Adhyaya 95: The Slaying of the Daitya Ruru, the Hymn to Cāmuṇḍā/Kālarātri, and the Doctrine of the Threefold Power

Verse 1

श्रीवराह उवाच । या सा नीलगिरिं याता तपसे धृतमानसा । रौद्री तमोद्भवा शक्तिस्तस्याः शृणु धरे व्रतम् ॥

ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു—തപസ്സിനായി നീലഗിരിയിലേക്കു പോയി മനസ്സു ദൃഢമാക്കിയ, തമസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ച രൗദ്രീ ശക്തിയായ അവളുടെ വ്രതം, ഹേ ധരാധരേ, കേൾക്കുക।

Verse 2

अश्वास्तथा काञ्चनपीडनद्धा रोहीतमत्स्यैः समतां जलान्तः । व्यवस्थितास्ते सममेव तूर्णं विनिर्ययुः लक्षशः कोटिशश्च ॥

സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട അശ്വങ്ങളും ജലാന്തരത്തിൽ റോഹീത മത്സ്യങ്ങളോടു തുല്യമായ അളവിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു; അവ എല്ലാം ഒരുമിച്ച് വേഗത്തിൽ ലക്ഷങ്ങളായും കോടികളായും പുറത്ത് പാഞ്ഞുവന്നു।

Verse 3

रथा रविस्यन्दनतुल्यवेगाः सुचक्रदण्डाक्षत्रिवेणुयुक्ताः । सुशस्त्रयन्त्राः परिपीडिताङ्गाः चलत्पताकास्त्वरितं विशङ्काः ॥

രഥങ്ങൾ സൂര്യന്റെ രഥത്തിനെപ്പോലെ അതിവേഗം; ഉത്തമചക്രം, ദണ്ഡം, അക്ഷം, ത്രിവേണുഭാഗങ്ങൾ എന്നിവയോടെ യുക്തം. ശസ്ത്ര-യന്ത്രങ്ങളാൽ സുസജ്ജം, ഉള്ളിലുള്ളവരുടെ ദേഹാംഗങ്ങളെ അമർത്തി, ചലിക്കുന്ന പതാകകളോടെ, സംശയമില്ലാതെ വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞു.

Verse 4

तथैव योधाः स्थगितेतरेतरास्तितीर्षवः प्रवरास्तूर्णपाणयः । रणे रणे लब्धजयाः प्रहारिणो विरेजुरुच्चैरसुरानुगा भृशम् ॥

അതുപോലെ യോദ്ധാക്കൾ—പരസ്പരം മറച്ചുനിൽക്കി, കടന്നുകയറാൻ ആകാംക്ഷയോടെ, ശ്രേഷ്ഠരും ത്വരിതഹസ്തരുമായി—യുദ്ധംതോറും ജയം നേടിയ പ്രഹാരികളായി, അസുരാനുഗരായി ഉച്ചഘോഷത്തോടെ അത്യന്തം ദീപ്തരായി തെളിഞ്ഞു.

Verse 5

देवेषु चैव भग्नेषु विनिर्गत्य जलात् ततः । चतुरङ्गबलोपेतः प्रायादिन्द्रपुरं प्रति ॥

ദേവന്മാർ പരാജിതരായപ്പോൾ, അവൻ ജലത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന്, ചതുരംഗസേനയോടുകൂടി ഇന്ദ്രപുരിയിലേക്കു പ്രയാണം ചെയ്തു.

Verse 6

युयोध च सूरैः सार्द्धं रुरुर्दैत्यपतिस्तथा । मुद्गरैर्मुषलैः शूलैः शरैर्दण्डायुधैस्तथा । जघ्नुर्दैत्याः सुरान् संख्ये सुराश्चैव तथासुरान् ॥

ദൈത്യപതി റുരു വീരന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു—മുദ്ഗരം, മുഷലം, ശൂലം, ശരങ്ങൾ, ദണ്ഡായുധങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട്. സമരത്തിൽ ദൈത്യർ സുരന്മാരെ വധിച്ചു; സുരന്മാരും അതുപോലെ അസുരന്മാരെ വധിച്ചു.

Verse 7

एवं क्षणमथो युद्धं तदा देवाः सवासवाः । असुरैर्निर्जिताः सद्यो दुद्रुवुर्विमुखा भृशम् ॥

ഇങ്ങനെ അല്പസമയം യുദ്ധം നടന്ന ശേഷം, ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാർ അസുരന്മാർക്കാൽ ഉടൻ തന്നെ പരാജിതരായി, മുഖം തിരിച്ച് അത്യന്തം വ്യാകുലതയോടെ ഓടിപ്പോയി.

Verse 8

देवेषु चैव भग्नेषु विद्रुतेषु विशेषतः । असुरः सर्वदेवानामन्वधावत वीर्यवान् ॥

ദേവന്മാർ പരാജിതരായി പ്രത്യേകിച്ച് ഓടിപ്പോകുമ്പോൾ, പരാക്രമശാലിയായ അസുരൻ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും അടുത്തുനിന്ന് പിന്തുടർന്നു.

