Adhyaya 211: Methods for the Removal of Sin and the Eulogy of Prabodhinī Ekādaśī/Dvādaśī

Verse 1

पुनः पापनाशोपायवर्णनम् ॥ ऋषिपुत्र उवाच ॥ एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं धर्मराजस्य नारदः ॥ इदं भावेन भक्त्या च पुनर्वचनमब्रवीत् ॥

Ab paap kaise mit sakte hain, uska bayan phir se shuru hota hai. Rishi putra ne kaha, Dharmaraj ki yeh baat sun ke Narad ne bhav aur bhakti se phir jawab diya.

Verse 2

नारद उवाच ॥ समः सर्वेषु भूतेषु स्थावरेषु चरेषु च ॥ धर्मराज महाबाहो पितृतुल्यपराक्रम ॥

Narad ne kaha, tum sabke saath ek jaise ho. Jo log hilte hain aur jo nahi, sab barabar ho. Dharamraj, tum bahut taakatwale ho. Tumhari bahaduri apne baap-dada jaisi hai.

Verse 3

ब्राह्मणानां हितार्थाय यदुक्तं मे प्रदक्षिणम् ॥ इदं श्रेयतमाख्यानं श्रुतं श्रुतपरं पदम् ॥

Brahman logon ke bhale ke liye mujhe pradakshina ke baare mein bataya gaya. Yeh baat bahut acchi hai aur humein mil gayi. Isse bada koi seekh nahi hai.

Verse 4

त्रयो वर्णा महाभाग यज्ञसामान्यभागिनः ॥ शूद्रा वेदपवित्रेभ्यो ब्राह्मणैस्तु बहिष्कृताः ॥

Teen varn wale log yagya mein hissa lete hain. Lekin shudra logon ko brahman ne bahar kar diya. Woh Ved ke paani se saaf hone ke kaam mein nahi aate.

Verse 5

यथैव सर्वसमता तव भूतेषु मानद ॥ तथैव तेषामपि हि श्रेयो वाच्यं महामते ॥

Jaise tum sab logon ko ek jaise maante ho, waise hi unka bhi bhala hona chahiye. Tum izzat dene wale ho aur samajhdar ho. Unke liye bhi sahi baat bolo.

Verse 6

यथा कर्म हितं वाक्यं शूद्राणामपि कथ्यताम् ॥ यम उवाच ॥ अहं ते कथयिष्यामि चातुर्वर्ण्यस्य नित्यशः ॥

Shudra logon ko bhi unka kaam aur dharam ke baare mein batao. Yama ne kaha, main tumhe charon varn ke baare mein bataunga. Yeh hamesha chalta aaya hai.

Verse 7

यद्धितं धर्मयुक्तं च नित्यं भवति सुव्रत ॥ केवलं श्रुतिसंयोगाच्छ्रद्धया नियमेन च ॥

Jo kaam accha hota hai aur dharam ke hisaab se sahi hota hai, woh hamesha ke liye chalta rehta hai. Yeh tab hota hai jab shastron ki baat suni ho, dil se maana ho, aur niyam se follow kiya ho.

Verse 8

करोति पापनाशार्थमिदं वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ गावः पवित्रा मङ्गल्या देवानामपि देवताः ॥

Ab main tumhe ek baat batata hoon jo paap mitane ke liye hai, dhyan se suno. Gaye bahut saaf aur shubh hoti hain. Devta bhi unki izzat karte hain.

Verse 9

यस्ताः शुश्रूषते भक्त्या स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥ सौम्ये मुहूर्ते संयुक्ते पञ्चगव्यं तु यः पिबेत् ॥

Jo insaan gaye ki seva bhav ke saath karta hai, woh paap se azaad ho jata hai. Jab shubh time ho, tab jo panchgavya peeta hai, usko bhi wahi phal milta hai.

Verse 10

सर्वतीर्थफलṃ प्राप्य स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥ प्रस्रवेण च यः स्नायाद्रोहिण्यां मानवॆ द्विज ॥

Jaise sab tirthon ka phal mil jata hai, waise hi paap se chhutkara mil jata hai. Rohini nakshatra mein jab behta paani ho, usme jo naha le, woh bhi paap se mukt ho jata hai.

Verse 11

सर्वपापकृतान्दोषान्दहत्याशु न संशयः ॥ धेनुस्तनाद्विनिष्क्रान्तां धारां क्षीरस्य यो नरः ॥

Isme koi shak nahi ki yeh sab paap ke daag ko jaldi mita deta hai. Jo insan gaye ka doodh pi le, jo uske than se nikalta hai, uske saare paap dhul jate hain.

Verse 12

शिरसा प्रतिगृह्णाति स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥ ब्राह्मणस्तु सदा स्नातो भक्त्या परमया युतः ॥

Jo shir jhuka ke yeh leta hai, woh apne paapon se aazaad ho jaata hai. Brahmin hamesha naha ke saaf rehta hai aur bhagwan ke saare bhakti se kaam karta hai.

