Varaha Purana - Adhyaya 96
Varaha PuranaAdhyaya 9676 Shlokas

Adhyaya 96: The Threefold Power: The Raudrī Observance and the Manifestation of Chāmuṇḍā

Triśakti-Raudrīvrata-Chāmuṇḍā-māhātmya

Ritual-Manual and Devī-Māhātmya (theology of śakti; protective/appeasement rites)

Varāha przekazuje Pṛthivī naukę o triśakti (trójnej śakti) oraz vracie Raudrī. Tamasiczna moc Raudrī podejmuje groźną tapasę na Nīlagiri. W tym czasie król asurów Ruru, władca bogatego w klejnoty oceanicznego miasta, posuwa się naprzód z potężną czteroczęściową armią, pokonuje devy i zmusza ich do ucieczki na tę samą górę w poszukiwaniu schronienia. Devī pociesza ich i poprzez swój śmiech manifestuje liczne towarzyszące boginie, które błyskawicznie niszczą zastępy dānavów. Ruru następnie uwalnia przerażającą māyę, która ogłupia devy, lecz Devī ją neutralizuje i zostaje poznana jako Chāmuṇḍā poprzez epizod usunięcia „charmamuṇḍa”. Opowiadanie przechodzi do hymnu Rudry, udzielonych błogosławieństw oraz przewidzianych owoców recytacji, spisywania i czci, w tym rytuałów królewskiej odbudowy w określone tithis. Rozdział kończy się usystematyzowaniem śakti jako białej/sattvicznej (brahmicznej), czerwonej/rajasowej (vaiṣṇavī) oraz czarnej/tamasowej (raudrī), przedstawiając kosmiczne utrzymanie i ochronę jako triadyczną ekologię mocy.

Key Concepts

triśakti (sattva–rajas–tamas triad of śakti)Raudrīvrata (ritual observance linked to protective power)Chāmuṇḍā and Kālārātrī (tamasic protective/destructive Devī-form)asura Ruru and the devas’ flight (cosmic conflict motif)māyā as delusive force and its ritual/theological neutralizationstotra-phala (benefits of hymn-recitation, copying, and worship)tithi-based royal restoration (navamī, aṣṭamī, caturdaśī fasts)protective household manuscript-culture (likhita/pustaka in the home)

In this adhyaya

People

  • VarahaSpeaksVarāha
  • PrithiviSpeaksListensPṛthivī

What happens

  1. How it opens

    Varāha instructs Pṛthivī by introducing triśakti, śakti differentiated as sattvic/white (brahmic), rajasic/red (vaiṣṇavī), and tamasic/black (raudrī), and situates the Raudrī observance (Raudrī-vrata) as a disciplined channel for protective, crisis-resolving power.

  2. Stories within

    Raudrī śakti’s tapas on Nīlagiri; Ruru’s oceanic jewel-city and invasion with fourfold army; Devas’ defeat and flight to Nīlagiri; Devī’s laughter and emanation of attendant goddesses; Ruru’s māyā and Devī’s counteraction; Chāmuṇḍā naming episode via removal of ‘charmamuṇḍa’; Rudra’s hymn, boons, and stotra-phala including royal restoration timings

  3. The turning point

    A tamasic Raudrī power performs fierce tapas on Nīlagiri. Asura-king Ruru, ruling a jewel-rich oceanic city, advances with a fourfold army, defeats the devas, and drives them to seek refuge on the same mountain. The Devī shelters them and, through laughter, emanates many attendant goddesses who rout the dānava host.

  4. How it ends

    Ruru unleashes a terrifying māyā that stupefies the devas; the Devī neutralizes the delusion and is identified as Chāmuṇḍā through the episode of removing “charmamuṇḍa,” sealing her role as Kālārātrī-like, tamasic-protective force that restores divine agency and battlefield clarity. Rudra’s hymn follows, with boons and a shift from mythic victory to ritualized access (recitation, writing, worship).

Tirthas

Nīlagiri (mountain locus of tapas and refuge); samudra-madhya (mid-ocean setting) with a ratna-āḍhya pura (jewel-rich city/fort); Indrapura (Indra’s city as target of invasion).

  • NilagiriMain tirthaNīlagiri (mountain locus of tapas and refuge)
  • Samudra-madhya ratna-adhya puraSamudra-madhya ratna-āḍhya pura (jewel-rich mid-ocean city/fort of Ruru)
  • IndrapuraIndra’s city, target of invasion
Recitation with translationVaraha Purana Adhyaya 96

Shlokas in Adhyaya 96

Verse 1

अथ त्रिशक्तिरहरये रौद्रीव्रतम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ या सा नीलगिरि याता तपसे धृतमानसा । रौद्री तमोद्भवा शक्तिस्तस्याः शृणु धरे व्रतम् ॥

Teraz (jest przedstawiona) praktyka Raudrī dla niszczyciela wrogów, w opowieści o Trzech Śakti. Śrī Varāha rzekł: Ta, która udała się na Górę Nīla dla ascezy, o niezachwianym umyśle, Raudrī, Moc powstała z ciemności, słuchaj, o Ziemio, jej ślubowania.

