Adhyaya 95: The Slaying of the Daitya Ruru, the Hymn to Cāmuṇḍā/Kālarātri, and the Doctrine of the Threefold Power

Verse 1

श्रीवराह उवाच । या सा नीलगिरिं याता तपसे धृतमानसा । रौद्री तमोद्भवा शक्तिस्तस्याः शृणु धरे व्रतम् ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ଯେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ନୀଳଗିରିକୁ ଗଲା, ଯାହାର ମନ ଦୃଢ ଥିଲା, ସେ ତମସରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ରୌଦ୍ରୀ ଶକ୍ତି; ହେ ଧରାଧରିଣୀ, ତାହାର ବ୍ରତ ଶୁଣ।

Verse 2

अश्वास्तथा काञ्चनपीडनद्धा रोहीतमत्स्यैः समतां जलान्तः । व्यवस्थितास्ते सममेव तूर्णं विनिर्ययुः लक्षशः कोटिशश्च ॥

ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଭୂଷଣରେ ବନ୍ଧା ଅଶ୍ୱମାନେ ମଧ୍ୟ ଜଳାନ୍ତରେ ରୋହୀତ ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କ ସମାନ ପରିମାଣରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ଏବଂ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି ଶୀଘ୍ର ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ଓ କୋଟି କୋଟି ସଂଖ୍ୟାରେ ବାହାରି ଆସିଲେ।

Verse 3

रथा रविस्यन्दनतुल्यवेगाः सुचक्रदण्डाक्षत्रिवेणुयुक्ताः । सुशस्त्रयन्त्राः परिपीडिताङ्गाः चलत्पताकास्त्वरितं विशङ्काः ॥

ରଥଗୁଡ଼ିକ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଥ ସମାନ ବେଗବାନ, ସୁଚକ୍ର, ଦଣ୍ଡ, ଅକ୍ଷ ଓ ତ୍ରିବେଣୁ ଅଂଶରେ ଯୁକ୍ତ। ଶସ୍ତ୍ର-ଯନ୍ତ୍ରରେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ଭିତର ଦେହକୁ ଚାପି, ଫଡ଼ଫଡ଼ା ପତାକା ସହ, ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଶୀଘ୍ର ଧାଇଲେ।

Verse 4

तथैव योधाः स्थगितेतरेतरास्तितीर्षवः प्रवरास्तूर्णपाणयः । रणे रणे लब्धजयाः प्रहारिणो विरेजुरुच्चैरसुरानुगा भृशम् ॥

ସେହିପରି ଯୋଧାମାନେ—ପରସ୍ପରକୁ ଆଡ଼ ଦେଇ, ଆଗେଇଯିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ତ୍ୱରିତହସ୍ତ—ରଣେ ରଣେ ଜୟ ଲାଭ କରି ପ୍ରହାର କରୁଥିବା, ଅସୁରାନୁଗ ଭାବେ ଉଚ୍ଚ ଘୋଷ ସହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।

Verse 5

देवेषु चैव भग्नेषु विनिर्गत्य जलात् ततः । चतुरङ्गबलोपेतः प्रायादिन्द्रपुरं प्रति ॥

ଦେବମାନେ ପରାଜିତ ହେବା ପରେ, ସେ ଜଳରୁ ବାହାରି ଚତୁରଙ୍ଗ ବଳ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ ପ୍ରତି ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 6

युयोध च सूरैः सार्द्धं रुरुर्दैत्यपतिस्तथा । मुद्गरैर्मुषलैः शूलैः शरैर्दण्डायुधैस्तथा । जघ्नुर्दैत्याः सुरान् संख्ये सुराश्चैव तथासुरान् ॥

ଏବଂ ଦୈତ୍ୟପତି ରୁରୁ ଶୂରମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲା—ମୁଦ୍ଗର, ମୁଷଳ, ଶୂଳ, ଶର ଓ ଦଣ୍ଡାୟୁଧ ଦ୍ୱାରା। ସଂଖ୍ୟେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସୁରମାନଙ୍କୁ ହତ କଲେ, ଏବଂ ସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ହତ କଲେ।

Verse 7

एवं क्षणमथो युद्धं तदा देवाः सवासवाः । असुरैर्निर्जिताः सद्यो दुद्रुवुर्विमुखा भृशम् ॥

ଏଭଳି କିଛିକ୍ଷଣ ଯୁଦ୍ଧ ହେବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବମାନେ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୱର ପରାଜିତ ହେଲେ ଏବଂ ମୁହଁ ଫେରାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 8

