Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

कर्मणा मनसा वाचा धर्ममेनमुपाश्रितः । न भूतो न भविष्यश्च न स धर्मोऽस्ति किंचन

Transliteration

karmaṇā manasā vācā dharmamenamupāśritaḥ | na bhūto na bhaviṣyaśca na sa dharmo'sti kiṃcana

Translation

Bằng việc làm, bằng tâm ý và bằng lời nói, ông nương tựa nơi dharma. Không có bổn phận nào—dù thuộc quá khứ hay tương lai—mà ông không thể hiện theo một cách nào đó.

Word by Word

• कर्मणा: by action
• कर्मणा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन — Neuter Instrumental sg

• मनसा: by mind
• मनसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन — Neuter Instrumental sg

• वाचा: by speech
• वाचा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन — Feminine Instrumental sg

• धर्मम्: dharma
• धर्मम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Masculine Acc sg

• एनम्: this (one)
• एनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक; एनद्-आदेश)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Masculine Acc sg (pronoun)

• उपाश्रितः: has resorted to, has taken refuge in
• उपाश्रितः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + √श्रि (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त) — Masculine Nom sg; ‘having resorted to’ (PPP used actively)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation)

• भूतः: past (time/person)
• भूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूत (कृदन्त; √भू धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्तान्त-शब्द — Masculine Nom sg; ‘past (one)’

• न: nor
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation)

• भविष्यः: future (time/person)
• भविष्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भविष्य (कृदन्त/प्रातिपदिक; √भू धातु, भविष्यत्-भाव)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Masculine Nom sg; ‘future’

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation)

• सः: that
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Masculine Nom sg (pronoun)

• धर्मः: dharma
• धर्मः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Masculine Nom sg

• अस्ति: exists
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद — Present, 3rd person sg

• किञ्चन: anything whatsoever
• किञ्चन: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अनिश्चितवाचक — Neuter Nom/Acc sg; ‘anything at all’

Speaker

Nārada (context continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kapileśvara/Nandabhadra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārtha

Visual Art Cues

Scene: A tripartite motif: the devotee’s hands engaged in service (karma), a calm luminous face (manas), and gentle truthful speech to others (vāc); the liṅga stands as the axis of integrity.

Characters & Entities

• Dharma
• Merchant (vāṇik)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma must be integrated through the three instruments—mind, speech, and action—forming a complete ethical life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bahūdaka’s devotional environment is implied as the setting where such dharma flourishes.

What ritualistic prescription is mentioned?

No external ritual is prescribed; it highlights trikāraṇa alignment (thought-word-deed discipline).