Adhyaya 110: The Glory and Procedure of the Grain-Cow (Dhānyadhenu) Donation

Verse 1

अथ धान्यधेनुदानमाहात्म्यम् ॥ होतोवाच ॥ शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि धान्यधेनुमनुत्तमाम् ॥ यस्याः सङ्कीर्तनादेव सा तुष्येत् पार्वती स्वयम्

บัดนี้จะกล่าวถึงมหาตมยะ คือความยิ่งใหญ่แห่งการถวายทาน “ธัญญเธนุ” (โคแห่งธัญพืช) โหตฤกล่าวว่า: ฟังเถิด โอ้พระราชา เราจักอธิบายธัญญเธนุอันยอดยิ่ง ซึ่งเพียงสังกีรตนะ (สาธยายสรรเสริญ) ก็ทำให้พระนางปารวตีทรงพอพระทัยด้วยพระองค์เอง

Verse 2

विषुवे चायने वापि कार्त्तिक्यां तु विशेषतः ॥ यां दत्त्वा मुच्यते पापाच्छशाङ्क इव राहुणा

ในวันวิษุวะ (วิษุวัต—วันเสมอภาค) หรือในอายนะ (ช่วงอายนะ/จุดเปลี่ยนสุริยคติ) และโดยเฉพาะยิ่งในเดือนการ์ตติกา—เมื่อถวายทานนี้แล้ว ย่อมพ้นบาป ดุจพระจันทร์พ้นจากการครอบงำของราหู

Verse 3

तदिदानीं प्रवक्ष्यामि धान्यधेनुविधिं परम् । दशधेनुप्रदानेन यत्फलं राजसत्तम ॥ तत्सर्वमेव प्राप्नोति व्रीहिधेनुप्रदानतः ॥

บัดนี้เราจักอธิบายพิธีอันประเสริฐยิ่งแห่งการถวาย “ธัญญะ-เธนุ” คือโคแห่งธัญพืช. ข้าแต่พระราชาผู้ประเสริฐ ผลบุญใดได้จากการถวายโคสิบตัว ผู้นั้นย่อมได้ทั้งหมดนั้นด้วยการถวายโคที่ปั้นจากข้าว/ธัญพืช.

Verse 4

कृष्णाजिनं ततः कृत्वा प्राग्वत्सं स्थापयेद्बुधः । गोमयेनानुलिप्तायां भूमौ तां परिपूजयेत् ॥

แล้วจึงจัดเตรียมหนังละมั่งดำ (กฤษณาชินะ) ให้พร้อม ผู้รู้พึงตั้งลูกโคให้หันหน้าไปทางทิศตะวันออก และบนพื้นดินที่ทาด้วยมูลโค พึงบูชาสิ่งที่ประกอบขึ้นนั้นตามพิธีโดยชอบ.

Verse 5

उत्तमा तु भवेद्धेनुर्द्रोणैश्चापि चतुष्टयैः । मध्यमा च तदर्धेन वित्तशाठ्यं न कारयेत् ॥

โคแห่งการถวายนี้นับว่ายอดเยี่ยมเมื่อทำด้วยธัญพืชสี่โดรณะ; ส่วนชั้นกลางทำด้วยครึ่งหนึ่งของนั้น. ไม่พึงกระทำความตระหนี่ในทรัพย์เมื่อให้ทาน.

Verse 6

चतुर्थांशेन वत्सं तु कल्पयित्वा विधानतः । चतुर्थांशेन धेनोर्वै वत्सं तु परिकल्पयेत् ॥

เมื่อปั้นลูกโคตามบัญญัติให้มีสัดส่วนหนึ่งในสี่แล้ว พึงกำหนดให้ลูกโคมีขนาดเป็นหนึ่งในสี่ของขนาดโค (เธนุ) นั้นโดยแท้จริง.

Verse 7

कर्तव्यौ रुक्मशृङ्गौ तु राजतखुरसंयुतौ । गोमेदैः कुर्वीत घ्राणं अगुरुं चन्दनं तथा ॥

พึงทำเขาเป็นทองคำ และทำกีบให้ประกอบด้วยเงิน. จมูกพึงทำด้วยแก้วโกเมท; และพึงจัด/ทาไม้กฤษณา (อคุรุ) กับจันทน์หอมให้สมควรตามพิธี.

