Adhyaya 211: Methods for the Removal of Sin and the Eulogy of Prabodhinī Ekādaśī/Dvādaśī

Verse 1

पुनः पापनाशोपायवर्णनम् ॥ ऋषिपुत्र उवाच ॥ एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं धर्मराजस्य नारदः ॥ इदं भावेन भक्त्या च पुनर्वचनमब्रवीत् ॥

ପୁନଃ ପାପନାଶର ଉପାୟବର୍ଣ୍ଣନ। ଋଷିପୁତ୍ର କହିଲେ—ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଶୁଭ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ନାରଦ ଭାବ ଓ ଭକ୍ତି ସହ ପୁନର୍ବାର ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 2

नारद उवाच ॥ समः सर्वेषु भूतेषु स्थावरेषु चरेषु च ॥ धर्मराज महाबाहो पितृतुल्यपराक्रम ॥

ନାରଦ କହିଲେ—ସ୍ଥାବର ଓ ଚର ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ପ୍ରତି ଆପଣ ସମଭାବୀ। ହେ ଧର୍ମରାଜ, ମହାବାହୋ, ପିତୃସମ ପରାକ୍ରମୀ।

Verse 3

ब्राह्मणानां हितार्थाय यदुक्तं मे प्रदक्षिणम् ॥ इदं श्रेयतमाख्यानं श्रुतं श्रुतपरं पदम् ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ବିଷୟରେ ମୋତେ ଯାହା କୁହାଯାଇଥିଲା—ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେୟସ୍କର ଆଖ୍ୟାନ; ଶ୍ରୁତି-ପରମ୍ପରାର ପରମ ପ୍ରମାଣ ଉପଦେଶରୂପେ ଶ୍ରୁତ।

Verse 4

त्रयो वर्णा महाभाग यज्ञसामान्यभागिनः ॥ शूद्रा वेदपवित्रेभ्यो ब्राह्मणैस्तु बहिष्कृताः ॥

ହେ ମହାଭାଗ! ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞର ସାଧାରଣ ଭାଗର ଭାଗୀଦାର; କିନ୍ତୁ ଶୂଦ୍ରମାନେ ବେଦସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପବିତ୍ର କର୍ମରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହିଷ୍କୃତ।

Verse 5

यथैव सर्वसमता तव भूतेषु मानद ॥ तथैव तेषामपि हि श्रेयो वाच्यं महामते ॥

ହେ ମାନଦ! ଯେପରି ତୁମର ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସର୍ବସମତା ଅଛି, ସେପରି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା ଶ୍ରେୟସ୍କର, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ କୁହାଯିବା ଉଚିତ, ହେ ମହାମତେ।

Verse 6

यथा कर्म हितं वाक्यं शूद्राणामपि कथ्यताम् ॥ यम उवाच ॥ अहं ते कथयिष्यामि चातुर्वर्ण्यस्य नित्यशः ॥

ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କର୍ମାନୁସାରେ ହିତକର ଉପଦେଶ କୁହାଯାଉ। ଯମ କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ୍ୟର ନିତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ସଦା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।

Verse 7

यद्धितं धर्मयुक्तं च नित्यं भवति सुव्रत ॥ केवलं श्रुतिसंयोगाच्छ्रद्धया नियमेन च ॥

ହେ ସୁବ୍ରତ! ଯାହା ହିତକର ଓ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ, ତାହା ଶ୍ରୁତି-ସଂଯୋଗ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନିୟମାନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ହୋଇ ରହେ।

Verse 8

करोति पापनाशार्थमिदं वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ गावः पवित्रा मङ्गल्या देवानामपि देवताः ॥

ପାପନାଶ ପାଇଁ ଏହି କର୍ମ କରାଯାଏ; ମୁଁ କହୁଛି—ଶୁଣ। ଗାଈମାନେ ପବିତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ; ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାସମ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 9

यस्ताः शुश्रूषते भक्त्या स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥ सौम्ये मुहूर्ते संयुक्ते पञ्चगव्यं तु यः पिबेत् ॥

ଯେ ଭକ୍ତିରେ ସେଇ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ସେବା କରେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏବଂ ଶୁଭ, ସୌମ୍ୟ ଓ ସୁସଂଯୁକ୍ତ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଯେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ପାନ କରେ…

Verse 10

सर्वतीर्थफलṃ प्राप्य स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥ प्रस्रवेण च यः स्नायाद्रोहिण्यां मानवॆ द्विज ॥

ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପାଇ ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏବଂ ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ହେ ମାନବ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ପ୍ରସ୍ରବ—ବହୁଥିବା ଧାରାରେ ଯେ ସ୍ନାନ କରେ…

Verse 11

सर्वपापकृतान्दोषान्दहत्याशु न संशयः ॥ धेनुस्तनाद्विनिष्क्रान्तां धारां क्षीरस्य यो नरः ॥

ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୃତ ଦୋଷକୁ ଶୀଘ୍ର ଦହିଦିଏ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଧେନୁର ସ୍ତନରୁ ବାହାରିଥିବା କ୍ଷୀରଧାରାକୁ ଯେ ନର (ଗ୍ରହଣ/ଉପଯୋଗ) କରେ…

Verse 12

शिरसा प्रतिगृह्णाति स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥ ब्राह्मणस्तु सदा स्नातो भक्त्या परमया युतः ॥

ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଯେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଦା ସ୍ନାନଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ, ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଆଚରଣ କରେ।

Verse 13

नमस्येत्प्रयतो भूत्वा स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥ उदयान्निःसृतं सूर्यं भक्त्या परमया युतः ॥

ନିୟମିତ ହୋଇ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ; ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟେ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ନମନ କର।

