Adhyaya 95: The Slaying of the Daitya Ruru, the Hymn to Cāmuṇḍā/Kālarātri, and the Doctrine of the Threefold Power

Verse 1

श्रीवराह उवाच । या सा नीलगिरिं याता तपसे धृतमानसा । रौद्री तमोद्भवा शक्तिस्तस्याः शृणु धरे व्रतम् ॥

শ্ৰী বৰাহ ক’লে: যি নীলগিৰিলৈ তপস্যাৰ বাবে গৈছিল, যাৰ মন দৃঢ় আছিল—সেই তমসৰ পৰা উদ্ভৱা ৰৌদ্ৰী শক্তি; হে ধৰা-ধৰে, তাইৰ ব্ৰত শুনা।

Verse 2

अश्वास्तथा काञ्चनपीडनद्धा रोहीतमत्स्यैः समतां जलान्तः । व्यवस्थितास्ते सममेव तूर्णं विनिर्ययुः लक्षशः कोटिशश्च ॥

সোণালী অলংকাৰ-বন্ধনে সজ্জিত অশ্বসমূহো জলে ভিতৰত ৰোহীত মাছৰ সমান পৰিমাণে স্থাপন কৰা হৈছিল; আৰু সিহঁতে একেলগে অতি শীঘ্ৰে লক্ষ লক্ষ আৰু কোটি কোটি সংখ্যাত উথলি উঠি বাহিৰলৈ ওলাই আহিল।

Verse 3

रथा रविस्यन्दनतुल्यवेगाः सुचक्रदण्डाक्षत्रिवेणुयुक्ताः । सुशस्त्रयन्त्राः परिपीडिताङ्गाः चलत्पताकास्त्वरितं विशङ्काः ॥

ৰথসমূহ সূৰ্যৰ ৰথৰ সমান বেগবান, সুন্দৰ চকা, দণ্ড, অক্ষ আৰু ত্ৰিবেণু (তিন বাঁহ) অঙ্গযুক্ত; অস্ত্ৰ-যন্ত্ৰে সুসজ্জিত, আৰোহীৰ অঙ্গ চেপি ধৰা, পতাকা দুলাই, বিনা দ্বিধায় ত্বৰিতে ধাৱিত হ’ল।

Verse 4

तथैव योधाः स्थगितेतरेतरास्तितीर्षवः प्रवरास्तूर्णपाणयः । रणे रणे लब्धजयाः प्रहारिणो विरेजुरुच्चैरसुरानुगा भृशम् ॥

তথাই যোদ্ধাসকল—একে-আনক আৱৰণ কৰি, পাৰ হ’বলৈ উদ্‌গ্ৰীৱ, অগ্ৰগণ্য আৰু তৎপৰ-হস্ত—যুদ্ধৰ পিছত যুদ্ধত জয় লাভ কৰি, অসুৰ-অনুগামী ৰূপে, উচ্চস্বৰে অতি দীপ্তিমন্ত হৈ উজ্জ্বলিল।

Verse 5

देवेषु चैव भग्नेषु विनिर्गत्य जलात् ततः । चतुरङ्गबलोपेतः प्रायादिन्द्रपुरं प्रति ॥

দেৱতাসকল পৰাভূত হোৱাত, তেতিয়া তেওঁ জলেৰ পৰা ওলাই আহি, চতুৰঙ্গ বালসহ, ইন্দ্ৰৰ নগৰৰ প্ৰতি অগ্ৰসর হ’ল।

Verse 6

युयोध च सूरैः सार्द्धं रुरुर्दैत्यपतिस्तथा । मुद्गरैर्मुषलैः शूलैः शरैर्दण्डायुधैस्तथा । जघ्नुर्दैत्याः सुरान् संख्ये सुराश्चैव तथासुरान् ॥

আৰু দৈত্যপতি ৰুরু বীৰসকলৰ সৈতে একেলগে যুদ্ধ কৰিলে; মুদ্গৰ, মুষল, শূল, শৰ আৰু দণ্ডায়ুধ আদিৰে। যুদ্ধক্ষেত্ৰত দৈত্যসকলে সুৰসকলক বধ কৰিলে, আৰু সুৰসকলেও তেনেদৰে অসুৰসকলক বধ কৰিলে।

Verse 7

एवं क्षणमथो युद्धं तदा देवाः सवासवाः । असुरैर्निर्जिताः सद्यो दुद्रुवुर्विमुखा भृशम् ॥

এইদৰে অলপ সময় যুদ্ধ চলাৰ পিছত, ইন্দ্ৰসহ দেৱসকল অসুৰসকলৰ দ্বাৰা তৎক্ষণাৎ পৰাজিত হৈ, অতি ব্যাকুলতাৰে মুখ ঘূৰাই পলাই গ’ল।

Verse 8

देवेषु चैव भग्नेषु विद्रुतेषु विशेषतः । असुरः सर्वदेवानामन्वधावत वीर्यवान् ॥

দেৱসকল পৰাজিত হৈ বিশেষকৈ পলাই থাকোঁতে, এজন পৰাক্ৰমী অসুৰে সকলো দেৱতাক ঘনিষ্ঠভাৱে অনুসৰণ কৰি দৌৰিলে।