Verse 2

तपः कृत्वा चिरं कालं पालयाम्यखलं जगत् । एवमुद्दिश्य पञ्चाग्निं साधयामास भामिनी ॥

Po praktykowaniu ascezy przez długi czas, postanowiła: Będę podtrzymywać i chronić cały świat. Z tą intencją promienna kobieta podjęła dyscyplinę pięciu ognii.

Verse 3

तत्पर्याः कालान्तरे देव्यास्तपन्त्यास्तप उत्तमम् । रुरुनाम महातेजाः ब्रह्मदत्तवरोऽसुरः ॥

W ciągu czasu, gdy Bogini praktykowała najwyższą ascezę, pojawił się Asura o imieniu Ruru, o wielkim blasku, obdarzony błogosławieństwem danym przez Brahmę.

Verse 4

समुद्रमध्ये रत्नाढ्यं पुरमस्ति महावनम् । तत्र राजा स दैत्येन्द्रः सर्वदेवभयङ्करः ॥

Pośrodku oceanu znajduje się miasto bogate w klejnoty, otoczone wielkim lasem. Tam ten władca Daityów panuje jako król, sprawiający lęk wszystkim bogom.

Verse 5

अनेकशतसाहस्रकेटित्युत्तरॊत्तरैः ॥ असुरैरन्वितः श्रीमान्द्रतीयो नमुचिर्यथा

Towarzyszeni przez Asurów w coraz większych mnogich tłumach, setkach, tysiącach, a nawet kroreach, ukazał się wspaniale, jak Namuci w bitwie.

Verse 6

कालेन महता चासौ लोकपालपुराण्यथ ॥ जिगीषुः सैन्यसंवीतो देवैर्युद्धमरॊचयत्

I po długim czasie, pragnąc podboju i otoczony wojskiem, ruszył ku miastom Lokapālów i wywołał bitwę z Dewami.

Verse 7

उत्तिष्ठतस्तस्य महासुरस्य समुद्रतोयं ववृद्धेऽतिमात्रम् ॥ अनेकनकप्रदमीनजुष्टमालावयपर्वतसानुदेशान्

Gdy ten wielki Asura powstał, wody oceanu wezbrały nadmiernie, zalewając krainy, zbocza gór i przestrzenie, obfitujące w wiele rodzajów cennych kruszców i uczęszczane przez ryby.

Verse 8

अन्तःस्थितानेकसुरारि सङ्कवद्विचित्रवमायुधचित्रशोभम् ॥ भीमं बलं वर्मितचारुयोधं विनिर्ययौ सिन्धुजलादशालात्

Z oceanicznej zagrody wyszła straszliwa armia, jej wojownicy opancerzeni i piękni, lśniąca różnorodną i cudowną bronią, jak gęsta masa wrogów bogów zgromadzonych wewnątrz.

Verse 9

तत्र द्विपा दैत्यवरैरुपेताः समानघण्टायुत किंकिणीकाः ॥ विनिर्ययुः स्वाकृतिभीपणाश्च समत्वमुच्चैः खलु दर्शयन्तः

Tam słonie otoczeni przez wybitnych Daityów wyszli, wyposażeni w pasujące dzwony i brzęczące ozdoby, straszni samą swoją postacią, okazując swój równy krok i wyniosłe zachowanie.

Verse 10

अश्वास्तथा काञ्चनपीठनद्धा रोडैस्तु युक्ताः सितचामरैश्च ॥ व्यवस्थितास्ते सममेव तु विनिर्ययुर्लक्षशः कोटेशश्च

Także konie, zaprzężone w złote uprzęże, przywiązane rzemieniami i zaopatrzone w białe wachlarze z ogonów jaka, stali w uporządkowanych szeregach; potem ruszyli razem, w setkach tysięcy i w kroreach.

Verse 11

रथा रविस्यन्दनतुल्यवेगाः सुचक्रदण्डाक्षत्रिवेणुयुक्ताः ॥ सुषखयन्त्राः परपीडताङ्गाश्चलत्यानन्तास्त्वरितं विशक्ताः

Rydwany, szybkie jak słoneczny wóz, wyposażone w doskonałe koła, dysze, osie i potrójne wiązania, z dobrze połączonymi mechanizmami i konstrukcjami do miażdżenia wroga, poruszały się w niezliczonych liczbach, szybko i w ścisłym szyku.