Verse 14

नमस्येत्प्रयतो भूत्वा स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥ दध्यक्षताञ्जलीभिस्तु त्रिभिः पूजयते शुचिः ॥

ନିୟମିତ ହୋଇ ନମସ୍କାର କଲେ ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଶୁଚି ହୋଇ ଦଧି-ମିଶ୍ରିତ ଅକ୍ଷତର ତିନି ଅଞ୍ଜଳିରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 15

तस्य भानुः प्रसन्नश्च ह्यशुभं यत्समर्जितम् ॥ तस्य भानुः स संदह्य दूरीकुर्यात्सदा द्विज ॥

ତାହା ପାଇଁ ଭାନୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ସଞ୍ଚିତ ଯେ କୌଣସି ଅଶୁଭ ଥାଏ, ତାହାକୁ ତାଙ୍କର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦହନ କରି ସଦା ଦୂର କରନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜ।

Verse 16

तावकं दधिमिश्रं तु पात्रे औदुम्बरे स्थितम् ॥ सोमाय पौर्णमास्यां हि दत्वा पापैः प्रमुच्यते ॥

ଔଦୁମ୍ବର କାଠର ପାତ୍ରରେ ରଖା ଦଧି-ମିଶ୍ରିତ ସେଇ ଅର୍ପଣକୁ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଦିନ ସୋମଙ୍କୁ ଦେଲେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 17

अरुन्धतीं बुधं चैव तथा सर्वान्महामुनीन् ॥ अभ्यर्च्य वेदविधिना तेभ्यो दत्त्वा च तावकम् ॥

ଅରୁନ୍ଧତୀ, ବୁଧ ଏବଂ ସମସ୍ତ ମହାମୁନିମାନଙ୍କୁ ବେଦବିଧି ଅନୁସାରେ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ୟ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଅର୍ପଣ ଦେଲେ (ମନୁଷ୍ୟ) ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 18

एकाग्रमानसो भूत्वा यो नमस्येत्कृताञ्जलिः ॥ किल्बिषं तस्य वै सर्वं तत्क्षणादेव नश्यति ॥

ଯେ ଏକାଗ୍ରମନ ହୋଇ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଡ଼ି ନମସ୍କାର କରେ, ତାହାର ସମସ୍ତ କିଲ୍ବିଷ (ପାପଦୋଷ) ସେଇ କ୍ଷଣରେ ନଶିଯାଏ।

Verse 19

विषुवेषु च योगेषु शुचिर्दत्त्वा पयो नरः ॥ तस्य जन्मकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥

ବିଷୁବ ଓ ଯୋଗର ପୁଣ୍ୟଦିନରେ ଶୁଚି ହୋଇ ଯେ ନର ପୟ (ଦୁଧ) ଦାନ କରେ, ତାହାର ଜନ୍ମକୃତ ପାପ ସେଇ କ୍ଷଣରେ ନଶିଯାଏ।

Verse 20

प्राचीनीग्राङ्कुशान् कृत्वा स्थापयित्वा वृषं नरः ॥ द्विजैः सह नमस्कृत्य सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

ପୂର୍ବମୁଖୀ ଅଙ୍କୁଶସଦୃଶ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ଓ ବୃଷଭକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହ ନମସ୍କାର କଲେ ନର ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 21

दक्षिणावर्तसव्येन कृत्वा प्राक्स्रोतसं नदीम् ॥ कृत्वा अभिषेकं विधिवत्ततः पापात्प्रमुच्यते ॥

ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ (ଡାହାଣ ପରିକ୍ରମା) ବିଧିରେ ନଦୀର ସ୍ରୋତକୁ ପୂର୍ବମୁଖୀ କରି, ବିଧିମତ ଅଭିଷେକ କଲେ, ପରେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 22

दक्षिणावर्तशङ्खेन कृत्वा चैव करे जलम् ॥ शिरसा तद्गृहीत्वा तु विप्रो हृष्टमनाः शुचिः ॥

ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ଶଙ୍ଖରେ ହାତରେ ଜଳ ନେଇ, ତାହାକୁ ଶିରରେ ଗ୍ରହଣ କରି, ଶୁଚି ଓ ହୃଷ୍ଟମନା ବିପ୍ର (ସେ କର୍ମ) କରେ।

Verse 23

तस्य जन्मकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥ प्राक्स्रोतसं नदीं गत्वा नाभिमात्रजले स्थितः ॥

ତାହାର ଜନ୍ମଠାରୁ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ସେଇ କ୍ଷଣରେ ନଶିଯାଏ। ପୂର୍ବମୁଖୀ ସ୍ରୋତ ଥିବା ନଦୀକୁ ଯାଇ ନାଭିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୁଏ।

Verse 24

स्नात्वा कृष्णतिलैर्मिश्राः दद्यात्सप्ताञ्जलीर्नरः ॥ प्राणायामत्रयं कृत्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः ॥

ସ୍ନାନ କରି କଳା ତିଳ ମିଶାଇଥିବା ଜଳର ସାତ ଅଞ୍ଜଳି ନର ଅର୍ପଣ କରୁ। ତିନି ପ୍ରାଣାୟାମ କରି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ହେଉ।

Verse 25

यावज्जीवकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥ अच्छिद्रपद्मपत्रेण सर्वरत्नोदकेन तु ॥

ଜୀବନଭରି କରା ପାପ ସେଇ କ୍ଷଣରେ ନଶିଯାଏ—ଛିଦ୍ରହୀନ ପଦ୍ମପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଓ ‘ସର୍ବରତ୍ନୋଦକ’ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା ଜଳ ଦ୍ୱାରା।

Verse 26

त्रिधा यस्तु नरः स्नायात्सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि गुह्याद्गुह्यतरं मुने ॥

