Adhyaya 110: The Glory and Procedure of the Grain-Cow (Dhānyadhenu) Donation

Verse 1

अथ धान्यधेनुदानमाहात्म्यम् ॥ होतोवाच ॥ शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि धान्यधेनुमनुत्तमाम् ॥ यस्याः सङ्कीर्तनादेव सा तुष्येत् पार्वती स्वयम्

ఇప్పుడు ధాన్యధేనుదాన మహాత్మ్యం. హోతృ అన్నాడు—ఓ రాజా, విను; నేను అనుత్తమమైన ధాన్యధేనువును వివరిస్తాను; దాని సంకీర్తనమాత్రంతోనే పార్వతి స్వయంగా తృప్తి చెందుతుంది.

Verse 2

विषुवे चायने वापि कार्त्तिक्यां तु विशेषतः ॥ यां दत्त्वा मुच्यते पापाच्छशाङ्क इव राहुणा

విషువంలో గానీ, అయనంలో గానీ, ముఖ్యంగా కార్త్తిక మాసంలో—దానిని ఇచ్చినవాడు పాపం నుండి విముక్తుడవుతాడు; రాహు నుండి చంద్రుడు విడిపోవునట్లు.

Verse 3

तदिदानीं प्रवक्ष्यामि धान्यधेनुविधिं परम् । दशधेनुप्रदानेन यत्फलं राजसत्तम ॥ तत्सर्वमेव प्राप्नोति व्रीहिधेनुप्रदानतः ॥

ఇప్పుడు నేను ధాన్యధేనుదానానికి పరమ విధానాన్ని చెబుతాను. ఓ రాజశ్రేష్ఠా, పది గోవులను దానం చేసిన ఫలం ఏదో, అది అంతా వ్రీహిధేను (బియ్యపు ధాన్యగో) దానంతో లభిస్తుంది.

Verse 4

कृष्णाजिनं ततः कृत्वा प्राग्वत्सं स्थापयेद्बुधः । गोमयेनानुलिप्तायां भूमौ तां परिपूजयेत् ॥

తర్వాత కృష్ణాజినాన్ని సిద్ధం చేసి, జ్ఞాని వత్సాన్ని తూర్పుముఖంగా స్థాపించాలి. గోమయంతో లేపిన భూమిపై దానిని విధివిధానంగా పూజించాలి.

Verse 5

उत्तमा तु भवेद्धेनुर्द्रोणैश्चापि चतुष्टयैः । मध्यमा च तदर्धेन वित्तशाठ्यं न कारयेत् ॥

నాలుగు ద్రోణాల ధాన్యంతో చేసిన ‘ధేను’ ఉత్తమమని చెప్పబడుతుంది; దాని సగంతో మధ్యమ. ఇలాంటి దానంలో ధన విషయంలో కృపణత చేయకూడదు.

Verse 6

चतुर्थांशेन वत्सं तु कल्पयित्वा विधानतः । चतुर्थांशेन धेनोर्वै वत्सं तु परिकल्पयेत् ॥

విధానానుసారం వత్సాన్ని ఒక చతుర్థాంశ పరిమాణంగా రూపొందించి, ధేను ప్రమాణంలో ఒక చతుర్థాంశంగా వత్సాన్ని నిర్మించాలి.

Verse 7

कर्तव्यौ रुक्मशृङ्गौ तु राजतखुरसंयुतौ । गोमेदैः कुर्वीत घ्राणं अगुरुं चन्दनं तथा ॥

దానికి స్వర్ణశృంగాలు చేయాలి, ఖురాలను రజతంతో సంయుక్తం చేయాలి. ముక్కును గోమేద రత్నాలతో చేయాలి; అలాగే అగురు మరియు చందనం కూడా సమర్పించాలి/అలంకరించాలి.

Verse 8

मुक्ताफलमया दन्ता घृतक्षौद्रमयं मुखम् । प्रशस्तपत्रश्रवणं कांस्यदोहणकारिताम् ॥

దాని పళ్ళు ముత్యాలతో చేయాలి; ముఖం నెయ్యి మరియు తేనెతో చేయాలి. చెవులు శ్రేష్ఠమైన ఆకులవలె ఉండాలి, మరియు దోహనానికి కాంస్య పాత్రను సిద్ధం చేయాలి.

Verse 9

इक्षुपृष्ठिमयाः पादाः क्षौम्यपुच्छसमन्विताम् । नानाफलसमोपेतां रत्नगर्भसमन्विताम् ॥

దాని పాదాలు ఇక్షు-దండమయంగా (చెరకు కాండాలతో) ఉండాలి; క్షౌమ (సన్నని నారబట్ట) పుచ్ఛంతో కూడి ఉండాలి. నానావిధ ఫలాలతో సముపేతమై, రత్నగర్భం (లోపల రత్నాలు నిండినది) కలిగి ఉండాలి.

Verse 10

पूर्ववच्चार्चयित्वा तां कृत्वा दीपार्चनादिकम् । पुण्यकालं च सम्प्राप्य स्नातः शुक्लाम्बरो गृही ॥

మునుపటివిధంగా దానిని ఆరాధించి, దీపార్చనాది కర్మలను నిర్వహించి, పుణ్యకాలం వచ్చినప్పుడు, స్నానం చేసి శ్వేతాంబరధారి అయిన గృహస్థుడు (తదుపరి కార్యానికి) ప్రవేశించాలి.