Verse 13

नमस्येत्प्रयतो भूत्वा स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥ उदयान्निःसृतं सूर्यं भक्त्या परमया युतः ॥

Pehle khud ko theek kar lo, phir jhuk ke namaskar karo. Aise karne se paapon se chhutkara milta hai. Suraj jab subah nikalta hai, usko bhakti se dekho.

Verse 14

नमस्येत्प्रयतो भूत्वा स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥ दध्यक्षताञ्जलीभिस्तु त्रिभिः पूजयते शुचिः ॥

Khud ko saaf karke jhuk ke namaskar karo, paapon se chhutkara milega. Saaf reh ke teen mutthi dahi aur chawal se puja karo.

Verse 15

तस्य भानुः प्रसन्नश्च ह्यशुभं यत्समर्जितम् ॥ तस्य भानुः स संदह्य दूरीकुर्यात्सदा द्विज ॥

Suraj uspar khush ho jaata hai. Jo bhi buri baatein jama hui hain, Suraj unko jala ke door bhej deta hai. Yeh hamesha hota hai, beta.

Verse 16

तावकं दधिमिश्रं तु पात्रे औदुम्बरे स्थितम् ॥ सोमाय पौर्णमास्यां हि दत्वा पापैः प्रमुच्यते ॥

Pournamasi ko dahi mila ke ek bowl mein rakh ke Som ko chadha do. Yeh paapon se aazaadi dilata hai.

Verse 17

अरुन्धतीं बुधं चैव तथा सर्वान्महामुनीन् ॥ अभ्यर्च्य वेदविधिना तेभ्यो दत्त्वा च तावकम् ॥

Arundhati aur Budh ka samman karo. Saare bade rishiyon ko bhi. Vedic vidhi ke hisaab se puja karo. Un sabko offering bhi do. Yeh sab karne se insaan saaf ho jaata hai.

Verse 18

एकाग्रमानसो भूत्वा यो नमस्येत्कृताञ्जलिः ॥ किल्बिषं तस्य वै सर्वं तत्क्षणादेव नश्यति ॥

Dil ko ek jagah laga ke, haath jod ke, jo bhi jhukta hai. Uske saare paap usi waqt khatam ho jaate hain. Seedha saaf.

Verse 19

विषुवेषु च योगेषु शुचिर्दत्त्वा पयो नरः ॥ तस्य जन्मकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥

Vishuv aur achhe yog ke din, saaf reh ke doodh daan karo. Janam se jo paap bante aaye hain, woh usi waqt khatam ho jaate hain.

Verse 20

प्राचीनीग्राङ्कुशान् कृत्वा स्थापयित्वा वृषं नरः ॥ द्विजैः सह नमस्कृत्य सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

Poorab ki taraf nishani lagao. Ek bail ka pratishthan karo. Brahmin logon ke saath mil ke pranam karo. Saare paap se chhut milegi.

Verse 21

दक्षिणावर्तसव्येन कृत्वा प्राक्स्रोतसं नदीम् ॥ कृत्वा अभिषेकं विधिवत्ततः पापात्प्रमुच्यते ॥

Dakshin ki taraf ghoome hue riti karo. Nadi ka bahao poorab ki taraf kar do. Vidhi ke hisaab se abhishek karo. Paap se azaad ho jaoge.

Verse 22

दक्षिणावर्तशङ्खेन कृत्वा चैव करे जलम् ॥ शिरसा तद्गृहीत्वा तु विप्रो हृष्टमनाः शुचिः ॥

Dakshinavart shankh se paani haath mein lo. Phir us paani ko sar pe rakh lo. Brahmin ka mann khush ho jata hai aur woh saaf ho jata hai.

Verse 23

तस्य जन्मकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥ प्राक्स्रोतसं नदीं गत्वा नाभिमात्रजले स्थितः ॥

Janam se jo paap bana hai, woh usi waqt khatam ho jata hai. Phir woh nadi jao jiska paani poorab ki taraf behata hai. Wahan paani mein khade ho jao, nabhi tak paani mein.

Verse 24

स्नात्वा कृष्णतिलैर्मिश्राः दद्यात्सप्ताञ्जलीर्नरः ॥ प्राणायामत्रयं कृत्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः ॥

Nahane ke baad kala til paani mein mila ke saat mutthi paani chadha do. Teen baar pranayam karo. Indriyon ko control mein rakho, brahmachari ki tarah.

Verse 25

यावज्जीवकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥ अच्छिद्रपद्मपत्रेण सर्वरत्नोदकेन तु ॥

Jeevan bhar ka paap usi waqt khatam ho jata hai. Iske liye kamal ke patte ka use karo jismein chhed na ho. Aur use sab ratnon wala paani ka use karo.

