Adhyaya 95: The Slaying of the Daitya Ruru, the Hymn to Cāmuṇḍā/Kālarātri, and the Doctrine of the Threefold Power
Rurudaityavadhaḥ, Cāmuṇḍā–Kālarātri-stutiḥ, Trīśakti-prakāśaś ca
Mythic-Theology (Devī-Māhātmya) with Ritual/Protective Phalaśruti
अस्मिन्नध्याये वराहः पृथिवीं प्रति नीलगिरौ तपः कुर्वतीं तामसीं रौद्रीं शक्तिं—कालरात्रिं/चामुण्डां—वर्णयति। समुद्रमध्ये रत्नसमृद्धनगरे राज्यं कुर्वन् दैत्यः रुरुः लोकानाक्रामति; देवाः पराजिताः पर्वतं प्रति देवीशरणं यान्ति। देवी असंख्याः परिचारिकादेव्यः प्रादुर्भाव्य दैत्यसेनां नाशयति। रुरोर्मोहिनीं मायां प्रयुञ्जानस्य देवाः सुप्ताः भवन्ति; तदा देवी तं हत्वा तस्य चर्म शिरश्च गृह्णाति, ‘चामुण्डा’ इति ख्यातिं लभते। परिचारिकाः भक्ष्यं याचन्ते; रुद्रः गृहसीमान्तेषु तथा दुर्बलजनसम्बद्धेषु नियतबलिदानविधानं निर्दिशति। अनन्तरं रुद्रः देवीं स्तौति; उपसंहारे श्वेता-सात्त्विकी, रक्ता-राजसी, कृष्णा-तामसी इति त्रिशक्तिप्रकाशः, तथा श्रवण-पाठ-लेखन-पूजनैः रक्षणं, लोकस्थैर्यं, राज्यलाभश्च इति फलश्रुतिः कथ्यते।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 95
Verse 1
श्रीवराह उवाच । या सा नीलगिरिं याता तपसे धृतमानसा । रौद्री तमोद्भवा शक्तिस्तस्याः शृणु धरे व्रतम् ॥
श्रीवराह उवाच । या सा नीलगिरिं याता तपसे धृतमानसा । रौद्री तमोद्भवा शक्तिस्तस्याः शृणु धरे व्रतम् ॥
Verse 2
अश्वास्तथा काञ्चनपीडनद्धा रोहीतमत्स्यैः समतां जलान्तः । व्यवस्थितास्ते सममेव तूर्णं विनिर्ययुः लक्षशः कोटिशश्च ॥
अश्वा अपि काञ्चनपीडनद्धा जलान्तः स्थिताः रोहीतमत्स्यैः समतां गताः । ते सर्वे सममेव तूर्णं विनिर्ययुः लक्षशः कोटिशश्च ॥
Verse 3
रथा रविस्यन्दनतुल्यवेगाः सुचक्रदण्डाक्षत्रिवेणुयुक्ताः । सुशस्त्रयन्त्राः परिपीडिताङ्गाः चलत्पताकास्त्वरितं विशङ्काः ॥
रथाः रविस्यन्दनतुल्यवेगाः सुचक्रदण्डाक्षत्रिवेणुसंयुताः। सुशस्त्रयन्त्राः परिपीडिताङ्गाः चलत्पताकाः त्वरितं निराशङ्काः॥
Verse 4
तथैव योधाः स्थगितेतरेतरास्तितीर्षवः प्रवरास्तूर्णपाणयः । रणे रणे लब्धजयाः प्रहारिणो विरेजुरुच्चैरसुरानुगा भृशम् ॥
तथैव योधाः परस्परं स्थगयन्तः तितीर्षवः प्रवराः तूर्णपाणयः। रणे रणे लब्धजयाः प्रहारिणः उच्चैः विरेजुरसुरानुगा भृशम्॥
Verse 5
देवेषु चैव भग्नेषु विनिर्गत्य जलात् ततः । चतुरङ्गबलोपेतः प्रायादिन्द्रपुरं प्रति ॥
देवेषु भग्नेषु ततः जलात् विनिर्गत्य चतुरङ्गबलोपेतः इन्द्रपुरं प्रति प्रायात्॥
Verse 6
युयोध च सूरैः सार्द्धं रुरुर्दैत्यपतिस्तथा । मुद्गरैर्मुषलैः शूलैः शरैर्दण्डायुधैस्तथा । जघ्नुर्दैत्याः सुरान् संख्ये सुराश्चैव तथासुरान् ॥