Verse 12

तथैव योधाः स्थगितेतरेतास्ततर्षिको ये वरतूनपणियः ॥ पदे पदे लब्धजयाः प्रहारीणो विरेजुरुचैरसुरानुगा भृशम्

Także wojownicy, ci, którzy przewyższali pozostałych i byli gwałtownie porywczy, posuwali się jako ciężko uderzający naśladowcy Asurów, lśniąc wielce i odnosząc zwycięstwo krok po kroku.

Verse 13

देवेषु चैव भरेषु विनिर्गत्य जात्ततः ॥ चतुरङ्गबलोपेतः प्रायादिन्द्रपुरं प्रति

Wtedy, wyszedłszy naprzeciw Dewom w bitwie, wyruszył ku miastu Indry, towarzyszony przez czteroczęściową armię.

Verse 14

अन्याश्छिद्रेषु वा अज्ञानां गृहीत्वा तत्र वै बालम् ॥ लब्ध्वा भवन्तु सुप्रीता अपि वर्षशता पि

Tam, pochwyciwszy dziecko, czy to w innych podatnych miejscach, wśród nieuważnych, i osiągnąwszy swój cel, niech pozostaną w pełni zadowoleni, nawet przez sto lat.

Verse 15

युयोध च सुरैः साढे रुदैत्यपतिस्तथा । सुदूर्मुसलधेरैः शरैर्दण्डायुधैस्तथा ॥

Wtedy władca Daityów, potężny jak Rudra, walczył razem z bogami, dzierżąc niezwykle ciężkie maczugi, grady strzał oraz broń w kształcie kijów.

Verse 16

जनुदैरयाः सुरान्संख्य सुराश्चैव तथासुरान् ॥ एवं क्षणमथो युद्ध्वा तदा देवाः सवासवाः ॥

Zastępy uderzyły na bogów w niezliczonych liczbach, a bogowie podobnie uderzyli na asury; tak po chwili walki bogowie wraz z Indrą kontynuowali bitwę.

Verse 17

असुरैर्निर्जिताः सद्यो दुद्रुवुर्विमुखा भृशम् ॥ देवेषु चैवग्भग्रेषु विद्वतेषु विशेषतः ॥

Pokonani natychmiast przez asury, uciekli szybko, odwracając się w wielkim strapieniu; a to było szczególnie widoczne wśród bogów, nawet wśród tych słynących z mądrości.

Verse 18

असुरः सर्वदेवानामन्वधावत वीर्यवान् । ततो देवगणाः सर्वे द्रवन्तो भयावह्वलाः ॥

Potężny asura ścigał wszystkich bogów; wtedy wszystkie zastępy bogów uciekały, wstrząśnięte strachem i zamieszaniem.

Verse 19

दृष्ट्वा रुरुच सबमसुरेन्द्र निपातितम् ॥ स्तुतिं चकार भगवान् स्वयं देवस्रिलोचनः ॥

Ujrzawszy króla asurów powalonego, czczony Pan, Devaśrīlocana osobiście, ułożył hymn uwielbienia.

Verse 20

स राज्यमतुलं लेभे भयेश्य च प्रमुच्यते ॥ यस्येदं लिखितं गेहे सदा तिष्ठति धारितम् ॥

Otrzymał on niewspółmierną władzę królewską i zostaje uwolniony od lęków; w domu tego, gdzie to jest spisane i nieustannie przechowywane.

Verse 21

नीले गिरिवर जग्मुर्यत्र देवी व्यवास्थता ॥ रोदी तपोरता देवी तामसी शक्तिरुत्तमा ॥

Udali się na wspaniałą górę Nīla, gdzie Devī przebywała, oddana ascezie, bogini Rodī, najwyższa Śakti związana z naturą tāmasī.

Verse 22

रुद्र उवाच ॥ जयस्व देवि चामुण्डे जय भूतापहारिणि ॥ जय सर्वगते देवि कालरात्रे नमोऽस्तु ते ॥

Rudra rzekł: "Zwyciężaj, o Devī Cāmuṇḍā; chwała tobie, usuwająca wrogie istoty. Chwała tobie, wszechprzenikająca bogini; o Kālarātrī, cześć niech będzie tobie."

Verse 23

संहारकारिणी देवी कालरात्रीत तां विदुः ॥ सा दृष्ट्वा तान् तदा देवान् भयत्रस्तान्विचेतसः ॥

Wiedzą, że ta bogini to Kālarātrī, sprawczyni rozpuszczenia; a ona, ujrzawszy wtedy tych bogów, przerażonych i zbitych z tropu, odpowiedziała.

Verse 24

विश्वमुत्ते शुभे शुद्धे विरूपाक्ष त्रिलोचने ॥ भीमरूपे शिवे वेद्ये महामाये महोदयॆ ॥

O ty, która jesteś wywyższona jako wszechświat; pomyślna i czysta; o Virūpākṣī, trójoka; o groźnej postaci, a jednak łaskawa, poznawalna w zasadzie; o Mahāmāyā, o Mahodayā.