देवेषु चैव भग्नेषु विद्रुतेषु विशेषतः । असुरः सर्वदेवानामन्वधावत वीर्यवान् ॥

ଦେବମାନେ ପରାଜିତ ହୋଇ ବିଶେଷତଃ ପଳାଇଯାଉଥିବାବେଳେ, ପରାକ୍ରମୀ ଅସୁର ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କୁ ନିକଟରୁ ପଛୁଆଇଲା।

Verse 9

ततो देवगणाः सर्वे द्रवन्तो भयविह्वलाः । नीलं गिरिवरं जग्मुर्यत्र देवी व्यवस्थिताः ॥

ତାପରେ ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ନୀଳ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୀ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 10

औद्री तपोरता देवी तामसी शक्तिरुत्तमा । संहारकारिणी देवी कालरात्रीति तां विदुः ॥

ଦେବୀ ଉଗ୍ରସ୍ୱଭାବା, ତପସ୍ୟାରେ ରତା, ତାମସୀ ଶକ୍ତିର ପରମା ଏବଂ ସଂହାରକାରିଣୀ; ତାଙ୍କୁ ‘କାଳରାତ୍ରୀ’ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

Verse 11

सा दृष्ट्वा तान् तदा देवान् भयत्रस्तान् विचेतसः । मा भैष्टेत्युच्चकैर्देवी तानुवाच सुरोत्तमान् ॥

ଦେବୀ ସେତେବେଳେ ଭୟରେ ତ୍ରସ୍ତ ଓ ଚିତ୍ତବିହ୍ୱଳ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁରମାନଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—“ଭୟ କରନି।”

Verse 12

तपः कृत्वा चिरं कालं पालयाम्यखिलं जगत् । एवमुद्दिश्य पञ्चाग्निं साधयामास भामिनी ॥

“ଦୀର୍ଘକାଳ ତପ କରି ମୁଁ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ପାଳନ କରିବି”—ଏହି ସଙ୍କଳ୍ପରେ ସେ ତେଜସ୍ୱିନୀ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ତପ ଆଚରଣ କଲେ।

Verse 13

देव्युवाच । किमियं व्याकुला देवा गतिर् वा उपलक्ष्यते । कथयध्वं द्रुतं देवाः सर्वथा भयकारणम् ॥

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବମାନେ, ଏହି କିପରି ବ୍ୟାକୁଳତା? କେଉଁ ଗତି/ଘଟନା ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି? ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଭୟର କାରଣ ଶୀଘ୍ର କହ।

Verse 14

देवा ऊचुः । अयमायाति दैत्येन्द्रो रुरुर्भीमपराक्रमः । एतस्य भीतान् रक्षस्व त्वं देवान् परमेश्वरि ॥

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ଭୀମ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ରୁରୁ ଆସୁଛି। ହେ ପରମେଶ୍ୱରୀ, ତାହାରେ ଭୀତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆପଣ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 15

एवमुक्ता तदा देवैर्देवी भीमपराक्रमा । जहास परया प्रीत्या देवानां पुरतः शुभा ॥

ଦେବମାନେ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଭୀମ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ଶୁଭା ଦେବୀ ଦେବମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପରମ ପ୍ରୀତିରେ ହସିଲେ।

Verse 16

तस्या हसन्त्या वक्त्रात् तु बह्व्यो देव्यॊ विनिर्ययुः । याभिर्विश्वमिदं व्याप्तं विकृताभिरनेकशः ॥

ସେ ହସୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଅନେକ ଦେବୀ ବାହାରିଲେ; ତାଙ୍କର ନାନାବିଧ ରୂପଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଅନେକ ପ୍ରକାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 17

पाशाङ्कुशधराः सर्वाः सर्वाः पीनपयोधराः । सर्वाः शूलधराः भीमाः सर्वाश्चापधराः शुभाः ॥

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପାଶ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ପୀନ ପୟୋଧରା ଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଭୀମ, ଶୂଳଧାରୀ; ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଶୁଭ, ଚାପଧାରୀ ଥିଲେ।

Verse 18

ताः सर्वाः कोटिशो देव्यस्तां देवीं वेष्ट्य संस्थिताः । युयुधुर्दानवैः सार्द्धं बद्धतूणा महाबलाः । क्षणेन दानवबलं तत्सर्वं निहतं तु तैः ॥

କୋଟିକୋଟି ଦେବୀମାନେ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଚାରିଦିଗରୁ ଘେରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ବଦ୍ଧତୂଣ ଓ ମହାବଳୀ ହୋଇ ସେମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏବଂ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ଦାନବବଳ ନିହତ ହେଲା।