Verse 9

ततो देवगणाः सर्वे द्रवन्तो भयविह्वलाः । नीलं गिरिवरं जग्मुर्यत्र देवी व्यवस्थिताः ॥

അപ്പോൾ ഭയത്താൽ വിറച്ചുകൊണ്ട് ഓടിയ എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും, ദേവി വസിച്ചിരുന്ന നീല എന്ന ശ്രേഷ്ഠ പർവതത്തിലേക്ക് ചെന്നു.

Verse 10

औद्री तपोरता देवी तामसी शक्तिरुत्तमा । संहारकारिणी देवी कालरात्रीति तां विदुः ॥

ദേവി ഉഗ്രസ്വഭാവിനി, തപസ്സിൽ നിരത, താമസീ ശക്തിയുടെ പരമരൂപം, സംഹാരകാരിണി; അവളെ ‘കാലരാത്രി’ എന്നു അറിയുന്നു.

Verse 11

सा दृष्ट्वा तान् तदा देवान् भयत्रस्तान् विचेतसः । मा भैष्टेत्युच्चकैर्देवी तानुवाच सुरोत्तमान् ॥

ദേവി അപ്പോൾ ഭയത്താൽ തളർന്നും മനസ്സു കലങ്ങിയുമിരുന്ന ദേവന്മാരെ കണ്ടു, ശ്രേഷ്ഠ സുരന്മാരോട് ഉച്ചത്തിൽ പറഞ്ഞു—“ഭയപ്പെടരുത്।”

Verse 12

तपः कृत्वा चिरं कालं पालयाम्यखिलं जगत् । एवमुद्दिश्य पञ्चाग्निं साधयामास भामिनी ॥

“ദീർഘകാലം തപസ്സു ചെയ്ത് ഞാൻ സമസ്ത ജഗത്തെയും പാലിക്കും” എന്ന ഉദ്ദേശത്തോടെ, ആ തേജസ്വിനി പഞ്ചാഗ്നി തപസ് അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 13

देव्युवाच । किमियं व्याकुला देवा गतिर् वा उपलक्ष्यते । कथयध्वं द्रुतं देवाः सर्वथा भयकारणम् ॥

ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവന്മാരേ, ഇതെന്ത് വ്യാകുലത? ഏതു ഗതി/സംഭവക്രമമാണ് ദൃശ്യമാകുന്നത്? സർവ്വവിധ ഭയകാരണം വേഗം പറയുവിൻ।

Verse 14

देवा ऊचुः । अयमायाति दैत्येन्द्रो रुरुर्भीमपराक्रमः । एतस्य भीतान् रक्षस्व त्वं देवान् परमेश्वरि ॥

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഭീമപരാക്രമനായ ദൈത്യേന്ദ്രൻ റുരു വരുന്നു. ഹേ പരമേശ്വരി, അവനെ ഭയന്ന് വിറയുന്ന ദേവന്മാരെ നീ രക്ഷിക്കണമേ।

Verse 15

एवमुक्ता तदा देवैर्देवी भीमपराक्रमा । जहास परया प्रीत्या देवानां पुरतः शुभा ॥

ദേവന്മാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഭീമപരാക്രമയുള്ള ശുഭദേവി ദേവന്മാരുടെ മുമ്പിൽ അത്യന്തം പ്രീതിയോടെ ചിരിച്ചു।

Verse 16

तस्या हसन्त्या वक्त्रात् तु बह्व्यो देव्यॊ विनिर्ययुः । याभिर्विश्वमिदं व्याप्तं विकृताभिरनेकशः ॥

അവൾ ചിരിക്കുമ്പോൾ അവളുടെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് അനേകം ദേവിമാർ പുറപ്പെട്ടു; അവരുടെ നാനാവിധ രൂപങ്ങളാൽ ഈ സർവ്വവിശ്വവും പലവിധത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 17

पाशाङ्कुशधराः सर्वाः सर्वाः पीनपयोधराः । सर्वाः शूलधराः भीमाः सर्वाश्चापधराः शुभाः ॥

അവർ എല്ലാവരും പാശവും അങ്കുശവും ധരിച്ചു; എല്ലാവരും പുഷ്ടസ്തനികളായിരുന്നു. എല്ലാവരും ഭീമരായി ശൂലധാരികളായിരുന്നു; എല്ലാവരും ശുഭമായി ധനുസ്സും ധരിച്ചു।

Verse 18

ताः सर्वाः कोटिशो देव्यस्तां देवीं वेष्ट्य संस्थिताः । युयुधुर्दानवैः सार्द्धं बद्धतूणा महाबलाः । क्षणेन दानवबलं तत्सर्वं निहतं तु तैः ॥

കോടിക്കണക്കിന് ദേവിമാർ ആ ദേവിയെ ചുറ്റി വലയമായി നിലകൊണ്ടു. ബദ്ധതൂണരായി മഹാബലത്തോടെ അവർ ദാനവരോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു; ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അവരുടെ കൈകളാൽ ദാനവസൈന്യം മുഴുവനും നിഹതമായി।

