्रोता च वाक्यं च यदा त्वविकलं भवेत्

Vì lòng thương kẻ thấp kém và vì kính trọng bậc đáng kính, ta sẽ không nói điều gì bừa bãi. Chỉ khi người nói, người nghe và lời nói đều không khiếm khuyết, lời mới đáng được thốt ra.

Verse 74

सममेति विवक्षायां तदा सोऽर्थः प्रकाशते । वक्तव्ये तु यदा वक्ता श्रोतारमवमन्यते

Khi ý định và lời bày tỏ hòa hợp, ý nghĩa liền tỏ rạng. Nhưng khi điều đáng nói cần được nói mà người nói lại khinh miệt người nghe,

Verse 75

श्रोता चाप्यथ वक्तारं तदा वाक्यं न रोहति । अथ यः स्वप्रियं ब्रूयाच्छ्रोतुर्वोत्सृज्ययदृतम्

Và nếu người nghe lại bất kính với người nói, lời ấy chẳng bén rễ. Cũng vậy, kẻ chỉ nói điều làm mình vừa lòng, bỏ qua điều thật sự lợi ích cho người nghe,

Verse 76

विशंका जायते तस्मिन्वाक्यं तदपि दोषवत् । तस्माद्यः स्वप्रियं त्यक्त्वा श्रोतुश्चाप्यथ यत्प्रियम्

Vì thế, đối với lời như vậy liền sinh nghi, và ngay cả lời ấy cũng trở nên vấy lỗi. Do đó, hãy bỏ điều chỉ làm mình vừa lòng, và cũng xét đến điều làm người nghe hoan hỷ—

Verse 77

सत्यमेव प्रभाषेत स वक्ता नेतरो भुवि । मिथ्यावादाञ्छास्त्रजालसंभवान्यद्विहाय च

Chỉ người nói chân thật mới thật là bậc “người nói” trong đời này, không ai khác. Hãy gạt bỏ mọi lời dối trá, dù là thứ dối trá được dệt nên từ mạng lưới biện luận xảo trá mượn danh “kinh điển”.

Verse 78

सत्यमेव व्रतं यस्मात्तस्मात्सत्यव्रतस्त्वहम् । सत्यं ते संप्रवक्ष्यामि मंतुमर्हसि तत्तथा

Vì chân lý duy nhất là lời nguyện (vrata), nên ta là người giữ nguyện chân thật. Ta sẽ nói sự thật cho ngươi; ngươi hãy tiếp nhận và hiểu đúng như nó vốn là.

Verse 79

यदाप्रभृति भद्र त्वं पाषाणस्यार्चने रतः । तदाप्रभृति किंचिच्च न हि पश्यामि शोभनम्

Hỡi người hiền, từ khi ngươi chuyên tâm thờ phụng một hòn đá tầm thường, kể từ đó ta chẳng thấy điều lành hay điềm cát tường nào mở ra cho ngươi.

Verse 80

एकः सोऽपि सुतो नष्टो भार्या चार्याऽप्यनश्यत । कूटानां कर्मणां साधो फलमेवंविधं भवेत्

Đứa con trai duy nhất của ngươi đã mất, vợ con và của cải cũng tiêu tan. Hỡi bậc đáng kính, đó chính là quả báo của những hành vi gian trá, lừa dối.

Verse 81

क्व देवाः संति मिथ्यैतद्दृश्यंते चेद्भवंत्यपि । सर्वा च कूटविप्राणां द्रव्यायैषा विकल्पना

“Chư thiên ở đâu? Điều ấy là giả dối. Dẫu có nói rằng ‘đã thấy’ nên họ tồn tại, thì tất cả cũng chỉ là mưu kế bịa đặt—do những bà-la-môn gian trá dựng lên vì của cải.”

Verse 82

पितॄनुद्दिश्य यच्छंति मम हासः प्रजायते । अन्नस्योपद्रवं यच्च मृतो हि किमशिष्यत

Khi người ta bố thí “dâng cho tổ tiên”, trong ta liền dấy lên tiếng cười. Lại còn làm hư hoại thức ăn nữa—người đã chết thì rốt cuộc có thể ăn hay hưởng thụ được gì?

Verse 83

यत्त्विदं बहुधा मूढा वर्णयंति द्विजाधमाः । विश्वनिर्माणमखिलं तथापि श्रृणु सत्यतः

Còn điều này, mà những kẻ mê muội—hạng thấp nhất trong hàng lưỡng sinh—kể ra đủ cách, tức toàn bộ sự tạo dựng vũ trụ: dẫu vậy, hãy nghe theo chân lý.