Verse 19

देवाश्च सर्वे संयत्ता युयुधुर्दानवं बलम् । आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवास्तथाश्विनौ । सर्वे शस्त्राणि संगृह्य युयुधुर्दानवं बलम् ॥

ସମସ୍ତ ଦେବତା ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସହ ଦାନବସେନା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ—ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ବିଶ୍ୱେଦେବ ଏବଂ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନ। ସମସ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ର ସଂଗ୍ରହ କରି ଦାନବବଳ ସହ ସମର କଲେ।

Verse 20

कालरात्र्या बलं यच्च यच्च देवबलं महत् । तत्सर्वं दानवबलमनयद् यमसादनम् ॥

କାଳରାତ୍ରୀଙ୍କ ଯେ ବଳ ଥିଲା ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ଯେ ମହାବଳ ଥିଲା—ସେ ସମସ୍ତ ମିଶି ଦାନବସେନାକୁ ଯମସଦନ, ଅର୍ଥାତ୍ ମୃତ୍ୟୁଲୋକ, କୁ ନେଇଗଲା।

Verse 21

एक एव महादैत्यो रुरुस्तस्थौ महामृधे । स च मायां महारौद्रीं रौरवीं विससर्ज ह ॥

ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଏକମାତ୍ର ମହାଦୈତ୍ୟ—ରୁରୁ—ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲା। ସେ ‘ରୌରବୀ’ ନାମକ ମହାରୌଦ୍ରୀ, ଅତିଭୟଙ୍କର ମାୟାକୁ ବିସର୍ଜନ କଲା।

Verse 22

सा माया ववृधे भीमा सर्वदेवप्रमोहिनी । तया तु मोहिता देवाः सद्यो निद्रां तु भेजिरे ॥

ସେଇ ମାୟା ଭୀମ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ହେଲା। ତାହାରେ ମୋହିତ ଦେବମାନେ ସତ୍ୱର ନିଦ୍ରାକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ।

Verse 23

तस्याः कालान्तरे देव्यास्तपन्त्यास्तप उत्तमम् । रुरुर्नाम महातेजा ब्रह्मदत्तवरोऽसुरः ॥

କିଛି କାଳ ପରେ, ସେଇ ଦେବୀ ଉତ୍ତମ ତପ କରୁଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦତ୍ତ ବରପ୍ରାପ୍ତ ମହାତେଜସ୍ବୀ ‘ରୁରୁ’ ନାମକ ଅସୁର ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 24

देवी च त्रिशिखेनाजौ तं दैत्यं समताड्यत् । तया तु ताडितान्तस्य दैत्यस्य शुभलोचने । चर्ममुण्डे उभे सम्यक् पृथग्भूते बभूवतुः ॥

ଏବଂ ଦେବୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ତ୍ରିଶିଖା ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସେଇ ଦୈତ୍ୟକୁ ପ୍ରହାର କଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରହାରରେ ପତିତ ସେଇ ଦୈତ୍ୟର, ହେ ଶୁଭଲୋଚନେ, ‘ଚର୍ମ’ ଓ ‘ମୁଣ୍ଡ’ ଦୁହେଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୃଥକ ହୋଇଗଲା।

Verse 25

रुरोस्तु दानवेन्द्रस्य चर्ममुण्डे क्षणाद् यतः । अपहृत्याहरद् देवी चामुण्डा तेन साभवत् ॥

ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ରୁରୁଠାରୁ ଦେବୀ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ‘ଚର୍ମ’ ଓ ‘ମୁଣ୍ଡ’ ଅପହରଣ କରି ନେଇଗଲେ; ତେଣୁ ସେ ‘ଚାମୁଣ୍ଡା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 26

सर्वभूतमहाराुद्री या देवी परमेश्वरी । संहारिणी तु या चैव कालरात्रिः प्रकीर्तिता ॥

ଯେ ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମହାରୌଦ୍ରୀ, ପରମେଶ୍ୱରୀ ଏବଂ ସଂହାରିଣୀ—ସେଇ ଦେବୀ ‘କାଳରାତ୍ରି’ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତିତ।

Verse 27

तस्या ह्यनुचरा देव्यो या ह्यसङ्ख्यातकोटयः । तास्तां देवीं महाभागां परिवर्य व्यवस्थिताः ॥

ତାଙ୍କର ଅନୁଚରୀ ଦେବୀମାନେ—ଅସଂଖ୍ୟ କୋଟି—ସେଇ ମହାଭାଗା ଦେବୀଙ୍କୁ ଘେରି ସମସ୍ତଦିଗରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

Verse 28

या क्यामासुरव्यग्रास्तास्तां देवीं बुभुक्षिताः । बुभुक्षिता वयं देवि देहि नो भोजनं शुभे ॥