ଯେ ନର ତିନିଥର ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଆଉ, ହେ ମୁନି, ଗୁହ୍ୟଠାରୁ ଗୁହ୍ୟତର କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।

Verse 27

कार्त्तिकेऽमलपक्षे तु स्मृता ह्येकादशी तिथिः ॥ भुक्तिमुक्तिप्रदा या तु नाम्ना ख्याता प्रबोधिनी ॥

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଅମଲ (ଶୁକ୍ଳ) ପକ୍ଷରେ ଏକାଦଶୀ ତିଥି ସ୍ମରଣୀୟ। ସେ ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି ପ୍ରଦାନକାରିଣୀ; ‘ପ୍ରବୋଧିନୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 28

ये उपोष्यन्ति विधिवन्नारायणपरायणाः ॥ न तेषामशुभं किञ्चिज्जन्मकोटिकृतं मुने ॥

ଯେମାନେ ବିଧିମତେ ଉପବାସ କରି ନାରାୟଣପରାୟଣ ହୁଅନ୍ତି, ହେ ମୁନି, ସେମାନଙ୍କର କୋଟି ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ଅଶୁଭ ମଧ୍ୟ କିଛିମାତ୍ର ରହେ ନାହିଁ।

Verse 29

एकादशीं समाश्रित्य पुरा पृष्टो महेश्वरः ॥ वाराहरूपी धरया सर्वलोकहिताय वै ॥

ଏକାଦଶୀ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପୁରାକାଳରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଥିଲା; ଏବଂ ଧରା (ପୃଥିବୀ) ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବରାହରୂପୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ।

Verse 30

धरण्युवाच ॥ अस्मिन्कलियुगे घोरे नराः पापरताः प्रभो ॥ ब्रह्मस्वहरणे युक्ता तथा ब्राह्मणघातकाः ॥

ଧରା କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଘୋର କଳିଯୁଗରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାପରେ ରତ; ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱ (ପବିତ୍ର ସମ୍ପତ୍ତି) ହରଣରେ ଲିପ୍ତ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଘାତକ ମଧ୍ୟ।

Verse 31

गुरुद्रोहरता देव मित्रद्रोहरतास्तथा ॥ स्वामिद्रोहरताश्चैव परदाराभिमर्शकाः ॥

ହେ ଦେବ, ସେମାନେ ଗୁରୁଦ୍ରୋହୀ, ମିତ୍ରଦ୍ରୋହୀ ମଧ୍ୟ; ସ୍ୱାମିଦ୍ରୋହୀ ଏବଂ ପରସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଅନୁଚିତ ଭାବେ ସ୍ପର୍ଶ/ଅପମାନ କରୁଥିବା।

Verse 32

परद्रव्यापहरणे संसक्ताश्च सुरेश्वर ॥ अभक्ष्यभक्षणरता वेदब्राह्मणनिन्दकाः

ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, ସେମାନେ ପରଦ୍ରବ୍ୟ ଅପହରଣରେ ଆସକ୍ତ; ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଭକ୍ଷଣରେ ରତ, ଏବଂ ବେଦ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା।

Verse 33

दाम्भिका भिन्नमर्यादा नायमस्तीति वादिनः ॥ असत्प्रतिग्रहे सक्ता अगम्यागमने रताः

ସେମାନେ ଦମ୍ଭୀ, ସ୍ଥାପିତ ମର୍ଯ୍ୟାଦା-ସୀମା ଭଙ୍ଗକାରୀ; “ଏହି (ଧର୍ମବ୍ୟବସ୍ଥା) ନାହିଁ” ବୋଲି ବାଦ କରନ୍ତି; ଅଯୋଗ୍ୟ ଦାନ-ଗ୍ରହଣରେ ଆସକ୍ତ ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ସହ ଗମନ ନିଷିଦ୍ଧ ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାରେ ରତ।

Verse 34

एतैश्चान्यैश्च पापैश्च संसक्ता ये नरा विभो ॥ किमासाद्य गतिर्देव तेषां वद सुरेश्वर

ହେ ବିଭୋ! ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପରେ ଆସକ୍ତ ଯେ ନରମାନେ—ହେ ଦେବ, ସେମାନେ କ’ଣ ପ୍ରାପ୍ତ କରି କେଉଁ ଗତିକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି? ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, କହନ୍ତୁ।

Verse 35

श्रीवराह उवाच ॥ साधु देवि महाभागे यत्पृष्टोऽहं वरानने ॥ रहस्यं ते प्रवक्ष्यामि लोकानां हितकाम्यया

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଦେବୀ, ହେ ବରାନନେ! ତୁମେ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ। ଲୋକମାନଙ୍କ ହିତକାମନାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ରହସ୍ୟ ଉପଦେଶ କହିବି।

Verse 36

महापातकयुक्ता ये नराः सुकृतवर्जिताः ॥ तेषां मया हितार्थाय निर्मितं तच्छृणुष्व मे

ଯେ ନରମାନେ ମହାପାତକରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ସୁକୃତରହିତ—ସେମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ମୁଁ ଏକ ଉପାୟ ନିର୍ମାଣ କରିଛି; ତାହା ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

Verse 37

तामुपोष्य नरा भद्रे महापापरताश्च ये ॥ पुण्यपापविनिर्मुक्ता गच्छन्ति पदमव्ययम्

ହେ ଭଦ୍ରେ! ଯେ ନରମାନେ—ମହାପାପରେ ରତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ସେହି (ବ୍ରତ/ଉପବାସ) ଉପୋଷଣ କରି ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଉଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଅବ୍ୟୟ ପଦକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 38