युयोध च सूरैः सार्धं रुरुः दैत्यपतिस्तथा। मुद्गरैर्मुषलैः शूलैः शरैर्दण्डायुधैस्तथा। जघ्नुर्दैत्याः सुरान् संख्ये सुराश्चैव तथासुरान्॥
Verse 7
एवं क्षणमथो युद्धं तदा देवाः सवासवाः । असुरैर्निर्जिताः सद्यो दुद्रुवुर्विमुखा भृशम् ॥
एवं क्षणमथो युद्धे देवाः सवासवाः। असुरैर्निर्जिताः सद्यो दुद्रुवुर्विमुखा भृशम्॥
Verse 8
देवेषु चैव भग्नेषु विद्रुतेषु विशेषतः । असुरः सर्वदेवानामन्वधावत वीर्यवान् ॥
देवेषु पराजितेषु विशेषतः पलायमानेषु च, वीर्यवान् असुरः सर्वान् देवान् अन्वधावत्।
Verse 9
ततो देवगणाः सर्वे द्रवन्तो भयविह्वलाः । नीलं गिरिवरं जग्मुर्यत्र देवी व्यवस्थिताः ॥
ततः सर्वे देवगणाः भयविह्वलाः द्रवन्तः नीलं गिरिवरं जग्मुः, यत्र देवी व्यवस्थिताः।
Verse 10
औद्री तपोरता देवी तामसी शक्तिरुत्तमा । संहारकारिणी देवी कालरात्रीति तां विदुः ॥
औद्री तपोरता देवी तामसी शक्तिरुत्तमा; संहारकारिणी देवी कालरात्रीति तां विदुः।
Verse 11
सा दृष्ट्वा तान् तदा देवान् भयत्रस्तान् विचेतसः । मा भैष्टेत्युच्चकैर्देवी तानुवाच सुरोत्तमान् ॥
सा तदा तान् भयत्रस्तान् विचेतसः देवान् दृष्ट्वा, देवी उच्चकैः ‘मा भैष्ट’ इति सुरोत्तमान् उवाच।
Verse 12
तपः कृत्वा चिरं कालं पालयाम्यखिलं जगत् । एवमुद्दिश्य पञ्चाग्निं साधयामास भामिनी ॥
चिरं कालं तपः कृत्वा ‘अखिलं जगत् पालयामि’ इति उद्दिश्य, भामिनी पञ्चाग्नि-तपः साधयामास।
Verse 13
देव्युवाच । किमियं व्याकुला देवा गतिर् वा उपलक्ष्यते । कथयध्वं द्रुतं देवाः सर्वथा भयकारणम् ॥
देव्युवाच—किमिदं देवाः व्याकुलत्वं दृश्यते? का वा गतिरुपलक्ष्यते? सर्वथा भयकारणं द्रुतं मे कथयत।
Verse 14
देवा ऊचुः । अयमायाति दैत्येन्द्रो रुरुर्भीमपराक्रमः । एतस्य भीतान् रक्षस्व त्वं देवान् परमेश्वरि ॥
देवा ऊचुः—अयमायाति दैत्येन्द्रो रुरुर्भीमपराक्रमः। एतस्माद्भीतान् देवान् त्वं परमेश्वरि रक्षस्व।
Verse 15
एवमुक्ता तदा देवैर्देवी भीमपराक्रमा । जहास परया प्रीत्या देवानां पुरतः शुभा ॥
एवमुक्ता तदा देवैर्देवी भीमपराक्रमा। परया प्रीत्या शुभा देवानां पुरतो जहास।
Verse 16
तस्या हसन्त्या वक्त्रात् तु बह्व्यो देव्यॊ विनिर्ययुः । याभिर्विश्वमिदं व्याप्तं विकृताभिरनेकशः ॥
तस्या हसन्त्या वक्त्रात् तु बह्व्यो देव्यः विनिर्ययुः। याभिर्विकृताभिरनेकशो विश्वमिदं व्याप्तम्।
Verse 17
पाशाङ्कुशधराः सर्वाः सर्वाः पीनपयोधराः । सर्वाः शूलधराः भीमाः सर्वाश्चापधराः शुभाः ॥
पाशाङ्कुशधराः सर्वाः सर्वाः पीनपयोधराः। सर्वाः शूलधराः भीमाः सर्वाश्चापधराः शुभाः।
Verse 18
ताः सर्वाः कोटिशो देव्यस्तां देवीं वेष्ट्य संस्थिताः । युयुधुर्दानवैः सार्द्धं बद्धतूणा महाबलाः । क्षणेन दानवबलं तत्सर्वं निहतं तु तैः ॥