ସେମାନେ ବ୍ୟାକୁଳ ଓ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ଭୁଖରେ ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ—“ହେ ଦେବୀ, ଆମେ ଭୁଖିତ; ହେ ଶୁଭେ, ଆମକୁ ଭୋଜନ ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 29

एवमुक्ता तदा देवी दध्यौ तासां तु भोजनम् । न चाध्यगच्छच्च यदा तासां भोजनमन्तिकात् ॥

ଏପରି କହିବା ପରେ ଦେବୀ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଜନ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ଭୋଜନର କୌଣସି ବ୍ୟବସ୍ଥା ମିଳିଲା ନାହିଁ।

Verse 30

ततो दध्यौ महादेवं रुद्रं पशुपतिं विभुम् । सोऽपि ध्यानात् समुत्तस्थौ परमात्मा त्रिलोचनः ॥

ତାପରେ ସେ ମହାଦେବ—ରୁଦ୍ର, ପଶୁପତି, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ—ଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ; ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଧ୍ୟାନରୁ ଉଠିଲେ—ତ୍ରିଲୋଚନ, ପରମାତ୍ମା।

Verse 31

उवाच च द्रुतं देवीं किं ते कार्यं विवक्षितम् । ब्रूहि देवि वरारोहे यत् ते मनसि वर्तते ॥

ସେ ଶୀଘ୍ର ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ହେ ବରାରୋହେ ଦେବୀ, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି ତାହା କୁହ।”

Verse 32

देव्युवाच । भक्ष्यार्थमासां देवेश किञ्चिद् दातुमिहार्हसि । बलात्कुर्वन्ति मामेता भक्षार्थिन्यो महाबलाः । अन्यथा मामपि बलाद् भक्षयिष्यन्ति मां प्रभो ॥

ଦେବୀ କହିଲେ—“ହେ ଦେବେଶ, ଏମାନଙ୍କ ଭକ୍ଷଣାର୍ଥେ ଏଠାରେ କିଛି ଦେବା ଉଚିତ। ଏମାନେ ମହାବଳୀ, ଭକ୍ଷାର୍ଥି, ମୋତେ ବଳପୂର୍ବକ ଚାପ ଦେଉଛନ୍ତି; ନହେଲେ, ହେ ପ୍ରଭୋ, ଏମାନେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ବଳରେ ଭକ୍ଷିବେ।”

Verse 33

रुद्र उवाच । एतासां शृणु देवेशि भक्ष्यमेकं मयोद्यतम् । कथ्यमानं वरारोहे कालरात्रि महाप्रभे ॥

ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶି! ଏମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ଭକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି। ହେ ବରାରୋହିଣୀ କାଳରାତ୍ରି, ହେ ମହାପ୍ରଭେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ।

Verse 34

समुद्रमध्ये रत्नाढ्यं पुरमस्ति महावनम् । तत्र राजा स दैत्येन्द्रः सर्वदेवभयंकरः ॥

ସମୁଦ୍ରମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନସମୃଦ୍ଧ ଏକ ପୁର ଓ ଏକ ମହାବନ ଅଛି। ସେଠାରେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ସେଇ ରାଜା ରାଜ୍ୟ କରେ, ଯେ ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର।

Verse 35

या स्त्री सगर्भा देवेशि अन्यस्त्रीपरिधानकम् । परिधत्ते स्पृशेच्चापि पुरुषस्य विशेषतः ॥

ହେ ଦେବେଶି! ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ଗର୍ଭବତୀ, ସେ ଯଦି ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧେ—କିମ୍ବା ତାହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ—ବିଶେଷତଃ ପୁରୁଷ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ, ତେବେ ସେ (ପ୍ରସଙ୍ଗୋକ୍ତ) ଫଳ ଭୋଗ କରେ।

Verse 36

स भागोऽस्तु महाभागे कासाञ्चित् पृथिवीतले । अन्याश्छिद्रेषु बालानि गृहीत्वा तत्र वै बलिम् । लब्ध्वा तिष्ठन्तु सुप्रीता अपि वर्षशतान्यपि ॥

ହେ ମହାଭାଗେ! ପୃଥିବୀତଳର କିଛି ସ୍ଥାନ ପାଇଁ ସେ ଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଉ। ଅନ୍ୟାମାନେ ଛିଦ୍ରମୟ (ଅସୁରକ୍ଷିତ) ସ୍ଥାନରେ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଧରି ସେଠାରେ ବଳି ପାଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ—ଶତବର୍ଷ ଶତବର୍ଷ ଯାଏଁ ମଧ୍ୟ—ସେଠାରେ ରହୁନ୍ତୁ।