Verse 19

देवाश्च सर्वे संयत्ता युयुधुर्दानवं बलम् । आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवास्तथाश्विनौ । सर्वे शस्त्राणि संगृह्य युयुधुर्दानवं बलम् ॥

എല്ലാ ദേവന്മാരും പൂർണ്ണമായി സജ്ജരായി ദാനവസൈന്യത്തോടു യുദ്ധം ചെയ്തു—ആദിത്യർ, വസുക്കൾ, രുദ്രർ, വിശ്വേദേവർ, കൂടാതെ ഇരട്ട അശ്വിനികൾ. എല്ലാവരും ആയുധങ്ങൾ കൈക്കൊണ്ട് ദാനവബലത്തോടു സമരം ചെയ്തു।

Verse 20

कालरात्र्या बलं यच्च यच्च देवबलं महत् । तत्सर्वं दानवबलमनयद् यमसादनम् ॥

കാലരാത്രിയുടെ ബലവും ദേവന്മാരുടെ മഹാബലവും—അവയെല്ലാം ചേർന്ന് ദാനവസൈന്യത്തെ യമസദനത്തിലേക്ക്, അഥവാ മരണലോകത്തിലേക്ക്, എത്തിച്ചു।

Verse 21

एक एव महादैत्यो रुरुस्तस्थौ महामृधे । स च मायां महारौद्रीं रौरवीं विससर्ज ह ॥

മഹായുദ്ധത്തിൽ ഒരേയൊരു മഹാദൈത്യൻ—രുരു—ഉറച്ചുനിന്നു. അവൻ ‘രൗരവീ’ എന്ന മഹാരൗദ്രീ, അതിഭയങ്കരമായ മായയെ വിക്ഷേപിച്ചു।

Verse 22

सा माया ववृधे भीमा सर्वदेवप्रमोहिनी । तया तु मोहिता देवाः सद्यो निद्रां तु भेजिरे ॥

ആ മായ ഭീകരമായി വളർന്നു, സർവദേവന്മാരെയും മയക്കുന്ന ശക്തിയായി. അതിനാൽ മോഹിതരായ ദേവന്മാർ ഉടൻ തന്നെ നിദ്രയിൽ പതിച്ചു।

Verse 23

तस्याः कालान्तरे देव्यास्तपन्त्यास्तप उत्तमम् । रुरुर्नाम महातेजा ब्रह्मदत्तवरोऽसुरः ॥

കുറച്ച് കാലത്തിന് ശേഷം, ആ ദേവി ഉത്തമമായ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ബ്രഹ്മദത്തവരം ലഭിച്ച മഹാതേജസ്സുള്ള ‘രുരു’ എന്ന അസുരൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 24

देवी च त्रिशिखेनाजौ तं दैत्यं समताड्यत् । तया तु ताडितान्तस्य दैत्यस्य शुभलोचने । चर्ममुण्डे उभे सम्यक् पृथग्भूते बभूवतुः ॥

ദേവി യുദ്ധത്തിൽ ത്രിശിഖാ ആയുധംകൊണ്ട് ആ ദൈത്യനെ പ്രഹരിച്ചു. അവളുടെ പ്രഹാരത്തിൽ വീണ ആ ദൈത്യന്റെ, ഹേ ശുഭലോചനേ, ‘ചർമ’വും ‘മുണ്ഡ’വും രണ്ടും പൂർണ്ണമായി വേർപെട്ടു।

Verse 25

रुरोस्तु दानवेन्द्रस्य चर्ममुण्डे क्षणाद् यतः । अपहृत्याहरद् देवी चामुण्डा तेन साभवत् ॥

ദാനവേന്ദ്രനായ രുരുവിൽ നിന്ന് ദേവി ക്ഷണത്തിൽ ‘ചർമ’വും ‘മുണ്ഡ’വും അപഹരിച്ചു കൊണ്ടുപോയതിനാൽ, അവൾ ‘ചാമുണ്ഡാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായി।

Verse 26

सर्वभूतमहाराुद्री या देवी परमेश्वरी । संहारिणी तु या चैव कालरात्रिः प्रकीर्तिता ॥

സകലഭൂതങ്ങളോടും മഹാരൗദ്രസ്വഭാവമുള്ള, പരമേശ്വരിയായ, സംഹാരിണിയായ ആ ദേവിയെയത്രേ ‘കാലരാത്രി’ എന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു।

Verse 27

तस्या ह्यनुचरा देव्यो या ह्यसङ्ख्यातकोटयः । तास्तां देवीं महाभागां परिवर्य व्यवस्थिताः ॥

അവളുടെ അനുചരിയായ ദേവിമാർ—അസംഖ്യ കോടി—ആ മഹാഭാഗയായ ദേവിയെ ചുറ്റിനിന്ന് ചുറ്റുമെല്ലാം നിലകൊണ്ടു।

Verse 28

या क्यामासुरव्यग्रास्तास्तां देवीं बुभुक्षिताः । बुभुक्षिता वयं देवि देहि नो भोजनं शुभे ॥

അവർ വ്യാകുലരായി ദുഃഖിതരായി വിശപ്പോടെ ദേവിയെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവി, ഞങ്ങൾ വിശന്നിരിക്കുന്നു; ഹേ ശുഭേ, ഞങ്ങൾക്ക് ആഹാരം ദയവായി നൽകുക.”