Verse 26

त्रिधा यस्तु नरः स्नायात्सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि गुह्याद्गुह्यतरं मुने ॥

Jo aadmi teen baar nahata hai, woh sab paapon se aazad ho jata hai. Aur main tumhe aur bhi bataunga, bahut chupa hua baat, he muni.

Verse 27

कार्त्तिकेऽमलपक्षे तु स्मृता ह्येकादशी तिथिः ॥ भुक्तिमुक्तिप्रदा या तु नाम्ना ख्याता प्रबोधिनी ॥

Kartik mahine mein, jab chaand badh raha ho, Ekadashi aati hai. Iska naam Prabodhini hai. Yeh dono cheezein deti hai, duniya mein sukh aur mukti bhi.

Verse 28

ये उपोष्यन्ति विधिवन्नारायणपरायणाः ॥ न तेषामशुभं किञ्चिज्जन्मकोटिकृतं मुने ॥

Jo log sahi tarah se vrat rakhte hain aur Narayan ke bhakt hote hain, unke liye koi bura kaam nahi rehta. Chahe janmon janmon ka paap ho, sab mit jaata hai.

Verse 29

एकादशीं समाश्रित्य पुरा पृष्टो महेश्वरः ॥ वाराहरूपी धरया सर्वलोकहिताय वै ॥

Pehle Ekadashi ke baare mein Shiv ji ne poocha tha. Dharti ne Varaha roop wale Bhagwan se baat ki. Yeh sab logon ke bhale ke liye tha.

Verse 30

धरण्युवाच ॥ अस्मिन्कलियुगे घोरे नराः पापरताः प्रभो ॥ ब्रह्मस्वहरणे युक्ता तथा ब्राह्मणघातकाः ॥

Dharti ne kaha, Prabhu, Kaliyug bahut bura hai. Log paap mein lage hain. Woh Brahman ka maal loot te hain aur Brahmin ko maarte bhi hain.

Verse 31

गुरुद्रोहरता देव मित्रद्रोहरतास्तथा ॥ स्वामिद्रोहरताश्चैव परदाराभिमर्शकाः ॥

Hey Dev, yeh log guru ke saath bura karte hain, dost ke saath bhi. Apne maalik ko dhokha dete hain aur dusron ki biwi ke paas jaate hain.

Verse 32

परद्रव्यापहरणे संसक्ताश्च सुरेश्वर ॥ अभक्ष्यभक्षणरता वेदब्राह्मणनिन्दकाः

Devi, aise log bhi hain jo doosron ka maal churate hain. Yeh woh log hain jo jootha khana khate hain jo mana hai. Aur yeh Ved aur brahmanon ko bura bolte hain.

Verse 33

दाम्भिका भिन्नमर्यादा नायमस्तीति वादिनः ॥ असत्प्रतिग्रहे सक्ता अगम्यागमने रताः

Yeh dikhawa karte hain, par andar se kuch bhi nahi. Yeh kehte hain ki koi dharam hi nahi hai. Yeh galat tohfa lete hain aur galat logon ke paas jaate hain.

Verse 34

एतैश्चान्यैश्च पापैश्च संसक्ता ये नरा विभो ॥ किमासाद्य गतिर्देव तेषां वद सुरेश्वर

Bhagwan, jo log aise paap mein fase hain, unka kya hoga? Aise log kahan jaate hain? Aap mujhe batayein.

Verse 35

श्रीवराह उवाच ॥ साधु देवि महाभागे यत्पृष्टोऽहं वरानने ॥ रहस्यं ते प्रवक्ष्यामि लोकानां हितकाम्यया

Varaha Bhagwan bole, accha poocha devi. Main tumhe ek raaz batata hoon. Yeh sab logon ke liye accha hai, isliye bata raha hoon.

Verse 36

महापातकयुक्ता ये नराः सुकृतवर्जिताः ॥ तेषां मया हितार्थाय निर्मितं तच्छृणुष्व मे

Jo log bade paap karte hain aur koi accha kaam nahi karte, maine unke liye ek raasta banaya hai. Woh suno.

Verse 37

तामुपोष्य नरा भद्रे महापापरताश्च ये ॥ पुण्यपापविनिर्मुक्ता गच्छन्ति पदमव्ययम्

Badi baat suno. Jo log bade-bade paap mein fase hain, woh bhi agar is vrat ko rakhein, toh paap aur punya dono se azaad ho jaate hain. Phir woh us jagah pahunchte hain jo kabhi khatam nahi hoti.

Verse 38

उपायोऽतः परो नान्यो विद्यते हि वसुन्धरे ॥ एकादशीं विना येन सर्वपापक्शयो भवेत्

Dharti maa, isse bada koi upay nahi hai. Ekadashi ke vrat ke bina saare paap khatam karne ka koi raasta nahi milta.