उपायोऽतः परो नान्यो विद्यते हि वसुन्धरे ॥ एकादशीं विना येन सर्वपापक्शयो भवेत्

ହେ ବସୁନ୍ଧରେ! ଏହାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଏକାଦଶୀ ବିନା ଯାହାଦ୍ୱାରା ସର୍ବପାପକ୍ଷୟ ହୁଏ, ସେପରି ଅନ୍ୟ ସାଧନ ମିଳେନାହିଁ।

Verse 39

यथा शुक्ला तथा कृष्णा ह्युपोष्या सा प्रयत्नतः ॥ शुक्ला भक्तिप्रदा नित्यं कृष्णा मुक्तिं प्रयच्छति

ଯେପରି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଏକାଦଶୀ, ସେପରି କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଏକାଦଶୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟତ୍ନସହ ଉପବାସରେ ପାଳନୀୟ। ଶୁକ୍ଳା ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତି ଦେଏ, କୃଷ୍ଣା ମୁକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 40

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कर्त्तव्या द्वादशी सदा ॥ यदीच्छेद्वैष्णवं लोकं गन्तुं वै भूतधारिणि

ଏହେତୁ, ହେ ଭୂତଧାରିଣୀ (ପୃଥିବୀ)! ଯଦି କେହି ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତେବେ ସର୍ବ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ସଦା ଦ୍ୱାଦଶୀ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 41

मनसा वचसा चैव कर्मणा समुपार्जितम् ॥ पापं मासकृतं पुंसां दहत्येकादशी कृता

ମନ, ବାଣୀ ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ଏକ ମାସରେ ସଞ୍ଚିତ କରିଥିବା ପାପ—ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ କରିଲେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ନଶିଯାଏ।

Verse 42

दहन्तीह पुराणानि भूयोभूयो वरानने ॥ न भोक्तव्यं न भोक्तव्यं सम्प्राप्ते हरिवासरे

ହେ ବରାନନେ! ହରିବାସର (ଏକାଦଶୀ) ଆସିଲେ ପୁନଃପୁନଃ କୁହାଯାଏ—ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ନୁହେଁ; କାରଣ ସେ ସମୟରେ ଖାଇଲେ ପୁରାଣୋକ୍ତ ପୁଣ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ପୁନର୍ବାର ଦଗ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 43

यदीच्छथ नराः गन्तुं तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ न भोक्तव्यं न भोक्तव्यं तदा केशववासरे

ଯଦି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ତେବେ କେଶବ-ବାସରେ (ପବିତ୍ର ଦିନରେ) ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 44

ऊर्ध्वबाहुर्विरौम्येष प्रलापं मे शृणुष्व तम् ॥ आराधयस्व विश्वेशमेकादश्यामतन्द्रितः

ମୁଁ ହାତ ଉଠାଇ ଏହା ଘୋଷଣା କରୁଛି; ମୋର ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣ: ଏକାଦଶୀରେ ଅଲସତା ବିନା ବିଶ୍ୱେଶଙ୍କୁ ଆରାଧନ କର।

Verse 45

न शङ्खेन पिबेत्तोयं न हन्यान्मत्स्यसूकरौ ॥ एकादश्यां न भुञ्जीत पक्षयोरुभयोऽपि

ଶଙ୍ଖରେ ପାଣି ପିଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମାଛ ଓ ସୂକରକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏକାଦଶୀରେ—ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ଉଭୟ ପକ୍ଷରେ—ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 46

किं तेन न कृतं पापं दुर्वृत्तेनात्मघातिना ॥ एकादश्यां विशालाक्षि भुक्तं येन विजानता

ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି! ଯେ ଦୁର୍ବୃତ୍ତ, ଆତ୍ମଘାତୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଜାଣିଶୁଣି ଏକାଦଶୀରେ ଭୋଜନ କରେ, ସେ କେଉଁ ପାପ କରିନାହିଁ?

Verse 47

एकादशीं च यः शुक्लामसमर्थं उपोषितुम् ॥ तदा नक्तं प्रकर्तव्यं तथाऽयाचितमेव वा

ଯେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଏକାଦଶୀରେ ଉପବାସ କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ସେ ତେବେ ନକ୍ତ-ବ୍ରତ ପାଳନ କରୁ; କିମ୍ବା ଅୟାଚିତ (ନ ମାଗି ପାଇଥିବା) ମାତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରୁ।

Verse 48

एकभक्तेन दानेन कर्तव्यं द्वादशीव्रतम् ॥ न करोति यदा भूमे व्रतं वा दानमेव वा

ଏକବାର ଭୋଜନ କରି ଦାନସହିତ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ଭୂମେ, ଯେତେବେଳେ କେହି ବ୍ରତ କିମ୍ବା ଦାନ କିଛି ମଧ୍ୟ ନ କରେ—

Verse 49

एका सा द्वादशी पुण्या उपोष्या सा प्रबोधिनी ॥ तस्यामाराध्य विश्वेशं जगतामीश्वरश्वरम्

ସେଇ ଏକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ; ସେଦିନ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ; ସେହି ପ୍ରବୋଧିନୀ। ସେଦିନ ଜଗତର ଈଶ୍ୱରମାନଙ୍କର ଈଶ୍ୱର ବିଶ୍ୱେଶଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି—

Verse 50

प्राप्नोति सकलं चैतद्द्वादशद्वादशीफलम् ॥ पूर्वाभाद्रपदायोगे सैव या द्वादशी भवेत

ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଦ୍ୱାଦଶୀ ପୂର୍ବାଭାଦ୍ରପଦ ନକ୍ଷତ୍ର-ଯୋଗରେ ପଡ଼େ, ସେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ଏ ସମସ୍ତ—ବାର ଦ୍ୱାଦଶୀର ଫଳ—ପାଏ।