Verse 25

मा भेत्य् उच्चकैर्देवी तानुवाच सुरोत्तमान् ॥ देव्युवाच ॥ किमियं व्याकुला देवा गतिर् व उपलक्ष्यते ॥

Bogini przemówiła głośno do najznakomitszych spośród bogów: "Nie bójcie się. Czym jest ten niepokój, o bogowie? Jaki bieg wydarzeń dostrzegacie wśród was?"

Verse 26

कथयध्वं द्रुतं देवाः सर्वथा भयकारणम् ॥ देवा ऊचुः । अयमायाति दैत्येन्द्रो रुरुभीमपराक्रमः ॥

"Powiedzcie mi szybko, o bogowie, przyczynę strachu pod każdym względem." Bogowie odpowiedzieli: "Oto nadchodzi władca Daitjów, Rurubhima, o przerażającej potędze."

Verse 27

एतस्य भातान् रक्षस्व त्वं देवान् परमेश्वर ॥ एवमुक्ता तदा देवी भीमपराक्रमा ॥

"Chroń bogów przed nim, o Najwyższy Panie." Tak zwrócona, Bogini, straszliwa w męstwie, przygotowała się do działania.

Verse 28

जहास परया प्रीत्या देवानां पुरतः शुभा ॥

Pomyślna w postaci, zaśmiała się przed bogami z najwyższą rozkoszą.

Verse 29

तस्या हसुन्त्या वक्रात्तु बद्ध्यो देव्यः वार्णर्ययुः ॥

Z jej ust, gdy się śmiała, wyłoniły się boskie postacie żeńskie, jakby ustawione i związane w porządku, różnorodne w wyglądzie.

Verse 30

भीमाक्षि भीषणे देवि सर्वभूतभयङ्कर । कराले विकराले च महाकाले करालिनि ॥

O Bogini o przerażających oczach, o groźna, która powodujesz strach we wszystkich istotach; o Karali, o Wikarali, o Mahakali, o Karalini!

Verse 31

याभिर्विश्वमिदं व्याप्तं विकृताभैरनेकशः ॥ पाशाङ्कुशधराः सर्वाः सर्वाः पीनपयोधराः ॥

Przez te liczne zniekształcone i przerażające postacie, cały ten wszechświat został przeniknięty. Wszystkie dzierżyły pętlę i ostróg; wszystkie były pełnopiersie, znak ikonograficzny mocy i płodności.

Verse 32

काली कराली विक्रान्ता कालरात्रि नमोऽस्तु ते ॥ इति स्तुता तदा देवी रुद्रेण परमेष्ठिना ॥

"O Kali, o Karali, o Wikranta, o Kalaratri, hołd tobie." Tak Bogini została wtedy wychwalana przez Rudrę, Najwyższego Pana.

Verse 33

सर्वाः शूलधरा भीमाः सर्वाश्चापधराः शुभाः ॥ ताः स कटीशो देव्यस्तदेवेष्टय संस्थिताः ॥

Wszystkie były groźne, niosąc trójzęby; i wszystkie były pomyślne, niosąc łuki. Te boginie stanęły otaczając ją w okolicy pasa.

Verse 34

युयुधुर्दानवैः सार्धं बद्धतूणा महाबलाः ॥ क्षणेन दानवबलं तत्सर्वं निहतं तु तैः ॥

Potężni wojownicy, z kołczanami przytroczonymi, walczyli z Danawami. W mgnieniu oka, cała ta siła Danawów została przez nich zabita.

Verse 35

तत्सर्वं दानवबलमनयद्यामसादनम् ॥ एक एवं महादैत्यो रुरुस्तस्थौ महामृधे ॥

Cała ta rzesza sił Dānavów została sprowadzona do siedziby Yamy, ku śmierci. Lecz jeden wielki demon, Ruru, trwał niewzruszenie w tej potężnej bitwie.

Verse 36

यथेमं शृणुया इत्यात्रिशक्यास्तु समुद्भवम् ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो पदं गच्छत्यनामयम् ॥

Ktokolwiek usłyszy ten opis, dotyczący pochodzenia Triśakyā, staje się wolny od wszelkich grzechów i osiąga stan wolny od cierpienia i chorób.

Verse 37

स च मायां महारौद्रीं रौवीं विससर्ज है ॥ सा माया ववृधे भीमा सर्वदेवप्रमोदिनी ॥

I on uwolnił wielką, przerażającą māyā, zwaną Rauvī. Ta iluzja urosła w potęgę, przynosząc radość i otuchę wszystkim bogom.

Verse 38

तया विमोहिता देवाः सर्वे निद्रां तु लेभिरे ॥ देवाश्च त्रिशिखेनाजौ तं दैत्यं समताडयत् ॥

Zwiedzeni przez tę māyā, wszyscy bogowie pogrążyli się w sen. Jednakże w bitwie bogowie, wraz z Triśikhą, uderzyli na tego demona.