Verse 9

ततो देवगणाः सर्वे द्रवन्तो भयविह्वलाः । नीलं गिरिवरं जग्मुर्यत्र देवी व्यवस्थिताः ॥

তাৰ পিছত সকলো দেৱগণ ভয়ত কঁপিবলৈ কঁপিবলৈ আতংকিত হৈ দৌৰি, নীলা নামৰ উৎকৃষ্ট পৰ্বতলৈ গ’ল, য’ত দেৱী অৱস্থিত আছিল।

Verse 10

औद्री तपोरता देवी तामसी शक्तिरुत्तमा । संहारकारिणी देवी कालरात्रीति तां विदुः ॥

সেই দেৱী উগ্ৰস্বভাৱা, তপস্যাত ৰতা, আৰু তামসী শক্তিৰ পৰমা; সংহাৰকাৰিণী সেই দেৱীক ‘কালৰাত্ৰি’ বুলি জনা যায়।

Verse 11

सा दृष्ट्वा तान् तदा देवान् भयत्रस्तान् विचेतसः । मा भैष्टेत्युच्चकैर्देवी तानुवाच सुरोत्तमान् ॥

সেই দেৱীয়ে তেতিয়া ভয়ত ত্ৰস্ত আৰু চিত্তবিভ্ৰান্ত দেৱসকলক দেখি, সুৰশ্ৰেষ্ঠসকলক উচ্চস্বৰে ক’লে— “ভয় নকৰিবা।”

Verse 12

तपः कृत्वा चिरं कालं पालयाम्यखिलं जगत् । एवमुद्दिश्य पञ्चाग्निं साधयामास भामिनी ॥

দীৰ্ঘকাল তপস্যা কৰি মই সমগ্ৰ জগতক পালন-ৰক্ষা কৰিম। এই সংকল্পে তেজস্বিনী ভামিনী পঞ্চাগ্নি-সাধনা আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 13

देव्युवाच । किमियं व्याकुला देवा गतिर् वा उपलक्ष्यते । कथयध्वं द्रुतं देवाः सर्वथा भयकारणम् ॥

দেৱীয়ে ক’লে: হে দেৱসকল, এই ব্যাকুলতা কিয়, আৰু কোন গতি উপলক্ষ্য হৈছে? হে দেৱসকল, সকলো দিশৰ ভয়ৰ কাৰণ শীঘ্ৰে কওক।

Verse 14

देवा ऊचुः । अयमायाति दैत्येन्द्रो रुरुर्भीमपराक्रमः । एतस्य भीतान् रक्षस्व त्वं देवान् परमेश्वरि ॥

দেৱসকলে ক’লে: দানৱসকলৰ অধিপতি, ভয়ংকৰ পৰাক্ৰমী ৰুরু আহি আছে। হে পৰমেশ্বৰী, তাৰ ভয়ত ভীত দেৱসকলক তুমি ৰক্ষা কৰা।

Verse 15

एवमुक्ता तदा देवैर्देवी भीमपराक्रमा । जहास परया प्रीत्या देवानां पुरतः शुभा ॥

এইদৰে দেৱসকলে কোৱাত, ভয়ংকৰ পৰাক্ৰমী শুভা দেৱীয়ে দেৱসকলৰ সন্মুখত পৰম আনন্দে হাঁহিলে।

Verse 16

तस्या हसन्त्या वक्त्रात् तु बह्व्यो देव्यॊ विनिर्ययुः । याभिर्विश्वमिदं व्याप्तं विकृताभिरनेकशः ॥

তাই হাঁহি থকা মুখৰ পৰা বহু দেৱী ওলাই আহিল; তেওঁলোকৰ নানাবিধ বিকৃত-ৰূপে এই সমগ্ৰ বিশ্ব নানা প্ৰকাৰে ব্যাপ্ত।

Verse 17

पाशाङ्कुशधराः सर्वाः सर्वाः पीनपयोधराः । सर्वाः शूलधराः भीमाः सर्वाश्चापधराः शुभाः ॥

সকলো দেৱীয়ে পাষ আৰু অঙ্কুশ ধাৰণ কৰিছিল; সকলোৱে পূৰ্ণস্তনী আছিল। সকলোৱে ভয়ংকৰ ৰূপে শূল ধাৰণ কৰিছিল, আৰু সকলোৱে শুভ ধনু ধাৰণ কৰিছিল।

Verse 18

ताः सर्वाः कोटिशो देव्यस्तां देवीं वेष्ट्य संस्थिताः । युयुधुर्दानवैः सार्द्धं बद्धतूणा महाबलाः । क्षणेन दानवबलं तत्सर्वं निहतं तु तैः ॥

সেই দেৱীসকল কোটিকোটিভাৱে সেই মহাদেৱীক ঘেৰি থিয় হৈ আছিল। মহাবলী, তূণ বাঁধি, দানৱসকলৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিলে; আৰু ক্ষণমাত্ৰতে তেওঁলোকে দানৱবাহিনীৰ সকলো শক্তি নিধন কৰিলে।