Verse 51

अतीव महती तस्यां सर्वं कृतमिहाक्षयम् ॥ उत्तराभाद्रसहिता यदि सैकादशी भवेत

ସେହି ଅବସରରେ ମହିମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ; ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ସବୁକିଛି ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ—ଯଦି ସେଇ ଏକାଦଶୀ ଉତ୍ତରାଭାଦ୍ର ସହିତ ହୁଏ।

Verse 52

तदा कोटिगुणं पुण्यं केशवात् लभते फलम् ॥ सकृद्देवेऽर्च्चिते तस्यां लभते भूतधारिणि

ତେବେ ପୁଣ୍ୟ କୋଟିଗୁଣ ହୁଏ ଏବଂ କେଶବଙ୍କ ଠାରୁ ତାହାର ଫଳ ମିଳେ। ହେ ଭୂତଧାରିଣୀ (ଭୂମି), ସେଦିନ ଏକଥର ଦେବପୂଜା କଲେ ମଧ୍ୟ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 53

यथा प्रबोधिनी पुण्या तथा यस्यां स्वपेद्धरिः ॥ उपोष्या हि महाभागे त्वनन्तफलदा हि सा

ଯେପରି ପ୍ରବୋଧିନୀ ତିଥି ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ, ସେପରି ଯେ ତିଥିରେ ହରି ଶୟନ କରନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ସେ ତିଥି ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ। ହେ ମହାଭାଗେ, ସେ ଦିନ ନିଶ୍ଚୟ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ତାହା ଅନନ୍ତ ଫଳଦାୟିନୀ।

Verse 54

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन द्वादशीं समुपोषयेत् ॥ यदीच्छेत्तु विशालाक्षि शाश्वतीं गतिमात्मनः

ଏହିହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ସମ୍ୟକ୍ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି, ଯଦି କେହି ନିଜ ପାଇଁ ଶାଶ୍ୱତ ଗତି/ଚିରନ୍ତନ ଗନ୍ତବ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତେବେ ଏହାହିଁ ଉପାୟ।

Verse 55

एकादशी सोमयुता कार्त्तिके मासि भामिनि ॥ उत्तराभाद्रसंयोगे अनन्तफलदा हि सा

ହେ ଭାମିନି, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଏକାଦଶୀ ଯେତେବେଳେ ସୋମବାର ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଉତ୍ତରାଭାଦ୍ରପଦା ନକ୍ଷତ୍ରର ସଂଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଥାଏ, ସେହି ବ୍ରତ ନିଶ୍ଚୟ ଅନନ୍ତ ଫଳଦାୟିନୀ।

Verse 56

तस्यां यत्क्रियते भद्रे तदनन्तगुणं स्मृतम् ॥ एकादशी भौमयुता यदा स्याद्भूतधारिणि

ହେ ଭଦ୍ରେ, ସେହି ଅବସରରେ ଯାହା କିଛି କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ଅନନ୍ତଗୁଣ ଫଳଦାୟିନୀ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ। ହେ ଭୂତଧାରିଣୀ, ଯେତେବେଳେ ଏକାଦଶୀ ଭୌମ (ମଙ୍ଗଳବାର) ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ…

Verse 57

स्नात्वा देवे समभ्यर्च्य प्राप्नोति परमं फलम् ॥ प्राप्नोति सकलं चैव द्वादशद्वादशीफलम्

ସ୍ନାନ କରି ଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ପରମ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ଓ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 58

जलपूर्णं तथा कुम्भं स्थापयित्वा विचक्षणः ॥ पञ्चरत्नसमोपेतं घृतपात्रयुतं तथा

ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭକୁ ସ୍ଥାପନ କରି ବିଚକ୍ଷଣ ସାଧକ ତାହାକୁ ପଞ୍ଚରତ୍ନସହିତ ଏବଂ ଘୃତପାତ୍ରସହ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁ।

Verse 59

तस्योपरि न्यसेन्मत्स्यस्वरूपं तु जनार्दनम् ॥ निष्कमात्रसुवर्णेन घटितं तु वरानने

ତାହାର ଉପରେ ମତ୍ସ୍ୟସ୍ୱରୂପ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ନ୍ୟାସ କରୁ। ହେ ବରାନନେ, ତାହା ନିଷ୍କମାତ୍ର ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଗଢ଼ା ହେଉ।

Verse 60

पञ्चामृतेन संस्नाप्य कुंकुमेन विलेपितम् ॥ पीतवस्त्रयुगच्छन्नं छत्रोपानद्युगान्वितम्

ପଞ୍ଚାମୃତରେ ସ୍ନାନ କରାଇ କୁଙ୍କୁମରେ ଲେପନ କରି, ପୀତବସ୍ତ୍ରଯୁଗଳରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରି ଛତ୍ର ଓ ପାଦୁକାଯୁଗଳ ସହିତ ଯୁକ୍ତ କରୁ।

Verse 61

पूजयेत् कमलैर्देवि मद्भक्तः संयतेन्द्रियः ॥ मत्स्यं कूर्मं वराहं च नरसिंहं च वामनम्

ହେ ଦେବୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ସଂଯମୀ ମୋର ଭକ୍ତ କମଳଦ୍ୱାରା ମତ୍ସ୍ୟ, କୂର୍ମ, ବରାହ, ନରସିଂହ ଓ ବାମନଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ।

Verse 62

रामं रामं च कृष्णं च बुद्धं चैव च कल्किनम् ॥ एवं दशावतारांश्च पूजयेद्भक्तिसंयुतः ॥