Verse 39

तया तु ताडितस्यास्य दैत्यस्य शुभलोचने ॥ चर्ममुण्डे उभे सम्यक् पृथग्भूते बभूवतुः ॥

Gdy ten demon został przez nią uderzony, o pięknooka, jego skóra i jego głowa zostały czysto od siebie oddzielone.

Verse 40

रुरुस्तु दानवेन्द्रस्य चर्ममुण्डे क्षणाद्यतः ॥ अपहृत्यैर्देवी चामुण्डा तेन सा अभवत् ॥

Wtedy, w mgnieniu oka, po zabraniu skóry i głowy Ruru, bogini z tego powodu stała się znana jako Cāmuṇḍā.

Verse 41

वास्च सर्वसंपन्न युयुधुनिच ॥ स च मायां महा इतं समताडयत् ॥ सर्वभूतमहाराुद्री या देवी परमेश्वरी ॥ संहारिणी तु या चैव कालरात्रिः प्रकीर्तिता ॥

I on uderzył tę wielką māyā. Bogini, najwyższa władczyni, przerażająca dla wszystkich istot, ta, która jest niszczycielką, jest głoszona jako Kālarātri.

Verse 42

तस्या अनुचरा देव्यॊ बाध्योऽसंख्यातकोटयः ॥ तास्तां देवीं महाभागोॊं परिवर्य व्यवस्थिताः ॥

Nieprzeliczone kroty jej towarzyszących bogiń stały w szyku, otaczając tę dostojną i pomyślną boginię.

Verse 43

एवमुक्ता तदा देवी दध्याः तासां तु भोजनम् ॥ न चाध्यगच्छच्च यदा तासां भोजनमन्तिकात् ॥

Tak zwrócona, bogini przygotowała wtedy dla nich pożywienie; lecz gdy nadszedł czas, nie znalazła ich posiłku w pobliżu.

Verse 44

ततो दध्यो महादेवं रुद्रं पशुपतिं विभुम् । सॊऽपि ध्यानात्समुत्तस्थौ परमात्मा त्रिलोचनः ॥

Wtedy Dadhya (Dadhīci) rozmyślał o wielkim bogu, Rudrze, Paśupatim, wszechprzenikającym Panu. I on również powstał z medytacji: najwyższa Jaźń, trójoki.

Verse 45

याचयामासुरव्यग्रास्तास्तां देवीं बुभुक्षिताः ॥ वयं देवि सुधार्ताः स्मो देहि नो भोजनं शुभे ॥

Głodni i zaniepokojeni błagali Boginię: 'O Devī, dręczy nas głód; daj nam pożywienie, o pomyślna.'

Verse 46

उवाच च द्रुतं देवीं किं ते कार्य विवक्षितम् ॥ इहि देवि वरारोहे यत्ते मनसि वर्तते ॥

I rzekł szybko do Bogini: 'Cóż to za sprawa, którą pragniesz przedstawić? Przyjdź, o Devī, o o pięknych biodrach - powiedz, co jest w twoim sercu.'

Verse 47

देव्युवाच ॥ भक्ष्यार्थमासां देवेश किञ्चिद्दातुमिहार्हसि ॥ बलात्कुर्वन्ति मामेता भक्षार्थिन्यो महाबलाः ॥

Bogini rzekła: 'O Panie bogów, dla pożywienia dla tych istot, powinieneś dać coś tutaj. Te potężne istoty, szukając pożywienia, zmuszają mnie wbrew mojej woli.'

Verse 48

एवं स्तुत्वा भवो देवी चामुण्डां च सुरेश्वरीम् ॥ क्षणादन्तर्हितो देवस्ते च देवा दिवं ययुः ॥

Wychwaliwszy tak Boginię - Cāmuṇḍā, władczynią Panią bogów - Bhava zniknął w mgnieniu oka; a owi bogowie udali się do nieba.

Verse 49

अन्यथा मामपि बलाद्भक्षयिष्यन्ति ताः प्रभो ॥ रुद्र उवाच ॥ एतासां शृणु देवेश भक्ष्यमेकं मयोदितम् ॥

'W przeciwnym razie, o Panie, pożrą mnie nawet siłą.' Rudra rzekł: 'O Panie bogów, posłuchaj ode mnie jednego rodzaju pożywienia, który im proponuję.'

Verse 50

कथ्यमानं वरारोहे कालरात्रे महाप्रभे ॥ या स्त्री सगर्भा देवेशि वन्यस्त्रीपरिधानकम् ॥

Posłuchaj tego, co jest głoszone, o o pięknych biodrach - o Kālarātrī, o wielce promienna Pani. Każda kobieta, która jest w ciąży, o Pani bogów, która nosi strój dzikiej kobiety...

