Varaha Purana - Adhyaya 95
Varaha PuranaAdhyaya 9572 Shlokas

Adhyaya 95: The Slaying of the Daitya Ruru, the Hymn to Cāmuṇḍā/Kālarātri, and the Doctrine of the Threefold Power

Rurudaityavadhaḥ, Cāmuṇḍā-Kālarātri-stutiḥ, Trīśakti-prakāśaś ca

Mythic-Theology (Devī-Māhātmya) with Ritual/Protective Phalaśruti

Varāha opowiada Pṛthivī epizod skupiony na tāmāsī raudrī śakti, Kālarātri/Cāmuṇḍā, odprawiającej pokuty na Nīlagiri. Asura Ruru, władca bogatego w klejnoty oceanicznego miasta, napada na światy; devowie zostają rozgromieni i uciekają na górę, gdzie przebywa Devī. Devī manifestuje niezliczone boginie towarzyszące, które niszczą zastępy daityów; gdy Ruru uwalnia zwodniczą māyā, która usypia devów, Devī uderza go, zabiera jego skórę i głowę, i staje się „Cāmuṇḍā”. Towarzyszki domagają się wtedy pożywienia, a Rudra nakazuje społecznie uregulowane ofiary (bali) związane z granicznymi przestrzeniami domowymi i osobami w potrzebie. Rudra wychwala Devī, a rozdział kończy się doktryną trójpotęgi (trīśakti): białej/sāttvikī, czerwonej/rājasī i czarnej/tāmasī, wraz z phalaśruti obiecującą ochronę i przywrócenie porządku światowego, w tym królestwa, poprzez słuchanie, recytację, spisywanie i wielbienie.

Key Concepts

raudrī tāmāsī śakti (Kālarātri/Cāmuṇḍā)asura–deva conflict (Ruru)māyā as delusion and mass-sleep motifCāmuṇḍā etymology via taking of carma and muṇḍaRudra’s stuti and boon-framingtrīśakti doctrine (sāttvikī/rājasī/tāmasī)phalaśruti: apotropaic protection and royal restorationlunar-tithi observances: navamī, aṣṭamī, caturdaśī; upavāsa

In this adhyaya

People

  • VarahaSpeaksVarāha
  • PrithiviSpeaksListensPṛthivī

What happens

  1. How it opens

    Varāha addresses Pṛthivī and introduces the raudrī tāmāsī śakti, Kālarātri/Cāmuṇḍā, engaged in fierce tapas on Nīlagiri, establishing her as a regulatory cosmic force invoked when ordinary deva-protection fails.

  2. Stories within

    Ruru’s oceanic kingship and assault on the worlds; Devas’ flight to Nīlagiri and refuge with the Devī; Manifestation of innumerable attendant goddesses and the rout of daitya forces; Ruru’s māyā causing mass sleep and the Devī’s counteraction; Cāmuṇḍā naming/etymology via taking carma and muṇḍa; Rudra’s regulation of bali to domesticate attendant hunger; Rudra’s hymn and the trīśakti (threefold power) doctrine; Phalaśruti for śravaṇa/pāṭha/lekhana/pūjā tied to navamī/aṣṭamī/caturdaśī

  3. The turning point

    The daitya-king Ruru, ruling a jewel-rich oceanic city under a Brahmā-granted boon, assaults the worlds; the devas are routed and seek refuge at Nīlagiri. The Devī manifests innumerable attendant goddesses who devastate the daitya host, but Ruru counters with māyā that induces mass sleep among the devas.

  4. How it ends

    Kālarātri breaks the delusion, strikes down Ruru, and takes his skin (carma) and head (muṇḍa), thereby receiving/confirming the epithet “Cāmuṇḍā.” The attendants’ dangerous hunger is then domesticated through Rudra’s regulation of bali-offerings assigned to liminal household/ecological spaces and vulnerable persons, followed by Rudra’s stuti that frames her as threefold power across the guṇas.

Tirthas

Nīlagiri (mountain of the Devī’s tapas); samudra (ocean) and a ratnāḍhya pura located within it; Indrapura (city of Indra); liminal domestic/ecological micro-sites: gṛha (house), kṣetra (field), taḍāga (pond), vāpī (stepwell/reservoir), udyāna (garden), sūtigṛha (lying-in chamber).

  • NilagiriMain tirthaNīlagiri (Devī’s tapas-sthāna; mountain)
  • Samudraocean
  • Ratnadhya puraRatnāḍhya pura (jewel-rich city in the ocean)
  • Indrapura
  • GrihaGṛha (household threshold/space)
  • KshetraKṣetra (field)
  • TadagaTaḍāga (pond)
  • VapiVāpī (stepwell/reservoir)
  • UdyanaUdyāna (garden)
  • SutigrihaSūtigṛha (lying-in chamber)
Recitation with translationVaraha Purana Adhyaya 95

Shlokas in Adhyaya 95

Verse 1

श्रीवराह उवाच । या सा नीलगिरिं याता तपसे धृतमानसा । रौद्री तमोद्भवा शक्तिस्तस्याः शृणु धरे व्रतम् ॥

Śrī Varāha rzekł: Ta, która udała się do Nīlagiri dla praktyki tapasu, o umyśle niezłomnie postanowionym, ta groźna śakti zrodzona z ciemności: słuchaj, o Nosicielu Ziemi, jej świętej obserwancji.