Verse 29

एवमुक्ता तदा देवी दध्यौ तासां तु भोजनम् । न चाध्यगच्छच्च यदा तासां भोजनमन्तिकात् ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദേവി അവരുടെ ആഹാരത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചു; എന്നാൽ അപ്പോൾ സമീപത്ത് അവരുടെ ഭക്ഷണത്തിനായി യാതൊരു ഒരുക്കവും അവൾ കണ്ടില്ല.

Verse 30

ततो दध्यौ महादेवं रुद्रं पशुपतिं विभुम् । सोऽपि ध्यानात् समुत्तस्थौ परमात्मा त्रिलोचनः ॥

അപ്പോൾ അവൾ മഹാദേവനായ രുദ്രൻ, പശുപതി, സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭു എന്നിവനെ ധ്യാനിച്ചു; അവനും ആ ധ്യാനത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു—ത്രിനേത്രൻ, പരമാത്മാവ്.

Verse 31

उवाच च द्रुतं देवीं किं ते कार्यं विवक्षितम् । ब्रूहि देवि वरारोहे यत् ते मनसि वर्तते ॥

അവൻ വേഗത്തിൽ ദേവിയോട് പറഞ്ഞു—“നിനക്ക് പറയുവാനുള്ള കാര്യം എന്ത്? ഹേ വരാരോഹിണീ ദേവി, നിന്റെ മനസ്സിലുള്ളത് പറയുക.”

Verse 32

देव्युवाच । भक्ष्यार्थमासां देवेश किञ्चिद् दातुमिहार्हसि । बलात्कुर्वन्ति मामेता भक्षार्थिन्यो महाबलाः । अन्यथा मामपि बलाद् भक्षयिष्यन्ति मां प्रभो ॥

ദേവി പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവേശാ, ഇവർക്കു ഭക്ഷിക്കാനായി ഇവിടെ എന്തെങ്കിലും നൽകേണ്ടതാണ്. ഇവർ മഹാബലവാന്മാർ, ആഹാരാർത്ഥികൾ, എന്നെ ബലമായി സമ്മർദിക്കുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ പ്രഭോ, ഇവർ എന്നെയും ബലത്തോടെ ഭക്ഷിക്കും.”

Verse 33

रुद्र उवाच । एतासां शृणु देवेशि भक्ष्यमेकं मयोद्यतम् । कथ्यमानं वरारोहे कालरात्रि महाप्रभे ॥

രുദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവേശി! ഇവർക്കായി ഞാൻ ഒരൊറ്റ ഭക്ഷ്യം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു. ഹേ വരാരോഹിണി കാലരാത്രി, ഹേ മഹാപ്രഭേ, ഞാൻ പറയുന്നതു കേൾക്കുക.

Verse 34

समुद्रमध्ये रत्नाढ्यं पुरमस्ति महावनम् । तत्र राजा स दैत्येन्द्रः सर्वदेवभयंकरः ॥

സമുദ്രത്തിന്റെ നടുവിൽ രത്നസമൃദ്ധമായ ഒരു നഗരംയും മഹാവനവും ഉണ്ട്. അവിടെ ദൈത്യേന്ദ്രനായ ആ രാജാവ് വാഴുന്നു; അവൻ സർവ്വദേവർക്കും ഭയങ്കരൻ.

Verse 35

या स्त्री सगर्भा देवेशि अन्यस्त्रीपरिधानकम् । परिधत्ते स्पृशेच्चापि पुरुषस्य विशेषतः ॥

ഹേ ദേവേശി! ഗർഭിണിയായ സ്ത്രീ മറ്റൊരു സ്ത്രീയുടെ വസ്ത്രം ധരിക്കുകയോ—അഥവാ അതിനെ സ്പർശിക്കുകയോ ചെയ്താൽ—പ്രത്യേകിച്ച് പുരുഷബന്ധപ്പെട്ട വിഷയത്തിൽ, അവൾ (പ്രസംഗോക്ത) ഫലം അനുഭവിക്കും.

Verse 36

स भागोऽस्तु महाभागे कासाञ्चित् पृथिवीतले । अन्याश्छिद्रेषु बालानि गृहीत्वा तत्र वै बलिम् । लब्ध्वा तिष्ठन्तु सुप्रीता अपि वर्षशतान्यपि ॥

ഹേ മഹാഭാഗേ! ഭൂമിതലത്തിലെ ചില സ്ഥലങ്ങൾക്ക് ആ ഭാഗം നിശ്ചയിക്കപ്പെടട്ടെ. മറ്റുള്ളവർ ദുർബലമായ വിടവുകളിൽ കുട്ടികളെ പിടിച്ച് അവിടെ ബലി ലഭിച്ച് സന്തുഷ്ടരായി—നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങളായാലും—അവിടെ തന്നെ നിലകൊള്ളട്ടെ.