Verse 37

अन्याः सूतिगृहे छिद्रं गृह्णीयुस्तत्र पूजिताः । निवसिष्यन्ति देवेशि तथान्या जातहारिकाः ॥

ଅନ୍ୟାମାନେ ସୂତିଗୃହରେ ଏକ ଛିଦ୍ର (ସୁଯୋଗ) ଧରିବେ; ସେଠାରେ ପୂଜିତ ହୋଇ ବସିବେ। ହେ ଦେବେଶି! ତଥା ଅନ୍ୟ—ଜାତହାରିକା, ଯେ ନବଜାତକୁ ହରଣ କରେ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ନିବାସ କରିବେ।

Verse 38

गृहे क्षेत्रे तडागेषु वाप्युद्यानेषु चैव हि । अन्यचित्ता रुदन्त्यो याः स्त्रियस्तिष्ठन्ति नित्यशः । तासां शरीराण्याविश्य काश्चित्तृप्तिमवाप्स्यथ ॥

ଘର, କ୍ଷେତ୍ର, ପୋଖରୀ, କୂଆ ଓ ଉଦ୍ୟାନରେ ଯେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିତ୍ୟ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ରହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରି କେତେକ (ଭୂତସତ୍ତା) ତୃପ୍ତି ପାଇବେ।

Verse 39

एवमुक्त्वा तदा देवीं स्वयं रुद्रः प्रतापवान् । दृष्ट्वा रुरुं च सबलमसुरेन्द्रं निपातितम् । स्तुतिं चकार भगवन् स्वयं देवस्त्रिलोचनः ॥

ଏପରି କହି ତେବେ ଦେବୀଙ୍କୁ, ପ୍ରତାପଶାଳୀ ରୁଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ—ରୁରୁ ଓ ବଳବାନ ଅସୁରେନ୍ଦ୍ର ପତିତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି—ଭଗବାନ ତ୍ରିଲୋଚନ ସ୍ୱୟଂ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 40

रुद्र उवाच । जयस्व देवि चामुण्डे जय भूतापहारिणि । जय सर्वगते देवि कालरात्रि नमोऽस्तु ते ॥

ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ଜୟ ହେ ଦେବୀ ଚାମୁଣ୍ଡେ, ଜୟ ହେ ଭୂତାପହାରିଣୀ। ଜୟ ହେ ସର୍ବଗତେ ଦେବୀ; ହେ କାଳରାତ୍ରି, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 41

विश्वमूर्त्ते शुभे शुद्धे विरूपाक्षि त्रिलोचने । भीमरूपे शिवे विद्ये महामाये महोदयॆ ॥

ହେ ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି, ଶୁଭେ, ଶୁଦ୍ଧେ; ହେ ବିରୂପାକ୍ଷି, ତ୍ରିଲୋଚନେ; ହେ ଭୀମରୂପେ, ଶିବେ, ବିଦ୍ୟେ; ହେ ମହାମାୟେ, ମହୋଦୟେ!

Verse 42

मनोजवे जये जृम्भे भीमाक्षि क्षुभितक्षये । महामारि विचित्राङ्गे गेयनृत्यप्रिये शुभे ॥

ହେ ମନୋଜବେ, ହେ ଜୟେ, ହେ ଜୃମ୍ଭେ; ହେ ଭୀମାକ୍ଷି, ହେ କ୍ଷୁଭିତକ୍ଷୟେ; ହେ ମହାମାରି, ହେ ବିଚିତ୍ରାଙ୍ଗେ; ହେ ଗେୟ-ନୃତ୍ୟପ୍ରିୟେ, ହେ ଶୁଭେ!

Verse 43

विकराले महाकालि कालिके पापहारिणि । पाशहस्ते दण्डहस्ते भीमरूपे भयानके ॥

ହେ ବିକରାଳିନୀ ମହାକାଳି, ହେ କାଳିକେ, ପାପହାରିଣୀ; ପାଶହସ୍ତା, ଦଣ୍ଡହସ୍ତା, ଭୀମରୂପା, ଭୟଙ୍କରୀ!

Verse 44

चामुण्डे ज्वलमानास्ये तीक्ष्णदंष्ट्रे महाबले । शवयानस्थिते देवि प्रेतासनगते शिवे ॥

ହେ ଚାମୁଣ୍ଡେ, ଜ୍ୱଲମାନ ମୁଖା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଯୁକ୍ତା, ମହାବଳା; ହେ ଦେବି, ଶବଯାନସ୍ଥିତା; ହେ ଶିବେ, ପ୍ରେତାସନଗତା!