Verse 8

मुक्ताफलमया दन्ता घृतक्षौद्रमयं मुखम् । प्रशस्तपत्रश्रवणं कांस्यदोहणकारिताम् ॥

ฟันของมันพึงทำด้วยไข่มุก; ปากพึงทำด้วยฆี (เนยใสศักดิ์สิทธิ์) และน้ำผึ้ง. หูพึงทำให้เหมือนใบไม้อันงดงาม และพึงจัดให้มีภาชนะสำริดสำหรับการรีดน้ำนมประกอบไว้.

Verse 9

इक्षुपृष्ठिमयाः पादाः क्षौम्यपुच्छसमन्विताम् । नानाफलसमोपेतां रत्नगर्भसमन्विताम् ॥

เท้าของมันพึงทำด้วยวัสดุจากลำอ้อย; และพึงมีหางทำด้วยผ้าลินิน. พึงจัดให้มีผลไม้นานาชนิดประกอบ และให้มี ‘ครรภ์’ (ภายใน) อันบรรจุด้วยรัตนะ.

Verse 10

पूर्ववच्चार्चयित्वा तां कृत्वा दीपार्चनादिकम् । पुण्यकालं च सम्प्राप्य स्नातः शुक्लाम्बरो गृही ॥

เมื่อบูชามันตามที่กำหนดไว้ก่อนแล้ว และได้ประกอบการบูชาประทีปและพิธีกรรมที่เกี่ยวเนื่อง ครั้นถึงกาลอันเป็นมงคลแล้ว คฤหัสถ์ผู้ได้อาบน้ำและนุ่งห่มผ้าขาว (พึงดำเนินต่อไป).

Verse 11

त्रिः प्रदक्षिणमावृत्य दण्डवत्प्रणमेच्च ताम् । त्वं हि विप्र महाभाग वेदवेदाङ्गपारग ॥

เมื่อเวียนประทักษิณสามรอบแล้ว พึงกราบลงแบบทัณฑวัต (หมอบราบทั้งกาย) ต่อมันด้วย. ‘เพราะท่าน โอ้พราหมณ์ผู้มีมหาภาค เป็นผู้เชี่ยวชาญพระเวทและเวทางคะทั้งหลาย’

Verse 12

मया दत्तां च गृह्णीष्व प्रसीद त्वं द्विजोत्तम । प्रीयतां मम देवेशो भगवान्मधुसूदनः ॥

‘ขอท่านจงรับสิ่งที่ข้าพเจ้าได้ถวายแล้วนี้ และโปรดเมตตาเถิด โอ้ทวิโชตตมะ (ผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชะ). ขอพระผู้เป็นเจ้าแห่งที่พึ่งของข้าพเจ้า คือพระภควานมธุสูทนะ จงทรงพอพระทัย’

Verse 13

या च लक्ष्मीस्तु गोविन्दे स्वाहा या च विभावसौ ॥ शक्रे शचीति विख्याता शिवे गौरी च संस्थिता

พระเทวีองค์เดียวกันนั้น ผู้เป็นพระลักษมีในพระโควินทะ ผู้เป็น “สวาหา” ในวิภาวสุ (พระอัคนี); ผู้เลื่องชื่อว่า “ศจี” ในพระศักระ (พระอินทร์) และผู้สถิตเป็น “คาวรี” ในพระศิวะ—ย่อมถูกกล่าวถึงในรูปนานาประการ

Verse 14

गायत्री ब्रह्मणः प्रोक्ता ज्योत्स्ना चन्द्रे रवॆः प्रभा ॥ बुद्धिर्बृहस्पतेः ख्यातं मेधा मुनिषु सत्तमा

พระนางทรงถูกประกาศว่าเป็น “คายตรี” สำหรับพระพรหมา; ทรงเป็นแสงจันทร์ในพระจันทร์ และเป็นรัศมีในพระอาทิตย์ ทรงเป็น “พุทธิ” (ปัญญา) อันเป็นที่รู้จักในพระพฤหัสบดี และเป็น “เมธา” อันประเสริฐยิ่งในหมู่นักบวชฤๅษี