Verse 51

परिधत्ते स्पृशेच्चापि पुरुषस्य विशेषतः ॥ स भागोऽस्तु महाभागो कासाञ्चित्पृथिवीतले ॥

...i jeśli go nosi, a nawet dotyka mężczyzny - zwłaszcza pewnego mężczyzny - niech to będzie udział dla niektórych na powierzchni ziemi.

Verse 52

अन्याः सूतिगृहे छिद्रं गृह्णीयुस्तत्र पूजिताः ॥ निवसिष्यन्ति देवेश तथान्या जातहारिकाः ॥

Inne, czczone tam, powinny zamieszkać w szczelinie lub otworze w komorze położniczej. O Panie bogów, podobnie są inne zwane jātahārikāḥ - te związane z porywaniem noworodków.

Verse 53

गृहे क्षेत्रे तडागेषु वाप्युद्यानेषु चैव हि ॥ अन्यचितारुदन्त्य याः स्त्रियास्तिष्ठन्ति नित्यशः ॥

W domach, na polach, przy stawach, przy zbiornikach wodnych i w ogrodach również - te kobiety, które pozostają stale, płacząc przy cudzym stosie pogrzebowym...

Verse 54

तासां शरीराण्याविश्य कचित्तृप्तिमवाप्स्यथ ॥ एवमुक्त्वा तदा देवी स्वयं रुद्रः प्रतापवान् ॥

'Wchodząc w ich ciała, uzyskacie zadowolenie w pewnym stopniu.' Powiedziawszy tak, wtedy Rudra sam, promienny i potężny...

Verse 55

मनोजवे जये जृम्भे भीमाक्ष क्षुभितक्षये ॥ महामारि विचित्राङ्गे जय नृत्यप्रिये शुभे ॥

Zwycięstwo tobie, szybka jak umysł; zwycięstwo, o Wszechogarniająca; o o ognistym spojrzeniu, niszczycielko niepokoju i rozkładu. O wielka potęgo zarazy, o cudownych kończynach, zwycięstwo tobie, miłośniczko tańca, pomyślna.

Verse 56

विकराले महाकालि कालिके पापहारिणि । पाशहस्ते दण्डहस्ते भीमरूपे भयानके ॥

O Przerażająca, o Mahākālī, o Kālī, usuwająca grzechy; trzymająca pętlę, trzymająca laskę, o groźnej postaci, budząca trwogę.

Verse 57

चामुण्डे ज्वमानास्ये तीक्ष्णदंष्ट्रे महाबले ॥ शतयानस्थिते देवि प्रेतासनगते शिवे ॥

O Cāmuṇḍā, o płonących ustach, o ostrych kłach, o wielkiej sile; o Bogini siedząca na stu wozach, o Śivā, która spoczywa na tronie z duchów.

Verse 58

तुतोष परमा देवी वाक्यं चेदमुवाच ह । वरं वृणीष्व देवेश यत्ते मनसि वर्तते ॥

Najwyższa Bogini była zadowolona i wypowiedziała te słowa: Wybierz dar, o Władco bogów, cokolwiek mieszka w twoim sercu.

Verse 59

रुद्र उवाच ॥ स्तोत्रेणानेन ये देवि त्वां स्तुवन्ति वरानने ॥ तेषां त्वं वरदा देवि भव सर्वगता सती ॥

Rudra rzekł: O Bogini, ci, którzy chwalebnie cię wielbią tym hymnem, o o pięknym obliczu, bądź dla nich dającą dary, o Bogini, ty, która jesteś wszechprzenikająca, cnotliwa.

Verse 60

यथेमं त्रिःप्रकारे तु देवि भक्त्या समान्यतः ॥ स पुत्रपौत्रपशुमान् समृद्धिमुपगच्छति ॥

Ktokolwiek, o Bogini, składa ten hymn regularnie z nabożeństwem w przepisany trójaki sposób, osiąga pomyślność, obdarzony synami, wnukami i bydłem.

Verse 61

य एतां वेद वै देव्याः उत्पत्तिं त्रिविधां वरम् ॥ स कर्मपाशनिर्मुक्तः परं निर्वाणभृच्छात् ॥

Ktokolwiek prawdziwie poznaje ten przedni trójaki opis powstania Bogini, zostaje uwolniony z okowów karmy i osiąga najwyższy stan wyzwolenia.

Verse 62

भ्रष्टराज्यो यदा राजा नवम्यां नियतः शुचिः ॥ अष्टभ्यां च चतुर्दश्यामुपवासीनरोत्तमः ॥

Gdy król, który utracił królestwo, powściągliwy i oczyszczony, odprawia obrzęd w dziewiątym dniu księżyca, a w czternastym pości wraz z ośmioma przepisanymi praktykami, taki doskonały mąż…

Verse 63

संवत्सरेण लभते राज्यं निष्कण्टकं नृपः ॥ एषां त्रिशक्तिरुद्दिष्टा नयसिद्धान्तगामिनी ॥

W ciągu roku król otrzymuje królestwo wolne od cierni, to znaczy wolne od kłopotów i rywali. Dla nich wskazana została triada mocy, prowadząca do zasad mądrej polityki i ustalonej doktryny.