Verse 2

अश्वास्तथा काञ्चनपीडनद्धा रोहीतमत्स्यैः समतां जलान्तः । व्यवस्थितास्ते सममेव तूर्णं विनिर्ययुः लक्षशः कोटिशश्च ॥

Także konie, przystrzyżone złotą uprzężą, były ustawione w wodach, równe miarą rybom rohīta; i wszystkie one razem wyruszyły szybko, w setkach tysięcy i w krotniach.

Verse 3

रथा रविस्यन्दनतुल्यवेगाः सुचक्रदण्डाक्षत्रिवेणुयुक्ताः । सुशस्त्रयन्त्राः परिपीडिताङ्गाः चलत्पताकास्त्वरितं विशङ्काः ॥

Rydwany, szybkie jak rydwan Słońca, były wyposażone w doskonałe koła, dysze, osie i potrójne elementy bambusowe; dobrze zaopatrzone w broń i mechanizmy, ściskające ciała wewnątrz, z łopoczącymi sztandarami, pędziły naprzód bez wahania.

Verse 4

तथैव योधाः स्थगितेतरेतरास्तितीर्षवः प्रवरास्तूर्णपाणयः । रणे रणे लब्धजयाः प्रहारिणो विरेजुरुच्चैरसुरानुगा भृशम् ॥

Także wojownicy, osłaniający się nawzajem, pragnący przebić się naprzód, najwybitniejsi i szybcy w ręku, odnoszący zwycięstwo w bitewach, lśnieli głośną chwałą, potężnie jako naśladowcy Asurów.

Verse 5

देवेषु चैव भग्नेषु विनिर्गत्य जलात् ततः । चतुरङ्गबलोपेतः प्रायादिन्द्रपुरं प्रति ॥

A gdy Devowie zostali pokonani, wtedy wynurzywszy się z wody, on, któremu towarzyszyło czterodzielne wojsko, ruszył w stronę miasta Indry.

Verse 6

युयोध च सूरैः सार्द्धं रुरुर्दैत्यपतिस्तथा । मुद्गरैर्मुषलैः शूलैः शरैर्दण्डायुधैस्तथा । जघ्नुर्दैत्याः सुरान् संख्ये सुराश्चैव तथासुरान् ॥

I Ruru, władca Daityów, walczył razem z bohaterami, używając młotów, maczug, włóczni, strzał i kijów. W bitwie Daityowie powalili Surów, a Surowie podobnie powalili Asurów.

Verse 7

एवं क्षणमथो युद्धं तदा देवाः सवासवाः । असुरैर्निर्जिताः सद्यो दुद्रुवुर्विमुखा भृशम् ॥

Tak więc, po tym jak bitwa trwała przez krótką chwilę, bogowie wraz z Indrą zostali natychmiast pokonani przez asury i uciekli w wielkim strachu, odwracając twarze w odwrocie.

Verse 8

देवेषु चैव भग्नेषु विद्रुतेषु विशेषतः । असुरः सर्वदेवानामन्वधावत वीर्यवान् ॥

A gdy bogowie zostali rozbici i szczególnie uciekali w rozsypce, potężny asura ścigał wszystkich bogów z bliska.

Verse 9

ततो देवगणाः सर्वे द्रवन्तो भयविह्वलाः । नीलं गिरिवरं जग्मुर्यत्र देवी व्यवस्थिताः ॥

Wtedy wszystkie zastępy bogów, biegnąc w panice i drżąc ze strachu, udały się na wspaniałą górę Nīla, gdzie przebywała Bogini.

Verse 10

औद्री तपोरता देवी तामसी शक्तिरुत्तमा । संहारकारिणी देवी कालरात्रीति तां विदुः ॥

Bogini o groźnej naturze, oddana tapasowi, najwyższa śakti ciemności, Bogini, która dokonuje rozpuszczenia: znana jest jako Kālārātrī.

Verse 11

सा दृष्ट्वा तान् तदा देवान् भयत्रस्तान् विचेतसः । मा भैष्टेत्युच्चकैर्देवी तानुवाच सुरोत्तमान् ॥

Ujrzawszy wtedy tych bogów, przerażonych strachem i poruszonych w umyśle, Bogini zwróciła się do tych najznakomitszych surów donośnym głosem: "Nie bójcie się."