Verse 84

उत्पत्तिश्चापि भंगश्च विश्वस्यैतद्द्वयं मृषा । एवमेव हि सर्वं च सदिदं वर्तते जगत्

Cả “sinh khởi” lẫn “diệt mất” của vũ trụ—hai điều ấy đều là hư vọng. Chính như vậy, mọi sự đều hiện hữu; thế gian này an trụ trong thực hữu.

Verse 85

स्वभावतो विश्वमिदं हि वर्तते स्वभावतः सूर्यमुखा भ्रमंत्यमी । स्वभावतो वायवो वांति नित्यं स्वभावतो वर्षति चांबुदोऽयम्

Vũ trụ này vận hành theo tự tánh của nó; các thiên thể này cũng theo tự tánh mà xoay vần, lấy mặt trời làm đầu. Gió theo tự tánh mà thổi mãi, và đám mây này theo tự tánh mà đổ mưa.

Verse 86

स्वभावतो रोहति धान्यजातं स्वभावतो वर्षशीतातपत्वम् । स्वभावतः संस्थिता मेदिनी च स्वभावतः सरितः संस्रवंति

Theo tự tánh, các loài ngũ cốc sinh trưởng; theo tự tánh mà có mưa, lạnh và nóng. Theo tự tánh, đất mẹ đứng vững; và theo tự tánh, các dòng sông chảy mãi về trước.

Verse 87

स्वभावतः पर्वता भांति नित्यं स्वभावतो वारिधिरेष संस्थितः । स्वभावतो गर्भिणी संप्रसूते स्वभावतोऽमी बहवश्च जीवाः

Theo tự tánh, núi non muôn đời vẫn hiện hữu như vậy; theo tự tánh, đại dương này an trụ tại chỗ. Theo tự tánh, người nữ mang thai sinh nở; theo tự tánh, vô số hữu tình này sống còn.

Verse 88

यथा स्वभावेन भवंति वक्रा ऋतुस्वबावाद्बदरीषु कण्टकाः । तथा स्वभावेन हि सर्वमेतत्प्रकाशते कोऽपि कर्ता न दृश्यः

Như theo tự tánh—do tự tánh của mùa tiết—gai mọc trên cây táo dại (badarī), cũng vậy, theo tự tánh mà tất cả điều này hiển lộ; chẳng thấy có một kẻ tác tạo nào.

Verse 89

तदेवं संस्थिते लोके मूढो मुह्यति मत्तवत् । मानुष्यमपि यद्धूर्ता वदंत्यग्र्यं श्रृणुष्वतत्

Vậy nên, khi thế gian an trụ như thế, kẻ ngu si mê mờ như người say. Còn điều bọn gian trá rêu rao là “tối thượng”—thậm chí gọi là “thân phận làm người”—hãy lắng nghe điều ấy.

Verse 90

मानुष्यान्न परं कष्टं वैरिणां नो भवेद्धि तत् । शोकस्थानसहस्राणि मनुष्यस्य क्षणेक्षणे

Không có khổ đau nào lớn hơn thân phận làm người; quả thật, ngay cả kẻ thù cũng chẳng muốn điều ấy giáng lên ai. Vì con người có hàng ngàn chỗ nương của sầu bi, từng sát-na từng sát-na.

Verse 91

मानुष्यं हि स्मृताकारं सभाग्योऽस्माद्विमुच्यते । पशवः पक्षिणः कीटाः कृमयश्च यथासुखम्

Vì thân phận làm người có ký ức và sự phân biệt, người hữu phước được giải thoát khỏi sự ràng buộc này. Còn loài thú, loài chim, côn trùng và giun dế thì cứ sống theo cái an ổn riêng của chúng.

Verse 92

अबद्धा विहरंत्येते योनिरेषां सुदुर्लभा । निश्चिंताः स्थावरा ह्येते सौख्यमेषां महद्भुवि

Không bị ràng buộc, họ thong dong du hành; đối với họ, kiểu sinh ấy thật khó được. Không lo âu, họ như đứng yên một chỗ—an lạc của họ trên cõi đất quả là lớn lao.