Verse 39

यथा शुक्ला तथा कृष्णा ह्युपोष्या सा प्रयत्नतः ॥ शुक्ला भक्तिप्रदा नित्यं कृष्णा मुक्तिं प्रयच्छति

Dekho, chaand paksh mein ho ya kaale paksh mein, dono mein Ekadashi rakhni chahiye. Jo shukla paksh mein aati hai woh bhakti deti hai. Jo krishna paksh mein aati hai woh mukti deti hai.

Verse 40

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कर्त्तव्या द्वादशी सदा ॥ यदीच्छेद्वैष्णवं लोकं गन्तुं वै भूतधारिणि

Isliye poori koshish ke saath Dwadashi ka vrat zaroor rakhna chahiye. Agar tum Vishnu ji ke dham mein jaana chahte ho, toh yeh zaroor karna.

Verse 41

मनसा वचसा चैव कर्मणा समुपार्जितम् ॥ पापं मासकृतं पुंसां दहत्येकादशी कृता

Ek mahine mein insaan mann se, bol se aur kaam se jo paap kar leta hai, woh sab Ekadashi ke vrat se jala ke raakh ho jaata hai.

Verse 42

दहन्तीह पुराणानि भूयोभूयो वरानने ॥ न भोक्तव्यं न भोक्तव्यं सम्प्राप्ते हरिवासरे

Sundar chehra wali, agar is din khana khaya toh Puran mein likhe saare punya jal jaate hain. Jab Harivasara aata hai, tab khana bilkul nahi khana. Do baar kehte hain - nahi khana, nahi khana.

Verse 43

यदीच्छथ नराः गन्तुं तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ न भोक्तव्यं न भोक्तव्यं तदा केशववासरे

Agar log Vishnu ke paas jaana chahte hain, toh Keshav ke din khana nahi khana. Yeh zaroori hai agar tum Vishnu ke dham jaana chahte ho. Tab bhi nahi khana, Keshav ke din.

Verse 44

ऊर्ध्वबाहुर्विरौम्येष प्रलापं मे शृणुष्व तम् ॥ आराधयस्व विश्वेशमेकादश्यामतन्द्रितः

Main haath upar karke keh raha hoon, mera baat sun lo. Ekadashi ko Vishwesh ki puja karo, bina koi chhoot. Dil se karo, aaram se nahi.

Verse 45

न शङ्खेन पिबेत्तोयं न हन्यान्मत्स्यसूकरौ ॥ एकादश्यां न भुञ्जीत पक्षयोरुभयोऽपि

Shankh se paani nahi peena chahiye. Machhli aur suar ko maarna nahi chahiye. Ekadashi ko khana nahi khana, dono paksh mein - chahe chand badhe ya ghat-ta ho.

Verse 46

किं तेन न कृतं पापं दुर्वृत्तेनात्मघातिना ॥ एकादश्यां विशालाक्षि भुक्तं येन विजानता

Badi aankhon wali, bura aadmi jo jaan-bujh kar Ekadashi ko khana khata hai, usne kya paap nahi kiya hoga? Aisa aadmi khud ka hi naash karta hai. Usne saare paap kar diye honge.

Verse 47

एकादशीं च यः शुक्लामसमर्थं उपोषितुम् ॥ तदा नक्तं प्रकर्तव्यं तथाऽयाचितमेव वा

Agar koi shukla paksh ki Ekadashi ko vrat nahi rakh sakta, toh usko nakta karna chahiye. Isme raat ko ek baar khana milta hai. Ya fir jo khana bina maange mile, sirf woh khana.

Verse 48

एकभक्तेन दानेन कर्तव्यं द्वादशीव्रतम् ॥ न करोति यदा भूमे व्रतं वा दानमेव वा

Dwadashi ka vrat ek baar khana khake karna chahiye aur daan bhi dena chahiye. Hey Dharti, jab koi na toh vrat karta hai na hi daan deta hai.

Verse 49

एका सा द्वादशी पुण्या उपोष्या सा प्रबोधिनी ॥ तस्यामाराध्य विश्वेशं जगतामीश्वरश्वरम्

Woh ek Dwadashi bahut punya wali hai, us din vrat rakhna chahiye. Isko Prabodhini kehte hain. Us din Vishweshar bhagwan ki puja karni chahiye. Woh sab duniya ke swami ke bhi swami hain.

Verse 50

प्राप्नोति सकलं चैतद्द्वादशद्वादशीफलम् ॥ पूर्वाभाद्रपदायोगे सैव या द्वादशी भवेत

Us din se barse dwadashi ka phal milta hai. Yeh tab hota hai jab Dwadashi Poorvabhadrapada nakshatra ke saath aati hai.