Verse 12

तपः कृत्वा चिरं कालं पालयाम्यखिलं जगत् । एवमुद्दिश्य पञ्चाग्निं साधयामास भामिनी ॥

"Praktykując ascezę przez długi czas, będę podtrzymywać cały świat." Z taką intencją promienna pani podjęła dyscyplinę pięciu ogniy.

Verse 13

देव्युवाच । किमियं व्याकुला देवा गतिर् वा उपलक्ष्यते । कथयध्वं द्रुतं देवाः सर्वथा भयकारणम् ॥

Bogini rzekła: "Czym jest to wzburzenie, o bogowie, i jaki bieg wydarzeń jest postrzegany? Powiedzcie mi szybko, o bogowie, przyczynę strachu we wszystkich aspektach."

Verse 14

देवा ऊचुः । अयमायाति दैत्येन्द्रो रुरुर्भीमपराक्रमः । एतस्य भीतान् रक्षस्व त्वं देवान् परमेश्वरि ॥

Bogowie rzekli: "Nadchodzi władca daitjów, Ruru o przerażającej waleczności. Chroń bogów, którzy się go boją, Ty, o najwyższa Pani."

Verse 15

एवमुक्ता तदा देवैर्देवी भीमपराक्रमा । जहास परया प्रीत्या देवानां पुरतः शुभा ॥

Tak zwrócona wtedy przez bogów, Bogini o przerażającej waleczności, pomyślna, zaśmiała się z wielką radością na oczach bogów.

Verse 16

तस्या हसन्त्या वक्त्रात् तु बह्व्यो देव्यॊ विनिर्ययुः । याभिर्विश्वमिदं व्याप्तं विकृताभिरनेकशः ॥

A z ust jej, gdy się śmiała, wyszło wiele bogiń, których wielorakie formy przenikają ten cały wszechświat na wiele sposobów.

Verse 17

पाशाङ्कुशधराः सर्वाः सर्वाः पीनपयोधराः । सर्वाः शूलधराः भीमाः सर्वाश्चापधराः शुभाः ॥

Wszystkie one dzierżyły pętle i ostrogi; wszystkie miały pełne piersi. Wszystkie, straszliwe, nosiły włócznie; a wszystkie, pomyślne, dzierżyły łuki.

Verse 18

ताः सर्वाः कोटिशो देव्यस्तां देवीं वेष्ट्य संस्थिताः । युयुधुर्दानवैः सार्द्धं बद्धतूणा महाबलाः । क्षणेन दानवबलं तत्सर्वं निहतं तु तैः ॥

Te boginie, w niezliczonych mnóstwach, otaczały tę Boginię. Potężne, z kołczanami przy pasie, walczyły z Danawami; i w mgnieniu oka cała ta armia Danawów została przez nie zabita.

Verse 19

देवाश्च सर्वे संयत्ता युयुधुर्दानवं बलम् । आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवास्तथाश्विनौ । सर्वे शस्त्राणि संगृह्य युयुधुर्दानवं बलम् ॥

Wszyscy bogowie, w pełni gotowi, walczyli z armią Danawów, Aditjowie, Wasuowie, Rudrowie, Wiśwedewowie oraz obu Aświnowie. Wszyscy oni, chwytając za broń, walczyli z zastępami Danawów.

Verse 20

कालरात्र्या बलं यच्च यच्च देवबलं महत् । तत्सर्वं दानवबलमनयद् यमसादनम् ॥

Jaka siła należała do Kalaratri, i jaka wielka siła należała do bogów, cała ta siła zagnała armię Danawów do siedziby Jamy, krainy śmierci.

Verse 21

एक एव महादैत्यो रुरुस्तस्थौ महामृधे । स च मायां महारौद्रीं रौरवीं विससर्ज ह ॥

Tylko jeden wielki Daityja, Ruru, trwał niewzruszenie w tej wielkiej bitwie; i wypuścił on potężną, groźną iluzję, przerażającą maję raurawi.

Verse 22

सा माया ववृधे भीमा सर्वदेवप्रमोहिनी । तया तु मोहिता देवाः सद्यो निद्रां तु भेजिरे ॥

Ta maja urosła w potężną siłę, zwodząc wszystkich bogów; a bogowie, omamieni przez nią, natychmiast pogrążyli się w sen.

Verse 23

तस्याः कालान्तरे देव्यास्तपन्त्यास्तप उत्तमम् । रुरुर्नाम महातेजा ब्रह्मदत्तवरोऽसुरः ॥

Po pewnym czasie, gdy ta Bogini praktykowała najdoskonalsze tapas, pojawił się Asura o wielkim blasku imieniem Ruru, posiadający dar udzielony przez Brahmę.

Verse 24

देवी च त्रिशिखेनाजौ तं दैत्यं समताड्यत् । तया तु ताडितान्तस्य दैत्यस्य शुभलोचने । चर्ममुण्डे उभे सम्यक् पृथग्भूते बभूवतुः ॥

I Bogini, w bitwie, uderzyła tego Daityję bronią triśikha. Gdy Daityja został przez nią powalony, o pięknooka, zarówno 'skóra' jak i 'głowa' zostały całkowicie oddzielone.