ଭକ୍ତିସହିତ ରାମ, ପରଶୁରାମ, କୃଷ୍ଣ, ବୁଦ୍ଧ ଏବଂ କଲ୍କିଙ୍କୁ—ଏଭଳି ଦଶାବତାରମାନଙ୍କୁ—ପୂଜା କରୁ।

Verse 63

रात्रौ चोत्थापनं कार्यं देवदेवस्य सुव्रते ॥ प्रभाते विमले स्नात्वा भक्त्या सम्पूज्य केशवम् ॥

ହେ ସୁବ୍ରତେ, ରାତିରେ ଦେବଦେବଙ୍କ ଉତ୍ଥାପନ ବିଧି କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭାତେ ନିର୍ମଳ ସ୍ନାନ କରି ଭକ୍ତିରେ କେଶବଙ୍କୁ ସମ୍ପୂଜନ କର।

Verse 64

अनेनैव विधानेन कुर्यादेकादशीव्रतम् ॥ तस्य पुण्यं भवेद्यत्तु तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

ଏହି ଏକେ ବିଧାନରେ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ତାହାରୁ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ, ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ତାହା ଶୁଣ।

Verse 65

पुष्पधूपादिनैवेद्यैः फलैर्नानाविधैः शुभैः ॥ ततस्तु पूजयेद्विद्वानाचार्यं भक्तिसंयुतः ॥

ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ନାନାପ୍ରକାର ଶୁଭ ଫଳଦ୍ୱାରା; ତାପରେ ଭକ୍ତିସହିତ ବିଦ୍ୱାନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 66

अलङ्कारोपहारैश्च वस्त्राद्यैश्च स्वशक्तितः ॥ पूजयित्वा विधानेन तं देवं प्रतिपादयेत् ॥

ଅଲଙ୍କାର, ଉପହାର ଓ ବସ୍ତ୍ରାଦି ସ୍ୱଶକ୍ତିଅନୁସାରେ; ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି ସେହି ଦେବତାଙ୍କୁ ନିୟମମତେ ପ୍ରତିପାଦନ/ସମର୍ପଣ କର।

Verse 67

जगदादिर्जगद्रूपो जगदादिरनादिमान् ॥ जगदादिर्जगद्योनिः प्रीयतां मे जनार्दनः ॥

ଯିଏ ଜଗତର ଆଦି, ଜଗତର ରୂପ; ଯିଏ ଜଗତର ଆଦି ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଅନାଦି; ଯିଏ ଜଗତର ଆଦି ଓ ଜଗଦ୍ୟୋନି—ସେହି ଜନାର୍ଦନ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 68

यदि वक्त्रसहस्राणां सहस्राणि भवन्ति तैः ॥ सङ्ख्यातुं नैव शक्यन्ते प्रबोधिन्यास्तथा गुणाः ॥

ଯଦି ହଜାରେ ହଜାର ମୁଖ ମଧ୍ୟ ଥାଏ, ତଥାପି ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବୋଧିନୀଙ୍କ ଗୁଣମହିମା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ।

Verse 69

तथाप्युद्देशमात्रेण शक्त्या वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ चन्द्रतारार्कसङ्काशमधिष्ठायानुजीविभिः ॥

ତଥାପି, କେବଳ ସୂଚନାମାତ୍ରରେ, ମୋର ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ କହୁଛି—ଶୁଣ। ଚନ୍ଦ୍ର-ତାରା-ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ ପଦ ପାଇ, ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହ ତେଁଠାରେ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରେ।

Verse 70

सहैव यानमागच्छेन्मम लोकं वसुन्धरे ॥ ततः कल्पसहस्रान्ते सप्तद्वीपेश्वरो भवेत् ॥

ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ଦିବ୍ୟ ଯାନ ସହିତ ସେ ମୋର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ତାପରେ ହଜାର କଳ୍ପର ଶେଷରେ ସେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ଅଧିଶ୍ୱର ହୁଏ।

Verse 71

आयुरारोग्यसम्पन्नो जन्मातीतो भवेत् ततः ॥ ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः ॥

ତାପରେ ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଆରୋଗ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଜନ୍ମଚକ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା, ସୁରାପାନୀ, ଚୋର ଏବଂ ଗୁରୁଶୟ୍ୟା ଲଂଘନକାରୀ ମଧ୍ୟ (ଏହି ଫଳର ଅଧିକାରୀ)।

Verse 72

पश्ये च धीमानधनोऽपि भक्त्या स्पृशेन्मनुष्यं इह चिन्त्यमानः॥ शृणोति भक्तस्य मतिं ददाति विकल्मषः सोऽपि दिवं प्रयाति॥

ମୁଁ ଦେଖୁଛି—ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଯଦିଓ ଧନହୀନ, ଏଠାରେ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ମରଣ କରାଗଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶିତ (ସହାୟ) ହୋଇପାରେ। ସେ ଭକ୍ତଙ୍କ କଥା ଶୁଣେ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦାନ କରେ; କଲ୍ମଷମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟଲୋକକୁ ପ୍ରୟାଣ କରେ।

Verse 73

दुःस्वप्नः प्रशममुपैति पठ्यमाने माहात्म्ये भवभयहारके नरस्य॥ यः कुर्याद्व्रतवरमेतदव्ययाया बोधिन्याः किमुत फलं तु तस्य वाच्यम्॥

ଭବଭୟ ହରଣକାରୀ ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପଠିତ ହେଉଥିବାବେଳେ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ଯେ କେହି ଅବ୍ୟୟା ବୋଧିନୀଙ୍କ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ କରେ, ତାହାର ଫଳ ତ ଆଉ କ’ଣ କହିବା—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ।