ताः सर्वाः कोटिशो देव्यः तां देवीं वेष्ट्य समन्ततः स्थिताः। बद्धतूणाः महाबलाः दानवैः सार्धं युयुधुः; क्षणेन तैः सर्वं दानवबलं निहतम्॥
Verse 19
देवाश्च सर्वे संयत्ता युयुधुर्दानवं बलम् । आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवास्तथाश्विनौ । सर्वे शस्त्राणि संगृह्य युयुधुर्दानवं बलम् ॥
देवाश्च सर्वे संयत्ताः दानवं बलं युयुधुः। आदित्याः वसवो रुद्राः विश्वेदेवास्तथाश्विनौ; सर्वे शस्त्राणि संगृह्य दानवं बलं युयुधुः॥
Verse 20
कालरात्र्या बलं यच्च यच्च देवबलं महत् । तत्सर्वं दानवबलमनयद् यमसादनम् ॥
कालरात्र्याः बलं यच्च यच्च देवबलं महत्। तत्सर्वं दानवबलं यमसादनम् अनयत्॥
Verse 21
एक एव महादैत्यो रुरुस्तस्थौ महामृधे । स च मायां महारौद्रीं रौरवीं विससर्ज ह ॥
एक एव महादैत्यः रुरुः तस्थौ महामृधे। स च मायां महारौद्रीं रौरवीं विससर्ज ह॥
Verse 22
सा माया ववृधे भीमा सर्वदेवप्रमोहिनी । तया तु मोहिता देवाः सद्यो निद्रां तु भेजिरे ॥
सा माया ववृधे भीमा सर्वदेवप्रमोहिनी। तया तु मोहिता देवाः सद्यो निद्रां तु भेजिरे॥
Verse 23
तस्याः कालान्तरे देव्यास्तपन्त्यास्तप उत्तमम् । रुरुर्नाम महातेजा ब्रह्मदत्तवरोऽसुरः ॥
तस्याः देव्याः कालान्तरे तपः परमं तपन्त्याः, ब्रह्मणा दत्तवरो महातेजा रुरुर्नामासुरः प्रादुरभवत्।
Verse 24
देवी च त्रिशिखेनाजौ तं दैत्यं समताड्यत् । तया तु ताडितान्तस्य दैत्यस्य शुभलोचने । चर्ममुण्डे उभे सम्यक् पृथग्भूते बभूवतुः ॥
देवी च त्रिशिखेनाजौ तं दैत्यं समताडयत्। तया ताडितान्तस्य दैत्यस्य, शुभलोचने, चर्ममुण्डे उभे सम्यक् पृथग्भूते बभूवतुः।
Verse 25
रुरोस्तु दानवेन्द्रस्य चर्ममुण्डे क्षणाद् यतः । अपहृत्याहरद् देवी चामुण्डा तेन साभवत् ॥
रुरोस्तु दानवेन्द्रस्य चर्ममुण्डे क्षणाद् यतः अपहृत्याहरद् देवी, तेन सा चामुण्डा इति अभवत्।
Verse 26
सर्वभूतमहाराुद्री या देवी परमेश्वरी । संहारिणी तु या चैव कालरात्रिः प्रकीर्तिता ॥
या देवी सर्वभूतमहाराुद्री, परमेश्वरी, संहारिणी च; सा एव ‘कालरात्रिः’ इति प्रकीर्तिता।
Verse 27
तस्या ह्यनुचरा देव्यो या ह्यसङ्ख्यातकोटयः । तास्तां देवीं महाभागां परिवर्य व्यवस्थिताः ॥
तस्या अनुचरा देव्योऽसङ्ख्यातकोटयः; ताः महाभागां तां देवीं परिवर्य सर्वतः व्यवस्थिताः।
Verse 28
या क्यामासुरव्यग्रास्तास्तां देवीं बुभुक्षिताः । बुभुक्षिता वयं देवि देहि नो भोजनं शुभे ॥
या क्यामासुरव्यग्रास्तास्तां देवीं बुभुक्षिताः । बुभुक्षिता वयं देवि देहि नो भोजनं शुभे ॥
Verse 29
एवमुक्ता तदा देवी दध्यौ तासां तु भोजनम् । न चाध्यगच्छच्च यदा तासां भोजनमन्तिकात् ॥
