Adhyaya 211: Methods for the Removal of Sin and the Eulogy of Prabodhinī Ekādaśī/Dvādaśī

Verse 1

पुनः पापनाशोपायवर्णनम् ॥ ऋषिपुत्र उवाच ॥ एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं धर्मराजस्य नारदः ॥ इदं भावेन भक्त्या च पुनर्वचनमब्रवीत् ॥

पुनः पापनाशोपायवर्णनम्। ऋषिपुत्र उवाच—धर्मराजस्य शुभं वाक्यं श्रुत्वा नारदः भावेन भक्त्या च इदं पुनर्वचनमब्रवीत्॥

Verse 2

नारद उवाच ॥ समः सर्वेषु भूतेषु स्थावरेषु चरेषु च ॥ धर्मराज महाबाहो पितृतुल्यपराक्रम ॥

नारद उवाच—समः सर्वेषु भूतेषु स्थावरेषु चरेषु च। धर्मराज महाबाहो पितृतुल्यपराक्रम॥

Verse 3

ब्राह्मणानां हितार्थाय यदुक्तं मे प्रदक्षिणम् ॥ इदं श्रेयतमाख्यानं श्रुतं श्रुतपरं पदम् ॥

ब्राह्मणानां हितार्थाय मे यत् प्रदक्षिणाविषये उक्तं, इदं श्रेयतमम् आख्यानं श्रुतं, श्रुतिपरम्परायाः परमं प्रमाणपदं च।

Verse 4

त्रयो वर्णा महाभाग यज्ञसामान्यभागिनः ॥ शूद्रा वेदपवित्रेभ्यो ब्राह्मणैस्तु बहिष्कृताः ॥

महाभाग, त्रयो वर्णाः यज्ञस्य सामान्यभागिनः; शूद्रास्तु वेदपवित्रकर्मभ्यः ब्राह्मणैः बहिष्कृताः।

Verse 5

यथैव सर्वसमता तव भूतेषु मानद ॥ तथैव तेषामपि हि श्रेयो वाच्यं महामते ॥

मानद, यथा तव भूतेषु सर्वसमता, तथा तेषामपि श्रेयो हि वाच्यं, महामते।

Verse 6

यथा कर्म हितं वाक्यं शूद्राणामपि कथ्यताम् ॥ यम उवाच ॥ अहं ते कथयिष्यामि चातुर्वर्ण्यस्य नित्यशः ॥

यथा कर्म हितं वाक्यं शूद्राणामपि कथ्यताम्। यम उवाच—अहं ते चातुर्वर्ण्यस्य नित्यशः तत्त्वं कथयिष्यामि।

Verse 7

यद्धितं धर्मयुक्तं च नित्यं भवति सुव्रत ॥ केवलं श्रुतिसंयोगाच्छ्रद्धया नियमेन च ॥

यद्धितं धर्मयुक्तं च नित्यं भवति सुव्रत; केवलं श्रुतिसंयोगात् श्रद्धया नियमेन च।

Verse 8

करोति पापनाशार्थमिदं वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ गावः पवित्रा मङ्गल्या देवानामपि देवताः ॥

पापनाशार्थमिदं कर्म करोति; तदहं वक्ष्यामि, शृणु। गावः पवित्रा मङ्गल्या देवानामपि देवताः।

Verse 9

यस्ताः शुश्रूषते भक्त्या स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥ सौम्ये मुहूर्ते संयुक्ते पञ्चगव्यं तु यः पिबेत् ॥

यस्ताः गावो भक्त्या शुश्रूषते स पापेभ्यः प्रमुच्यते। सौम्ये मुहूर्ते संयुक्ते यः पञ्चगव्यं पिबेत्…

Verse 10

सर्वतीर्थफलṃ प्राप्य स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥ प्रस्रवेण च यः स्नायाद्रोहिण्यां मानवॆ द्विज ॥

सर्वतीर्थफलṃ प्राप्य स पापेभ्यः प्रमुच्यते। प्रस्रवेण च यः स्नायाद् रोहिण्यां, मानव, द्विज…

Verse 11

सर्वपापकृतान्दोषान्दहत्याशु न संशयः ॥ धेनुस्तनाद्विनिष्क्रान्तां धारां क्षीरस्य यो नरः ॥

सर्वपापकृतान् दोषान् दहत्याशु न संशयः। धेनुस्तनाद्विनिष्क्रान्तां क्षीरधारां यो नरः…

Verse 12

शिरसा प्रतिगृह्णाति स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥ ब्राह्मणस्तु सदा स्नातो भक्त्या परमया युतः ॥