Verse 37

अन्याः सूतिगृहे छिद्रं गृह्णीयुस्तत्र पूजिताः । निवसिष्यन्ति देवेशि तथान्या जातहारिकाः ॥

മറ്റുള്ളവർ പ്രസവഗൃഹത്തിൽ ഒരു വിടവ് (സന്ധി) പിടിച്ചെടുക്കും; അവിടെ പൂജിക്കപ്പെട്ട് വസിക്കും. ഹേ ദേവേശി! അതുപോലെ മറ്റുള്ളവർ—ജാതഹാരികർ, നവജാത ശിശുക്കളെ കവർന്നെടുക്കുന്നവർ—അവരും അവിടെ തന്നെ പാർക്കും.

Verse 38

गृहे क्षेत्रे तडागेषु वाप्युद्यानेषु चैव हि । अन्यचित्ता रुदन्त्यो याः स्त्रियस्तिष्ठन्ति नित्यशः । तासां शरीराण्याविश्य काश्चित्तृप्तिमवाप्स्यथ ॥

വീടുകളിലും വയലുകളിലും കുളങ്ങളിലും കിണറുകളിലും ഉദ്യാനങ്ങളിലും നിത്യവും മനസ്സു ചിതറിയ് കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന സ്ത്രീകളുടെ ശരീരങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ച് ചില (ഭൂതസത്തകൾ) തൃപ്തി പ്രാപിക്കും।

Verse 39

एवमुक्त्वा तदा देवीं स्वयं रुद्रः प्रतापवान् । दृष्ट्वा रुरुं च सबलमसुरेन्द्रं निपातितम् । स्तुतिं चकार भगवन् स्वयं देवस्त्रिलोचनः ॥

ഇങ്ങനെ ദേവിയോട് പറഞ്ഞ ശേഷം, പ്രതാപശാലിയായ രുദ്രൻ സ്വയം—രുരുവിനെയും ബലവാനായ അസുരേന്ദ്രനെയും വീണുകിടക്കുന്നതായി കണ്ടിട്ട്—ത്രിലോചനനായ ഭഗവാൻ സ്വയം സ്തുതി ചൊല്ലി।

Verse 40

रुद्र उवाच । जयस्व देवि चामुण्डे जय भूतापहारिणि । जय सर्वगते देवि कालरात्रि नमोऽस्तु ते ॥

രുദ്രൻ പറഞ്ഞു—ജയിക്കട്ടെ ദേവി ചാമുണ്ഡേ, ജയിക്കട്ടെ ഭൂതാപഹാരിണീ. ജയിക്കട്ടെ സർവ്വവ്യാപിനിയായ ദേവി; ഹേ കാലരാത്രി, നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 41

विश्वमूर्त्ते शुभे शुद्धे विरूपाक्षि त्रिलोचने । भीमरूपे शिवे विद्ये महामाये महोदयॆ ॥

ഹേ വിശ്വമൂർത്തിയേ, ശുഭേ, ശുദ്ധേ; ഹേ വിരൂപാക്ഷീ, ത്രിലോചനേ; ഹേ ഭീമരൂപേ, ശിവേ, വിദ്യേ; ഹേ മഹാമായേ, മഹോദയേ!

Verse 42

मनोजवे जये जृम्भे भीमाक्षि क्षुभितक्षये । महामारि विचित्राङ्गे गेयनृत्यप्रिये शुभे ॥

ഹേ മനോജവേ, ഹേ ജയേ, ഹേ ജൃംഭേ; ഹേ ഭീമാക്ഷീ, ഹേ ക്ഷുഭിതത്തെ ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നവളേ; ഹേ മഹാമാരി, ഹേ വിചിത്രാംഗേ; ഹേ ഗേയ-നൃത്യപ്രിയേ, ഹേ ശുഭേ!

Verse 43

विकराले महाकालि कालिके पापहारिणि । पाशहस्ते दण्डहस्ते भीमरूपे भयानके ॥

ഓ വികരാളിനി മഹാകാളി, ഓ കാലികേ, പാപഹാരിണി; പാശഹസ്തേ, ദണ്ഡഹസ്തേ, ഭീമരൂപിണി, ഭയങ്കരി!

Verse 44

चामुण्डे ज्वलमानास्ये तीक्ष्णदंष्ट्रे महाबले । शवयानस्थिते देवि प्रेतासनगते शिवे ॥

ഓ ചാമുണ്ഡേ, ജ്വലിക്കുന്ന മുഖമുള്ളവളേ, തീക്ഷ്ണദംഷ്ട്രയുള്ളവളേ, മഹാബലവതിയേ; ഓ ദേവി, ശവയാനത്തിൽ അധിഷ്ഠിതയേ; ഓ ശിവേ, പ്രേതാസനഗതയേ!

Verse 45

अनेकशतसाहस्ट्रकोटिकोतिशतॊत्तरैः । असुरैरन्वितः श्रीमान् द्वितीयो नमुचिर्यथा ॥

നൂറുകൾ, ആയിരങ്ങൾ, കോടികൾ, അതിലും അധിക കോടികൾ എന്നിങ്ങനെ എണ്ണമറ്റ അസുരന്മാരാൽ അനുഗമിക്കപ്പെട്ട ആ ശ്രീമാൻ, രണ്ടാമത്തെ നമുചിയെന്നപോലെ തോന്നി.