एवमुक्ता तदा देवी दध्यौ तासां तु भोजनम् । न चाध्यगच्छच्च यदा तासां भोजनमन्तिकात् ॥
Verse 30
ततो दध्यौ महादेवं रुद्रं पशुपतिं विभुम् । सोऽपि ध्यानात् समुत्तस्थौ परमात्मा त्रिलोचनः ॥
ततो दध्यौ महादेवं रुद्रं पशुपतिं विभुम् । सोऽपि ध्यानात् समुत्तस्थौ परमात्मा त्रिलोचनः ॥
Verse 31
उवाच च द्रुतं देवीं किं ते कार्यं विवक्षितम् । ब्रूहि देवि वरारोहे यत् ते मनसि वर्तते ॥
उवाच च द्रुतं देवीं किं ते कार्यं विवक्षितम् । ब्रूहि देवि वरारोहे यत् ते मनसि वर्तते ॥
Verse 32
देव्युवाच । भक्ष्यार्थमासां देवेश किञ्चिद् दातुमिहार्हसि । बलात्कुर्वन्ति मामेता भक्षार्थिन्यो महाबलाः । अन्यथा मामपि बलाद् भक्षयिष्यन्ति मां प्रभो ॥
देव्युवाच । भक्ष्यार्थमासां देवेश किञ्चिद् दातुमिहार्हसि । बलात्कुर्वन्ति मामेता भक्षार्थिन्यो महाबलाः । अन्यथा मामपि बलाद् भक्षयिष्यन्ति मां प्रभो ॥
Verse 33
रुद्र उवाच । एतासां शृणु देवेशि भक्ष्यमेकं मयोद्यतम् । कथ्यमानं वरारोहे कालरात्रि महाप्रभे ॥
रुद्र उवाच—देवेशि, एतासां कृते मया एकं भक्ष्यं सम्यगुद्यतम्। वरारोहे कालरात्रि महाप्रभे, कथ्यमानं शृणु॥
Verse 34
समुद्रमध्ये रत्नाढ्यं पुरमस्ति महावनम् । तत्र राजा स दैत्येन्द्रः सर्वदेवभयंकरः ॥
समुद्रमध्ये रत्नसमृद्धं पुरं महावनं चास्ति। तत्र स दैत्येन्द्रः राजा वर्तते, सर्वदेवानां भयङ्करः॥
Verse 35
या स्त्री सगर्भा देवेशि अन्यस्त्रीपरिधानकम् । परिधत्ते स्पृशेच्चापि पुरुषस्य विशेषतः ॥
या स्त्री सगर्भा, देवेशि, अन्यस्त्रीवस्त्रं परिधत्ते, तद्वस्त्रं स्पृशेत् वा—विशेषतः पुरुषसम्बन्धे—सा (प्रसङ्गोक्तं) फलमाप्नोति॥
Verse 36
स भागोऽस्तु महाभागे कासाञ्चित् पृथिवीतले । अन्याश्छिद्रेषु बालानि गृहीत्वा तत्र वै बलिम् । लब्ध्वा तिष्ठन्तु सुप्रीता अपि वर्षशतान्यपि ॥
महाभागे, पृथिवीतले कासाञ्चित् स्थानेषु स भागोऽस्तु। अन्याः छिद्रेषु बालानि गृहीत्वा तत्र बलिं लब्ध्वा सुप्रीता तिष्ठन्तु, वर्षशतान्यपि॥
Verse 37
अन्याः सूतिगृहे छिद्रं गृह्णीयुस्तत्र पूजिताः । निवसिष्यन्ति देवेशि तथान्या जातहारिकाः ॥
अन्याः सूतिगृहे छिद्रं गृह्णीयुः, तत्र पूजिताः निवसिष्यन्ति। देवेशि, तथान्याः जातहारिकाः अपि निवासं करिष्यन्ति॥
Verse 38
गृहे क्षेत्रे तडागेषु वाप्युद्यानेषु चैव हि । अन्यचित्ता रुदन्त्यो याः स्त्रियस्तिष्ठन्ति नित्यशः । तासां शरीराण्याविश्य काश्चित्तृप्तिमवाप्स्यथ ॥
गृहेषु क्षेत्रेषु तडागेषु वापीषु उद्यानेषु च ये स्त्रियो नित्यं अन्यचित्ताः रुदन्त्यः तिष्ठन्ति, तासां शरीराणि प्रविश्य केचित् (भूताः) तृप्तिमवाप्स्यन्ति।
Verse 39