Verse 19

देवाश्च सर्वे संयत्ता युयुधुर्दानवं बलम् । आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवास्तथाश्विनौ । सर्वे शस्त्राणि संगृह्य युयुधुर्दानवं बलम् ॥

সকলো দেৱতা সম্পূৰ্ণ প্ৰস্তুত হৈ দানৱ-সেনাৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিলে—আদিত্য, বসু, ৰুদ্র, বিশ্বদেৱ আৰু দুয়ো অশ্বিন। সকলোৱে নিজৰ শস্ত্ৰ সংগ্ৰহ কৰি দানৱবাহিনীৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিলে।

Verse 20

कालरात्र्या बलं यच्च यच्च देवबलं महत् । तत्सर्वं दानवबलमनयद् यमसादनम् ॥

কালৰাত্ৰীৰ যি শক্তি আছিল আৰু দেৱসকলৰ যি মহান শক্তি আছিল—সেই সকলোয়ে দানৱ-সেনাক যমৰ সদন, অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ লোকলৈ ঠেলি নিলে।

Verse 21

एक एव महादैत्यो रुरुस्तस्थौ महामृधे । स च मायां महारौद्रीं रौरवीं विससर्ज ह ॥

মহাযুদ্ধত কেৱল এজন মহাদৈত্য—ৰুৰু—অটল হৈ থিয় আছিল; আৰু সি ৰৌৰৱী নামৰ মহাৰৌদ্ৰী, অতিভয়ংকৰ মায়া বিসৰ্জন কৰিলে।

Verse 22

सा माया ववृधे भीमा सर्वदेवप्रमोहिनी । तया तु मोहिता देवाः सद्यो निद्रां तु भेजिरे ॥

সেই মায়া ভয়ংকৰ শক্তিৰূপে বৃদ্ধি পালে, যিয়ে সকলো দেৱতাক মোহিত কৰিলে; তাৰ মোহত দেৱতাসকল তৎক্ষণাৎ নিদ্ৰাত লীন হ’ল।

Verse 23

तस्याः कालान्तरे देव्यास्तपन्त्यास्तप उत्तमम् । रुरुर्नाम महातेजा ब्रह्मदत्तवरोऽसुरः ॥

কিছু সময়ৰ পাছত, সেই দেৱী উত্তম তপস্যা কৰি থাকোঁতে, ব্ৰহ্মাৰ দত্ত বৰ লাভ কৰা ৰুরু নামৰ মহাতেজস্বী অসুৰ প্ৰকাশ পালে।

Verse 24

देवी च त्रिशिखेनाजौ तं दैत्यं समताड्यत् । तया तु ताडितान्तस्य दैत्यस्य शुभलोचने । चर्ममुण्डे उभे सम्यक् पृथग्भूते बभूवतुः ॥

আৰু দেৱীয়ে যুদ্ধক্ষেত্ৰত ত্ৰিশিখা অস্ত্ৰে সেই দৈত্যক আঘাত কৰিলে। দেৱীৰ আঘাতত, হে শুভলোচনে, সেই দৈত্যৰ ‘চৰ্ম’ আৰু ‘মুণ্ড’ দুয়ো সম্পূৰ্ণৰূপে পৃথক হৈ গ’ল।

Verse 25

रुरोस्तु दानवेन्द्रस्य चर्ममुण्डे क्षणाद् यतः । अपहृत्याहरद् देवी चामुण्डा तेन साभवत् ॥

কাৰণ দেৱীয়ে দানৱেন্দ্ৰ ৰুৰুৰ পৰা ক্ষণমাত্ৰতে ‘চৰ্ম’ আৰু ‘মুণ্ড’ কেঢ়ি লৈ গৈছিল, সেইহেতু তাই ‘চামুণ্ডা’ নামে প্ৰখ্যাত হ’ল।

Verse 26

सर्वभूतमहाराुद्री या देवी परमेश्वरी । संहारिणी तु या चैव कालरात्रिः प्रकीर्तिता ॥

যি দেৱী সকলো ভূতৰ প্ৰতি মহাৰৌদ্ৰ, যি পৰমেশ্বৰী; আৰু যি সংহাৰিণী—সেই দেৱীকেই ‘কালৰাত্ৰি’ বুলি প্ৰখ্যাত কৰা হয়।

Verse 27

तस्या ह्यनुचरा देव्यो या ह्यसङ्ख्यातकोटयः । तास्तां देवीं महाभागां परिवर्य व्यवस्थिताः ॥

তেওঁৰ দেৱীসকল অনুচৰী—অসংখ্য কোটি সংখ্যাত—সেই মহাভাগা দেৱীক ঘেৰি ধৰি, চাৰিওফালে একত্ৰ হৈ স্থিৰভাৱে থিয় হৈ ৰ’ল।