Verse 51

अतीव महती तस्यां सर्वं कृतमिहाक्षयम् ॥ उत्तराभाद्रसहिता यदि सैकादशी भवेत

Woh din bahut bada hota hai. Us din jo bhi karam hota hai woh kabhi khatam nahi hota. Yeh tab hota hai jab Ekadashi Uttarabhadrapada nakshatra ke saath aati hai.

Verse 52

तदा कोटिगुणं पुण्यं केशवात् लभते फलम् ॥ सकृद्देवेऽर्च्चिते तस्यां लभते भूतधारिणि

Us din bhagwan ki puja ek baar bhi kar lo, to punya ek crore guna badh jaata hai. Keshav bhagwan se yeh phal milta hai. Dharti maa, jo log us din dev ki puja karte hain, woh result paa lete hain.

Verse 53

यथा प्रबोधिनी पुण्या तथा यस्यां स्वपेद्धरिः ॥ उपोष्या हि महाभागे त्वनन्तफलदा हि सा

Jaise Prabodhini din mein punya hota hai, waise hi woh din bhi punya ka hai jab Hari sote hain. Mahaan maata, us din vrat rakhna chahiye. Yeh vrat anant phal deta hai.

Verse 54

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन द्वादशीं समुपोषयेत् ॥ यदीच्छेत्तु विशालाक्षि शाश्वतीं गतिमात्मनः

Isliye poori koshish se Dwadashi ka vrat rakhna chahiye. Badi aankhon wali, agar tum apne liye hamesha ke liye achhi jagah chahte ho, to yeh raasta hai.

Verse 55

एकादशी सोमयुता कार्त्तिके मासि भामिनि ॥ उत्तराभाद्रसंयोगे अनन्तफलदा हि सा

Kartik mahine mein jab Ekadashi Somwar ko aati hai aur Uttarabhadra nakshatra bhi uske saath hota hai, to us din ka vrat anant phal deta hai.

Verse 56

तस्यां यत्क्रियते भद्रे तदनन्तगुणं स्मृतम् ॥ एकादशी भौमयुता यदा स्याद्भूतधारिणि

Shubh maata, us din jo bhi karam karte hain woh anant guna badh jaata hai. Dharti maa, jab Ekadashi Mangalwar ke saath aati hai, woh bhi bahut phal dene wali hoti hai.

Verse 57

स्नात्वा देवे समभ्यर्च्य प्राप्नोति परमं फलम् ॥ प्राप्नोति सकलं चैव द्वादशद्वादशीफलम्

Naha ke bhagwan ki puja karo. Isse tumhe bada phal milta hai. Dvadashi ka vrat rakhne ka poora phal tumhe mil jata hai.

Verse 58

जलपूर्णं तथा कुम्भं स्थापयित्वा विचक्षणः ॥ पञ्चरत्नसमोपेतं घृतपात्रयुतं तथा

Paani bhara hua kumbh rakhna hai. Usme paanch ratna daalne hain. Saath mein ghee ka bhi ek bartan rakhna hai.

Verse 59

तस्योपरि न्यसेन्मत्स्यस्वरूपं तु जनार्दनम् ॥ निष्कमात्रसुवर्णेन घटितं तु वरानने

Us kumbh ke upar Matsya roop wala Janardan ko bithana hai. Use sona se banana hai, ek niska ke barabar.

Verse 60

पञ्चामृतेन संस्नाप्य कुंकुमेन विलेपितम् ॥ पीतवस्त्रयुगच्छन्नं छत्रोपानद्युगान्वितम्

Use panchamrit se nahana hai aur kumkum lagana hai. Phir peele kapde se dhakna hai. Chhata aur jute bhi rakhne hain.

Verse 61

पूजयेत् कमलैर्देवि मद्भक्तः संयतेन्द्रियः ॥ मत्स्यं कूर्मं वराहं च नरसिंहं च वामनम्

Devi, mera bhakt apne ko sambhal ke kamal ke phool se puja kare. Matsya, Kurma, Varaha, Narasimha aur Vaman - in sab ka dhyan rakhe.

Verse 62

रामं रामं च कृष्णं च बुद्धं चैव च कल्किनम् ॥ एवं दशावतारांश्च पूजयेद्भक्तिसंयुतः ॥

Bhakti ke saath Ram aur Krishna ki puja karo. Buddha aur Kalki ko bhi yaad karo. Aise hi das avataron ki puja karni hai.

Verse 63

रात्रौ चोत्थापनं कार्यं देवदेवस्य सुव्रते ॥ प्रभाते विमले स्नात्वा भक्त्या सम्पूज्य केशवम् ॥

Raat ko bhagwan ke liye jaagna hai. Subah saaf ho ke naha lo. Phir Keshav ki bhakti se puja karo.

Verse 64

अनेनैव विधानेन कुर्यादेकादशीव्रतम् ॥ तस्य पुण्यं भवेद्यत्तु तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

Isi tarah Ekadashi ka vrat rakhna hai. Is vrat se jo punya milta hai, woh suno.