Verse 93

बहुना किं मनुष्येभ्यः सर्वो धन्योऽन्ययोनिजः । स्वभावमेव जानीहि पुण्यापुण्यादिकल्पना

Hà tất nói dài về loài người? Kẻ sinh từ một thai khác, mọi bề đều là người hữu phúc. Hãy biết đó chỉ là tự tính mà thôi—những khái niệm như ‘công đức và tội lỗi’ chỉ là sự dựng lập.

Verse 94

यदेके स्थावराः कीटाः पतंगा मानुषादिकाः । तस्मान्मित्या परित्यज्य नंदभद्र यथासुखम् । पिब क्रीडनकैः सार्धं भोगान्सत्यमिदं भुवि

Vì có kẻ là loài bất động, có kẻ là côn trùng, có kẻ là chim bay, có kẻ là người và các loài khác—bởi vậy, hỡi Nandabhadra, hãy bỏ những ‘ý niệm hư vọng’ ấy, rồi tùy ý mà uống và hưởng lạc cùng bạn chơi của mình. Chỉ điều này mới là chân thật trên cõi đất.

Verse 95

नारद उवाच । इत्येतैरमुखैर्वाक्यैरयुक्तैरसमंजसैः

Nārada nói: Như vậy, bởi những lời lẽ như thế—vô căn cứ, thiếu lý lẽ và rối rắm—

Verse 96

सत्यव्रतस्य नाकम्पन्नंदभद्रो महामनाः । प्रहसन्निव तं प्राह स्वक्षोभ्यः सागरो यथा

Nandabhadra, bậc đại tâm, không hề run sợ trước lời của Satyavrata. Mỉm cười như đùa vui, ông đáp lại—như biển cả, chẳng lay động bởi chính cơn sóng của mình.

Verse 97

यद्भवानाह धर्मिष्ठाः सदा दुःखस्य भागिनः । तन्मिथ्या दुःखजालानि पश्यामः पापिनामपि

Điều ông nói rằng “người chí thiện luôn là kẻ thừa hưởng khổ đau” là sai. Vì chúng ta thấy cả những lưới khổ não cũng hiện hữu nơi kẻ tội lỗi nữa.

Verse 98

वधबंधपरिक्लेशाः पुत्रदारादि पंचता । पापिनामपि दृश्यंते तस्माद्धर्मो गुरुर्मतः

Sự giết chóc, giam cầm và các nỗi khổ—cùng những tai ương “năm bề” liên hệ đến con cái, vợ và những điều khác—cũng thấy nơi kẻ tội lỗi. Vì vậy, dharma được tôn là bậc thầy chân thật và người dẫn đường.

Verse 99

अयं साधुरहो कष्टं कष्टमस्य महाजनाः । साधोर्वदंत्येतदपि पापिनां दुर्लभं त्विदम्

“Ôi, người hiền này chịu khổ—thật khổ thay!”—bậc đại nhân nói như vậy về người đức hạnh. Nhưng ngay cả điều ấy (tiếng tốt) cũng hiếm có nơi kẻ tội lỗi.

Verse 100

दारादिद्रव्यलोभार्यं विशतः पापिनो गृहे । भवानपि बिभेत्यस्माद्द्वेष्टि कुप्यति तद्वृथा

Khi bước vào nhà kẻ tội lỗi, nơi ấy đầy dẫy lòng tham đối với vợ, của cải và những thứ tương tự. Ngay cả ông cũng sợ, ghét và nổi giận vì điều ấy—nên (nói rằng những điều ấy vô nghĩa) thật là vô ích.

Verse 101

यथास्य जगतो ब्रूषे नास्ति हेतुर्महेश्वरः । तद्बालभाषितं तुभ्यं किं राजानं विना प्रजाः

Ông nói rằng thế gian này không có nguyên nhân—không có Maheśvara—thì lời ấy thật trẻ con. Hãy nói cho ta: có thể có thần dân mà không có vua sao?

Verse 102

यच्च ब्रवीषि पाषाणं मिथ्या लिंगं समर्चसि । तद्भवांल्लिंगमाहात्म्यं वेत्ति नांधो यथा रविम्

Khi ngươi nói: “Ngươi chỉ thờ một hòn đá—một liṅga hư vọng”, thì chính ngươi tỏ ra không biết đại oai lực của liṅga—như kẻ mù chẳng thể thấy mặt trời.