शिरसा प्रतिगृह्णाति स पापेभ्यः प्रमुच्यते। ब्राह्मणस्तु सदा स्नातो भक्त्या परमया युतः।

Verse 13

नमस्येत्प्रयतो भूत्वा स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥ उदयान्निःसृतं सूर्यं भक्त्या परमया युतः ॥

प्रयतः सन् नमस्येत्; स पापेभ्यः प्रमुच्यते। उदये निःसृतं सूर्यं परमभक्त्या युतो नमस्कुर्यात्॥

Verse 14

नमस्येत्प्रयतो भूत्वा स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥ दध्यक्षताञ्जलीभिस्तु त्रिभिः पूजयते शुचिः ॥

प्रयतः सन् नमस्येत्; स पापेभ्यः प्रमुच्यते। शुचिः सन् दध्यक्षताञ्जलीभिस्त्रिभिः पूजयेत्॥

Verse 15

तस्य भानुः प्रसन्नश्च ह्यशुभं यत्समर्जितम् ॥ तस्य भानुः स संदह्य दूरीकुर्यात्सदा द्विज ॥

तस्य भानुः प्रसन्नो भवति; यदशुभं समर्जितं तत्। तस्य भानुः तद् दग्ध्वा सदा दूरीकुर्यात्, हे द्विज॥

Verse 16

तावकं दधिमिश्रं तु पात्रे औदुम्बरे स्थितम् ॥ सोमाय पौर्णमास्यां हि दत्वा पापैः प्रमुच्यते ॥

तावकं दधिमिश्रं यत् औदुम्बरपात्रस्थितम्। पौर्णमास्यां सोमाय दत्त्वा पापैः प्रमुच्यते॥

Verse 17

अरुन्धतीं बुधं चैव तथा सर्वान्महामुनीन् ॥ अभ्यर्च्य वेदविधिना तेभ्यो दत्त्वा च तावकम् ॥

अरुन्धतीं बुधं चैव तथा सर्वान् महामुनीन्। वेदविधिना अभ्यर्च्य तेभ्यः तावकं दत्त्वा च शुद्ध्यति॥

Verse 18

एकाग्रमानसो भूत्वा यो नमस्येत्कृताञ्जलिः ॥ किल्बिषं तस्य वै सर्वं तत्क्षणादेव नश्यति ॥

एकाग्रचित्तो यः कृताञ्जलिर्भूत्वा नमस्यति, तस्य सर्वं किल्बिषं तत्क्षणादेव विनश्यति।

Verse 19

विषुवेषु च योगेषु शुचिर्दत्त्वा पयो नरः ॥ तस्य जन्मकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥

विषुवेषु च योगेषु शुचिर्भूत्वा पयो दत्त्वा नरः। तस्य जन्मकृतं पापं तत्क्षणादेव विनश्यति।

Verse 20

प्राचीनीग्राङ्कुशान् कृत्वा स्थापयित्वा वृषं नरः ॥ द्विजैः सह नमस्कृत्य सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

प्राचीनीग्राङ्कुशान् कृत्वा वृषं स्थापयित्वा नरः। द्विजैः सह नमस्कृत्य सर्वपापैः प्रमुच्यते।

Verse 21

दक्षिणावर्तसव्येन कृत्वा प्राक्स्रोतसं नदीम् ॥ कृत्वा अभिषेकं विधिवत्ततः पापात्प्रमुच्यते ॥

दक्षिणावर्तसव्येन विधिना प्राक्स्रोतसं नदीं कृत्वा। विधिवदभिषेकं कृत्वा ततः पापात्प्रमुच्यते।

Verse 22

दक्षिणावर्तशङ्खेन कृत्वा चैव करे जलम् ॥ शिरसा तद्गृहीत्वा तु विप्रो हृष्टमनाः शुचिः ॥

दक्षिणावर्तशङ्खेन करे जलं कृत्वा, तच्छिरसा गृहीत्वा। विप्रः शुचिर्हृष्टमनाः (कर्म) करोति।

Verse 23

तस्य जन्मकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥ प्राक्स्रोतसं नदीं गत्वा नाभिमात्रजले स्थितः ॥

तस्य जन्मकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति। प्राक्स्रोतसं नदीं गत्वा नाभिमात्रजले स्थितः॥

Verse 24

स्नात्वा कृष्णतिलैर्मिश्राः दद्यात्सप्ताञ्जलीर्नरः ॥ प्राणायामत्रयं कृत्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः ॥

स्नात्वा कृष्णतिलैर्मिश्राः दद्यात्सप्ताञ्जलीर्नरः। प्राणायामत्रयं कृत्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः॥