Verse 65

पुष्पधूपादिनैवेद्यैः फलैर्नानाविधैः शुभैः ॥ ततस्तु पूजयेद्विद्वानाचार्यं भक्तिसंयुतः ॥

Phool, dhoop aur khana bhagwan ko chadhaao. Phal bhi offer karo. Phir apne guru ki bhakti ke saath puja karo.

Verse 66

अलङ्कारोपहारैश्च वस्त्राद्यैश्च स्वशक्तितः ॥ पूजयित्वा विधानेन तं देवं प्रतिपादयेत् ॥

Jitna ho sake, gehne aur kapde bhagwan ko do. Puja karne ke baad us murti ko samarpit kar do.

Verse 67

जगदादिर्जगद्रूपो जगदादिरनादिमान् ॥ जगदादिर्जगद्योनिः प्रीयतां मे जनार्दनः ॥

Janardan bhagwan ne hi duniya shuru ki thi. Woh khud duniya ki shakal mein hain. Woh shuru se the, koi shuruat nahi thi unki. Woh duniya ka maayka hain. Meri yahi dua hai ki Janardan mujhpe khush rahein.

Verse 68

यदि वक्त्रसहस्राणां सहस्राणि भवन्ति तैः ॥ सङ्ख्यातुं नैव शक्यन्ते प्रबोधिन्यास्तथा गुणाः ॥

Maan lo mere paas hazaaron mooh hon. Phir bhi main Prabodhini ki baatein nahi gin sakta. Uski itni khubiyan hain ki ginna mushkil hai.

Verse 69

तथाप्युद्देशमात्रेण शक्त्या वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ चन्द्रतारार्कसङ्काशमधिष्ठायानुजीविभिः ॥

Phir bhi main jo samajhta hoon, wahi batata hoon. Suno. Jo log yahan jaate hain, woh chaand, taare aur suraj jaisa chamakne lagte hain. Unke saath unke log bhi rehte hain.

Verse 70

सहैव यानमागच्छेन्मम लोकं वसुन्धरे ॥ ततः कल्पसहस्रान्ते सप्तद्वीपेश्वरो भवेत् ॥

Hey Vasundhara, bhagwan ka khula sawaari milta hai. Usse woh bhagwan ke paas pahunch jaate hain. Bahut lambe samay baad, woh saaton dweep ka raja banta hai.

Verse 71

आयुरारोग्यसम्पन्नो जन्मातीतो भवेत् ततः ॥ ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः ॥

Uske baad lambi umar aur achhi sehat milti hai. Phir dobara janam nahi lena padta. Yeh itna powerful hai ki bade-bade paapi bhi isse bach jaate hain. Jaise kisi ko maarna, sharab peena, chori karna, ya guru ki biwi ke saath galat kaam karna.

Verse 72

पश्ये च धीमानधनोऽपि भक्त्या स्पृशेन्मनुष्यं इह चिन्त्यमानः॥ शृणोति भक्तस्य मतिं ददाति विकल्मषः सोऽपि दिवं प्रयाति॥

Main dekhta hoon ki jo bhi mujhe yaad karta hai, bhale woh garib ho, main usko apni nazar se dekhta hoon. Jo insaan bhakti se mere paas aata hai, main uski baat sunta hoon aur use samajh deta hoon. Uske saare paap khatam ho jaate hain aur woh swarg jaata hai.

Verse 73

दुःस्वप्नः प्रशममुपैति पठ्यमाने माहात्म्ये भवभयहारके नरस्य॥ यः कुर्याद्व्रतवरमेतदव्ययाया बोधिन्याः किमुत फलं तु तस्य वाच्यम्॥

Jab yeh katha padhi jaati hai, burae sapne khatam ho jaate hain aur darr bhi door ho jaata hai. Jo insaan yeh vrat karta hai, uska result itna bada hai ki bataana mushkil hai.

Verse 74

ते धन्यास्ते कृतार्थाश्च तैरेव सुकृतं कृतम्॥ तैरात्मजन्म सफलं कृतं ये व्रतकाःरकाः॥

Woh log bahut khushnaseeb hain, unka kaam ho gaya. Unhone accha kaam kiya hai. Insaan ka janam safal ho gaya jab woh yeh vrat karte hain.

Verse 75

नारायणाच्युतानन्त वासुदेवेत यो नरः॥ सततं कीर्त्तयेद्भूमे याति मल्लयतां प्रिये॥

Hey dharti, jo insaan hamesha Narayan, Achyut, Anant, Vasudev ka naam leta hai, woh mujhe bahut pyaara hai. Woh moksh paata hai.