Verse 103

ब्रह्मादायः सुरा सर्वे राजानश्च महर्द्धिकाः । मानवा मुनयश्चैव सर्वे लिंगं यजंति च

Brahmā và chư thiên hết thảy, các bậc quân vương quyền thế, loài người cùng các hiền thánh—quả thật tất cả—đều thờ phụng Śiva-liṅga.

Verse 104

स्वनामकानि चिह्नानि तेषां लिंगानि संति च । एते किं त्वभवत्मूर्खास्त्वं तु सत्यव्रतः सुधीः

Những dấu hiệu mang chính danh xưng của họ cũng tồn tại như liṅga của họ. Lẽ nào tất cả đều là kẻ ngu, còn riêng ngươi là bậc trí giả giữ lời chân thật?

Verse 105

प्रतिष्ठाप्य पुरा ब्रह्मा पुष्करे नीललोहितम् । प्राप्तवान्परमां सिद्धिं ससर्जेमाः प्रजाः प्रभुः

Thuở xưa, Brahmā đã thiết lập Nīlalohita tại Puṣkara, liền chứng đắc thành tựu tối thượng; rồi chính Đấng ấy khai sinh muôn loài này.

Verse 106

विष्णुनापि निहत्याजौ रावणं पयसांनिधेः । तीरे रामेश्वरं लिंगं स्थापितं चास्ति किं मुधा

Ngay cả Viṣṇu—sau khi diệt Rāvaṇa trong chiến trận—cũng đã lập liṅga Rāmeśvara trên bờ đại dương. Lẽ nào việc ấy là vô ích?

Verse 107

वृत्रं हत्वा पुरा शक्रो महेंद्रे स्थाप्य शंकरम् । लिंगं विमुक्तपापोऽथ त्रिदिवेद्यापि मोदते

Thuở xưa, Śakra (Đế Thích) sau khi diệt Vṛtra đã an lập Śaṅkara làm liṅga trên núi Mahendra; nhờ được giải thoát khỏi tội lỗi, đến nay vẫn hoan hỷ nơi cõi trời.

Verse 108

स्थापयित्वा शिवं सूर्यो गंगासागरसंगमे । निरामयोऽभूत्सोमश्च प्रभासे पश्चिमोदधौ

Sūrya (Thần Mặt Trời) đã an lập Śiva tại nơi hợp lưu giữa sông Gaṅgā và biển cả; còn Soma (Thần Trăng) thì được khỏi bệnh tại Prabhāsa bên bờ biển phía tây.

Verse 109

काश्यां यमश्च धनदः सह्ये गरुडकश्यपौ । नैमिषे वायुवरुणौ स्थाप्य लिंगं प्रमोदिताः

Tại Kāśī có Yama và Dhanada (Kubera); tại dãy Sahya có Garuḍa và Kaśyapa; tại Naimiṣa có Vāyu và Varuṇa—sau khi an lập liṅga, tất thảy đều hoan hỷ và viên mãn.

Verse 110

अस्मिन्नेव स्तंभतीर्थे कुमारेणं गुहो विभुः । लिंगं संस्थापयामास सर्वपापहरं न किम्

Ngay tại đây, ở Stambha-tīrtha, bậc đại năng Guha (Skanda) đã an lập liṅga Kumāreśa—đấng trừ diệt mọi tội lỗi. Chẳng phải vậy sao?

Verse 111

एवमन्यैः सुरैर्यानि पार्थिवैर्मुनिभिस्तथा । संस्तापितानि लिंगानि तन्न संख्यातुमुत्सहे

Cũng vậy, những liṅga được an lập bởi các chư thiên khác, bởi các bậc vương giả trên cõi đất, và bởi các bậc hiền thánh—ta không đủ khả năng để đếm cho hết.

Verse 112

पृथिवीवासिनः सर्वे ये च स्वर्गनिवासिनः । पातालवासिनस्तृप्ता जायंते लिंगपूजया

Tất cả những ai ở cõi đất, những ai ở cõi trời, và cả cư dân các cõi hạ giới—nhờ thờ phụng Liṅga mà đều được mãn nguyện, viên thành.

Verse 113

यच्च ब्रवीषि गीर्वाणा न संति सन्ति चेत्कुतः । कुत्रापि नैव दृश्यंते तेन मे विस्मयो महान्

Và điều ngài nói, ô bậc phát ngôn giữa chư thiên—rằng ‘họ không tồn tại’; nhưng nếu có tồn tại thì từ đâu mà có? Không hề thấy ở bất cứ nơi nào; vì thế nỗi kinh ngạc của ta thật lớn lao.