Verse 46

भीमाक्षि भीषणे देवि सर्वभूतभयंकरी । कराले विकराले च महाकाले करालिनि । काली कराली विक्रान्ता कालरात्रि नमोऽस्तु ते ॥

ഓ ഭീമാക്ഷീ, ഓ ഭീഷണ ദേവീ, സർവ്വഭൂതഭയങ്കരി; ഓ കരാളേ, ഓ വികരാളേ, ഓ മഹാകാളേ, ഓ കരാളിനീ; ഓ കാളീ, ഓ കരാളീ, ഓ വിക്രാന്തേ—ഓ കാലരാത്രീ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 47

विकरालमुखी देवि ज्वालामुखि नमोऽस्तु ते । सर्वसत्त्वहिते देवि सर्वदेवि नमोऽस्तु ते ॥

ഓ വികരാളമുഖീ ദേവീ, ഓ ജ്വാലാമുഖീ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഓ സർവ്വസത്ത്വഹിതേ ദേവീ, ഓ സർവ്വദേവീ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 48

इति स्तुता तदा देवी रुद्रेण परमेष्ठिना । तुतोष परमा देवी वाक्यं छेदमुवाच ह । वरं वृणीष्व देवेश यत् ते मनसि वर्तते ॥

ഇങ്ങനെ പരമേശ്ഠിയായ രുദ്രൻ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ പരമദേവി പ്രസന്നയായി ഇപ്രകാരം അരുളിച്ചെയ്തു— “ഹേ ദേവേശാ! നിന്റെ മനസ്സിലുള്ളതേ വരമായി തിരഞ്ഞെടുക്കുക.”

Verse 49

रुद्र उवाच । स्तोत्रेणानेन ये देवि त्वां स्तुवन्ति वरानने । तेषां त्वं वरदा देवि भव सर्वगता सती ॥

രുദ്രൻ അരുളിച്ചെയ്തു— ഹേ വരാനനേ ദേവീ! ഈ സ്തോത്രംകൊണ്ട് നിന്നെ സ്തുതിക്കുന്നവർക്ക്, ഹേ ദേവീ, സർവ്വഗതയായ സതിയായി വരദായിനിയായി ഭവിക്കണമേ.

Verse 50

यश्चेमं त्रिप्रकारं तु देवि भक्त्या समन्वितः । स पुत्रपौत्रपशुमान् समृद्धिमुपगच्छति ॥

ഹേ ദേവീ! ഭക്തിയോടെ ഈ ത്രിവിധസ്വരൂപത്തെ (പാരായണം/ആശ്രയം) ചെയ്യുന്നവൻ പുത്രൻ, പൗത്രൻ, പശുസമ്പത്ത് എന്നിവയോടെ സമൃദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 51

यश्चेमं शृणुयाद् भक्त्या त्रिशक्त्यास्तु समुद्भवम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः पदं गच्छत्यनामयम् ॥

ഭക്തിയോടെ ത്രിശക്തികളുടെ ഉദ്ഭവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ വിവരണം കേൾക്കുന്നവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി അനാമയമായ പദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 52

एवं स्तुत्वा भवो देवीं चामुण्डां परमेश्वरीम् । क्षणादन्तर्हितो देवस्ते च देवा दिवं ययुः ॥

ഇങ്ങനെ പരമേശ്വരിയായ ചാമുണ്ഡാ ദേവിയെ സ്തുതിച്ച ശേഷം ഭവൻ (രുദ്രൻ) ക്ഷണത്തിൽ അന്തർഹിതനായി; ആ ദേവന്മാർ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 53

य एतां वेद वै देव्याः उत्पत्तिं त्रिविधां धरे । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमृच्छति ॥

ഹേ ധരണീധരാ! ദേവിയുടെ ത്രിവിധ ഉത്ഭവം യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്നവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി പരമ നിർവാണം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 54

भ्रष्टराज्यो यदा राजा नवम्यां नियतः शुचिः । अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुपवासी नरोत्तमः । संवत्सरेण लभते राज्यं निष्कण्टकं नृपः ॥

രാജ്യഭ്രഷ്ടനായ രാജാവ് നവമിയിൽ നിയമനിഷ്ഠനായി ശുചിയായി ഇരിക്കുകയും, അഷ്ടമിയും ചതുര്ദശിയും ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കുകയും ചെയ്താൽ—ആ നൃപൻ ഒരു വർഷത്തിനകം കണ്ഠകരഹിതമായ (ശത്രു-തടസ്സരഹിത) രാജ്യം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 55

एषा त्रिशक्तिरुद्दिष्टा नयसिद्धान्तगामिनी । एषा श्वेता परा सृष्टिः सात्त्विकी ब्रह्मसंस्थिताः ॥

ഈ ത്രിശക്തി നയ-സിദ്ധാന്താനുസരിച്ച് സൂചിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇതുതന്നെ ശ്വേതമായ പരാസൃഷ്ടി—സാത്ത്വിക സ്വഭാവമുള്ളത്—ബ്രഹ്മത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതം.