Verse 28

या क्यामासुरव्यग्रास्तास्तां देवीं बुभुक्षिताः । बुभुक्षिता वयं देवि देहि नो भोजनं शुभे ॥

সেই অনুচৰীসকল ব্যাকুল আৰু কাতৰ হৈ, ক্ষুধাতুৰ অৱস্থাত দেৱীৰ ওচৰলৈ আহি ক’লে—“হে দেৱী, আমি ক্ষুধিত; হে শুভে, আমাক আহাৰ দান কৰা।”

Verse 29

एवमुक्ता तदा देवी दध्यौ तासां तु भोजनम् । न चाध्यगच्छच्च यदा तासां भोजनमन्तिकात् ॥

এনেদৰে কোৱা হ’লে দেৱীয়ে তেতিয়া তেওঁলোকৰ আহাৰৰ বিষয়ে ধ্যান কৰিলে; কিন্তু ওচৰত চাবলৈ গৈ তেওঁলোকৰ আহাৰৰ কোনো ব্যৱস্থা তৎক্ষণাৎ নাপালে।

Verse 30

ततो दध्यौ महादेवं रुद्रं पशुपतिं विभुम् । सोऽपि ध्यानात् समुत्तस्थौ परमात्मा त्रिलोचनः ॥

তাৰ পিছত তেওঁ মহাদেৱ—ৰুদ্ৰ, পশুপতি, সর্বব্যাপী প্ৰভু—ক ধ্যান কৰিলে। সিও সেই ধ্যানৰ পৰা উঠি আহিল—পৰমাত্মা, ত্ৰিনয়নধাৰী।

Verse 31

उवाच च द्रुतं देवीं किं ते कार्यं विवक्षितम् । ब्रूहि देवि वरारोहे यत् ते मनसि वर्तते ॥

তেওঁ তৎক্ষণাৎ দেৱীক ক’লে—“তোমাৰ কোন কাৰ্য ক’বলৈ ইচ্ছা হৈছে? কোৱা, হে দেৱী, সুন্দৰ গমনীয়া, তোমাৰ মনত যি চলি আছে।”

Verse 32

देव्युवाच । भक्ष्यार्थमासां देवेश किञ्चिद् दातुमिहार्हसि । बलात्कुर्वन्ति मामेता भक्षार्थिन्यो महाबलाः । अन्यथा मामपि बलाद् भक्षयिष्यन्ति मां प्रभो ॥

দেৱীয়ে ক’লে: হে দেৱেশ্বৰ, এইসকল (সহচৰী)ৰ ভক্ষণাৰ্থে ইয়াত কিবা দান কৰা উচিত। ভোজন-আকাঙ্ক্ষী এই মহাবলীয়ে বলপূৰ্বক মোক পীড়া দিছে; নতুবা, হে প্ৰভু, সিহঁতে মোকো বলপূৰ্বক ভক্ষণ কৰিব।

Verse 33

रुद्र उवाच । एतासां शृणु देवेशि भक्ष्यमेकं मयोद्यतम् । कथ्यमानं वरारोहे कालरात्रि महाप्रभे ॥

ৰুদ্ৰে ক’লে: হে দেৱেশি, শুনা—ইহঁতৰ বাবে মই একমাত্ৰ ‘ভক্ষ্য’ প্ৰস্তুত কৰিছোঁ। হে বৰাৰোহে কালৰাত্ৰি, হে মহাপ্ৰভে, মই যি কৈছোঁ সেয়া শুনা।

Verse 34

समुद्रमध्ये रत्नाढ्यं पुरमस्ति महावनम् । तत्र राजा स दैत्येन्द्रः सर्वदेवभयंकरः ॥

সমুদ্ৰৰ মাজত ৰত্নেৰে সমৃদ্ধ এক নগৰ আৰু এক মহাবন আছে। তাত দৈত্যেন্দ্ৰ সেই ৰজাই শাসন কৰে, যি সকলো দেৱতাৰ বাবে ভয়ংকৰ।

Verse 35

या स्त्री सगर्भा देवेशि अन्यस्त्रीपरिधानकम् । परिधत्ते स्पृशेच्चापि पुरुषस्य विशेषतः ॥

হে দেৱেশি, যি স্ত্ৰী গৰ্ভৱতী, যদি সি অন্য স্ত্ৰীৰ বস্ত্ৰ পৰিধান কৰে—অথবা তাক স্পৰ্শো কৰে—বিশেষকৈ পুৰুষ-সম্পৰ্কীয় বিষয়ে, (তেনে কৰিলে আশেপাশৰ প্ৰসঙ্গত কোৱা ফল ভোগ কৰে)।

Verse 36

स भागोऽस्तु महाभागे कासाञ्चित् पृथिवीतले । अन्याश्छिद्रेषु बालानि गृहीत्वा तत्र वै बलिम् । लब्ध्वा तिष्ठन्तु सुप्रीता अपि वर्षशतान्यपि ॥