Verse 64

एषा श्वेता परा सृष्टिः सात्त्विकी ब्रह्मसंस्थिता ॥ एषैव रक्ता रजसि वैष्णवी परिकीर्तिता ॥

To jest białe, wyższe stworzenie, sattwiczne, ugruntowane w Brahmanie. Ta sama potęga, w radżasie, jest czerwona i jest głoszona jako Waiṣṇavī.

Verse 65

एषैत्र कृष्णा तमसि रौद्री देवी प्रकीर्तिता ॥ परमात्मा यथा देव एक एव त्रिधा स्थितः ॥

Tu, w ciemności tamas, Bogini jest głoszona jako Raudrī, o ciemnej barwie; tak jak Paramātman, jedna boska zasada, przebywa w troistym sposobie.

Verse 66

प्रयोजनाक्षाच्छक्तिरैकैव त्रिविधाभवत् ॥ य एतं शृणुयात्सगै त्रिशत्तयाः परमं शिवम् ॥

Z punktu widzenia celu, śakti jest jedna, lecz staje się troista. Ktokolwiek słucha tego, wraz z triadą i sześcioczłonowym zbiorem, osiąga najwyższego Śivę, stan najwyższej pomyślności.

Verse 67

सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमाप्नुयात् ॥ यश्चमं शृणुयान्नित्यं नवम्या नियतः स्थितः ॥

Wyzwolony od wszystkich grzechów, człowiek osiąga najwyższe nirvāṇę. A kto słucha regularnie, niezachwiany w dyscyplinie w dziewiąty dzień księżycowy (navamī), zyskuje ten sam skutek.

Verse 68

न तस्याग्निभयं घोरं सर्पचौरादिनं भवेत् ॥ यश्चमं पूजयेद्भक्त्या पुस्तकेऽपि स्थितं बुधः ॥

Dla tej osoby nie będzie przerażającego lęku przed ogniem, ani przed wężami, złodziejami i tym podobnymi. A mądry, kto czci to z oddaniem, nawet gdy spoczywa w księdze, otrzymuje taką ochronę.

Verse 69

तेन चेष्टुं भवेत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ जायन्ते पशवः पुत्रा धनधान्यं वराः स्त्रियः ॥

Przez to trzy światy, ruchome i nieruchome, stają się przychylne czyimś staraniom. Bydło i synowie się rodzą; bogactwo i zboże, oraz znakomici małżonkowie są osiągani.

Verse 70

रत्नान्यश्वास्तथा गावो दासा दास्यो भवन्ति हि ॥ यस्येदं तिष्ठते गेहे तस्य संपद्भवेद्ध्रुवम् ॥

Klejnoty, konie, a także krowy, oraz słudzy, mężczyźni i kobiety, rzeczywiście stają się jego udziałem. W czyim domu to pozostaje, dla tej osoby pomyślność z pewnością powstaje.

Verse 71

श्रीवराह उवाच ॥ एतदेव रहस्यं ते कीर्तितं भूतधारिणे ॥ रुद्रस्य खलु माहात्म्यं सकलं कीर्तितं मया ॥

Śrī Varāha rzekł: Ta właśnie tajemnica została ci objawiona, o nosicielu istot; zaprawdę, w pełni wyłożyłem wielkość Rudry.

Verse 72

नवकोट्यस्तु चामुण्डा भभिन्ना व्यवस्थिताः ॥ या रौद्री तामसी शक्तिः सा चामुण्डा प्रकीर्तिता ॥

Dziewięć koṭi Chāmuṇḍā jest ustanowionych jako zróżnicowane formy. Moc Raudrī charakteryzująca się tamas jest głoszona jako Chāmuṇḍā.

Verse 73

अष्टादश तथा कोट्यो वैष्णव्याः भेदू उच्यते ॥ या विष्णो राजसी शक्तिः पालनī चैव वैष्णवी ॥

Osiemnaście koṭi Vaiṣṇavī jest określanych jako zróżnicowane formy. Rājasī moc Viṣṇu, charakteryzująca się ochroną i rządzeniem, jest zaprawdę Vaiṣṇavī.

Verse 74

कृतवांस्ताश्च भजते पतिरूपेण सर्वदा । यश्चाराधयते तस्य रुद्रस्तुष्टो भविष्यति ॥ सिद्ध्यन्ति तस्य कामाश्चे मनसा चिन्तिता अपि ॥

Stworzywszy je, nieustannie czci i korzysta z tych mocy w formie Pana. Kto czci w ten sposób, Rudra będzie z niego zadowolony; nawet pragnienia ukryte w umyśle spełniają się dla niego.