Verse 114

रंकवत्किं स्म ते देवा याचंतां त्वां कुलत्थवत् । यमिच्छिसि महाप्राज्ञ साधको हि गुरुस्तव

Sao chư thiên lại phải cầu xin ngài như kẻ bần cùng—như xin chút hạt kulattha (đậu ngựa) tầm thường? Ô bậc đại trí, người thật sự thành tựu điều ngài mong cầu chính là vị guru của ngài.

Verse 115

स्वबावान्नैव सर्वार्थाः संसिद्धा यदि ते मते । भोजनादि कथं सिध्येद्वद कर्तारमंतरा

Nếu theo ý ngài, mọi kết quả không thể tự nhiên mà thành tựu, thì xin nói cho ta: việc ăn uống và những điều tương tự sẽ thành công thế nào nếu không có kẻ tác hành (người làm)?

Verse 116

बदरीमंतरेणापि दृश्यंते कण्टका न हि । तस्मात्कस्यास्ति निर्माणं यस्य यावत्तथैव तत्

Dẫu không có cây badarī (táo jujube), gai nhọn vẫn thấy hiện hữu. Vậy thì cái ‘sáng tạo’ của ai là điều vẫn y như thế, tồn tại đến mức nào thì vẫn như vậy?

Verse 117

यच्च ब्रवीषि पश्वाद्याः सुखिनो धन्यकास्त्वमी । त्वदृते नेदमुक्तं च केनापि श्रुतमेव वा

Điều ngài nói rằng loài vật và những kẻ tương tự là an vui, phước lành—ngoài ngài ra, chưa từng có ai nói như thế, cũng chưa hề nghe từ bất cứ bậc thẩm quyền nào.

Verse 118

तामसा विकला ये च कष्टं तेषां च श्लाघ्यताम् । सर्वेंद्रिययुताः श्रेष्ठाः कुतो धन्या न मानुषाः

Những kẻ thuộc tính tamas, lại khiếm khuyết—làm sao đáng được ca tụng là “phước lành”? Còn loài người, đầy đủ các căn và vượt trội về năng lực—lẽ nào lại không phải là kẻ được phúc?

Verse 119

सत्यं तव व्रतं मन्ये नरकाय त्वयाऽदृतम् । अत्यनर्थे न भीः कार्या कामोयं भविताचिरात्

Ta cho rằng lời thệ nguyện của ngài quả thật được ôm giữ vì chính địa ngục. Trong cảnh hoại diệt tột cùng ấy, chớ nuôi sợ hãi—dục vọng của ngài sẽ sớm thành tựu.

Verse 120

आदावाडंबरेणैव ध्रुवतोऽज्ञानमेव मे । इत्थं निःसारता व्यक्तमादावाडंबारात्तु यत्

Ngay từ ban đầu, chỉ sự phô trương ấy đã khiến ta càng chắc về vô minh của mình. Vì thế, sự rỗng không, vô thực ấy lộ rõ—khi ngay từ đầu chỉ là khoa trương bề ngoài.

Verse 121

मायाविनां हि ब्रुवतां वाक्यं चांडबरावृतम् । कुनाणकमिवोद्दीप्तं परीक्षेयं सदा सताम्

Lời nói của kẻ gian trá thường được phủ bằng lớp hào nhoáng phô trương; như đồng tiền giả vẫn lấp lánh, nó phải luôn được bậc hiền thiện đem ra khảo nghiệm.

Verse 122

आदौ मध्ये तथा चांते येषां वाक्यमदोषवत् । कषदाहैः स्वर्णमिव च्छेदेऽपि स्याच्छुभं शुभम्

Những ai lời nói không lỗi từ đầu, giữa đến cuối—như vàng được thử bằng đá thử và lửa—dẫu bị cắt ra để xét cũng vẫn là điềm lành, vẫn thuần cát tường.

Verse 123

त्वयान्यथा प्रतिज्ञातमुक्तं चैवान्यथा पुनः । त्वद्दोषो नायमस्माकं तद्वचः श्रृणुमो हि ये

Ngươi đã hứa một đằng, rồi lại nói một nẻo; lỗi ấy là của ngươi, chẳng phải của chúng ta, vì chúng ta chỉ là những kẻ đã lắng nghe lời ngươi mà thôi.