Verse 25

रुरोस्तु दानवेन्द्रस्य चर्ममुण्डे क्षणाद् यतः । अपहृत्याहरद् देवी चामुण्डा तेन साभवत् ॥

Ponieważ w mgnieniu oka Bogini porwała i zabrała 'Carman' i 'Mundę' od Ruru, pana Danawów, dlatego stała się znana jako Camunda.

Verse 26

सर्वभूतमहाराुद्री या देवी परमेश्वरी । संहारिणी तु या चैव कालरात्रिः प्रकीर्तिता ॥

Ta Bogini, która jest niezwykle groźna wobec wszystkich istot, która jest najwyższą władcynią, Parameśwari, i ta, która jest niszczycielką, ona właśnie jest głoszona jako Kalaratri.

Verse 27

तस्या ह्यनुचरा देव्यो या ह्यसङ्ख्यातकोटयः । तास्तां देवीं महाभागां परिवर्य व्यवस्थिताः ॥

Jej boskie służebnice, niezliczone krocie w liczbie, otoczyły tę najszczęśliwszą Boginię i stanęły zgromadzone wokół niej.

Verse 28

या क्यामासुरव्यग्रास्तास्तां देवीं बुभुक्षिताः । बुभुक्षिता वयं देवि देहि नो भोजनं शुभे ॥

Te służebnice, zaniepokojone i udręczone, podeszły do Bogini głodne i rzekły: Jesteśmy głodne, o Devi; daj nam pożywienie, o pomyślna.

Verse 29

एवमुक्ता तदा देवी दध्यौ तासां तु भोजनम् । न चाध्यगच्छच्च यदा तासां भोजनमन्तिकात् ॥

Tak zapytana, Bogini wtedy rozmyślała o pożywieniu dla nich; jednak nie znalazła żadnego zaopatrzenia dla ich posiłku w pobliżu.

Verse 30

ततो दध्यौ महादेवं रुद्रं पशुपतिं विभुम् । सोऽपि ध्यानात् समुत्तस्थौ परमात्मा त्रिलोचनः ॥

Wtedy medytowała nad Mahadevą, Rudrą, Paśupati, wszechprzenikającym Panem, i on również powstał z tej kontemplacji: najwyższa Jaźń, trójoki.

Verse 31

उवाच च द्रुतं देवीं किं ते कार्यं विवक्षितम् । ब्रूहि देवि वरारोहे यत् ते मनसि वर्तते ॥

Powiedział szybko do Bogini: Jakie zadanie pragniesz wyrazić? Mów, o Bogini o pięknej postaci, co jest w twoim umyśle.

Verse 32

देव्युवाच । भक्ष्यार्थमासां देवेश किञ्चिद् दातुमिहार्हसि । बलात्कुर्वन्ति मामेता भक्षार्थिन्यो महाबलाः । अन्यथा मामपि बलाद् भक्षयिष्यन्ति मां प्रभो ॥

Bogini rzekła: O Panie bogów, powinieneś dać coś tutaj dla nich do jedzenia. Te potężne istoty, szukając pożywienia, naciskają mnie przemocą; w przeciwnym razie, o Panie, pożrą nawet mnie przemocą.

Verse 33

रुद्र उवाच । एतासां शृणु देवेशि भक्ष्यमेकं मयोद्यतम् । कथ्यमानं वरारोहे कालरात्रि महाप्रभे ॥

Rudra rzekł: Słuchajcie, o Pani bogów: przygotowałem jedno pożywienie dla nich. Gdy je opisuję, o Kalaratri o pięknej postaci, o wielkiej świetłości, słuchajcie.

Verse 34

समुद्रमध्ये रत्नाढ्यं पुरमस्ति महावनम् । तत्र राजा स दैत्येन्द्रः सर्वदेवभयंकरः ॥

W pośrodku oceanu znajduje się miasto pełne klejnotów, wielki las; tam panuje ten król, władca Daityas, straszny dla wszystkich bogów.

Verse 35

या स्त्री सगर्भा देवेशि अन्यस्त्रीपरिधानकम् । परिधत्ते स्पृशेच्चापि पुरुषस्य विशेषतः ॥

Każda kobieta ciężarna, o Pani bogów, jeśli przywdziewa szatę innej kobiety lub nawet jej dotyka, szczególnie w związku z mężczyzną, ponosi konsekwencje.

Verse 36

स भागोऽस्तु महाभागे कासाञ्चित् पृथिवीतले । अन्याश्छिद्रेषु बालानि गृहीत्वा तत्र वै बलिम् । लब्ध्वा तिष्ठन्तु सुप्रीता अपि वर्षशतान्यपि ॥

Niech ta porcja będzie przydzielona, o wielce szczęśliwa, do pewnych miejsc na powierzchni ziemi. Niech inne istoty, pochwyciwszy dzieci w podatnych miejscach, otrzymają tam ofiary i pozostaną zadowolone nawet przez setki lat.