Verse 25

यावज्जीवकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥ अच्छिद्रपद्मपत्रेण सर्वरत्नोदकेन तु ॥

यावज्जीवकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति। अच्छिद्रपद्मपत्रेण सर्वरत्नोदकेन तु॥

Verse 26

त्रिधा यस्तु नरः स्नायात्सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि गुह्याद्गुह्यतरं मुने ॥

त्रिधा यस्तु नरः स्नायात्सर्वपापैः प्रमुच्यते। अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि गुह्याद्गुह्यतरं मुने॥

Verse 27

कार्त्तिकेऽमलपक्षे तु स्मृता ह्येकादशी तिथिः ॥ भुक्तिमुक्तिप्रदा या तु नाम्ना ख्याता प्रबोधिनी ॥

कार्त्तिकेऽमलपक्षे तु स्मृता ह्येकादशी तिथिः। भुक्तिमुक्तिप्रदा या तु नाम्ना ख्याता प्रबोधिनी॥

Verse 28

ये उपोष्यन्ति विधिवन्नारायणपरायणाः ॥ न तेषामशुभं किञ्चिज्जन्मकोटिकृतं मुने ॥

ये विधिवदुपोष्यन्ति नारायणपरायणाः । तेषां जन्मकोटिकृतमप्यशुभं किञ्चिन्मुने नावतिष्ठते ॥

Verse 29

एकादशीं समाश्रित्य पुरा पृष्टो महेश्वरः ॥ वाराहरूपी धरया सर्वलोकहिताय वै ॥

एकादश्याः प्रसङ्गे पुरा महेश्वरः पृष्टः । धरा च वाराहरूपिणं सर्वलोकहिताय वै प्रष्टवती ॥

Verse 30

धरण्युवाच ॥ अस्मिन्कलियुगे घोरे नराः पापरताः प्रभो ॥ ब्रह्मस्वहरणे युक्ता तथा ब्राह्मणघातकाः ॥

धरण्युवाच— अस्मिन्घोरे कलियुगे नराः पापरताः प्रभो । ब्रह्मस्वहरणे युक्ता ब्राह्मणघातकास्तथा ॥

Verse 31

गुरुद्रोहरता देव मित्रद्रोहरतास्तथा ॥ स्वामिद्रोहरताश्चैव परदाराभिमर्शकाः ॥

गुरुद्रोहरता देव मित्रद्रोहरतास्तथा । स्वामिद्रोहरताश्चैव परदाराभिमर्शकाः ॥

Verse 32

परद्रव्यापहरणे संसक्ताश्च सुरेश्वर ॥ अभक्ष्यभक्षणरता वेदब्राह्मणनिन्दकाः

परद्रव्यापहरणे संसक्ताः सुरेश्वर । अभक्ष्यभक्षणरता वेदब्राह्मणनिन्दकाः ॥

Verse 33

दाम्भिका भिन्नमर्यादा नायमस्तीति वादिनः ॥ असत्प्रतिग्रहे सक्ता अगम्यागमने रताः

दाम्भिका भिन्नमर्यादा नायमस्तीति वादिनः। असत्प्रतिग्रहे सक्ता अगम्यागमने रताः॥

Verse 34

एतैश्चान्यैश्च पापैश्च संसक्ता ये नरा विभो ॥ किमासाद्य गतिर्देव तेषां वद सुरेश्वर

एतैश्चान्यैश्च पापैश्च संसक्ता ये नरा विभो। किमासाद्य गतिर्देव तेषां वद सुरेश्वर॥

Verse 35

श्रीवराह उवाच ॥ साधु देवि महाभागे यत्पृष्टोऽहं वरानने ॥ रहस्यं ते प्रवक्ष्यामि लोकानां हितकाम्यया

श्रीवराह उवाच। साधु देवि महाभागे यत्पृष्टोऽहं वरानने। रहस्यं ते प्रवक्ष्यामि लोकानां हितकाम्यया॥

Verse 36

महापातकयुक्ता ये नराः सुकृतवर्जिताः ॥ तेषां मया हितार्थाय निर्मितं तच्छृणुष्व मे

महापातकयुक्ता ये नराः सुकृतवर्जिताः। तेषां मया हितार्थाय निर्मितं तच्छृणुष्व मे॥

Verse 37

तामुपोष्य नरा भद्रे महापापरताश्च ये ॥ पुण्यपापविनिर्मुक्ता गच्छन्ति पदमव्ययम्

तामुपोष्य नरा भद्रे महापापरताश्च ये। पुण्यपापविनिर्मुक्ता गच्छन्ति पदमव्ययम्॥

Verse 38

उपायोऽतः परो नान्यो विद्यते हि वसुन्धरे ॥ एकादशीं विना येन सर्वपापक्शयो भवेत्

हे वसुन्धरे, एतस्मात् परोऽन्य उपायो न विद्यते। एकादशीं विना येन सर्वपापक्शयो भवेत्, तादृशोऽन्यः साधनमार्गो नास्ति॥