Verse 74

ते धन्यास्ते कृतार्थाश्च तैरेव सुकृतं कृतम्॥ तैरात्मजन्म सफलं कृतं ये व्रतकाःरकाः॥

ସେମାନେ ଧନ୍ୟ, ସେମାନେ କୃତାର୍ଥ; ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ସୁକୃତ ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଛି। ଯେମାନେ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଜନ୍ମକୁ ସଫଳ କରିଛନ୍ତି।

Verse 75

नारायणाच्युतानन्त वासुदेवेत यो नरः॥ सततं कीर्त्तयेद्भूमे याति मल्लयतां प्रिये॥

ହେ ଭୂମି! ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ‘ନାରାୟଣ, ଅଚ୍ୟୁତ, ଅନନ୍ତ, ବାସୁଦେବ’ ନାମ ସଦା କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, ସେ, ପ୍ରିୟେ, ମଲ୍ଲୟତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 76

किं पुनः श्रद्धया युक्तः पूजयेनमामनन्यधीः॥ गुरूपदिष्टमार्गेण याति मल्लयतां नरः॥

ତେବେ ଆଉ କେତେ ଅଧିକ—ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ, ଅନନ୍ୟଧୀ ହୋଇ, ଗୁରୁ ଉପଦିଷ୍ଟ ମାର୍ଗରେ ଯେ ମୋର ପୂଜା କରେ, ସେ ନର ମଲ୍ଲୟତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 77

तस्य यज्ञवराहस्य विष्णोरमिततेजसः॥ प्रयाणं ये च कुर्वन्ति ते पूज्याः सततं सुरैः॥

ସେହି ଯଜ୍ଞ-ବରାହ, ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରୟାଣ ସମୟରେ ଯେମାନେ ବିଧି-କ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସଦା ପୂଜ୍ୟ।

Verse 78

तस्मात् सुनियतैर्भाव्यं वैष्णवं मार्गमास्पदम्॥ दुर्ल्लभं वैष्णवत्वं हि त्रिषु लोकेषु सुन्दरी॥

ଏହେତୁ ସୁନିୟମରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ବୈଷ୍ଣବ ମାର୍ଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ତାହାକୁ ଆଧାର କରିବା ଉଚିତ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତ୍ରିଲୋକରେ ବୈଷ୍ଣବତ୍ୱ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 79

जन्मान्तरसहस्रेषु समाराध्य वृषध्वजम्॥ वैष्णवत्वं लभेत्कश्चित्सर्वपापक्शये सति॥

ହଜାର ହଜାର ଜନ୍ମାନ୍ତରରେ ବୃଷଧ୍ୱଜ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧନା କରି, ସର୍ବ ପାପକ୍ଷୟ ହେଲେ ମାତ୍ର କେହି ବୈଷ୍ଣବତ୍ୱ ଲଭେ।

Verse 80

पापक्शयमवाप्नोति चेश्वराराधने कृते॥ ज्ञानमन्विच्छता रुद्रं पूजयेत्परमेश्वरम्॥

ଈଶ୍ୱରାରାଧନା କରିଲେ ପାପକ୍ଷୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୱେଷଣକାରୀ ପରମେଶ୍ୱର ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 81

संस्मृतः कीर्तितो वापि दृष्टः स्पृष्टोऽपि वा प्रिये॥ पुनाति भगवद्भक्तश्चाण्डालोऽपि यदृच्छया॥

ହେ ପ୍ରିୟେ, ଭଗବଦ୍ଭକ୍ତ—ସ୍ମରଣ କଲେ, କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ, ଦେଖିଲେ କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ମଧ୍ୟ—ପବିତ୍ର କରେ; ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ମିଳିଥିବା ଚାଣ୍ଡାଳ ମଧ୍ୟ (ଭକ୍ତ ହେଲେ) ପୁନୀତ କରେ।

Verse 82

एतज्ज्ञात्वा तु विद्वद्भिः पूजनीयो जनार्दनः॥ वेदोक्तविधिना भद्रे आगमोक्तेन वा सुधीः॥

ଏହା ଜାଣି ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ହେ ଭଦ୍ରେ, ବେଦୋକ୍ତ ବିଧିରେ କିମ୍ବା ଆଗମୋକ୍ତ ବିଧିରେ; ଏହିପରି ହିଁ ସୁଧୀଙ୍କ ଆଚରଣ।

Verse 83

यम उवाच॥ एतच्छ्रुत्वा महाभागा धरणी संहितव्रता॥ समाराध्य जगन्नाथं विधिना तल्लयङ्गता॥

ଯମ କହିଲେ—ଏହା ଶୁଣି ମହାଭାଗା ଧରଣୀ, ବ୍ରତରେ ଦୃଢ ହୋଇ, ବିଧିମତେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ତାଙ୍କରେ ଲୀନ ହେଲେ।

Verse 84

महापातकभागी स्यात्सुगतिं नाप्नुयात्क्वचित्॥ उपवासासमर्थानां तथैव पृथुलोचने॥

ମନୁଷ୍ୟ ମହାପାତକର ଭାଗୀ ହୁଏ ଏବଂ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସୁଗତି ପାଉନାହିଁ; ହେ ପୃଥୁଲୋଚନେ, ଉପବାସ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 85

अतो यत्नेन वै साध्यं वैष्णवत्वं विपश्चिता॥ ये वैष्णवा महात्मानो विष्णुपूजनतत्पराः॥

ଏହେତୁ, ହେ ବିପଶ୍ଚିତ, ଯତ୍ନକରି ବୈଷ୍ଣବତ୍ୱ ସାଧନ କରିବା ଉଚିତ; ଯେ ବୈଷ୍ଣବ ମହାତ୍ମାମାନେ ବିଷ୍ଣୁପୂଜାରେ ତତ୍ପର ରହନ୍ତି।