Verse 56

कालेन महता चासौ लोकपालपुराण्यथ । जिगीषुः सैन्यसंवीतो देवैर्भयमरॊचयत् ॥

ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ ശേഷം, ലോകപാലരുടെ പുരാതന കഥകളുടെ പ്രസംഗത്തിൽ, അവൻ—വിജയം ആഗ്രഹിച്ച് സൈന്യത്തോടെ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി—ദേവന്മാരിൽ ഭയം ഉളവാക്കി.

Verse 57

एषैव रक्ताऽ रजसि वैष्णवी परिकीर्तिता । एषैव कृष्णा तमसि रौद्री देवी प्रकीर्तिता ॥

ഇതേ ശക്തി രജോഗുണത്തിൽ രക്തവർണ്ണമായിരിക്കുമ്പോൾ ‘വൈഷ്ണവീ’ എന്നു കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു; ഇതേ ശക്തി തമോഗുണത്തിൽ കൃഷ്ണവർണ്ണമായിരിക്കുമ്പോൾ ‘റൗദ്രീ’ ദേവി എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 58

परमात्मा यथा देव एक एव त्रिधा स्थितः । प्रयोजनवशाच्छक्तिरेकैव त्रिविधाऽभवत् ॥

പരമാത്മദേവൻ ഒരുവനായിട്ടും ത്രിവിധമായി നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ, പ്രയോജനവും പ്രവർത്തനവും നിമിത്തം ഒരേ ശക്തി ത്രിവിധമാകുന്നു.

Verse 59

य एतं शृणुयात् सर्गं त्रिशक्त्याः परमं शिवम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमाप्नुयात् ॥

ത്രിശക്തിയുടെ സൃഷ്ടിവിവരണം എന്ന ഈ പരമശിവമയമായ മംഗളകഥ ശ്രവിക്കുന്നവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി പരമ നിർവാണം പ്രാപിക്കും.

Verse 60

यश्चेदं शृणुयाद् भक्त्या नवम्यां नियतः स्थितः । स राज्यमतुलं लेभे भयेश्य्च प्रमुच्यते ॥

നവമീ തിഥിയിൽ നിയമനിഷ്ഠയോടെ നിലകൊണ്ട് ഭക്തിയോടെ ഇത് ശ്രവിക്കുന്നവൻ അതുല്യമായ രാജ്യസമ്പത്ത് പ്രാപിക്കുകയും ഭയങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുകയും ചെയ്യും.

Verse 61

यस्येदं लिखितं गेहे सदा तिष्ठति धारिणि । न तस्याग्निभयं घोरं सर्पचौरादिकं भवेत् ॥

ഹേ ധാരിണി! ആരുടെ വീട്ടിൽ ഇത് എഴുതിയ രൂപത്തിൽ സദാ നിലനിൽക്കുന്നു, അവർക്കു ഭയങ്കരമായ അഗ്നിഭയം ഉണ്ടാകുകയില്ല; സർപ്പം, കള്ളൻ മുതലായ അപകടങ്ങളും സംഭവിക്കുകയില്ല.

Verse 62

यश्चैतत् पूजयेद् भक्त्या पुस्तकेऽपि स्थितं बुधः । तेन यष्टं भवेत् सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥

ജ്ഞാനിയായ ഒരാൾ ഇത്—പുസ്തകത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നുവെങ്കിലും—ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചാൽ, ആ കൃത്യത്താൽ ചരാചരസഹിതമായ സമസ്ത ത്രൈലോക്യവും പൂജിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ ആകുന്നു.

Verse 63

जायन्ते पशवः पुत्रा धनं धान्यं वरस्त्रियः । रत्नान्यश्वा गजा भृत्या यानाश्चाशु भवन्त्युत । यस्येदं तिष्ठते गेहे तस्येदं जायते ध्रुवम् ॥

ആരുടെ ഗൃഹത്തിൽ ഇത് സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നുവോ, അവന് പശുക്കളും പുത്രന്മാരും ധനം-ധാന്യവും ഉത്തമസ്ത്രീകളും രത്നങ്ങളും അശ്വങ്ങളും ഗജങ്ങളും ഭൃത്യരും വാഹനങ്ങളും വേഗത്തിൽ ലഭിക്കുന്നു; ഇത് അവനിൽ നിശ്ചയമായി സംഭവിക്കുന്നു।

Verse 64

श्रीवराह उवाच । एतदेव रहस्यं ते कीर्तितं भूतधारिणि । रुद्रस्य खलु माहात्म्यं सकलं कीर्तितं मया ॥

ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ഭൂതധാരിണീ! ഇതേ ഗൂഢരഹസ്യം ഞാൻ നിനക്കു പ്രസ്താവിച്ചു; രുദ്രന്റെ സമഗ്രമായ മഹാത്മ്യവും ഞാൻ പൂർണ്ണമായി വർണ്ണിച്ചു।