एवमुक्त्वा तदा देवीं स्वयं रुद्रः प्रतापवान् । दृष्ट्वा रुरुं च सबलमसुरेन्द्रं निपातितम् । स्तुतिं चकार भगवन् स्वयं देवस्त्रिलोचनः ॥
एवमुक्त्वा तदा देवीं स्वयं प्रतापवान् रुद्रः, रुरुं च सबलं असुरेन्द्रं निपातितं दृष्ट्वा, भगवांस्त्रिलोचनः स्वयं स्तुतिं चकार।
Verse 40
रुद्र उवाच । जयस्व देवि चामुण्डे जय भूतापहारिणि । जय सर्वगते देवि कालरात्रि नमोऽस्तु ते ॥
रुद्र उवाच—जयस्व देवि चामुण्डे, जय भूतापहारिणि। जय सर्वगते देवि, कालरात्रि नमोऽस्तु ते॥
Verse 41
विश्वमूर्त्ते शुभे शुद्धे विरूपाक्षि त्रिलोचने । भीमरूपे शिवे विद्ये महामाये महोदयॆ ॥
विश्वमूर्त्ते शुभे शुद्धे विरूपाक्षि त्रिलोचने। भीमरूपे शिवे विद्ये महामाये महोदयॆ॥
Verse 42
मनोजवे जये जृम्भे भीमाक्षि क्षुभितक्षये । महामारि विचित्राङ्गे गेयनृत्यप्रिये शुभे ॥
मनोजवे जये जृम्भे भीमाक्षि क्षुभितक्षये। महामारि विचित्राङ्गे गेयनृत्यप्रिये शुभे॥
Verse 43
विकराले महाकालि कालिके पापहारिणि । पाशहस्ते दण्डहस्ते भीमरूपे भयानके ॥
विकराले महाकालि कालिके पापहारिणि । पाशहस्ते दण्डहस्ते भीमरूपे भयानके ॥
Verse 44
चामुण्डे ज्वलमानास्ये तीक्ष्णदंष्ट्रे महाबले । शवयानस्थिते देवि प्रेतासनगते शिवे ॥
चामुण्डे ज्वलमानास्ये तीक्ष्णदंष्ट्रे महाबले । शवयानस्थिते देवि प्रेतासनगते शिवे ॥
Verse 45
अनेकशतसाहस्ट्रकोटिकोतिशतॊत्तरैः । असुरैरन्वितः श्रीमान् द्वितीयो नमुचिर्यथा ॥
अनेकशतसाहस्ट्रकोटिकोतिशतॊत्तरैः । असुरैरन्वितः श्रीमान् द्वितीयो नमुचिर्यथा ॥
Verse 46
भीमाक्षि भीषणे देवि सर्वभूतभयंकरी । कराले विकराले च महाकाले करालिनि । काली कराली विक्रान्ता कालरात्रि नमोऽस्तु ते ॥
भीमाक्षि भीषणे देवि सर्वभूतभयंकरी । कराले विकराले च महाकाले करालिनि । काली कराली विक्रान्ता कालरात्रि नमोऽस्तु ते ॥
Verse 47
विकरालमुखी देवि ज्वालामुखि नमोऽस्तु ते । सर्वसत्त्वहिते देवि सर्वदेवि नमोऽस्तु ते ॥
विकरालमुखी देवि ज्वालामुखि नमोऽस्तु ते । सर्वसत्त्वहिते देवि सर्वदेवि नमोऽस्तु ते ॥
Verse 48
इति स्तुता तदा देवी रुद्रेण परमेष्ठिना । तुतोष परमा देवी वाक्यं छेदमुवाच ह । वरं वृणीष्व देवेश यत् ते मनसि वर्तते ॥
इति तदा रुद्रेण परमेष्ठिना स्तुता सा परमा देवी तुतोष, वाक्यं चेदमुवाच— “वरं वृणीष्व देवेश, यत्ते मनसि वर्तते।”
Verse 49
रुद्र उवाच । स्तोत्रेणानेन ये देवि त्वां स्तुवन्ति वरानने । तेषां त्वं वरदा देवि भव सर्वगता सती ॥
रुद्र उवाच— हे देवि वरानने, येऽनेन स्तोत्रेण त्वां स्तुवन्ति, तेषां त्वं वरदा देवि भव, सर्वगता सती।
Verse 50
यश्चेमं त्रिप्रकारं तु देवि भक्त्या समन्वितः । स पुत्रपौत्रपशुमान् समृद्धिमुपगच्छति ॥
