Adhyaya 110: The Glory and Procedure of the Grain-Cow (Dhānyadhenu) Donation

Verse 1

अथ धान्यधेनुदानमाहात्म्यम् ॥ होतोवाच ॥ शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि धान्यधेनुमनुत्तमाम् ॥ यस्याः सङ्कीर्तनादेव सा तुष्येत् पार्वती स्वयम्

ଏବେ ଧାନ୍ୟଧେନୁ-ଦାନର ମାହାତ୍ମ୍ୟ। ହୋତୃ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ଶୁଣ; ମୁଁ ଅନୁତ୍ତମ ଧାନ୍ୟଧେନୁ ବିଷୟରେ କହିବି; ଯାହାର ସଙ୍କୀର୍ତ୍ତନମାତ୍ରେ ପାର୍ବତୀ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 2

विषुवे चायने वापि कार्त्तिक्यां तु विशेषतः ॥ यां दत्त्वा मुच्यते पापाच्छशाङ्क इव राहुणा

ବିଷୁବ କିମ୍ବା ଅୟନ ସମୟରେ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ—ଏହା ଦାନ କଲେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଯେପରି ରାହୁଠାରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 3

तदिदानीं प्रवक्ष्यामि धान्यधेनुविधिं परम् । दशधेनुप्रदानेन यत्फलं राजसत्तम ॥ तत्सर्वमेव प्राप्नोति व्रीहिधेनुप्रदानतः ॥

ଏବେ ମୁଁ ଧାନ୍ୟଧେନୁ-ଦାନର ପରମ ବିଧି କହୁଛି। ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦଶ ଗୋଦାନରେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେ ସମସ୍ତ ଫଳ ବ୍ରୀହିଧେନୁ (ଧାନ୍ୟ-ଗୋ) ଦାନରୁ ମିଳେ।

Verse 4

कृष्णाजिनं ततः कृत्वा प्राग्वत्सं स्थापयेद्बुधः । गोमयेनानुलिप्तायां भूमौ तां परिपूजयेत् ॥

ତତଃ କୃଷ୍ଣାଜିନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ବତ୍ସକୁ ପୂର୍ବମୁଖ କରି ସ୍ଥାପନ କରିବେ। ଗୋମୟଲିପ୍ତ ଭୂମିରେ ତାହାକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବେ।

Verse 5

उत्तमा तु भवेद्धेनुर्द्रोणैश्चापि चतुष्टयैः । मध्यमा च तदर्धेन वित्तशाठ्यं न कारयेत् ॥

ଚାରି ଦ୍ରୋଣ ଧାନ୍ୟରେ ତିଆରି ‘ଧେନୁ’ ଉତ୍ତମ ମନାଯାଏ; ତାହାର ଅର୍ଧରେ ମଧ୍ୟମ। ଏପରି ଦାନରେ ଧନ ବିଷୟରେ କଞ୍ଜୁସି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 6

चतुर्थांशेन वत्सं तु कल्पयित्वा विधानतः । चतुर्थांशेन धेनोर्वै वत्सं तु परिकल्पयेत् ॥

ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ବତ୍ସକୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ପରିମାଣରେ ଗଢ଼ି, ଧେନୁର ମାପର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଭାବେ ହିଁ ବତ୍ସକୁ ପରିକଳ୍ପନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 7

कर्तव्यौ रुक्मशृङ्गौ तु राजतखुरसंयुतौ । गोमेदैः कुर्वीत घ्राणं अगुरुं चन्दनं तथा ॥

ତାହାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଖୁରକୁ ରୌପ୍ୟ ସହ ଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଘ୍ରାଣକୁ ଗୋମେଦ ରତ୍ନରେ କରିବେ; ଏବଂ ଅଗୁରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ମଧ୍ୟ ସଜାଇ/ଅର୍ପଣ କରିବେ।

Verse 8

मुक्ताफलमया दन्ता घृतक्षौद्रमयं मुखम् । प्रशस्तपत्रश्रवणं कांस्यदोहणकारिताम् ॥

ତାହାର ଦାନ୍ତ ମୁକ୍ତାଫଳରେ ତିଆରି ହେଉ; ମୁଖ ଘୃତ ଓ ମଧୁରେ ଗଢ଼ା ହେଉ। କାନ ଉତ୍ତମ ପତ୍ର ସଦୃଶ ହେଉ, ଏବଂ ଦୋହନ ପାଇଁ କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ର ତିଆରି କରାଯାଉ।

Verse 9

इक्षुपृष्ठिमयाः पादाः क्षौम्यपुच्छसमन्विताम् । नानाफलसमोपेतां रत्नगर्भसमन्विताम् ॥

ତାହାର ପାଦ ଇକ୍ଷୁ-ଦଣ୍ଡମୟ (ଆଖୁ ଡାଣ୍ଡର) ହେଉ, ଏବଂ କ୍ଷୌମ (ସୂକ୍ଷ୍ମ ନାରବସ୍ତ୍ର) ପୁଚ୍ଛ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହେଉ। ନାନା ଫଳରେ ସମୁପେତ ଓ ରତ୍ନଗର୍ଭ (ଭିତରେ ରତ୍ନସମ୍ଭାର) ସମନ୍ୱିତ ହେଉ।

Verse 10

पूर्ववच्चार्चयित्वा तां कृत्वा दीपार्चनादिकम् । पुण्यकालं च सम्प्राप्य स्नातः शुक्लाम्बरो गृही ॥