Verse 39

यथा शुक्ला तथा कृष्णा ह्युपोष्या सा प्रयत्नतः ॥ शुक्ला भक्तिप्रदा नित्यं कृष्णा मुक्तिं प्रयच्छति

यथा शुक्लपक्षैकादशी तथा कृष्णपक्षैकादशी अपि प्रयत्नतः उपोष्या। शुक्ला नित्यं भक्तिं प्रददाति, कृष्णा तु मुक्तिं प्रयच्छति॥

Verse 40

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कर्त्तव्या द्वादशी सदा ॥ यदीच्छेद्वैष्णवं लोकं गन्तुं वै भूतधारिणि

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन द्वादशी सदा कर्तव्या। हे भूतधारिणि, यदि वैष्णवं लोकं गन्तुमिच्छेत्॥

Verse 41

मनसा वचसा चैव कर्मणा समुपार्जितम् ॥ पापं मासकृतं पुंसां दहत्येकादशी कृता

मनसा वचसा कर्मणा च समुपार्जितं मासकृतं पापं पुंसां, एकादशी कृता सती दहति॥

Verse 42

दहन्तीह पुराणानि भूयोभूयो वरानने ॥ न भोक्तव्यं न भोक्तव्यं सम्प्राप्ते हरिवासरे

भूयोभूयो वरानने, हरिवासरे सम्प्राप्ते न भोक्तव्यं न भोक्तव्यम्; भोक्तुं प्रवृत्तिः इह पुराणोक्तानि पुण्यानि दहन्तीव॥

Verse 43

यदीच्छथ नराः गन्तुं तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ न भोक्तव्यं न भोक्तव्यं तदा केशववासरे

यदि इच्छथ नराः गन्तुं तद्विष्णोः परमं पदम् । तदा केशववासरे न भोक्तव्यं न भोक्तव्यम् ॥

Verse 44

ऊर्ध्वबाहुर्विरौम्येष प्रलापं मे शृणुष्व तम् ॥ आराधयस्व विश्वेशमेकादश्यामतन्द्रितः

ऊर्ध्वबाहुर्विरौम्येष प्रलापं मे शृणुष्व तम् । आराधयस्व विश्वेशम् एकादश्यामतन्द्रितः ॥

Verse 45

न शङ्खेन पिबेत्तोयं न हन्यान्मत्स्यसूकरौ ॥ एकादश्यां न भुञ्जीत पक्षयोरुभयोऽपि

न शङ्खेन पिबेत्तोयं न हन्यान्मत्स्यसूकरौ । एकादश्यां न भुञ्जीत पक्षयोरुभयोऽपि ॥

Verse 46

किं तेन न कृतं पापं दुर्वृत्तेनात्मघातिना ॥ एकादश्यां विशालाक्षि भुक्तं येन विजानता

किं तेन न कृतं पापं दुर्वृत्तेनात्मघातिना । एकादश्यां विशालाक्षि भुक्तं येन विजानता ॥

Verse 47

एकादशीं च यः शुक्लामसमर्थं उपोषितुम् ॥ तदा नक्तं प्रकर्तव्यं तथाऽयाचितमेव वा

एकादशीं च यः शुक्लामसमर्थ उपोषितुम् । तदा नक्तं प्रकर्तव्यं तथाऽयाचितमेव वा ॥

Verse 48

एकभक्तेन दानेन कर्तव्यं द्वादशीव्रतम् ॥ न करोति यदा भूमे व्रतं वा दानमेव वा

एकभक्तेन सह दानेन च द्वादशीव्रतं कर्तव्यम्। हे भूमे, यदा कश्चिद् व्रतं वा दानमेव वा न करोति—

Verse 49

एका सा द्वादशी पुण्या उपोष्या सा प्रबोधिनी ॥ तस्यामाराध्य विश्वेशं जगतामीश्वरश्वरम्

एका सा द्वादशी पुण्या; सा उपोष्या, सा प्रबोधिनी। तस्यां विश्वेशं जगतामीश्वरश्वरम् आराध्य—