Verse 15

तस्मात्सर्वमयी देवी धान्यरूपेण संस्थिता ॥ एवमुच्चार्य तां धेनुं ब्राह्मणाय निवेदयेत्

เพราะฉะนั้น พระเทวีผู้ประกอบด้วยสรรพรูปทั้งปวง จึงสถิตในรูปแห่งธัญญาหาร (เมล็ดพืช/ข้าว) ครั้นสวดกล่าวดังนี้แล้ว พึงถวาย “ธนู” คือ ‘โค’ ที่ทำด้วยธัญญาหารนั้น แด่พราหมณ์

Verse 16

दत्त्वा प्रदक्षिणं कृत्वा तं क्षमाप्य द्विजोत्तमम् ॥ यावच्च पृथिवी सर्वा वसुरत्नानि भूपते

ครั้นถวายทานแล้ว กระทำประทักษิณาแล้ว และขอขมาพราหมณ์ผู้ประเสริฐนั้น—ตราบเท่าที่แผ่นดินทั้งปวงแผ่ไพศาลพร้อมด้วยทรัพย์และรัตนะทั้งหลาย ข้าแต่พระราชา—

Verse 17

तावत्पुण्यं समधिकं व्रीहिधेनोश्च तत्फलम् ॥ तस्मान्नरेन्द्र दातव्या भुक्तिमुक्तिफलप्रदा

บุญกุศลและผลอันเกิดจาก “วรีหิ-ธนู” (โคแห่งข้าว/ธัญญาหาร) นั้นยิ่งใหญ่ถึงเพียงนั้น—ยิ่งกว่านั้นด้วยซ้ำ เพราะฉะนั้น ข้าแต่พระนเรนทระ พึงถวายทานนี้เถิด เพราะทานนี้ประทานผลแห่งโภคะ (ความสุขทางโลก) และโมกษะ (ความหลุดพ้น)

Verse 18

इहलोके च सौभाग्यमायुरारोग्यवर्द्धनम् ॥ विमानॆनार्कवर्णेन किङ्किणीजालमालिना

ในโลกนี้ ย่อมบันดาลความเป็นสิริมงคล และเพิ่มอายุพร้อมทั้งสุขภาพ; และผู้ถวายย่อมไปด้วยวิมานทิพย์สีดุจดวงอาทิตย์ ประดับด้วยตาข่ายกระดิ่งน้อย ๆ

Verse 19

ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जम्बूद्वीपपतिर्भवेत् ॥ एवं हरेण चोद्गीर्णं श्रुत्वा वाक्यं नरोत्तमः

ต่อมา เมื่อพลัดตกจากสวรรค์ เขาย่อมเป็นเจ้าแห่งชมพูทวีป ครั้นได้ฟังถ้อยคำที่พระหริทรงเปล่งดังนี้แล้ว บุรุษผู้ประเสริฐนั้น—

Verse 20

सर्वपापविशुद्धात्मा रुद्रलोके महीयते

เมื่อจิตวิญญาณบริสุทธิ์จากบาปทั้งปวง เขาย่อมได้รับการสักการะในรูทรโลก

Verse 21

पादुकोपानहच्छत्रभाजनं तर्पणं तथा ॥ अङ्गं तु पूर्ववत्कार्यं मुखं क्षौद्रमयं शुभम्

จงจัดถวายปาทุกา (รองเท้าแตะ), รองเท้า, ร่ม, ภาชนะ และเครื่องบูชาตรรปณะด้วย; ส่วนกายให้ทำดังเดิม และใบหน้าให้เป็นมงคล ทำด้วยน้ำผึ้งหรือสิ่งหวานดุจน้ำผึ้ง

Verse 22

स्तूयमानोऽप्सरोभिश्च स याति शिवमन्दिरम् ॥ यावच्च स्मरते जन्म तावत्स्वर्गे महीयते

เมื่อได้รับการสรรเสริญจากเหล่าอัปสรา เขาย่อมไปสู่เทวสถานของพระศิวะ; และตราบใดที่เขายังระลึกถึงกำเนิดของตน ตราบนั้นย่อมได้รับการยกย่องในสวรรค์