यश्चेमं त्रिप्रकारं देवि भक्त्या समन्वितः, स पुत्रपौत्रपशुमान् समृद्धिमुपगच्छति।
Verse 51
यश्चेमं शृणुयाद् भक्त्या त्रिशक्त्यास्तु समुद्भवम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः पदं गच्छत्यनामयम् ॥
यश्चेमं शृणुयाद् भक्त्या त्रिशक्त्यास्तु समुद्भवम्, सर्वपापविनिर्मुक्तः पदं गच्छत्यनामयम्।
Verse 52
एवं स्तुत्वा भवो देवीं चामुण्डां परमेश्वरीम् । क्षणादन्तर्हितो देवस्ते च देवा दिवं ययुः ॥
एवं स्तुत्वा भवो देवीं चामुण्डां परमेश्वरीम्, क्षणादन्तर्हितो देवः; ते च देवा दिवं ययुः।
Verse 53
य एतां वेद वै देव्याः उत्पत्तिं त्रिविधां धरे । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमृच्छति ॥
यः खलु देव्याः त्रिविधामुत्पत्तिं सम्यग्वेद, हे धरणीधर, स सर्वपापैर्विनिर्मुक्तः परं निर्वाणं प्राप्नोति॥
Verse 54
भ्रष्टराज्यो यदा राजा नवम्यां नियतः शुचिः । अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुपवासी नरोत्तमः । संवत्सरेण लभते राज्यं निष्कण्टकं नृपः ॥
यदा राजा भ्रष्टराज्यः सन् नवम्यां नियतः शुचिः, अष्टम्यां च चतुर्दश्यां चोपवासी भवति; स नृपः संवत्सरेण निष्कण्टकं राज्यं लभते॥
Verse 55
एषा त्रिशक्तिरुद्दिष्टा नयसिद्धान्तगामिनी । एषा श्वेता परा सृष्टिः सात्त्विकी ब्रह्मसंस्थिताः ॥
एषा त्रिशक्तिः प्रदर्शिता नयसिद्धान्तानुसारिणी। एषा श्वेता परा सृष्टिः सात्त्विकी ब्रह्मणि प्रतिष्ठिता॥
Verse 56
कालेन महता चासौ लोकपालपुराण्यथ । जिगीषुः सैन्यसंवीतो देवैर्भयमरॊचयत् ॥
कालेन महता पश्चात् लोकपालपुराण्यथ, स जिगीषुः सैन्यसंवीतो देवेषु भयमजनयत्॥
Verse 57
एषैव रक्ताऽ रजसि वैष्णवी परिकीर्तिता । एषैव कृष्णा तमसि रौद्री देवी प्रकीर्तिता ॥
एषैव शक्तिः रजसि रक्तवर्णा वैष्णवीति परिकीर्तिता; एषैव तमसि कृष्णवर्णा रौद्री देवीति प्रकीर्तिता॥
Verse 58
परमात्मा यथा देव एक एव त्रिधा स्थितः । प्रयोजनवशाच्छक्तिरेकैव त्रिविधाऽभवत् ॥
यथा परमात्मा देवः एक एव सन् त्रिधा स्थितः, तथा प्रयोजनवशात् एका एव शक्तिः त्रिविधा अभवत्॥
Verse 59
य एतं शृणुयात् सर्गं त्रिशक्त्याः परमं शिवम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमाप्नुयात् ॥
यः एतं त्रिशक्त्याः सर्गं परमं शिवं शृणुयात्, स सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणम् आप्नुयात्॥
Verse 60
यश्चेदं शृणुयाद् भक्त्या नवम्यां नियतः स्थितः । स राज्यमतुलं लेभे भयेश्य्च प्रमुच्यते ॥
यः च इदं भक्त्या नवम्यां नियतः स्थितः शृणुयात्, स अतुलं राज्यं लेभे, भयेषु च प्रमुच्यते॥
Verse 61
यस्येदं लिखितं गेहे सदा तिष्ठति धारिणि । न तस्याग्निभयं घोरं सर्पचौरादिकं भवेत् ॥