Verse 75

या ब्रह्मशाक्तः सत्त्वस्था सा ह्यनन्ता प्रकीर्तिता ॥ एतासां सर्वभेदेषु पृथगेकैकशी धरे ॥

Ta moc, która jest śakti Brahmy i ugruntowana w sattvie, jest głoszona jako 'Anantā'. Wśród wszystkich zróżnicowanych form tych śakti, o Dharo (Ziemo), każda jest uważana za odrębną na swój własny sposób.

Verse 76

सर्वसः भगवान् रुखः सर्वगश्च पतिर्भवेत् ॥ यावन्त्यस्या महाशक्त्यास्तावद्रूपाणि शङ्करः ॥

W każdym aspekcie Błogosławiony Pan staje się 'Rukhą', wszechprzenikającym i władcą. Ile jest wielkich mocy (mahā-śakti) przynależnych tej zasadzie, tyle jest form Śaṅkary.

Inside Adhyaya 96

Tirtha focus

  • Pilgrimage MeritNot framed as a classical tīrtha-māhātmya; merit is primarily vrata- and stotra-based. The mountain functions as a refuge-site where divine protection is activated, implying that approaching the Devī through discipline and hymn is the true ‘crossing-place’ (tīrtha) in times of crisis.

Ritual instructions

  • Primary RitualRaudrī-vrata with stotra-recitation/copying and tithi-based royal restoration observance
  • BenefitProtection from hostile forces and delusive māyā, stabilization of household and polity, and—when applied by a ruler—restoration of untroubled kingship (niṣkaṇṭaka rājya) within a year.

The narrative frame

  • Dialogue ToneDidactic-theological with crisis-myth narration; shifts from martial myth to ritual-manual prescription and phala.

Closing phalashruti

Phala is systematized: reciting, copying (likhita), keeping the hymn/text in the home, and worship yield protection, removal of fear and delusion, and political stabilization. A fallen/afflicted king who keeps niyama on navamī and fasts on aṣṭamī and caturdaśī can regain a thornless (niṣkaṇṭaka) kingdom within a year.

The emotional journey

  • Dominant RasaVīra (heroic) shading into Bhayānaka (terror) and resolving in Śānta (stabilized order) with devotional awe
  • Emotional ProgressionThreat and displacement (devas routed) → refuge and reassurance (Devī shelters) → explosive counter-violence (emanated goddesses destroy host) → delusion-crisis (māyā stupefies) → clarity and naming (Chāmuṇḍā revealed) → ritual domestication of power (hymn, writing, vrata) → restored cosmic/political equilibrium via triśakti doctrine.

Planning a pilgrimage

  • Visit FeasibilityModerate: ‘Nīlagiri’ is a broad toponym used in multiple traditions; treat as a sacred-mountain archetype unless a specific local identification is adopted by a lineage/temple tradition. Pilgrimage can be planned to prominent Nilgiri/Nīlagiri-associated Devī or Śiva-Śakti shrines, focusing on Navamī/Aṣṭamī/Caturdaśī observance rather than a single fixed geography.
  • Best SeasonOctober–March (safer travel and aligns with Navarātri/Devī season in many regions)
  • Modern Location NameNilgiri Hills (Tamil Nadu–Kerala border region) as a practical modern referent; alternatively any locally revered ‘Nīlagiri’ hill-shrine tradition
  • Related FestivalNavarātri / Durgā Pūjā (especially Aṣṭamī and Navamī); also observances on Caturdaśī in Śākta contexts

Frequently Asked Questions

The chapter frames cosmic order as maintained through a threefold śakti (white/sattvic, red/rajasic, black/tamasic), presenting protection and restoration as functions of differentiated power. It also promotes disciplined observance (vrata), controlled speech through stotra-recitation, and household stewardship of texts (keeping a written hymn) as means of stabilizing social and political life (e.g., restoration of kingship).

The text specifies lunar timing: a disciplined, purified king observes niyama on navamī and undertakes upavāsa on aṣṭamī and caturdaśī; it states that within a year such practice can restore an untroubled kingdom (niṣkaṇṭaka rājya).

Although not describing ecology in modern terms, the narrative models balance as a triadic regulation of creation, preservation, and dissolution through śakti. The devas’ flight to a mountain refuge (Nīlagiri) and the Devī’s intervention portray the stabilization of threatened worlds (jagat-pālana) as a systemic response to destabilizing violence, aligning with the Varāha Purāṇa’s broader Earth-centered concern for sustaining habitable order.

The main figures are mythic-political archetypes rather than genealogical lineages: the asura-king Ruru (daityendra), the devas led by Indra (Indrapura), and Rudra/Paśupati as the hymn-recipient and boon-granter. The chapter also references a normative royal subject (bhrāṣṭa-rājya rājā) as a cultural type for ritual restoration rather than naming a dynastic house.

Ask anything about Adhyaya 96 of the Varaha Purana

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play