Verse 65

नवकोट्यस्तु चामुण्डा भेदभिन्ना व्यवस्थिताः । या रौद्री तामसी शक्तिः सा चामुण्डा प्रकीर्तिता ॥

ചാമുണ്ഡയെ ഒൻപത് കോടികളായി ഭേദഭിന്നമായി ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നതായി പറയുന്നു. റൗദ്രീയും താമസസ്വഭാവവുമുള്ള ആ ശക്തിയേ ‘ചാമുണ്ഡ’ എന്നു പ്രഖ്യാതമാക്കുന്നു।

Verse 66

अष्टादश तथा कोट्यो वैष्णव्या भेद उच्यते । या सा च राजसी शक्तिः पालनी चैव वैष्णवी । या ब्रह्मशक्तिः सत्त्वस्था अनन्तास्ताः प्रकीर्तिताः ॥

വൈഷ്ണവിയുടെ പതിനെട്ട് കോടി ഭേദങ്ങൾ പറയപ്പെടുന്നു. രാജസസ്വഭാവവും പാലനം ചെയ്യുന്നവളുമായ ശക്തിയേ വൈഷ്ണവി. സത്ത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ബ്രഹ്മശക്തി അനന്തരൂപങ്ങളായി പ്രഖ്യാതമാണ്।

Verse 67

उत्तिष्ठतस्तस्य महासुरस्य समुद्रतोयं ववृद्धेऽतिमात्रम् । अनेकनक्रग्रहमीनजुष्टम् आप्लावयत् पर्वतसानुदेशान् ॥

ആ മഹാസുരൻ എഴുന്നേറുമ്പോൾ സമുദ്രജലം അത്യധികമായി ഉയർന്നു; മുതലകൾ, പിടിച്ചുപറിക്കുന്ന ജീവികൾ, മീനുകൾ എന്നിവകൊണ്ട് നിറഞ്ഞ ആ ജലം പർവ്വതങ്ങളുടെ ചരിവുകളും പ്രദേശങ്ങളും പ്രളയമായി മൂടി.

Verse 68

एतासां सर्वभेदेषु पृथगेकैकशो धरे । सर्वासां भगवान् रुद्रः सर्वगश्च पतिर्भवेत् ॥

ഹേ ധരേ, ഈ ശക്തികളുടെ എല്ലാ ഭേദങ്ങളിലും വേർതിരിച്ച് ഓരോന്നായി, സർവ്വവ്യാപിയായ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ എല്ലാവർക്കും പതിരൂപനായ് (സഹചാരനായ്) ഭവിക്കുന്നു.

Verse 69

यावन्त्यस्या महाशक्त्यास्तावद् रूपाणि शङ्करः । कृतवांस्ताश्च भजते पतिरूपेण सर्वदा ॥

ഈ മഹാശക്തിക്ക് എത്ര രൂപങ്ങളുണ്ടോ, അത്രയും രൂപങ്ങൾ ശങ്കരൻ ധരിച്ചു; അവയോടു അദ്ദേഹം എപ്പോഴും പതിരൂപത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു ഭജിക്കുന്നു/അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 70

यश्चाराधयते तास्तु रुद्रस्तुष्टो भविष्यति । सिद्ध्यन्ते तास्तदा देव्यो मन्त्रिणो नात्र संशयः ॥

ആ ദേവിമാരെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിക്കുന്നവനോട് രുദ്രൻ പ്രസന്നനാകും; അപ്പോൾ ആ ദിവ്യശക്തികൾ സിദ്ധിയാകും—ഹേ മന്ത്രിമാരേ, ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 71

अन्तः स्थितानेकसुरारिसङ्घं विचित्रचर्मायुधचित्रशोभम् । भीमं बलं बलिनं चारुयोधं विनिर्ययौ सिन्धुजलाद् विशालम् ॥

സമുദ്രത്തിന്റെ വിശാല ജലത്തിൽ നിന്ന് ഭയങ്കരവും മഹത്തുമായ ഒരു സൈന്യബലം പുറപ്പെട്ടു—അതിനകത്ത് ദേവശത്രുക്കളുടെ അനേകം കൂട്ടങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; വിചിത്ര കവചങ്ങളും ആയുധങ്ങളും കൊണ്ട് ദീപ്തമായി, അത്യന്തം ബലവാനും ഭീഷണവുമായും, മനോഹര യോദ്ധാക്കളാൽ സമ്പന്നമായും।

Verse 72

तत्र द्विपा दैत्यवरैरुपेता समानघण्टासुसमूहयुक्ताः । विनिर्ययुः स्वाकृतिभीषणानि समन्तमुच्चैः खलु दर्शयन्तः ॥

അവിടെ ശ്രേഷ്ഠ ദൈത്യന്മാരോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്ന ആനകൾ—സമാനഘണ്ടാനാദവും ക്രമബദ്ധമായ സംഘങ്ങളുമോടെ സജ്ജമായി—പുറത്തുവന്നു; അവർ ചുറ്റുമെങ്ങും ഉച്ചത്തിൽ, വ്യക്തമായി തങ്ങളുടെ ഭീഷണാകൃതികൾ പ്രദർശിപ്പിച്ചു.