Verse 50

प्राप्नोति सकलं चैतद्द्वादशद्वादशीफलम् ॥ पूर्वाभाद्रपदायोगे सैव या द्वादशी भवेत

प्राप्नोति सकलं चैतद् द्वादशद्वादशीफलम्, यदा सा एव द्वादशी पूर्वाभाद्रपदायोगे भवेत्।

Verse 51

अतीव महती तस्यां सर्वं कृतमिहाक्षयम् ॥ उत्तराभाद्रसहिता यदि सैकादशी भवेत

अतीव महती तस्यां; सर्वं कृतमिह अक्षयम्। यदि सैकादशी उत्तराभाद्रसहिता भवेत्।

Verse 52

तदा कोटिगुणं पुण्यं केशवात् लभते फलम् ॥ सकृद्देवेऽर्च्चिते तस्यां लभते भूतधारिणि

तदा कोटिगुणं पुण्यं केशवात् फलम् लभते। हे भूतधारिणि, तस्यां सकृदेव देवोऽर्चितोऽपि फलदः।

Verse 53

यथा प्रबोधिनी पुण्या तथा यस्यां स्वपेद्धरिः ॥ उपोष्या हि महाभागे त्वनन्तफलदा हि सा

यथा प्रबोधिनी पुण्या तथा यस्यां हरिः स्वपिति इति श्रूयते सा अपि पुण्या। महाभागे, सा ह्युपोष्या; अनन्तफलप्रदा हि सा॥

Verse 54

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन द्वादशीं समुपोषयेत् ॥ यदीच्छेत्तु विशालाक्षि शाश्वतीं गतिमात्मनः

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन द्वादशीं सम्यगुपोषयेत्। विशालाक्षि, यदि आत्मनः शाश्वतीं गतिमिच्छेत्॥

Verse 55

एकादशी सोमयुता कार्त्तिके मासि भामिनि ॥ उत्तराभाद्रसंयोगे अनन्तफलदा हि सा

एकादशी सोमयुता कार्त्तिकमासि भामिनि। उत्तराभाद्रसंयोगे सा ह्यनन्तफलप्रदा॥

Verse 56

तस्यां यत्क्रियते भद्रे तदनन्तगुणं स्मृतम् ॥ एकादशी भौमयुता यदा स्याद्भूतधारिणि

तस्यां यत्क्रियते भद्रे तदनन्तगुणं स्मृतम्। एकादशी भौमयुता यदा स्याद्भूतधारिणि॥

Verse 57

स्नात्वा देवे समभ्यर्च्य प्राप्नोति परमं फलम् ॥ प्राप्नोति सकलं चैव द्वादशद्वादशीफलम्

स्नात्वा देवं समभ्यर्च्य प्राप्नोति परमं फलम्। प्राप्नोति सकलं चैव द्वादशद्वादशीफलम्॥

Verse 58

जलपूर्णं तथा कुम्भं स्थापयित्वा विचक्षणः ॥ पञ्चरत्नसमोपेतं घृतपात्रयुतं तथा

जलपूर्णं कुम्भं सम्यक् स्थापयित्वा विचक्षणः । पञ्चरत्नसमायुक्तं घृतपात्रसमन्वितं च सज्जयेत् ॥

Verse 59

तस्योपरि न्यसेन्मत्स्यस्वरूपं तु जनार्दनम् ॥ निष्कमात्रसुवर्णेन घटितं तु वरानने

तस्योपरि मत्स्यस्वरूपं जनार्दनं न्यसेत् । वरानने, निष्कमात्रसुवर्णेन घटितं भवेत् ॥

Verse 60

पञ्चामृतेन संस्नाप्य कुंकुमेन विलेपितम् ॥ पीतवस्त्रयुगच्छन्नं छत्रोपानद्युगान्वितम्

पञ्चामृतेन संस्नाप्य कुंकुमेन विलेपितम् । पीतवस्त्रयुगच्छन्नं छत्रोपानद्युगान्वितम् ॥

Verse 61

पूजयेत् कमलैर्देवि मद्भक्तः संयतेन्द्रियः ॥ मत्स्यं कूर्मं वराहं च नरसिंहं च वामनम्

पूजयेत् कमलैर्देवि मद्भक्तः संयतेन्द्रियः । मत्स्यं कूर्मं वराहं च नरसिंहं च वामनम् ॥

Verse 62

रामं रामं च कृष्णं च बुद्धं चैव च कल्किनम् ॥ एवं दशावतारांश्च पूजयेद्भक्तिसंयुतः ॥

रामं परशुरामं च कृष्णं बुद्धं च कल्किनम् । एवं दशावतारांश्च भक्तिसंयुक्तः पूजयेत् ॥