হে মহাভাগে, পৃথিৱীৰ তলত কিছুমান স্থানৰ বাবে সেই অংশ নিৰ্ধাৰিত হওক। আনসকলে ছিদ্ৰযুক্ত দুৰ্বল স্থানত শিশু ধৰি তাত বলি লাভ কৰি সন্তুষ্ট হৈ—শত শত বছৰ পৰ্যন্তো—থাকি থাকক।

Verse 37

अन्याः सूतिगृहे छिद्रं गृह्णीयुस्तत्र पूजिताः । निवसिष्यन्ति देवेशि तथान्या जातहारिकाः ॥

আন কিছুমান, তাত পূজিত হোৱাৰ পাছত, সূতিগৃহত (প্ৰসূতি-কক্ষত) এটা ফাঁক বা ছিদ্ৰ ধৰি ল’ব; আৰু হে দেৱেশী, আন কিছুমান—যিসকলে নৱজাতক হৰণ কৰে—সেই ঠাইতে বাস কৰিব।

Verse 38

गृहे क्षेत्रे तडागेषु वाप्युद्यानेषु चैव हि । अन्यचित्ता रुदन्त्यो याः स्त्रियस्तिष्ठन्ति नित्यशः । तासां शरीराण्याविश्य काश्चित्तृप्तिमवाप्स्यथ ॥

নিশ্চয়েই ঘৰত, ক্ষেত্ৰত, পুখুৰীত, কুঁৱাত আৰু উদ্যানত, যিসকল স্ত্ৰী সদায় মন বিচলিত হৈ কান্দি থাকে, তেওঁলোক নিত্য তাত থিয় হৈ থাকে; তেওঁলোকৰ দেহত প্ৰৱেশ কৰি এই সত্তাসকলৰ কিছুমানে তৃপ্তি লাভ কৰিব।

Verse 39

एवमुक्त्वा तदा देवीं स्वयं रुद्रः प्रतापवान् । दृष्ट्वा रुरुं च सबलमसुरेन्द्रं निपातितम् । स्तुतिं चकार भगवन् स्वयं देवस्त्रिलोचनः ॥

এইদৰে দেৱীক ক’লে পাছত, প্ৰতাপৱান ৰুদ্ৰে নিজে—ৰুৰু আৰু বলৱান অসুৰেন্দ্ৰক পতিত হোৱা দেখি—তেতিয়া স্তৱ গাইলে; ত্ৰিনয়ন দেৱতাই নিজেই এক স্তোত্ৰ ৰচনা কৰিলে।

Verse 40

रुद्र उवाच । जयस्व देवि चामुण्डे जय भूतापहारिणि । जय सर्वगते देवि कालरात्रि नमोऽस्तु ते ॥

ৰুদ্ৰ ক’লে: জয় হওক, হে দেৱী চামুণ্ডে; জয় হওক, হে ভূতাপহাৰিণী। জয় হওক, হে সৰ্বব্যাপিনী দেৱী; হে কালৰাত্ৰি, তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 41

विश्वमूर्त्ते शुभे शुद्धे विरूपाक्षि त्रिलोचने । भीमरूपे शिवे विद्ये महामाये महोदयॆ ॥

হে বিশ্বমূৰ্ত্তে, শুভে, শুদ্ধে; হে বিরূপাক্ষী, হে ত্ৰিনয়নী; হে ভীমৰূপে; হে শিৱে, হে বিদ্য়ে; হে মহামায়ে, হে মহোদয়ে।

Verse 42

मनोजवे जये जृम्भे भीमाक्षि क्षुभितक्षये । महामारि विचित्राङ्गे गेयनृत्यप्रिये शुभे ॥

হে মনোজৱে সদৃশ ত্বৰিতগতি; হে জয়া; হে জৃম্ভা; হে ভীমাক্ষী; হে ক্ষুব্ধতাৰ ক্ষয়কাৰিণী; হে মহামাৰী-স্বরূপিণী; হে বিচিত্ৰ অঙ্গধাৰিণী; হে গীত-নৃত্যপ্ৰিয়া; হে শুভে।

Verse 43

विकराले महाकालि कालिके पापहारिणि । पाशहस्ते दण्डहस्ते भीमरूपे भयानके ॥

হে বিকৰালা; হে মহাকালী; হে কালিকা; হে পাপহাৰিণী; হে পাশধাৰিণী; হে দণ্ডধাৰিণী; হে ভীমৰূপিণী; হে ভয়ানকা।

Verse 44

चामुण्डे ज्वलमानास्ये तीक्ष्णदंष्ट्रे महाबले । शवयानस्थिते देवि प्रेतासनगते शिवे ॥

হে চামুণ্ডে, জ্বলন্ত মুখধাৰিণী; হে তীক্ষ্ণ দংষ্ট্ৰাযুক্তা; হে মহাবলা; হে দেবি, শৱ-যানত অধিষ্ঠিতা; হে শিৱে, প্ৰেতাসনত উপবিষ্টা।

Verse 45

अनेकशतसाहस्ट्रकोटिकोतिशतॊत्तरैः । असुरैरन्वितः श्रीमान् द्वितीयो नमुचिर्यथा ॥

শত, সহস্ৰ, কোটি আৰু অধিক শতকোটিত গণ্য অসুৰেৰে সংযুক্ত সেই শ্ৰীমান ব্যক্তি যেন দ্বিতীয় নমুচি আছিল।