Verse 11

त्रिः प्रदक्षिणमावृत्य दण्डवत्प्रणमेच्च ताम् । त्वं हि विप्र महाभाग वेदवेदाङ्गपारग ॥

మూడుసార్లు ప్రదక్షిణ చేసి, దండవత్ ప్రణామం కూడా చేయాలి. ‘ఓ మహాభాగ విప్రా! నీవు వేదములు మరియు వేదాంగములలో పారంగతుడవు.’

Verse 12

मया दत्तां च गृह्णीष्व प्रसीद त्वं द्विजोत्तम । प्रीयतां मम देवेशो भगवान्मधुसूदनः ॥

‘నేను ఇచ్చిన ఈ దానాన్ని స్వీకరించి ప్రసన్నుడవు కమ్ము, ఓ ద్విజోత్తమా. నా ఆరాధ్య దేవేశుడు—భగవాన్ మధుసూదనుడు—ప్రసన్నుడగుగాక.’

Verse 13

या च लक्ष्मीस्तु गोविन्दे स्वाहा या च विभावसौ ॥ शक्रे शचीति विख्याता शिवे गौरी च संस्थिता

గోవిందునందు లక్ష్మిగా ఉన్న ఆమె, విభావసు (అగ్ని) యందు స్వాహాగా ఉన్న ఆమె; శక్రుడు (ఇంద్రుడు) యందు శచీగా ప్రసిద్ధురాలైన ఆమె, శివునందు గౌరీగా స్థితమైన ఆమెనే.

Verse 14

गायत्री ब्रह्मणः प्रोक्ता ज्योत्स्ना चन्द्रे रवॆः प्रभा ॥ बुद्धिर्बृहस्पतेः ख्यातं मेधा मुनिषु सत्तमा

ఆమె బ్రహ్మునకు గాయత్రీగా ప్రకటించబడింది; చంద్రునిలో జ్యోత్స్నగా, సూర్యునిలో ప్రభగా ఉంటుంది. బృహస్పతికి బుద్ధిగా ప్రసిద్ధి, మునులలో ఉత్తమ మేధగా నిలుస్తుంది.

Verse 15

तस्मात्सर्वमयी देवी धान्यरूपेण संस्थिता ॥ एवमुच्चार्य तां धेनुं ब्राह्मणाय निवेदयेत्

అందువల్ల సర్వమయి దేవి ధాన్యరూపంగా స్థితిచెందింది. ఇలా ఉచ్చరించి ఆ ధాన్యధేనువును బ్రాహ్మణునికి సమర్పించాలి.

Verse 16

दत्त्वा प्रदक्षिणं कृत्वा तं क्षमाप्य द्विजोत्तमम् ॥ यावच्च पृथिवी सर्वा वसुरत्नानि भूपते

దానం ఇచ్చి, ప్రదక్షిణ చేసి, ఆ ఉత్తమ ద్విజుని క్షమాపణ కోరిన తరువాత—ఓ భూపతే—ధనరత్నాలతో కూడిన ఈ సమస్త భూమి ఎంతవరకు విస్తరించిందో అంతవరకు…

Verse 17

तावत्पुण्यं समधिकं व्रीहिधेनोश्च तत्फलम् ॥ तस्मान्नरेन्द्र दातव्या भुक्तिमुक्तिफलप्रदा

అంతటితో సమానంగా—అదికంగా కూడా—వ్రీహిధేనువు యొక్క పుణ్యం మరియు దాని ఫలం ఉంటుంది. కాబట్టి, ఓ నరేంద్రా, దీనిని దానం చేయాలి; ఇది భోగమూ మోక్షమూ అనే ఫలాలను ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 18

इहलोके च सौभाग्यमायुरारोग्यवर्द्धनम् ॥ विमानॆनार्कवर्णेन किङ्किणीजालमालिना

ఈ లోకంలో (ఇది) సౌభాగ్యాన్ని, ఆయుష్షును మరియు ఆరోగ్యాన్ని వృద్ధి చేస్తుంది; అలాగే (దాత) సూర్యవర్ణమైన, కింకిణీజాలంతో అలంకరించిన విమానంలో (ప్రయాణిస్తాడు).

Verse 19

ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जम्बूद्वीपपतिर्भवेत् ॥ एवं हरेण चोद्गीर्णं श्रुत्वा वाक्यं नरोत्तमः

అప్పుడు స్వర్గం నుండి పతితుడై అతడు జంబూద్వీపాధిపతిగా అవుతాడు. ఈ విధంగా హరి పలికిన వాక్యాన్ని విని ఆ నరోత్తముడు—

Verse 20

सर्वपापविशुद्धात्मा रुद्रलोके महीयते

సర్వపాపాల నుండి శుద్ధాత్ముడైన అతడు రుద్రలోకంలో గౌరవింపబడతాడు.

Verse 21

पादुकोपानहच्छत्रभाजनं तर्पणं तथा ॥ अङ्गं तु पूर्ववत्कार्यं मुखं क्षौद्रमयं शुभम्

పాదుకలు, పాదరక్షలు, ఛత్రం, పాత్రం మరియు తర్పణార్పణం కూడా ఇవ్వాలి; దేహాన్ని పూర్వవిధంగా చేయాలి, ముఖాన్ని శుభంగా మధుమయంగా (మధుసదృశంగా) చేయాలి.

Verse 22

स्तूयमानोऽप्सरोभिश्च स याति शिवमन्दिरम् ॥ यावच्च स्मरते जन्म तावत्स्वर्गे महीयते

అప్సరసులచే స్తుతింపబడుతూ అతడు శివమందిరానికి (ధామానికి) వెళ్తాడు; మరియు ఎంతకాలం తన జన్మను స్మరిస్తాడో అంతకాలం స్వర్గంలో గౌరవింపబడతాడు.