Verse 37

अन्याः सूतिगृहे छिद्रं गृह्णीयुस्तत्र पूजिताः । निवसिष्यन्ति देवेशि तथान्या जातहारिकाः ॥

Inni, raz tam uhonorowani, chwycą okazję w komorze położniczej; i o Pani bogów, jeszcze inni, ci, którzy porywają nowonarodzone, osiedlą się tam.

Verse 38

गृहे क्षेत्रे तडागेषु वाप्युद्यानेषु चैव हि । अन्यचित्ता रुदन्त्यो याः स्त्रियस्तिष्ठन्ति नित्यशः । तासां शरीराण्याविश्य काश्चित्तृप्तिमवाप्स्यथ ॥

Zaprawdę, w domach, na polach, w stawach, studniach i ogrodach, te kobiety, które pozostają nieustannie o niespokojnym umyśle i płaczące, wchodząc w ich ciała, niektóre z tych istot znajdą zadowolenie.

Verse 39

एवमुक्त्वा तदा देवीं स्वयं रुद्रः प्रतापवान् । दृष्ट्वा रुरुं च सबलमसुरेन्द्रं निपातितम् । स्तुतिं चकार भगवन् स्वयं देवस्त्रिलोचनः ॥

Tak przemówiwszy do Bogini, potężny Rudra sam, ujrzawszy Ruru i potężnego pana Asurów powalonego, złożył wtedy uwielbienie; boski Trilocana, trójoki bóg, sam ułożył hymn.

Verse 40

रुद्र उवाच । जयस्व देवि चामुण्डे जय भूतापहारिणि । जय सर्वगते देवि कालरात्रि नमोऽस्तु ते ॥

Rudra rzekł: "Zwyciężaj, Bogini Cāmuṇḍo; zwycięstwo tobie, która usuwasz bhūty. Zwycięstwo tobie, wszechprzenikająca Bogini, o Kālarātri, cześć tobie."

Verse 41

विश्वमूर्त्ते शुभे शुद्धे विरूपाक्षि त्रिलोचने । भीमरूपे शिवे विद्ये महामाये महोदयॆ ॥

O ty, której formą jest wszechświat, pomyślna i czysta; o Virūpākṣi, o trójoka; o groźnej postaci; o Śivo, o Vidyā; o wielka Māyā, o wielka potęgo wzniosła.

Verse 42

मनोजवे जये जृम्भे भीमाक्षि क्षुभितक्षये । महामारि विचित्राङ्गे गेयनृत्यप्रिये शुभे ॥

O szybka jak myśl; o Zwycięstwo; o Jṛmbhā; o Bhīmākṣi; o niszczycielko poruszonych; o Wielka Zaraza; o cudownych członkach; o miłośniczko pieśni i tańca; o pomyślna.

Verse 43

विकराले महाकालि कालिके पापहारिणि । पाशहस्ते दण्डहस्ते भीमरूपे भयानके ॥

O groźna; o Mahākāli; o Kālikā, która usuwasz grzechy; dzierżąca pętlę, dzierżąca laskę; o groźnej postaci, przerażająca.

Verse 44

चामुण्डे ज्वलमानास्ये तीक्ष्णदंष्ट्रे महाबले । शवयानस्थिते देवि प्रेतासनगते शिवे ॥

O Cāmuṇḍo, o płonącej twarzy; o ostrych kłach; o wielkiej sile; o Bogini siedząca na trupie jako pojeździe; o Śivo, która zajęła miejsce pośród pretów.

Verse 45

अनेकशतसाहस्ट्रकोटिकोतिशतॊत्तरैः । असुरैरन्वितः श्रीमान् द्वितीयो नमुचिर्यथा ॥

Otoczony przez Asurów liczbowych w setkach, tysiącach, krotniach i nawet setkach krotni, wspaniały był jak drugi Namuci.

Verse 46

भीमाक्षि भीषणे देवि सर्वभूतभयंकरी । कराले विकराले च महाकाले करालिनि । काली कराली विक्रान्ता कालरात्रि नमोऽस्तु ते ॥

O Bhīmākṣi; o straszna Bogini, która wzbudzasz lęk we wszystkich istotach; o groźna, o nadzwyczaj groźna; o Mahākāla, o Karālini; o Kāli, o Karāli, o dzielna, o Kālarātri, cześć tobie.

Verse 47

विकरालमुखी देवि ज्वालामुखि नमोऽस्तु ते । सर्वसत्त्वहिते देवि सर्वदेवि नमोऽस्तु ते ॥

O Bogini o przerażającym obliczu, o oblicza płomieniennego, cześć Tobie. O Bogini oddana dobru wszystkich istot, o Bogini będąca wszystkimi boginiami, cześć Tobie.