Verse 46

भीमाक्षि भीषणे देवि सर्वभूतभयंकरी । कराले विकराले च महाकाले करालिनि । काली कराली विक्रान्ता कालरात्रि नमोऽस्तु ते ॥

হে ভীমাক্ষী; হে ভীষণা দেবি, সৰ্বভূতৰ ভয়ংকৰী; হে কৰালা, হে বিকৰালা; হে মহাকালা, হে কৰালিনী; হে কালী, হে কৰালী, হে বিক্ৰান্তা; হে কালৰাত্ৰি, তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 47

विकरालमुखी देवि ज्वालामुखि नमोऽस्तु ते । सर्वसत्त्वहिते देवि सर्वदेवि नमोऽस्तु ते ॥

হে বিকৰালমুখী দেৱী, হে জ্বালামুখী, তোমাক নমস্কাৰ। হে সকলো সত্ত্বৰ হিতকাৰিণী দেৱী, হে সৰ্বদেৱী, তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 48

इति स्तुता तदा देवी रुद्रेण परमेष्ठिना । तुतोष परमा देवी वाक्यं छेदमुवाच ह । वरं वृणीष्व देवेश यत् ते मनसि वर्तते ॥

এইদৰে পৰমেশ্ঠী ৰুদ্ৰে তেতিয়া দেৱীক স্তৱন কৰিলে; পৰমা দেৱী সন্তুষ্ট হৈ বাধাহীনভাৱে এই বাক্য ক’লে: “হে দেৱেশ, তোমাৰ মনত যি আছে, সেই বৰ বাছি লোৱা।”

Verse 49

रुद्र उवाच । स्तोत्रेणानेन ये देवि त्वां स्तुवन्ति वरानने । तेषां त्वं वरदा देवि भव सर्वगता सती ॥

ৰুদ্ৰ ক’লে: হে সুন্দৰমুখী দেৱী, যিসকলে এই স্তোত্ৰেৰে তোমাক স্তৱন কৰে, তুমি তেওঁলোকৰ বাবে, হে দেৱী, বৰদায়িনী হোৱা—সৰ্বব্যাপিনী আৰু সতি (অচল) হৈ থাকা।

Verse 50

यश्चेमं त्रिप्रकारं तु देवि भक्त्या समन्वितः । स पुत्रपौत्रपशुमान् समृद्धिमुपगच्छति ॥

আৰু যিজনে ভক্তিসহ, হে দেৱী, এই ত্ৰিপ্ৰকাৰ ৰূপক জপে বা গ্ৰহণ কৰে, সি পুত্ৰ-পৌত্ৰ আৰু পশুধনসহ সমৃদ্ধি লাভ কৰে।

Verse 51

यश्चेमं शृणुयाद् भक्त्या त्रिशक्त्यास्तु समुद्भवम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः पदं गच्छत्यनामयम् ॥

আৰু যিজনে ভক্তিসহ ত্ৰিশক্তিৰ উদ্ভৱৰ এই বৃত্তান্ত শুনে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ নিৰাময় পদ (ৰোগশূন্য অৱস্থা) লাভ কৰে।

Verse 52

एवं स्तुत्वा भवो देवीं चामुण्डां परमेश्वरीम् । क्षणादन्तर्हितो देवस्ते च देवा दिवं ययुः ॥

এইদৰে পৰমেশ্বৰী দেৱী চামুণ্ডাৰ স্তৱ কৰি ভৱ (ৰুদ্ৰ) ক্ষণমাত্ৰতে অন্তৰ্হিত হ’ল; আৰু সেই দেৱসকল স্বৰ্গলৈ গ’ল।

Verse 53

य एतां वेद वै देव्याः उत्पत्तिं त्रिविधां धरे । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमृच्छति ॥

হে ধৰণিধৰ! যি কোনোবাই দেৱীৰ এই ত্ৰিবিধ উৎপত্তি সত্যৰূপে জানে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ পৰম নিৰ্বাণ লাভ কৰে।

Verse 54

भ्रष्टराज्यो यदा राजा नवम्यां नियतः शुचिः । अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुपवासी नरोत्तमः । संवत्सरेण लभते राज्यं निष्कण्टकं नृपः ॥

যেতিয়া কোনো ৰজা ৰাজ্যচ্যুত হয়, তেতিয়া যদি সি নবমীত নিয়মপালন কৰি শুচি থাকে, আৰু অষ্টমী আৰু চতুৰ্দশীত উপবাস কৰে—তেন্তে এক বছৰৰ ভিতৰত সেই ৰজাই কণ্টকৰহিত (শত্ৰু-বিঘ্নমুক্ত) ৰাজ্য লাভ কৰে।

Verse 55

एषा त्रिशक्तिरुद्दिष्टा नयसिद्धान्तगामिनी । एषा श्वेता परा सृष्टिः सात्त्विकी ब्रह्मसंस्थिताः ॥