हे धारिणि, यस्य गेहे इदं लिखितं सदा तिष्ठति, तस्य घोरम् अग्निभयं न भवेत्, सर्पचौरादिकं च न जायेत्॥
Verse 62
यश्चैतत् पूजयेद् भक्त्या पुस्तकेऽपि स्थितं बुधः । तेन यष्टं भवेत् सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥
यः बुधः एतत् पुस्तकेऽपि स्थितं भक्त्या पूजयेत्, तेन सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरं यष्टं भवेत्॥
Verse 63
जायन्ते पशवः पुत्रा धनं धान्यं वरस्त्रियः । रत्नान्यश्वा गजा भृत्या यानाश्चाशु भवन्त्युत । यस्येदं तिष्ठते गेहे तस्येदं जायते ध्रुवम् ॥
यस्य गेहे इदं प्रतिष्ठितं भवति, तस्य ध्रुवं पशवः पुत्रा धनं धान्यं वरस्त्रियः, रत्नानि अश्वा गजा भृत्याः यानानि च शीघ्रमेव जायन्ते।
Verse 64
श्रीवराह उवाच । एतदेव रहस्यं ते कीर्तितं भूतधारिणि । रुद्रस्य खलु माहात्म्यं सकलं कीर्तितं मया ॥
श्रीवराह उवाच—भूतधारिणि, एतदेव ते रहस्यं मया कीर्तितम्; रुद्रस्य सकलं माहात्म्यं मया पूर्णतया प्रकीर्तितम्।
Verse 65
नवकोट्यस्तु चामुण्डा भेदभिन्ना व्यवस्थिताः । या रौद्री तामसी शक्तिः सा चामुण्डा प्रकीर्तिता ॥
चामुण्डा नवकोटिभेदैर्भेदभिन्ना व्यवस्थितेति कथ्यते। या रौद्री तामसी शक्तिः सा एव चामुण्डा इति प्रकीर्तिता।
Verse 66
अष्टादश तथा कोट्यो वैष्णव्या भेद उच्यते । या सा च राजसी शक्तिः पालनी चैव वैष्णवी । या ब्रह्मशक्तिः सत्त्वस्था अनन्तास्ताः प्रकीर्तिताः ॥
वैष्णव्याः अष्टादश कोटयो भेदाः उच्यन्ते। या राजसी शक्तिः पालनी च सा वैष्णवी एव; या च ब्रह्मशक्तिः सत्त्वस्था, ताः अनन्तरूपाः प्रकीर्तिताः।
Verse 67
उत्तिष्ठतस्तस्य महासुरस्य समुद्रतोयं ववृद्धेऽतिमात्रम् । अनेकनक्रग्रहमीनजुष्टम् आप्लावयत् पर्वतसानुदेशान् ॥
तस्य महासुरस्य उत्तिष्ठतः समुद्रतोयं अतिमात्रं ववृद्धे; अनेकनक्रग्रहमीनजुष्टं तत् पर्वतसानुदेशान् आप्लावयत्।
Verse 68
एतासां सर्वभेदेषु पृथगेकैकशो धरे । सर्वासां भगवान् रुद्रः सर्वगश्च पतिर्भवेत् ॥
हे धरे, एतासां शक्तीनां सर्वभेदेषु पृथक् पृथग् एकैकशः; सर्वासां सर्वगः भगवान् रुद्रः पतिर् भवति।
Verse 69
यावन्त्यस्या महाशक्त्यास्तावद् रूपाणि शङ्करः । कृतवांस्ताश्च भजते पतिरूपेण सर्वदा ॥
यावन्त्यस्या महाशक्त्याः रूपाणि तावन्ति शङ्करः रूपाणि कृतवान्; ताश्च सदा पतिरूपेण भजते।
Verse 70
यश्चाराधयते तास्तु रुद्रस्तुष्टो भविष्यति । सिद्ध्यन्ते तास्तदा देव्यो मन्त्रिणो नात्र संशयः ॥
यः ताः देव्यो यथाविधि आराधयति, रुद्रः तुष्टो भविष्यति; तदा ताः देव्यो मन्त्रिणः सिद्ध्यन्ति, नात्र संशयः।
Verse 71
अन्तः स्थितानेकसुरारिसङ्घं विचित्रचर्मायुधचित्रशोभम् । भीमं बलं बलिनं चारुयोधं विनिर्ययौ सिन्धुजलाद् विशालम् ॥