Verse 48

इति स्तुता तदा देवी रुद्रेण परमेष्ठिना । तुतोष परमा देवी वाक्यं छेदमुवाच ह । वरं वृणीष्व देवेश यत् ते मनसि वर्तते ॥

Tak wychwalana wówczas przez Rudrę, najwyższego Pana, najwyższa Bogini była zadowolona i rzekła te słowa: Wybierz dar, o Panie bogów, cokolwiek spoczywa w twoim sercu.

Verse 49

रुद्र उवाच । स्तोत्रेणानेन ये देवि त्वां स्तुवन्ति वरानने । तेषां त्वं वरदा देवि भव सर्वगता सती ॥

Rudra rzekł: O Bogini o pięknym obliczu, ci którzy wychwalają Cię tym hymnem, bądź dla nich, o Bogini, dającą dary, wszechobecną i niewzruszoną.

Verse 50

यश्चेमं त्रिप्रकारं तु देवि भक्त्या समन्वितः । स पुत्रपौत्रपशुमान् समृद्धिमुपगच्छति ॥

I ktokolwiek, o Bogini, przepełniony pobożnością, recytuje lub przyjmuje tę trójkątną formę, osiąga pomyślność wraz z synami, wnukami i bydłem.

Verse 51

यश्चेमं शृणुयाद् भक्त्या त्रिशक्त्यास्तु समुद्भवम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः पदं गच्छत्यनामयम् ॥

I ktokolwiek słucha z pobożnością tego opisu powstania trzech mocy, wyzwolony ze wszystkich grzechów, osiąga stan wolny od cierpienia.

Verse 52

एवं स्तुत्वा भवो देवीं चामुण्डां परमेश्वरीम् । क्षणादन्तर्हितो देवस्ते च देवा दिवं ययुः ॥

Tak wychwalając Boginię Cāmuṇḍā, najwyższą Władcę, Bhava (Rudra) zniknął w mgnieniu oka; a owi bogowie udali się do nieba.

Verse 53

य एतां वेद वै देव्याः उत्पत्तिं त्रिविधां धरे । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमृच्छति ॥

Ktokolwiek prawdziwie zna to trojakie pochodzenie Bogini, o nosicielu ziemi, wyzwolony ze wszystkich grzechów, osiąga najwyższe nirwāṇę.

Verse 54

भ्रष्टराज्यो यदा राजा नवम्यां नियतः शुचिः । अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुपवासी नरोत्तमः । संवत्सरेण लभते राज्यं निष्कण्टकं नृपः ॥

Gdy król utracił swoje królestwo, jeśli w dziewiątym dniu księżycowym jest zdyscyplinowany i czysty, a w ósmym i czternastym pości, wtedy w ciągu roku król otrzymuje królestwo wolne od cierni, wolne od przeciwników i przeszkód.

Verse 55

एषा त्रिशक्तिरुद्दिष्टा नयसिद्धान्तगामिनी । एषा श्वेता परा सृष्टिः सात्त्विकी ब्रह्मसंस्थिताः ॥

Ta triada mocy została wskazana, zgodnie z ugruntowaną metodą doktrynalną. To jest białe, wyższe stworzenie, sāttviczne z natury, zakorzenione w Brahmanie.

Verse 56

कालेन महता चासौ लोकपालपुराण्यथ । जिगीषुः सैन्यसंवीतो देवैर्भयमरॊचयत् ॥

I po długim czasie, wtedy, zgodnie ze starożytnymi opowieściami o strażnikach świata, on, pragnący podboju i otoczony wojskiem, wzbudził strach wśród bogów.

Verse 57

एषैव रक्ताऽ रजसि वैष्णवी परिकीर्तिता । एषैव कृष्णा तमसि रौद्री देवी प्रकीर्तिता ॥

Ta właśnie moc, gdy jest czerwona w gunie radżasu, jest głoszona jako Wajsznawi; a ta właśnie moc, gdy jest ciemna w gunie tamasu, jest głoszona jako bogini Raudri.

Verse 58

परमात्मा यथा देव एक एव त्रिधा स्थितः । प्रयोजनवशाच्छक्तिरेकैव त्रिविधाऽभवत् ॥

Tak jak Najwyższa Jaźń, boska istota, choć jedna, przebywa w troistym stanie, tak również jedyna moc, z mocy celu i funkcji, staje się troista.

Verse 59

य एतं शृणुयात् सर्गं त्रिशक्त्याः परमं शिवम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमाप्नुयात् ॥

Ktokolwiek usłyszy ten opis emanacji troistej mocy, najwyższej pomyślności, ten zostaje uwolniony od wszelkich występków i może osiągnąć najwyższe nirwanę.

Verse 60

यश्चेदं शृणुयाद् भक्त्या नवम्यां नियतः स्थितः । स राज्यमतुलं लेभे भयेश्य्च प्रमुच्यते ॥

A kto słucha tego z nabożeństwem, pozostając zdyscyplinowany w dziewiątym dniu księżycowym, ten zyskuje nieporównywalne królestwo i zostaje uwolniony od lęków.