Verse 45

अनेकशतसाहस्ट्रकोटिकोतिशतॊत्तरैः । असुरैरन्वितः श्रीमान् द्वितीयो नमुचिर्यथा ॥

ଶତ, ସହସ୍ର, କୋଟି ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ କୋଟି ସଂଖ୍ୟକ ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ସେଇ ଶ୍ରୀମାନ, ଯେନ ଦ୍ୱିତୀୟ ନମୁଚି ଥିଲା।

Verse 46

भीमाक्षि भीषणे देवि सर्वभूतभयंकरी । कराले विकराले च महाकाले करालिनि । काली कराली विक्रान्ता कालरात्रि नमोऽस्तु ते ॥

ହେ ଭୀମାକ୍ଷୀ, ହେ ଭୀଷଣେ ଦେବି, ସର୍ବଭୂତଭୟଙ୍କରୀ; ହେ କରାଳେ, ହେ ବିକରାଳେ, ହେ ମହାକାଳେ, ହେ କରାଳିନୀ; ହେ କାଳୀ, ହେ କରାଳୀ, ହେ ବିକ୍ରାନ୍ତା—ହେ କାଳରାତ୍ରି, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 47

विकरालमुखी देवि ज्वालामुखि नमोऽस्तु ते । सर्वसत्त्वहिते देवि सर्वदेवि नमोऽस्तु ते ॥

ହେ ବିକରାଳମୁଖୀ ଦେବି, ହେ ଜ୍ୱାଲାମୁଖୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ସର୍ବସତ୍ତ୍ୱହିତେ ଦେବି, ହେ ସର୍ବଦେବି, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 48

इति स्तुता तदा देवी रुद्रेण परमेष्ठिना । तुतोष परमा देवी वाक्यं छेदमुवाच ह । वरं वृणीष्व देवेश यत् ते मनसि वर्तते ॥

ଏହିପରି ପରମେଷ୍ଠୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ ପରମା ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ— “ହେ ଦେବେଶ! ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ସେହି ବର ଚୟନ କର।”

Verse 49

रुद्र उवाच । स्तोत्रेणानेन ये देवि त्वां स्तुवन्ति वरानने । तेषां त्वं वरदा देवि भव सर्वगता सती ॥

ରୁଦ୍ର କହିଲେ— ହେ ବରାନନେ ଦେବୀ! ଯେମାନେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରରେ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ହେ ଦେବୀ, ସର୍ବଗତା ସତୀ ହୋଇ ବରଦାତ୍ରୀ ହେଉ।

Verse 50

यश्चेमं त्रिप्रकारं तु देवि भक्त्या समन्वितः । स पुत्रपौत्रपशुमान् समृद्धिमुपगच्छति ॥

ହେ ଦେବୀ! ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ଏହି ତ୍ରିବିଧ ରୂପକୁ (ପାଠ/ଆଶ୍ରୟ) କରେ, ସେ ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର ଓ ପଶୁଧନ ସହିତ ସମୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 51

यश्चेमं शृणुयाद् भक्त्या त्रिशक्त्यास्तु समुद्भवम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः पदं गच्छत्यनामयम् ॥

ଏବଂ ଯେ ଭକ୍ତିରେ ତ୍ରିଶକ୍ତିର ଉଦ୍ଭବ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି ଆଖ୍ୟାନ ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଅନାମୟ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 52

एवं स्तुत्वा भवो देवीं चामुण्डां परमेश्वरीम् । क्षणादन्तर्हितो देवस्ते च देवा दिवं ययुः ॥

ଏହିପରି ପରମେଶ୍ୱରୀ ଚାମୁଣ୍ଡା ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ଭବ (ରୁଦ୍ର) କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେଲେ; ଏବଂ ସେହି ଦେବମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।

Verse 53

य एतां वेद वै देव्याः उत्पत्तिं त्रिविधां धरे । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमृच्छति ॥

ହେ ଧରଣୀଧର! ଯେ ଦେବୀଙ୍କ ତ୍ରିବିଧ ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ନିର୍ବାଣକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 54

भ्रष्टराज्यो यदा राजा नवम्यां नियतः शुचिः । अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुपवासी नरोत्तमः । संवत्सरेण लभते राज्यं निष्कण्टकं नृपः ॥

ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ରାଜା ରାଜ୍ୟରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୁଏ, ସେ ନବମୀରେ ନିୟମିତ ଓ ଶୁଚି ରହି, ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଉପବାସ କଲେ—ସେ ରାଜା ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ନିଷ୍କଣ୍ଟକ (ଶତ୍ରୁ-ବାଧାରହିତ) ରାଜ୍ୟ ଲଭେ।