सिन्धुजलाद् विशालाद् विनिर्ययौ भीमं महद् बलम्; अन्तःस्थितानेकसुरारिसङ्घं विचित्रचर्मायुधचित्रशोभं बलिनं चारुयोधं।
Verse 72
तत्र द्विपा दैत्यवरैरुपेता समानघण्टासुसमूहयुक्ताः । विनिर्ययुः स्वाकृतिभीषणानि समन्तमुच्चैः खलु दर्शयन्तः ॥
तत्र दैत्यवरैरुपेता द्विपाः समानघण्टासुसमूहयुक्ताः विनिर्ययुः; स्वाकृतिभीषणानि समन्तमुच्चैः दर्शयन्तः।
Frequently Asked Questions
The chapter frames cosmic stability as dependent on disciplined power (śakti) that can manifest in multiple guṇic modes (sāttvikī, rājasī, tāmasī) according to purpose. It also models a governance ethic: when devas fail to protect order, they seek refuge in a higher regulatory principle (the Devī), and restoration follows through coordinated action, hymn/recitation, and prescribed observances. The text further channels dangerous hunger/violence of attendant forces into socially bounded, liminal “allocations,” indicating an attempt to domesticate disruptive energies through rules.
The narrative explicitly mentions navamī as an observance for a dispossessed king (bhraṣṭarājya) undertaken with purity (śuci) and restraint (niyata). It also specifies fasting (upavāsa) on aṣṭamī and caturdaśī. Hearing/reciting the account on navamī is linked to relief from fear and attainment of prosperity/sovereignty within a year.
Environmental imbalance is narrated through the ocean’s abnormal swelling (samudratoyaṃ vavṛdhe) accompanying the asura’s mobilization, which inundates mountain slopes and disrupts space for living beings. The restoration of order occurs when the Devī neutralizes the aggressor and re-stabilizes the threatened worlds. The chapter also maps “earth-care” onto micro-ecologies—fields, ponds, wells, and gardens—treating them as sensitive liminal zones where unmanaged forces must be ritually and socially regulated to preserve household and community safety.
The principal cultural figures are Rudra (Śiva, Paśupati, Trilocana), Indra (via Indrapura), and collective deva groupings (Ādityas, Vasus, Rudras, Viśvedevās, Aśvinau). The antagonist is the daitya king Ruru, described as possessing a Brahmā-granted boon (brahmadattavara). A generic royal figure (a king who has lost his kingdom) appears in the phalaśruti as the beneficiary of navamī/aṣṭamī/caturdaśī observances.