Verse 63

रात्रौ चोत्थापनं कार्यं देवदेवस्य सुव्रते ॥ प्रभाते विमले स्नात्वा भक्त्या सम्पूज्य केशवम् ॥

सुव्रते, रात्रौ देवदेवस्योत्थापनं कार्यम्। प्रभाते विमले स्नात्वा भक्त्या केशवं सम्पूजयेत्॥

Verse 64

अनेनैव विधानेन कुर्यादेकादशीव्रतम् ॥ तस्य पुण्यं भवेद्यत्तु तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

अनेनैव विधानेन एकादशीव्रतं कुर्यात्। तस्य यत्पुण्यं भवति तच्छृणुष्व, वसुन्धरे॥

Verse 65

पुष्पधूपादिनैवेद्यैः फलैर्नानाविधैः शुभैः ॥ ततस्तु पूजयेद्विद्वानाचार्यं भक्तिसंयुतः ॥

पुष्पधूपादिनैवेद्यैः शुभैर्नानाविधैः फलैः। ततः पूजयेद्विद्वानाचार्यं भक्तिसंयुतः॥

Verse 66

अलङ्कारोपहारैश्च वस्त्राद्यैश्च स्वशक्तितः ॥ पूजयित्वा विधानेन तं देवं प्रतिपादयेत् ॥

अलङ्कारोपहारैश्च वस्त्राद्यैश्च स्वशक्तितः। विधानेन पूजयित्वा तं देवं प्रतिपादयेत्॥

Verse 67

जगदादिर्जगद्रूपो जगदादिरनादिमान् ॥ जगदादिर्जगद्योनिः प्रीयतां मे जनार्दनः ॥

जगदादिर्जगद्रूपो जगदादिरनादिमान्। जगदादिर्जगद्योनिः प्रीयतां मे जनार्दनः॥

Verse 68

यदि वक्त्रसहस्राणां सहस्राणि भवन्ति तैः ॥ सङ्ख्यातुं नैव शक्यन्ते प्रबोधिन्यास्तथा गुणाः ॥

यदि वक्त्रसहस्राणां सहस्राणि भवन्ति तैः । सङ्ख्यातुं नैव शक्यन्ते प्रबोधिन्यास्तथा गुणाः ॥

Verse 69

तथाप्युद्देशमात्रेण शक्त्या वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ चन्द्रतारार्कसङ्काशमधिष्ठायानुजीविभिः ॥

तथाप्युद्देशमात्रेण शक्त्या वक्ष्यामि तच्छृणु । चन्द्रतारार्कसङ्काशमधिष्ठायानुजीविभिः ॥

Verse 70

सहैव यानमागच्छेन्मम लोकं वसुन्धरे ॥ ततः कल्पसहस्रान्ते सप्तद्वीपेश्वरो भवेत् ॥

सहैव यानमागच्छेन्मम लोकं वसुन्धरे । ततः कल्पसहस्रान्ते सप्तद्वीपेश्वरो भवेत् ॥

Verse 71

आयुरारोग्यसम्पन्नो जन्मातीतो भवेत् ततः ॥ ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः ॥

आयुरारोग्यसम्पन्नो जन्मातीतो भवेत् ततः । ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः ॥

Verse 72

पश्ये च धीमानधनोऽपि भक्त्या स्पृशेन्मनुष्यं इह चिन्त्यमानः॥ शृणोति भक्तस्य मतिं ददाति विकल्मषः सोऽपि दिवं प्रयाति॥

पश्ये च धीमानधनोऽपि भक्त्या स्पृशेन्मनुष्यं इह चिन्त्यमानः । शृणोति भक्तस्य मतिं ददाति विकल्मषः सोऽपि दिवं प्रयाति ॥

Verse 73

दुःस्वप्नः प्रशममुपैति पठ्यमाने माहात्म्ये भवभयहारके नरस्य॥ यः कुर्याद्व्रतवरमेतदव्ययाया बोधिन्याः किमुत फलं तु तस्य वाच्यम्॥

दुःस्वप्नाः प्रशमं यान्ति भवभयहरं माहात्म्यं पठ्यमाने। यः पुनरव्ययायाः बोधिन्याः एतदुत्तमं व्रतं कुर्यात्, तस्य फलं किमु वाच्यं—अतिशयेनावर्णनीयम्॥

Verse 74

ते धन्यास्ते कृतार्थाश्च तैरेव सुकृतं कृतम्॥ तैरात्मजन्म सफलं कृतं ये व्रतकाःरकाः॥