এই ত্ৰিশক্তি নিৰ্দেশ কৰা হ’ল, যি ন্যায়-সিদ্ধান্তৰ স্থিৰ পদ্ধতি অনুসৰি। এই শ্বেত, পৰম সৃষ্টিই সাত্ত্বিক স্বভাৱৰ, আৰু ব্ৰহ্মত প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 56

कालेन महता चासौ लोकपालपुराण्यथ । जिगीषुः सैन्यसंवीतो देवैर्भयमरॊचयत् ॥

দীৰ্ঘ সময়ৰ পাছত, লোকপালসকলৰ প্ৰাচীন কাহিনীৰ প্ৰসংগত, সি জয়লাভৰ ইচ্ছাৰে আৰু সৈন্যবেষ্টিত হৈ, দেৱসকলৰ মাজত ভয় উদ্ৰেক কৰিলে।

Verse 57

एषैव रक्ताऽ रजसि वैष्णवी परिकीर्तिता । एषैव कृष्णा तमसि रौद्री देवी प्रकीर्तिता ॥

এই একেই শক্তি, ৰজস গুণত ৰক্তবৰ্ণ হলে বৈষ্ণৱী বুলি ঘোষণা কৰা হয়; আৰু এই একেই শক্তি, তমস গুণত কৃষ্ণবৰ্ণ হলে দেৱী ৰৌদ্ৰী বুলি প্ৰখ্যাত।

Verse 58

परमात्मा यथा देव एक एव त्रिधा स्थितः । प्रयोजनवशाच्छक्तिरेकैव त्रिविधाऽभवत् ॥

যেনেকৈ পৰমাত্মা—দৈৱ সত্তা—এজনেই হৈও ত্ৰিধা ৰূপে অৱস্থিত, তেনেকৈ একেই শক্তি উদ্দেশ্য আৰু কাৰ্যৰ বশত ত্ৰিবিধ হৈ পৰে।

Verse 59

य एतं शृणुयात् सर्गं त्रिशक्त्याः परमं शिवम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमाप्नुयात् ॥

যি কোনোবাই ত্ৰিশক্তিৰ সৃষ্টিবৃত্তান্ত—পৰম শিৱমঙ্গল—শ্ৰৱণ কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ পৰম নিৰ্বাণ লাভ কৰিব পাৰে।

Verse 60

यश्चेदं शृणुयाद् भक्त्या नवम्यां नियतः स्थितः । स राज्यमतुलं लेभे भयेश्य्च प्रमुच्यते ॥

আৰু যি কোনোবাই নবমীত নিয়মপালনে স্থিত হৈ ভক্তিভাৱে এইটো শ্ৰৱণ কৰে, সি অতুল ৰাজ্যলাভ কৰে আৰু ভয়সমূহৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 61

यस्येदं लिखितं गेहे सदा तिष्ठति धारिणि । न तस्याग्निभयं घोरं सर्पचौरादिकं भवेत् ॥

হে ধাৰিণী! যাৰ ঘৰত এই লিখিত ৰূপে থাকে আৰু সদায় সংৰক্ষিত থাকে, তাৰ বাবে অগ্নিভয় ভয়ংকৰ নহয়, আৰু সাপ-চোৰ আদি বিপদো উদ্ভৱ নহয়।

Verse 62

यश्चैतत् पूजयेद् भक्त्या पुस्तकेऽपि स्थितं बुधः । तेन यष्टं भवेत् सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥

যি বুদ্ধিমান ভক্তিভাৱে এইটোক পূজা কৰে—ই পুথিতেই স্থিত থাকিলেও—সেই কৰ্মৰ দ্বাৰা ত্ৰিলোকৰ সমগ্ৰ জগত, চলমান আৰু অচলসহ, পূজাৰূপে অৰ্পিত হোৱা যেন গণ্য হয়।

Verse 63

जायन्ते पशवः पुत्रा धनं धान्यं वरस्त्रियः । रत्नान्यश्वा गजा भृत्या यानाश्चाशु भवन्त्युत । यस्येदं तिष्ठते गेहे तस्येदं जायते ध्रुवम् ॥

পশু, পুত্ৰ, ধন-সম্পদ, ধান্য, উত্তম স্ত্ৰী, ৰত্ন, অশ্ব, গজ, ভৃত্য আৰু যানবাহনো শীঘ্ৰে লাভ হয়; যাৰ ঘৰত এই (গ্ৰন্থ/বিধান) থাকে, তাৰ বাবে এইবোৰ নিশ্চয়েই উৎপন্ন হয়।

Verse 64

श्रीवराह उवाच । एतदेव रहस्यं ते कीर्तितं भूतधारिणि । रुद्रस्य खलु माहात्म्यं सकलं कीर्तितं मया ॥

শ্ৰী বৰাহ ক’লে: হে ভূতধাৰিণী, এই একেই গোপন ৰহস্য তোমাক কীৰ্তন কৰিলোঁ; নিশ্চয়েই ৰুদ্ৰৰ সমগ্ৰ মাহাত্ম্য মই সম্পূৰ্ণৰূপে বৰ্ণনা কৰিলোঁ।