Verse 61

यस्येदं लिखितं गेहे सदा तिष्ठति धारिणि । न तस्याग्निभयं घोरं सर्पचौरादिकं भवेत् ॥

O Nosicielu, w czyim domu to jest zapisane i zawsze przechowywane, dla tej osoby nie powstanie straszliwy lęk przed ogniem ani niebezpieczeństwa takie jak węże, złodzieje i tym podobne.

Verse 62

यश्चैतत् पूजयेद् भक्त्या पुस्तकेऽपि स्थितं बुधः । तेन यष्टं भवेत् सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥

A mędrzec, który czci to z nabożeństwem, nawet gdy spoczywa w księdze, przez ten czyn jest tak, jakby cały troisty świat, wszystko co ruchome i nieruchome, został złożony w czci ofiarnej.

Verse 63

जायन्ते पशवः पुत्रा धनं धान्यं वरस्त्रियः । रत्नान्यश्वा गजा भृत्या यानाश्चाशु भवन्त्युत । यस्येदं तिष्ठते गेहे तस्येदं जायते ध्रुवम् ॥

Bydło, synowie, bogactwo, zboże, znakomite kobiety, klejnoty, konie, słonie, słudzy i pojazdy szybko się pojawiają; dla tego, w czyim domu to pozostaje, te rzeczy z pewnością powstają.

Verse 64

श्रीवराह उवाच । एतदेव रहस्यं ते कीर्तितं भूतधारिणि । रुद्रस्य खलु माहात्म्यं सकलं कीर्तितं मया ॥

Śri Waraha rzekł: Ta właśnie tajemnica została ci objawiona, o Podtrzymujący istoty; zaprawdę, w całości przedstawiłem wielkość Rudry.

Verse 65

नवकोट्यस्तु चामुण्डा भेदभिन्ना व्यवस्थिताः । या रौद्री तामसी शक्तिः सा चामुण्डा प्रकीर्तिता ॥

Czamunda jest podzielona na dziewięć koti, różnicowanych przez rozróżnienia i odpowiednio ułożonych. Ta moc, która jest Raudri i tamasyczna z natury, ona jest głoszona jako Czamunda.

Verse 66

अष्टादश तथा कोट्यो वैष्णव्या भेद उच्यते । या सा च राजसी शक्तिः पालनी चैव वैष्णवी । या ब्रह्मशक्तिः सत्त्वस्था अनन्तास्ताः प्रकीर्तिताः ॥

Osiemnaście koti jest również podanych jako podziały Wajsznawi. Ta właśnie moc, która jest radżasyczna, a także podtrzymująca i chroniąca, jest istotnie Wajsznawi. A moc Brahmy, trwająca w sattwie, jest głoszona jako nieskończona w swoich formach.

Verse 67

उत्तिष्ठतस्तस्य महासुरस्य समुद्रतोयं ववृद्धेऽतिमात्रम् । अनेकनक्रग्रहमीनजुष्टम् आप्लावयत् पर्वतसानुदेशान् ॥

Gdy ten wielki Asura powstał, wody oceanu wzrosły ponad wszelką miarę; pełne krokodyli, stworzeń chwytających i ryb, zalały zbocza i regiony gór.

Verse 68

एतासां सर्वभेदेषु पृथगेकैकशो धरे । सर्वासां भगवान् रुद्रः सर्वगश्च पतिर्भवेत् ॥

O Dharā, we wszystkich odrębnych podziałach tych Śakti, osobno i jedna po drugiej, wszechprzenikający Pan Rudra staje się małżonkiem ich wszystkich.

Verse 69

यावन्त्यस्या महाशक्त्यास्तावद् रूपाणि शङ्करः । कृतवांस्ताश्च भजते पतिरूपेण सर्वदा ॥

Ile jest form tej wielkiej Mocy, tyle form przybrał Śaṅkara; i nieustannie z nimi przestaje, zawsze w roli małżonka.

Verse 70

यश्चाराधयते तास्तु रुद्रस्तुष्टो भविष्यति । सिद्ध्यन्ते तास्तदा देव्यो मन्त्रिणो नात्र संशयः ॥

Ktokolwiek należycie czci te Boginie, Rudra będzie zadowolony; wtedy te boskie moce stają się skuteczne, o doradcy, nie ma w tym wątpliwości.

Verse 71

अन्तः स्थितानेकसुरारिसङ्घं विचित्रचर्मायुधचित्रशोभम् । भीमं बलं बलिनं चारुयोधं विनिर्ययौ सिन्धुजलाद् विशालम् ॥

Z rozległych wód morza wyłoniła się potężna, ogromna siła, zawierająca w sobie zastępy wrogów bogów; lśniła różnorodną zbroją i bronią, silna i groźna, ze wspaniałymi wojownikami.