Verse 55

एषा त्रिशक्तिरुद्दिष्टा नयसिद्धान्तगामिनी । एषा श्वेता परा सृष्टिः सात्त्विकी ब्रह्मसंस्थिताः ॥

ଏହି ତ୍ରିଶକ୍ତି ନୟ-ସିଦ୍ଧାନ୍ତାନୁସାରେ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି। ଏହାହିଁ ଶ୍ୱେତ, ପରା ସୃଷ୍ଟି—ସାତ୍ତ୍ୱିକ ସ୍ୱଭାବର—ବ୍ରହ୍ମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 56

कालेन महता चासौ लोकपालपुराण्यथ । जिगीषुः सैन्यसंवीतो देवैर्भयमरॊचयत् ॥

ବହୁ କାଳ ପରେ, ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ପୁରାତନ କଥାପ୍ରସଙ୍ଗରେ, ସେ—ବିଜୟ ଇଚ୍ଛାରେ ଏବଂ ସେନାଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ—ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କଲା।

Verse 57

एषैव रक्ताऽ रजसि वैष्णवी परिकीर्तिता । एषैव कृष्णा तमसि रौद्री देवी प्रकीर्तिता ॥

ଏହି ଏକେ ଶକ୍ତି ରଜୋଗୁଣରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ‘ବୈଷ୍ଣବୀ’ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ; ଏହି ଏକେ ଶକ୍ତି ତମୋଗୁଣରେ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ‘ରୌଦ୍ରୀ’ ଦେବୀ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 58

परमात्मा यथा देव एक एव त्रिधा स्थितः । प्रयोजनवशाच्छक्तिरेकैव त्रिविधाऽभवत् ॥

ଯେପରି ପରମାତ୍ମା ଦେବ ଏକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ତ୍ରିବିଧ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେପରି ପ୍ରୟୋଜନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟବଶତଃ ଏକମାତ୍ର ଶକ୍ତି ତ୍ରିବିଧ ହୁଏ।

Verse 59

य एतं शृणुयात् सर्गं त्रिशक्त्याः परमं शिवम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमाप्नुयात् ॥

ଯେ କେହି ତ୍ରିଶକ୍ତିର ସର୍ଗ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି ପରମ ଶିବମୟ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ଶୁଣେ, ସେ ସର୍ବ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ନିର୍ବାଣ ପାଏ।

Verse 60

यश्चेदं शृणुयाद् भक्त्या नवम्यां नियतः स्थितः । स राज्यमतुलं लेभे भयेश्य्च प्रमुच्यते ॥

ଯେ ନବମୀ ତିଥିରେ ନିୟମନିଷ୍ଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଭକ୍ତିସହିତ ଏହା ଶୁଣେ, ସେ ଅତୁଳ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରେ ଏବଂ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 61

यस्येदं लिखितं गेहे सदा तिष्ठति धारिणि । न तस्याग्निभयं घोरं सर्पचौरादिकं भवेत् ॥

ହେ ଧାରିଣି! ଯାହାର ଘରେ ଏହା ଲିଖିତ ରୂପେ ସଦା ରହେ, ତାହାର ଘୋର ଅଗ୍ନିଭୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ସର୍ପ, ଚୋର ଆଦିର ଆପଦା ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 62

यश्चैतत् पूजयेद् भक्त्या पुस्तकेऽपि स्थितं बुधः । तेन यष्टं भवेत् सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥

ଏବଂ ଯେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହାକୁ—ପୁସ୍ତକରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରେ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକ ପୂଜିତ ହୋଇଥିବା ପରି ହୁଏ।

Verse 63

जायन्ते पशवः पुत्रा धनं धान्यं वरस्त्रियः । रत्नान्यश्वा गजा भृत्या यानाश्चाशु भवन्त्युत । यस्येदं तिष्ठते गेहे तस्येदं जायते ध्रुवम् ॥

ଯାହାର ଘରେ ଏହା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହେ, ତାହାର ନିକଟେ ପଶୁ, ପୁତ୍ର, ଧନ-ଧାନ୍ୟ, ଉତ୍ତମ ସ୍ତ୍ରୀ, ରତ୍ନ, ଅଶ୍ୱ, ଗଜ, ଭୃତ୍ୟ ଓ ଯାନବାହନ ଶୀଘ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଫଳଦାୟକ।

Verse 64

श्रीवराह उवाच । एतदेव रहस्यं ते कीर्तितं भूतधारिणि । रुद्रस्य खलु माहात्म्यं सकलं कीर्तितं मया ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ହେ ଭୂତଧାରିଣି! ଏହି ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟଟି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି; ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସମଗ୍ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।