ते धन्याः ते कृतार्थाश्च तैरेव सुकृतं कृतम्। तैरात्मजन्म सफलं कृतं ये व्रतमाचरन्ति॥

Verse 75

नारायणाच्युतानन्त वासुदेवेत यो नरः॥ सततं कीर्त्तयेद्भूमे याति मल्लयतां प्रिये॥

नारायणाच्युतानन्तवासुदेवेति यो नरः। सततं कीर्तयेद्भूमे स मल्लयतां प्रिये याति॥

Verse 76

किं पुनः श्रद्धया युक्तः पूजयेनमामनन्यधीः॥ गुरूपदिष्टमार्गेण याति मल्लयतां नरः॥

किं पुनः श्रद्धया युक्तोऽनन्यधीः पूजयेद्धि माम्। गुरूपदिष्टमार्गेण स नरः मल्लयतां व्रजेत्॥

Verse 77

तस्य यज्ञवराहस्य विष्णोरमिततेजसः॥ प्रयाणं ये च कुर्वन्ति ते पूज्याः सततं सुरैः॥

तस्य यज्ञवराहस्य विष्णोरमिततेजसः। प्रयाणे ये विधिं कुर्वन्ति ते देवैः सततं पूज्याः॥

Verse 78

तस्मात् सुनियतैर्भाव्यं वैष्णवं मार्गमास्पदम्॥ दुर्ल्लभं वैष्णवत्वं हि त्रिषु लोकेषु सुन्दरी॥

तस्मात् सुनियतैर्भाव्यं वैष्णवं मार्गमाश्रयेत्। त्रिषु लोकेषु सुन्दरी वैष्णवत्वं हि दुर्लभम्॥

Verse 79

जन्मान्तरसहस्रेषु समाराध्य वृषध्वजम्॥ वैष्णवत्वं लभेत्कश्चित्सर्वपापक्शये सति॥

जन्मान्तरसहस्रेषु समाराध्य वृषध्वजम्। सर्वपापक्शये सति कश्चिद्वैष्णवत्वं लभेत्॥

Verse 80

पापक्शयमवाप्नोति चेश्वराराधने कृते॥ ज्ञानमन्विच्छता रुद्रं पूजयेत्परमेश्वरम्॥

पापक्शयमवाप्नोति ईश्वराराधने कृते। ज्ञानमन्विच्छता रुद्रं पूजयेत् परमेश्वरम्॥

Verse 81

संस्मृतः कीर्तितो वापि दृष्टः स्पृष्टोऽपि वा प्रिये॥ पुनाति भगवद्भक्तश्चाण्डालोऽपि यदृच्छया॥

संस्मृतः कीर्तितो वापि दृष्टः स्पृष्टोऽपि वा प्रिये। पुनाति भगवद्भक्तश्चाण्डालोऽपि यदृच्छया॥

Verse 82

एतज्ज्ञात्वा तु विद्वद्भिः पूजनीयो जनार्दनः॥ वेदोक्तविधिना भद्रे आगमोक्तेन वा सुधीः॥

एतज्ज्ञात्वा तु विद्वद्भिः पूजनीयो जनार्दनः। वेदोक्तविधिना भद्रे आगमोक्तेन वा सुधीः॥

Verse 83

यम उवाच॥ एतच्छ्रुत्वा महाभागा धरणी संहितव्रता॥ समाराध्य जगन्नाथं विधिना तल्लयङ्गता॥

यम उवाच—एतच्छ्रुत्वा महाभागा धरणी संहितव्रता विधिनाऽऽराध्य जगन्नाथं तल्लयङ्गततामगात्।

Verse 84

महापातकभागी स्यात्सुगतिं नाप्नुयात्क्वचित्॥ उपवासासमर्थानां तथैव पृथुलोचने॥

महापातकभागी स्यात् सुगतिं नाप्नुयात्क्वचित्; उपवासासमर्थानां तथैव पृथुलोचने।

Verse 85

अतो यत्नेन वै साध्यं वैष्णवत्वं विपश्चिता॥ ये वैष्णवा महात्मानो विष्णुपूजनतत्पराः॥

अतो यत्नेन वै साध्यं वैष्णवत्वं विपश्चिता; ये वैष्णवा महात्मानो विष्णुपूजनतत्पराः।

Verse 86

तेषां नैवास्त्ययं लोको यान्ति तत्परमं पदम्॥ ये सकृद्द्वादशीमेतामुपोष्यन्ति विधानतः॥

तेषां नैवास्त्ययं लोको यान्ति तत्परमं पदम्; ये सकृद्द्वादशीमेतामुपोष्यन्ति विधानतः।