Verse 125

आपो वस्त्रं तिलास्तैलं गंधो वा स यथा तथा । पुष्पाणामधिवासेन तथा संसर्गजा गुणाः

Như nước, vải, mè, dầu hay hương thơm trở nên thế này thế nọ tùy theo sự thấm ướp, thì các phẩm chất cũng sinh khởi từ sự giao du, từ bạn bè đồng hành.

Verse 126

मोहजालस्य यो योनिर्मूढैरिह समागमः । अहन्यहनि धर्मस्य योनिः साधुसमागमः

Giao du với kẻ mê muội chính là cái nôi của lưới si; ngày qua ngày, giao du với bậc thánh thiện chính là cái nôi của chánh pháp.

Verse 127

तस्मात्प्राज्ञैश्च वृद्धैश्च शुद्धभावैस्तपस्विभिः । सद्भिश्च सह संसर्गः कार्यः शमपरायणैः

Vì thế, người hướng về sự an tịnh nội tâm nên vun bồi sự gần gũi với bậc trí và bậc trưởng lão—những vị khổ hạnh tâm thanh tịnh, cùng các thiện nhân chân thật.

Verse 128

न नीचैर्नाप्यविद्वद्भिर्नानात्मज्ञैर्विशेषतः । येषां त्रीण्यवदातानि योनिर्विद्या च कर्म च

Chớ giao du với kẻ hạ liệt hay người vô học—nhất là kẻ thiếu tự tri. Hãy tìm người nơi ba điều thanh tịnh: dòng dõi, học vấn và hạnh kiểm.

Verse 129

तांश्च सेवेद्विशेषेण शास्त्रं येषां हि विद्यते । असतां दर्शनस्पर्शसंजल्पासनभोजनैः

Hãy phụng sự họ cách đặc biệt—những người thật sự nắm giữ kinh điển. Vì do nhìn, chạm, chuyện trò, ngồi cùng và ăn cùng kẻ ác, người ta bị nhiễm ô.

Verse 130

धर्माचारात्प्रहीयंते न च सिध्यंति मानवाः । बुद्धिश्च हीयते पुंसां नीचैः सह समागमात्

Con người lìa bỏ hạnh hạnh theo dharma thì chẳng thể thành tựu; trí tuệ cũng suy giảm khi giao du với kẻ hạ liệt.

Verse 131

मध्यैश्च मध्यतां याति श्रेष्ठतां याति चोत्तमैः । इति धर्मं स्मरन्नाहं संगमार्थी पुनस्तव । यन्निन्दसि द्विजानेव यैरपेयोऽर्णवः कृतः

Gần kẻ tầm thường thì thành tầm thường; gần bậc ưu tú thì vươn đến ưu tú. Nhớ dharma ấy, ta lại cầu được đồng hành cùng ngươi; thế mà ngươi mắng nhiếc các dvija (bậc “hai lần sinh”), những người đã khiến cả đại dương cũng trở nên không thể uống được.

Verse 132

वेदाः प्रमाणं स्मृतयः प्रमाणं धर्मार्थयुक्तं वचनं प्रमाणम् । नैतत्त्रयं यस्य भवेत्प्रमाणं कस्तस्य कुर्याद्वचनं प्रमाणम्

Veda là thẩm quyền; Smṛti là thẩm quyền; và lời nói phù hợp với dharma cùng mục đích chân chính cũng là thẩm quyền. Nhưng kẻ không xem ba điều ấy là thẩm quyền—ai còn coi lời kẻ ấy là thẩm quyền?

Verse 133

इतिरयित्वा वचनं महात्मा स नंदभद्रः सहसा तदैव । गृहाद्विनिःसृत्य जगाम पुण्यं बहूदकं भट्टरवेस्तु कुंडम्

Nói xong lời ấy, bậc đại tâm Nandabhadra liền vội vã bước ra khỏi nhà và đi đến Bahūdaka linh thiêng—hồ thiêng (kuṇḍa) của Bhaṭṭaravi, nổi danh về công đức.

Verse 45124

नास्तिकानां च सर्पाणां विषस्य च गुणस्त्वयम् । मोहयंति परं यच्च दोषो नैषपरस्य तु

Đó là cái gọi là ‘đức’ của kẻ vô tín, của loài rắn và của chất độc: chúng làm mê hoặc người khác. Nhưng lỗi ấy thật ra thuộc về chính chúng, không phải về người bị mê lầm.