Verse 76

किं पुनः श्रद्धया युक्तः पूजयेनमामनन्यधीः॥ गुरूपदिष्टमार्गेण याति मल्लयतां नरः॥

Aur agar koi insaan shraddha ke saath mera puja karta hai, to usko aur bada result milta hai. Jab guru bataye hue raaste pe chalta hai, woh moksh paata hai.

Verse 77

तस्य यज्ञवराहस्य विष्णोरमिततेजसः॥ प्रयाणं ये च कुर्वन्ति ते पूज्याः सततं सुरैः॥

Jab Vishnu ne Varaha roop liya tha, woh ek bada yagya tha. Jo log uske jaane ke baad uski puja karte hain, woh bahut bade log hain. Devta bhi unko izzad dete hain. Yeh log hamesha puje jaate hain.

Verse 78

तस्मात् सुनियतैर्भाव्यं वैष्णवं मार्गमास्पदम्॥ दुर्ल्लभं वैष्णवत्वं हि त्रिषु लोकेषु सुन्दरी॥

Isliye apne aap ko sambhal ke rakhna. Vishnu ke dharam ko apna lo, yehi sahi raasta hai. Sundari, yeh baat samajh lo. Teenon duniya mein Vishnu ka bhakt banana bahut mushkil hai. Yeh aasaan nahi milta.

Verse 79

जन्मान्तरसहस्रेषु समाराध्य वृषध्वजम्॥ वैष्णवत्वं लभेत्कश्चित्सर्वपापक्शये सति॥

Hazaaron janam tak Shiv ji ki puja karni padti hai. Tab jaake koi Vishnu ka bhakt ban pata hai. Aur jab saare paap khatam ho jaate hain, tab yeh milta hai. Pehle paap saaf hone chahiye.

Verse 80

पापक्शयमवाप्नोति चेश्वराराधने कृते॥ ज्ञानमन्विच्छता रुद्रं पूजयेत्परमेश्वरम्॥

Jab bhagwan ki puja karte ho, toh paap khatam ho jaate hain. Agar tumhe sachcha gyaan chahiye, toh Rudra ki puja karo. Woh sabse bade bhagwan hain. Unki puja se sab paap door ho jaate hain.

Verse 81

संस्मृतः कीर्तितो वापि दृष्टः स्पृष्टोऽपि वा प्रिये॥ पुनाति भगवद्भक्तश्चाण्डालोऽपि यदृच्छया॥

Priye, ek baat sunno. Bhagwan ka bhakt jaise bhi mile, woh saaf kar deta hai. Chahe tum uska naam lo, ya uski tareef karo, ya use dekho, ya use chho bhi lo. Woh sabko saaf kar deta hai. Agar koi bada paapi bhi ho, woh bhi saaf ho jaata hai.

Verse 82

एतज्ज्ञात्वा तु विद्वद्भिः पूजनीयो जनार्दनः॥ वेदोक्तविधिना भद्रे आगमोक्तेन वा सुधीः॥

Yeh baat samajh ke pandit log Janardan ki puja karte hain. Puja do tarah se ho sakti hai. Vedon mein jo likha hai us hisaab se, ya phir Agam mein jo bataya gaya hai us se. Dono tarah se bhagwan khush hote hain.

Verse 83

यम उवाच॥ एतच्छ्रुत्वा महाभागा धरणी संहितव्रता॥ समाराध्य जगन्नाथं विधिना तल्लयङ्गता॥

Yam ne kaha ki Dharni ne yeh sab sun liya. Woh apna vrat pakka kar ke baith gayi thi. Usne Jagannath ki sahi vidhi se puja ki. Aur woh bhagwan mein poora doob gayi.

Verse 84

महापातकभागी स्यात्सुगतिं नाप्नुयात्क्वचित्॥ उपवासासमर्थानां तथैव पृथुलोचने॥

Jo bada paap karta hai uska koi accha ant nahi hota. Woh kahin bhi nahi pahunchta. Aur jo log vrat nahi kar sakte, unka bhi yahi haal hai. Bade logon ke liye yeh baat samajh mein aani chahiye.

Verse 85

अतो यत्नेन वै साध्यं वैष्णवत्वं विपश्चिता॥ ये वैष्णवा महात्मानो विष्णुपूजनतत्पराः॥

Isliye mehnat se Vishnu bhakti sikhni chahiye. Jo log Vaishnav hote hain woh bade log hote hain. Woh Vishnu ki puja mein lage rehte hain. Yeh unka kaam ban jata hai.

Verse 86

तेषां नैवास्त्ययं लोको यान्ति तत्परमं पदम्॥ ये सकृद्द्वादशीमेतामुपोष्यन्ति विधानतः॥

In logon ka yeh duniya mein rehna nahi rehta. Woh bhagwan ke paas jaate hain. Jo log ek baar bhi Dwadashi ka vrat karte hain, woh wahan pahunch jaate hain. Sahi vidhi se vrat karna zaroori hai.