Verse 65

नवकोट्यस्तु चामुण्डा भेदभिन्ना व्यवस्थिताः । या रौद्री तामसी शक्तिः सा चामुण्डा प्रकीर्तिता ॥

চামুণ্ডা নৱ কোটিত বিভক্ত বুলি কোৱা হয়, ভেদভিন্ন হৈ যথাযথভাৱে স্থাপিত। যি ৰৌদ্ৰী আৰু তামসী শক্তি, সেয়াই চামুণ্ডা বুলি প্ৰখ্যাত।

Verse 66

अष्टादश तथा कोट्यो वैष्णव्या भेद उच्यते । या सा च राजसी शक्तिः पालनी चैव वैष्णवी । या ब्रह्मशक्तिः सत्त्वस्था अनन्तास्ताः प्रकीर्तिताः ॥

বৈষ্ণৱীৰ ভেদ অষ্টাদশ কোটিত কোৱা হয়। যি শক্তি ৰাজসী আৰু পালন-ৰক্ষাকাৰী, সেয়াই বৈষ্ণৱী। আৰু যি ব্ৰহ্মশক্তি সত্ত্বত স্থিত, সেয়া অনন্ত ৰূপে প্ৰখ্যাত।

Verse 67

उत्तिष्ठतस्तस्य महासुरस्य समुद्रतोयं ववृद्धेऽतिमात्रम् । अनेकनक्रग्रहमीनजुष्टम् आप्लावयत् पर्वतसानुदेशान् ॥

সেই মহাসুৰ উঠি উঠাত সাগৰৰ জল অতি-মাত্ৰা বৃদ্ধি পালে; কুমিৰ, গ্ৰাহক-জীৱ আৰু মাছৰে পৰিপূৰ্ণ সেই জল পৰ্বতৰ ঢাল আৰু অঞ্চলসমূহ প্লাৱিত কৰিলে।

Verse 68

एतासां सर्वभेदेषु पृथगेकैकशो धरे । सर्वासां भगवान् रुद्रः सर्वगश्च पतिर्भवेत् ॥

হে ধৰা! এই (শক্তিসমূহ)ৰ সকলো পৃথক পৃথক বিভাগত, পৃথকে পৃথকে একে একে, সর্বব্যাপী ভগৱান ৰুদ্ৰই সকলোৰে পতি (সহচৰ) হৈ থাকে।

Verse 69

यावन्त्यस्या महाशक्त्यास्तावद् रूपाणि शङ्करः । कृतवांस्ताश्च भजते पतिरूपेण सर्वदा ॥

এই মহাশক্তিৰ যিমান ৰূপ আছে, শংকৰেও তিমান ৰূপ গঢ়ি তুলিছে; আৰু তেওঁ সদায় পতি-ৰূপে সিহঁতৰ সৈতে সম্পৰ্ক স্থাপন কৰি অংশ গ্ৰহণ কৰে।

Verse 70

यश्चाराधयते तास्तु रुद्रस्तुष्टो भविष्यति । सिद्ध्यन्ते तास्तदा देव्यो मन्त्रिणो नात्र संशयः ॥

যি কোনোবাই সেই (দেৱীসমূহ)ক বিধিপূৰ্বক আৰাধনা কৰে, ৰুদ্ৰ সন্তুষ্ট হ’ব; তেতিয়া সেই দিৱ্য শক্তিসমূহ সিদ্ধ হয়—হে মন্ত্ৰীসকল—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 71

अन्तः स्थितानेकसुरारिसङ्घं विचित्रचर्मायुधचित्रशोभम् । भीमं बलं बलिनं चारुयोधं विनिर्ययौ सिन्धुजलाद् विशालम् ॥

বিশাল সাগৰজলৰ পৰা এক ভয়ংকৰ, অতি-বৃহৎ সৈন্যবল ওলাই আহিল; তাৰ ভিতৰত দেৱতাৰ শত্রুসংঘ আছিল, নানাবিধ বর্ম আৰু অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰৰ বিচিত্ৰ দীপ্তিত শোভিত, বলৱান আৰু ভীষণ, সুন্দৰ যোদ্ধাৰে পূৰ্ণ।

Verse 72

तत्र द्विपा दैत्यवरैरुपेता समानघण्टासुसमूहयुक्ताः । विनिर्ययुः स्वाकृतिभीषणानि समन्तमुच्चैः खलु दर्शयन्तः ॥

তাত দানৱৰ শ্ৰেষ্ঠসকলৰ সৈতে উপেত হাতীবোৰ, সমান ঘণ্টা আৰু সুসংগঠিত দলসমূহেৰে যুক্ত হৈ, বাহিৰলৈ ওলাই আহিল আৰু চাৰিওফালে নিজৰ ভয়ংকৰ আকৃতি উচ্চস্বৰে স্পষ্টকৈ দেখুৱাই দিলে।