Verse 86

तेषां नैवास्त्ययं लोको यान्ति तत्परमं पदम्॥ ये सकृद्द्वादशीमेतामुपोष्यन्ति विधानतः॥

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି (ସାଧାରଣ) ଲୋକ ଶେଷ ନୁହେଁ; ଯେମାନେ ବିଧିମତେ ଏହି ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଇ ପରମ ପଦକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 87

प्रबोधनाख्यां सुधियस्ते यान्ति परमं पदम्॥ न यमं यातनादण्डान्नरकं न च किङ्करान्॥

ପ୍ରବୋଧନା ନାମକ (ଦ୍ୱାଦଶୀ) ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ପରମ ପଦକୁ ଯାଆନ୍ତି; ସେମାନେ ଯମକୁ, ଯାତନାଦଣ୍ଡକୁ, ନରକକୁ, ନା ଯମଙ୍କ କିଙ୍କରମାନଙ୍କୁ ମୁହାଁ ଦେଉନାହାନ୍ତି।

Verse 88

पश्यन्ति द्विजशार्दूल इति सत्यं मयोदितम्॥ एतत्ते सर्वमाख्यातं यथादृष्टं यथाश्रुतम्॥

“ହେ ଦ୍ୱିଜଶାର୍ଦୂଳ, ସେମାନେ (ଏହାମଧ୍ୟରୁ କିଛିମଧ୍ୟ) ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ”—ଏହି ସତ୍ୟ ମୁଁ କହିଛି। ଯେପରି ଦେଖିଛି ଓ ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ସେପରି ସବୁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।

Verse 89

कथितं मे महाभाग यत्त्वया परिपृच्छितम्॥ स्वयम्भुवा यथा प्रोक्तं गुह्याख्यानं महामुने॥

ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ କହିଦେଲି—ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେହି ଗୁହ୍ୟ ଆଖ୍ୟାନ, ହେ ମହାମୁନି।

Verse 90

तत्ते सर्वं समासेन व्याख्यातं धर्मवत्सल॥

ହେ ଧର୍ମବତ୍ସଳ, ସେ ସମସ୍ତ ବିଷୟ ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି।

Verse 91

यावज्जीव कृतात्पापात्तत्क्षणादेव मुच्यते॥ लाङ्गूलेनोद्धृतं तोयं मूर्ध्ना गृह्णाति यो नरः॥

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପୁଛ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧୃତ ଜଳକୁ ନିଜ ମସ୍ତକରେ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଜୀବନଭରି କୃତ ପାପରୁ ସେହି କ୍ଷଣେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 92

द्विजं शुश्रूषते यस्तु तर्पयित्वातिभक्तितः ॥ नमस्येत्प्रयतो भूत्वा स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥

ଯେ ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ)ଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ସେବା କରେ, ଅତିଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ତର୍ପିତ କରି, ପରେ ସଂଯମୀ ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କରେ—ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 93

या सा विष्णोः परा मूर्तिरव्यक्तानेकरूपिणी ॥ सा क्षिप्ता मानुषे लोके द्वादशी मुनिपुङ्गव ॥

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେଇ ପରମ ମୂର୍ତ୍ତି—ଅବ୍ୟକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନେକରୂପିଣୀ—ମାନବ ଲୋକରେ ‘ଦ୍ୱାଦଶୀ’ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି।

Verse 94

या सा विष्णोः परा शक्तिरव्यक्तानेकरूपिणी ॥ सा मर्त्ये निर्मिता भूमे द्वादशीरूपधारिणी ॥

ହେ ଭୂମି! ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେଇ ପରମ ଶକ୍ତି—ଅବ୍ୟକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନେକରୂପିଣୀ—ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକରେ ‘ଦ୍ୱାଦଶୀ’ ରୂପ ଧାରଣ କରି ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି।

Verse 95

स ब्रह्महा सुरापश्च स स्तेयी गुरुतल्पगः ॥ एकादश्यां तु यो भुङ्क्ते पक्षयोरुभयोऽपि ॥

ଉଭୟ ପକ୍ଷରେ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଯେ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା, ସୁରାପାନୀ, ଚୋର ଓ ଗୁରୁତଳ୍ପଗ ସମାନ ଗଣ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 96

शयने बोधने चैव हरेस्तु परिवर्तने ॥ उपोष्यैव विधानॆन नरो निर्मलतां व्रजेत् ॥

ହରିଙ୍କ ଶୟନ, ବୋଧନ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ (ପରିବର୍ତ୍ତନୀ) ଅବସରରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ଉପବାସ କଲେ ନର ନିର୍ମଳତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 97

पुष्पैर्धूपैस्तथा दीपनैवद्यैर्विविधैरपि ॥ सम्पूज्यैवमलङ्कारैर्विविधैरुपशोभितम् ॥

ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ବିଭିନ୍ନ ନୈବେଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ନାନାବିଧ ଅଳଙ୍କାରରେ ସୁଶୋଭିତ କରି (ଦେବତାଙ୍କୁ) ଅଧିକ ଦୀପ୍ତିମାନ କରାଯାଏ।

Verse 98

पापान्येतानि सर्वाणि श्रवणेनैव नाशयेत् ॥

ଏହି ସମସ୍ତ ପାପ କେବଳ ଶ୍ରବଣମାତ୍ରେ ନଶିଯାଏ।

Verse 99

मामाराध्य तथा याति तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ वैष्णवा हि महाभागाः पुनन्ति सकलं जगत् ॥

ମୋତେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କରି ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। କାରଣ ବୈଷ୍ଣବମାନେ—ମହାଭାଗ୍ୟବାନ—ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।