Verse 87

प्रबोधनाख्यां सुधियस्ते यान्ति परमं पदम्॥ न यमं यातनादण्डान्नरकं न च किङ्करान्॥

Jo log is Prabodhana Dwadashi ko theek se nibhaate hain, woh seedha upar wale ke paas pahunch jaate hain. Unhe Yamraj ke saamne nahi jaana padta. Na koi saza milti hai, na narak mein jaana padta hai, na uske sevak milte hain.

Verse 88

पश्यन्ति द्विजशार्दूल इति सत्यं मयोदितम्॥ एतत्ते सर्वमाख्यातं यथादृष्टं यथाश्रुतम्॥

Dekho, main jo bol raha hoon woh sach hai. In cheezon se insaan ko koi lena dena nahi padta. Maine jo dekha hai aur jo suna hai, woh sab tumhe bata diya hai.

Verse 89

कथितं मे महाभाग यत्त्वया परिपृच्छितम्॥ स्वयम्भुवा यथा प्रोक्तं गुह्याख्यानं महामुने॥

Tumne jo poocha tha maine woh bata diya. Yeh baat Brahma ne khud kahi thi aur yeh ek raaz ki baat hai. Mainne wahi tumhe suna diya jo unhone kaha tha.

Verse 90

तत्ते सर्वं समासेन व्याख्यातं धर्मवत्सल॥

Maine tumhe sab bata diya, short mein samjha diya. Tum dharam ko kitna samajhte ho, yeh mujhe achha lagta hai.

Verse 91

यावज्जीव कृतात्पापात्तत्क्षणादेव मुच्यते॥ लाङ्गूलेनोद्धृतं तोयं मूर्ध्ना गृह्णाति यो नरः॥

Jitni bhi zindagi ke paap hain, usi waqt khatam ho jaate hain. Jo insaan Varah bhagwan ki poonch se uthaye hue paani ko apne sir se laga le, woh paap se aazaad ho jaata hai.

Verse 92

द्विजं शुश्रूषते यस्तु तर्पयित्वातिभक्तितः ॥ नमस्येत्प्रयतो भूत्वा स पापेभ्यः प्रमुच्यते ॥

Jo koi brahmin ki seva karta hai, use khush rakhta hai, aur use pranam karta hai, woh paap se chhut jaata hai. Bhakti se kaam karo, aur discipline rakho.

Verse 93

या सा विष्णोः परा मूर्तिरव्यक्तानेकरूपिणी ॥ सा क्षिप्ता मानुषे लोके द्वादशी मुनिपुङ्गव ॥

Vishnu ki sabse badi shakti hai jo dikh ti nahi, aur uske kai roop hain. Us shakti ko insaan ki duniya mein Dwadashi ke naam se bataya gaya hai.

Verse 94

या सा विष्णोः परा शक्तिरव्यक्तानेकरूपिणी ॥ सा मर्त्ये निर्मिता भूमे द्वादशीरूपधारिणी ॥

Vishnu ki sabse badi shakti hai, jo dikh ti nahi par kai roop le sakti hai. Yeh duniya mein Dwadashi ke roop mein bani hai.

Verse 95

स ब्रह्महा सुरापश्च स स्तेयी गुरुतल्पगः ॥ एकादश्यां तु यो भुङ्क्ते पक्षयोरुभयोऽपि ॥

Jo koi Ekadashi ko khana khata hai, woh baraabar hai brahmin ma marne wale ke, sharabi ke, chor ke, aur guru ki biwi ke saath galat kaam karne wale ke.

Verse 96

शयने बोधने चैव हरेस्तु परिवर्तने ॥ उपोष्यैव विधानॆन नरो निर्मलतां व्रजेत् ॥

Jab Hari sote hain, jab jaagte hain, aur jab palatte hain, tab vrat rakhna chahiye. Sahi tarah se vrat karne se insaan saaf ho jaata hai.

Verse 97

पुष्पैर्धूपैस्तथा दीपनैवद्यैर्विविधैरपि ॥ सम्पूज्यैवमलङ्कारैर्विविधैरुपशोभितम् ॥

Phool, agarbatti, diya aur khana se bhagwan ki puja karo. Phool se lekar alag-alag gehne bhi use pehnao. Aise hi sajake puja karni hai.

Verse 98

पापान्येतानि सर्वाणि श्रवणेनैव नाशयेत् ॥

Bas sunne se hi saare paap khatam ho jaate hain. Itna asaan hai.

Verse 99

मामाराध्य तथा याति तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ वैष्णवा हि महाभागाः पुनन्ति सकलं जगत् ॥

Mujhe bhagwan maan ke Vishnu ke paas pahunch jaoge. Vishnu ke bhakt bahut khush naseeb hote hain. Woh poori duniya ko saaf karte hain.