Verse 72

तत्र द्विपा दैत्यवरैरुपेता समानघण्टासुसमूहयुक्ताः । विनिर्ययुः स्वाकृतिभीषणानि समन्तमुच्चैः खलु दर्शयन्तः ॥

Tam słonie w towarzystwie wybitnych Daityów, ustawione w dobrze uporządkowanych oddziałach i wyposażone w pasujące do siebie dzwony, wyszły naprzód, ukazując zewsząd swoje straszliwe postacie, zaiste głośno i wyraźnie.

Inside Adhyaya 95

Tirtha focus

  • Pilgrimage MeritMerit is framed less as travel to a named tīrtha and more as protective efficacy: approaching/remembering the Devī’s Nīlagiri seat through stuti, śravaṇa, pāṭha, and lekhana grants safety, pacifies hostile forces, and restores social order and royal fortune.

Ritual instructions

  • Primary RitualNavamī-centered protective observance to Kālarātri/Cāmuṇḍā with upavāsa on aṣṭamī and caturdaśī, supported by stuti-recitation and regulated bali allocations.
  • BenefitProtection from भय (fear), neutralization of hostile māyā/delusion, restoration of prosperity and social stability, and attainment/recovery of sovereignty or royal fortune within a year through disciplined observance.

The narrative frame

  • Dialogue ToneMythic-theological instruction with apotropaic and regulatory emphasis (fierce Devī power framed as protective when ritually and socially contained).

Closing phalashruti

Hearing, reciting, writing, and worshipping this account—especially with navamī observance and fasting on aṣṭamī and caturdaśī—yields apotropaic protection, removal of fear, restoration of prosperity, and even recovery of kingship (bhraṣṭarājya) within a year.

The emotional journey

  • Dominant RasaRaudra (fierce) moving into Śānta (restored order) with Bhakti as the stabilizing undercurrent
  • Emotional ProgressionCosmic alarm and humiliation of the devas → dread and refuge-seeking → awe at the Devī’s proliferating forms → terror at māyā-induced helplessness → cathartic violence in Ruru’s slaying → uneasy aftermath (attendant hunger) → reassurance through Rudra’s regulation and hymn → settled confidence via trīśakti doctrine and phalaśruti promises.

Planning a pilgrimage

  • Visit FeasibilityTextually, Nīlagiri functions primarily as a mythic tapas-site rather than a clearly mappable Varāha Purāṇa tīrtha; modern visitation is best approached as Devī-giri/Devī-temple pilgrimage in regions that preserve Nīlagiri traditions, supplemented by home/temple recitation on the specified tithis.
  • Best SeasonŚarad/Navarātra season (around navamī) for thematic alignment; otherwise cooler months for hill travel.
  • Modern Location NameNīlagiri/Neelagiri is a shared toponym; practitioners often correlate it with local “Nilgiri” hill traditions or prominent Devī hill-shrines rather than a single fixed site.
  • Related FestivalNavarātri / Durgā Navamī (with thematic resonance to Kālarātri/Cāmuṇḍā worship)

Frequently Asked Questions

The chapter frames cosmic stability as dependent on disciplined power (śakti) that can manifest in multiple guṇic modes (sāttvikī, rājasī, tāmasī) according to purpose. It also models a governance ethic: when devas fail to protect order, they seek refuge in a higher regulatory principle (the Devī), and restoration follows through coordinated action, hymn/recitation, and prescribed observances. The text further channels dangerous hunger/violence of attendant forces into socially bounded, liminal “allocations,” indicating an attempt to domesticate disruptive energies through rules.

The narrative explicitly mentions navamī as an observance for a dispossessed king (bhraṣṭarājya) undertaken with purity (śuci) and restraint (niyata). It also specifies fasting (upavāsa) on aṣṭamī and caturdaśī. Hearing/reciting the account on navamī is linked to relief from fear and attainment of prosperity/sovereignty within a year.

Environmental imbalance is narrated through the ocean’s abnormal swelling (samudratoyaṃ vavṛdhe) accompanying the asura’s mobilization, which inundates mountain slopes and disrupts space for living beings. The restoration of order occurs when the Devī neutralizes the aggressor and re-stabilizes the threatened worlds. The chapter also maps “earth-care” onto micro-ecologies—fields, ponds, wells, and gardens—treating them as sensitive liminal zones where unmanaged forces must be ritually and socially regulated to preserve household and community safety.

The principal cultural figures are Rudra (Śiva, Paśupati, Trilocana), Indra (via Indrapura), and collective deva groupings (Ādityas, Vasus, Rudras, Viśvedevās, Aśvinau). The antagonist is the daitya king Ruru, described as possessing a Brahmā-granted boon (brahmadattavara). A generic royal figure (a king who has lost his kingdom) appears in the phalaśruti as the beneficiary of navamī/aṣṭamī/caturdaśī observances.

Ask anything about Adhyaya 95 of the Varaha Purana

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play