ପୂର୍ବବତ୍ ବିଧିରେ ତାହାକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ଦୀପାର୍ଚ୍ଚନା ଆଦି କର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ଏବଂ ପୁଣ୍ୟକାଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ସ୍ନାନ କରି ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଗୃହସ୍ଥ (ଅଗ୍ରସର ହେବା ଉଚିତ)।

Verse 11

त्रिः प्रदक्षिणमावृत्य दण्डवत्प्रणमेच्च ताम् । त्वं हि विप्र महाभाग वेदवेदाङ्गपारग ॥

ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ ମଧ୍ୟ କରିବ। ‘ହେ ମହାଭାଗ ବିପ୍ର! ଆପଣ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ।’

Verse 12

मया दत्तां च गृह्णीष्व प्रसीद त्वं द्विजोत्तम । प्रीयतां मम देवेशो भगवान्मधुसूदनः ॥

‘ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ। ମୋର ଆରାଧ୍ୟ ଦେବେଶ—ଭଗବାନ୍ ମଧୁସୂଦନ—ପ୍ରୀତ ହେଉନ୍ତୁ।’

Verse 13

या च लक्ष्मीस्तु गोविन्दे स्वाहा या च विभावसौ ॥ शक्रे शचीति विख्याता शिवे गौरी च संस्थिता

ଯିଏ ଗୋବିନ୍ଦରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଯିଏ ବିଭାବସୁ (ଅଗ୍ନି)ରେ ସ୍ୱାହା; ଯିଏ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ରେ ଶଚୀ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ, ଏବଂ ଯିଏ ଶିବରେ ଗୌରୀ ରୂପେ ସଂସ୍ଥିତ।

Verse 14

गायत्री ब्रह्मणः प्रोक्ता ज्योत्स्ना चन्द्रे रवॆः प्रभा ॥ बुद्धिर्बृहस्पतेः ख्यातं मेधा मुनिषु सत्तमा

ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ଗାୟତ୍ରୀ ବୋଲି ଘୋଷିତ; ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଭା। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧି ଭାବେ ଖ୍ୟାତ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମେଧା।

Verse 15

तस्मात्सर्वमयी देवी धान्यरूपेण संस्थिता ॥ एवमुच्चार्य तां धेनुं ब्राह्मणाय निवेदयेत्

ଏହେତୁ ସର୍ବମୟୀ ଦେବୀ ଧାନ୍ୟରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଏଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସେଇ ଧାନ୍ୟ-ଧେନୁକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

दत्त्वा प्रदक्षिणं कृत्वा तं क्षमाप्य द्विजोत्तमम् ॥ यावच्च पृथिवी सर्वा वसुरत्नानि भूपते

ଦାନ ଦେଇ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ କ୍ଷମା ଯାଚନା କରି—ହେ ଭୂପତେ—ଧନରତ୍ନ ସହିତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଯେତେଦୂର ପ୍ରସାରିତ, ସେତେ…

Verse 17

तावत्पुण्यं समधिकं व्रीहिधेनोश्च तत्फलम् ॥ तस्मान्नरेन्द्र दातव्या भुक्तिमुक्तिफलप्रदा

ସେତେଇ—ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ—ବ୍ରୀହି-ଧେନୁର ପୁଣ୍ୟ ଓ ତାହାର ଫଳ। ତେଣୁ, ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର, ଏହା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୁକ୍ତିର ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 18

इहलोके च सौभाग्यमायुरारोग्यवर्द्धनम् ॥ विमानॆनार्कवर्णेन किङ्किणीजालमालिना

ଏହି ଲୋକରେ (ଏହା) ସୌଭାଗ୍ୟ ଦେଏ ଏବଂ ଆୟୁ ଓ ଆରୋଗ୍ୟ ବଢ଼ାଏ; ଏବଂ (ଦାତା) ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଣ୍ଣ, କିଙ୍କିଣୀ-ଜାଲମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଏକ ବିମାନରେ (ଗମନ କରେ)।

Verse 19

ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जम्बूद्वीपपतिर्भवेत् ॥ एवं हरेण चोद्गीर्णं श्रुत्वा वाक्यं नरोत्तमः

ତାପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପତିତ ହୋଇ ସେ ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ହୁଏ। ଏଭଳି ହରିଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରିତ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେ ନରୋତ୍ତମ—

Verse 20

सर्वपापविशुद्धात्मा रुद्रलोके महीयते

ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମାବାନ୍ ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 21

पादुकोपानहच्छत्रभाजनं तर्पणं तथा ॥ अङ्गं तु पूर्ववत्कार्यं मुखं क्षौद्रमयं शुभम्

ପାଦୁକା, ପାଦରକ୍ଷା, ଛତ୍ର, ପାତ୍ର ଏବଂ ତର୍ପଣ-ଅର୍ପଣ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଦେହକୁ ପୂର୍ବବତ୍ କରିବା, ମୁହଁକୁ ଶୁଭ ଓ ମଧୁମୟ (ମଧୁସଦୃଶ) କରିବା।

Verse 22

स्तूयमानोऽप्सरोभिश्च स याति शिवमन्दिरम् ॥ यावच्च स्मरते जन्म तावत्स्वर्गे महीयते

ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ ସେ ଶିବମନ୍ଦିରକୁ (ଧାମକୁ) ଯାଏ; ଏବଂ ଯେତେଦିନ ସେ ନିଜ ଜନ୍ମକୁ ସ୍ମରେ, ସେତେଦିନ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।