Verse 87

प्रबोधनाख्यां सुधियस्ते यान्ति परमं पदम्॥ न यमं यातनादण्डान्नरकं न च किङ्करान्॥

प्रबोधनाख्यां सुधियस्ते यान्ति परमं पदम्; न यमं यातनादण्डान् नरकं न च किङ्करान्।

Verse 88

पश्यन्ति द्विजशार्दूल इति सत्यं मयोदितम्॥ एतत्ते सर्वमाख्यातं यथादृष्टं यथाश्रुतम्॥

“पश्यन्ति द्विजशार्दूल” इति मया यथार्थं सत्यं प्रोक्तम्। एतत्सर्वं ते मया यथादृष्टं यथाश्रुतं च सम्यगाख्यातम्॥

Verse 89

कथितं मे महाभाग यत्त्वया परिपृच्छितम्॥ स्वयम्भुवा यथा प्रोक्तं गुह्याख्यानं महामुने॥

महाभाग, यत्त्वया परिपृष्टं तत्सर्वं मया कथितम्। स्वयम्भुवा यथा प्रोक्तं गुह्याख्यानं, महामुने॥

Verse 90

तत्ते सर्वं समासेन व्याख्यातं धर्मवत्सल॥

धर्मवत्सल, तत्सर्वं ते समासेन मया व्याख्यातम्॥

Verse 91

यावज्जीव कृतात्पापात्तत्क्षणादेव मुच्यते॥ लाङ्गूलेनोद्धृतं तोयं मूर्ध्ना गृह्णाति यो नरः॥

यः नरः लाङ्गूलेनोद्धृतं तोयं मूर्ध्ना गृह्णाति, स यावज्जीवकृतात् पापात् तत्क्षणादेव मुच्यते॥

Verse 92

द्विजं शुश्रूषते यस्तु तर्पयित्वातिभक्तितः ॥ नमस्येत्प्रयतो भूत्वा स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥

यः द्विजं शुश्रूषते, तर्पयित्वा अतिभक्तितः; प्रयतः भूत्वा नमस्येत्, स पापेभ्यः प्रमुच्यते॥

Verse 93

या सा विष्णोः परा मूर्तिरव्यक्तानेकरूपिणी ॥ सा क्षिप्ता मानुषे लोके द्वादशी मुनिपुङ्गव ॥

या सा विष्णोः परा मूर्तिरव्यक्तानेकरूपिणी । सा क्षिप्ता मानुषे लोके द्वादशी मुनिपुङ्गव ॥

Verse 94

या सा विष्णोः परा शक्तिरव्यक्तानेकरूपिणी ॥ सा मर्त्ये निर्मिता भूमे द्वादशीरूपधारिणी ॥

या सा विष्णोः परा शक्तिरव्यक्तानेकरूपिणी । सा मर्त्ये निर्मिता भूमे द्वादशीरूपधारिणी ॥

Verse 95

स ब्रह्महा सुरापश्च स स्तेयी गुरुतल्पगः ॥ एकादश्यां तु यो भुङ्क्ते पक्षयोरुभयोऽपि ॥

स ब्रह्महा सुरापश्च स स्तेयी गुरुतल्पगः । एकादश्यां तु यो भुङ्क्ते पक्षयोरुभयोऽपि ॥

Verse 96

शयने बोधने चैव हरेस्तु परिवर्तने ॥ उपोष्यैव विधानॆन नरो निर्मलतां व्रजेत् ॥

शयने बोधने चैव हरेस्तु परिवर्तने । उपोष्यैव विधानेन नरो निर्मलतां व्रजेत् ॥

Verse 97

पुष्पैर्धूपैस्तथा दीपनैवद्यैर्विविधैरपि ॥ सम्पूज्यैवमलङ्कारैर्विविधैरुपशोभितम् ॥

पुष्पैर्धूपैस्तथा दीपनैवद्यैर्विविधैरपि । सम्पूज्यैवमलङ्कारैर्विविधैरुपशोभितम् ॥

Verse 98

पापान्येतानि सर्वाणि श्रवणेनैव नाशयेत् ॥

पापान्येतानि सर्वाणि श्रवणमात्रेणैव नश्यन्ति इति नाशयेत् ॥

Verse 99

मामाराध्य तथा याति तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ वैष्णवा हि महाभागाः पुनन्ति सकलं जगत् ॥

मामाराध्य यथाविधि स तद्विष्णोः परमं पदं याति । वैष्णवा हि महाभागाः सकलं जगत् पुनन्ति ॥