Verse 65

नवकोट्यस्तु चामुण्डा भेदभिन्ना व्यवस्थिताः । या रौद्री तामसी शक्तिः सा चामुण्डा प्रकीर्तिता ॥

ଚାମୁଣ୍ଡାକୁ ନବ କୋଟିରେ ଭେଦଭିନ୍ନ ଭାବେ ବିଭକ୍ତ କରି ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେ ଶକ୍ତି ରୌଦ୍ରୀ ଓ ତାମସୀ, ସେଇ ଚାମୁଣ୍ଡା ଭାବେ ପ୍ରକୀର୍ତିତ।

Verse 66

अष्टादश तथा कोट्यो वैष्णव्या भेद उच्यते । या सा च राजसी शक्तिः पालनी चैव वैष्णवी । या ब्रह्मशक्तिः सत्त्वस्था अनन्तास्ताः प्रकीर्तिताः ॥

ବୈଷ୍ଣବୀର ଅଷ୍ଟାଦଶ କୋଟି ଭେଦ କୁହାଯାଏ। ଯେ ରାଜସୀ ଶକ୍ତି ଏବଂ ପାଳନକାରିଣୀ, ସେଇ ବୈଷ୍ଣବୀ। ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ବ୍ରହ୍ମଶକ୍ତି ଅନନ୍ତ ରୂପବତୀ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତିତ।

Verse 67

उत्तिष्ठतस्तस्य महासुरस्य समुद्रतोयं ववृद्धेऽतिमात्रम् । अनेकनक्रग्रहमीनजुष्टम् आप्लावयत् पर्वतसानुदेशान् ॥

ସେଇ ମହାସୁର ଉଠିବା ସହିତ ସମୁଦ୍ରଜଳ ଅତିମାତ୍ରାରେ ବଢ଼ିଗଲା; ନକ୍ର, ଗ୍ରାହକ ଜୀବ ଓ ମୀନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେଇ ଜଳ ପର୍ବତର ଢାଳ ଓ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ଲାବିତ କଲା।

Verse 68

एतासां सर्वभेदेषु पृथगेकैकशो धरे । सर्वासां भगवान् रुद्रः सर्वगश्च पतिर्भवेत् ॥

ହେ ଧରା, ଏହି ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଭେଦରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଏକେକ କରି, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କର ପତି ହୁଅନ୍ତି।

Verse 69

यावन्त्यस्या महाशक्त्यास्तावद् रूपाणि शङ्करः । कृतवांस्ताश्च भजते पतिरूपेण सर्वदा ॥

ଏହି ମହାଶକ୍ତିର ଯେତେ ରୂପ, ସେତେ ରୂପ ଶଙ୍କର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଏବଂ ସେ ସଦା ପତିରୂପେ ସେମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧ ରଖି ଭଜନ୍ତି।

Verse 70

यश्चाराधयते तास्तु रुद्रस्तुष्टो भविष्यति । सिद्ध्यन्ते तास्तदा देव्यो मन्त्रिणो नात्र संशयः ॥

ଯେ କେହି ସେହି ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କରେ, ରୁଦ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ତେବେ ସେହି ଦିବ୍ୟଶକ୍ତିମାନେ ସିଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି—ହେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 71

अन्तः स्थितानेकसुरारिसङ्घं विचित्रचर्मायुधचित्रशोभम् । भीमं बलं बलिनं चारुयोधं विनिर्ययौ सिन्धुजलाद् विशालम् ॥

ସମୁଦ୍ରର ବିଶାଳ ଜଳରୁ ଏକ ଭୀମ, ମହାନ ବଳ ପ୍ରକଟ ହେଲା—ତାହାର ଭିତରେ ଦେବଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଅନେକ ସଂଘ ଥିଲେ; ବିଚିତ୍ର କବଚ ଓ ଅସ୍ତ୍ରର ଚିତ୍ରଶୋଭାରେ ଦୀପ୍ତ, ବଳବାନ୍ ଓ ଭୟଙ୍କର, ସୁନ୍ଦର ଯୋଧମାନେ ଯୁକ୍ତ।

Verse 72

तत्र द्विपा दैत्यवरैरुपेता समानघण्टासुसमूहयुक्ताः । विनिर्ययुः स्वाकृतिभीषणानि समन्तमुच्चैः खलु दर्शयन्तः ॥

ସେଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ହାତୀମାନେ—ସମାନ ଘଣ୍ଟାନାଦ ଓ ସୁସଂଗଠିତ ଦଳମାନେ ସହ—ବାହାରିଲେ; ଏବଂ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ, ପ୍ରକାଶ୍ୟ ଭାବେ ନିଜ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଦେଖାଇଲେ।